ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
––––––––––––––––––––––––––––

NINH VƢƠNG THÀNH

GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
KINH TẾ NÔNG THÔN TẠI THỊ XÃ SÔNG CÔNG,
TỈNH THÁI NGUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp

THÁI NGUYÊN - 2013

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
––––––––––––––––––––––––––––

NINH VƢƠNG THÀNH

GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
KINH TẾ NÔNG THÔN TẠI THỊ XÃ SÔNG CÔNG,
TỈNH THÁI NGUYÊN
Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số: 60.62.01.15


một cách tốt nhất.
Đặc biệt tôi xin được gửi lời cảm ơn tới PGS. TS Hoàng Thị Thu đã trực tiếp
hướng dẫn, chỉ bảo tận tình cho tôi trong quá trình thực tập để tôi hoàn thành tốt luận
văn này. Cuối cùng tôi xin chân thành cảm ơn các anh chị, bạn bè đã tạo điều kiện và
khích lệ tôi hoàn thành luận văn.
Thái Nguyên, ngày 28 tháng 10 năm 2013
Ngƣời thực hiện

Ninh Vương Thành

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

iii
MỤC LỤC
Lời cam đoan ............................................................................................................... i
Lời cảm ơn ................................................................................................................. ii
Mục lục...................................................................................................................... iii
Danh mục từ viết tắt .................................................................................................. vi
Danh mục các bảng .................................................................................................. vii
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cần thiết của việc nghiên cứu đề tài ................................................................1
2. Mục tiêu nghiên cứu................................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...........................................................................3
4. Ý nghĩa khoa học của luận văn ...............................................................................3
5. Những đóng góp mới của đề tài ..............................................................................3
6. Bố cục của luận văn ................................................................................................4
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU
KINH TẾ NÔNG THÔN ..........................................................................................5

3.1.1. Điều kiện tự nhiên ...........................................................................................52
3.1.2. Đặc điểm về kinh tế - xã hội ...........................................................................57
3.1.3. Đánh giá chung ...............................................................................................65
3.2. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở thị xã Sông Công, tỉnh
Thái Nguyên .............................................................................................................66
3.2.1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nông thôn tại thị xã Sông Công ...............66
3.2.2. Chuyển dịch cơ cấu vùng kinh tế nông thôn ở thị xã Sông Công ...................78
3.2.3. Chuyển dịch cơ cấu các thành phần kinh tế nông thôn ở thị xã Sông Công...80
3.2.4. Môi trường nông thôn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn trên
địa bàn thị xã Sông Công............................................................................................82
3.3. Đánh giá thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở thị xã Sông Công,
tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2008 - 2012 ..................................................................83
3.3.1. Đánh giá chung ...............................................................................................83
3.3.2. Những kết quả đạt được ..................................................................................84
3.3.3. Những hạn chế, yếu kém và nguyên nhân ......................................................84
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

v
Chƣơng 4: NHỮNG GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM ĐẨY MẠNH
QUÁ TRÌNH CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN Ở THỊ
XÃ SÔNG CÔNG .......................................................................................... 86
4.1. Phương hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của thị xã Sông Công ...86
4.1.1. Những căn cứ khoa học để xác định phương hướng ......................................86
4.1.2. Mục tiêu của chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn của thị xã Sông Công ...89
4.1.3. Quan điểm của thị xã Sông Công năm 2013 - 2015 .......................................90
4.1.4.

-

KCN

: Khu công nghiệp

NN

: Nông nghiệp

CNH

: Công nghiệp hóa

HĐH

: Hiện đại hóa

ĐTH

: Đô thị hóa

TM

: Thương mại

DV

: Dịch vụ

DA


CDCCKTNT

: Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn

CCKT

: Cơ cấu kinh tế

KTNT

: Kinh tế nông thôn

CDCC:

: Chuyển dịch cơ cấu

GTSX:

: Giá trị sản xuất

LLSX

: Lực lượng sản xuất

DNNN

: Doanh nghiệp nhà nước

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu


Bảng 4.2. Chuyển dịch cơ cấu vật nuôi giai đoạn 2013 - 2015 ............................... 92

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

1
MỞ ĐẦU
1. Tính cần thiết của việc nghiên cứu đề tài
Công nghiệp hoá – hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn là một chủ trương
lớn của Đảng nhằm đưa nông nghiệp và nông thôn nước ta thoát khỏi tình trạng
nghèo nàn, lạc hậu và phát triển lên một trình độ mới.
Phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn có một vị trí đặc biệt quan trọng trong
sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của mỗi địa phương và đất nước bởi đây là khu
vực sản xuất ra những sản phẩm thiết yếu nuôi sống con người. Mặt khác, đây còn
là lĩnh vực của đời sống xã hội bao gồm tổng hợp các ngành, với một môi trường
gồm nhiều hoạt động kinh tế - xã hội diễn ra mà nội dung cốt lõi là xác định và
hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông thôn, hơn nữa hiện nay thu nhập bình quân của dân
cư nông thôn còn rất hạn chế, muốn đưa nông thôn trở nên giàu có, theo kịp sự phát
triển của đô thị thì không có cách nào khác là phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Một
cơ cấu kinh tế nông thôn tốt, hợp lý sẽ có các bộ phận, các phân hệ được kết hợp
với nhau một cách hài hoà, sử dụng có hiệu quả các nguồn lực, tài nguyên của đất
nước, làm cho nền kinh tế phát triển lành mạnh, có nhịp độ tăng trưởng và phát triển
ổn định, góp phần xoá đói giảm nghèo, đẩy nhanh quá trình đô thị hoá nông thôn,
nâng cao trình độ, mức sống văn hoá, tinh thần của dân cư nông thôn, giữ gìn các
giá trị văn hoá, tinh thần tích cực ở nông thôn. Song để đạt được mục tiêu này
chúng ta phải tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về cơ sở vật chất, kỹ thuật, về công nghệ
và thiết bị để hiện đại hoá sản xuất tạo ra mức tăng trưởng nhanh hơn, đồng thời tạo
ra việc làm với thu nhập cao hơn cho số lao động dôi dư và mới tăng thêm ở nông
thôn. Kinh nghiệm cũng như thực tiễn cho thấy chỉ có bằng con đường công nghiệp

Đánh giá thực trạng cơ cấu kinh tế nông thôn ở thị xã Sông Công để phát hiện
ra những ưu điểm, hạn chế, khó khăn trong quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông thôn, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy quá trình
trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại
hoá để đạt được những mục tiêu như mong muốn, góp phần phát triển kinh tế - xã
hội, nâng cao đời sống người dân địa phương
2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận và thực tiễn cơ bản về cơ cấu kinh tế,
chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp.
- Phân tích và đánh giá thực trạng cơ cấu kinh tế và chuyển dịch cơ cấu
kinh tế nông thôn tại thị xã Sông Công.
- Ba là, đề xuất những giải pháp đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh
tế nông thôn tại thị xã Sông Công trong giai đoạn tới.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

3
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở thị xã Sông Công, các
tiềm năng, thế mạnh của thị xã Sông Công trên lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Một
số loại cây trồng, vật nuôi và chủ thể tham gia quá trình sản xuất nông nghiệp và phát
triển kinh tế nông thôn.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về nội dung: Quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong khu
vực nông thôn thị xã Sông Công.
- Phạm vi v
Sông Công

+ Chưa có ai viết về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại thị xã Sông Công;
+ Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu mới (phỏng vấn, điều tra...)
+ Số liệu cập nhật đến 2012
+ Có phân tích SWOT….
6. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn được kết cấu thành 4 chương chính,
bao gồm:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn ở thị xã Sông
Công, tỉnh Thái Nguyên
Chương 4: Những giải pháp đẩy mạnh quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế
nông thôn tại thị xã Sông Công, tỉnh Thái Nguyên

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

5
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN VỀ
CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ NÔNG THÔN
1.1. Cơ sở lý luận
1.1.1. Khái niệm, đặc trưng của cơ cấu kinh tế nông thôn
1.1.1.1. Khái niệm cơ cấu kinh tế
“Cơ cấu kinh tế là một khái niệm mà triết học duy vật biện chứng dùng để
chỉ cách thức tổ chức bên trong của một hệ thống, biểu hiện sự thống nhất của sự
vật, hiện tượng và biến đổi cùng với sự biến đổi của sự vật hiện tượng đó”
(Theo: Từ điển triết học, NXB tiến bộ, Maxcova 1975)
Cơ cấu kinh tế là cấu trúc bên trong, nhân tố bên trong của một quá trình sản

1.1.1.2. Khái niệm cơ cấu kinh tế nông thôn
Nông thôn là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông
nghiệp chiếm tỷ trọng lớn. Nông thôn có thể xem xét trên nhiều góc độ: kinh tế,
chính trị, văn hoá, xã hội … Kinh tế nông thôn là một khu vực của nền kinh tế gắn
liền với địa bàn nông thôn. Kinh tế nông thôn vừa mang những đặc trưng chung của
nền kinh tế về lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, về cơ chế kinh tế … vừa có
những đặc điểm riêng gắn liền với nông nghiệp, nông thôn.
Xét về mặt kinh tế - kỹ thuật; Kinh tế nông thôn có thể bao gồm nhiều ngành
kinh tế như: nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp, tiểu, thủ công nghiệp, dịch vụ …
trong đó nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp là ngành kinh tế chủ yếu. Xét về mặt
KT-XH, Kinh tế nông thôn cũng bao gồm nhiều thành phần kinh tế: Kinh tế nông
thôn, kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân … xét về mặt không gian và lãnh thổ, Kinh tế
nông thôn bao gồm các vùng như: vùng chuyên canh lúa, vùng chuyên canh cây
màu, vùng trồng cây ăn quả …
Nói cách khác: Kinh tế nông thôn là một phức hợp những nhân tố cấu thành
lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong các ngành nông - lâm - ngư nghiệp, tiểu,
thủ công nghiệp, công nghiệp chế biến phục vụ cho nông nghiệp, các ngành thương
nghiệp và dịch vụ trên địa bàn nông thôn. Tất cả các ngành đó đều có mối quan hệ hữu
cơ với nhau trong kinh tế vùng, lãnh thổ và trong toàn bộ nền kinh tế quốc dân.
Từ đó có thể hiểu: Cơ cấu kinh tế nông thôn là quan hệ tỷ lệ giữa các ngành,
các lĩnh vực kinh tế trên địa bàn nông thôn có quan hệ hữu cơ với nhau, tác động
qua lại lẫn nhau, làm tiền đề cho nhau phát triển trong điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội, trong một thời gian nhất định ở nông thôn. Cơ cấu kinh tế đó được thể hiện
cả về mặt chất và mặt số lượng. Cơ cấu Kinh tế nông thôn có vai trò to lớn, ảnh
hưởng chi phối đến đời sống vật chất và tinh thần ở nông thôn.
Như vậy, giữa các bộ phận của cơ cấu kinh tế nông thôn có mối quan hệ chặt chẽ
không tách rời theo những tỷ lệ về lượng cũng như về chất. Cơ cấu Kinh tế nông thôn
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>


cũng như xu hướng chuyển dịch của chúng ra sao là tuỳ thuộc vào những điều kiện
kinh tế - xã hội, những điều kiện tự nhiên nhất định. Các quy luật kinh tế được biểu
hiện và vận động thông qua hoạt động của con người. Vì vậy, con người trước hết
phải nhận thức đầy đủ các quy luật kinh tế cũng như các quy luật tự nhiên để từ đó
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

8
góp phần vào việc hình thành, biến đổi và phát triển cơ cấu kinh tế nông thôn sao
cho cơ cấu đó ngày càng hợp lý, đem lại hiệu quả cao. Như vậy, việc hình thành và
vận động của cơ cấu kinh tế nông thôn đòi hỏi phải tôn trọng tính khách quan và
không được áp đặt chủ quan, duy ý chí.
b. Cơ cấu kinh tế nông thôn không cố định mà luôn vận động và biến đổi
Sự vận động, biến đổi của cơ cấu kinh tế nông thôn luôn gắn liền với điều
kiện kinh tế - xã hội, điều kiện tự nhiên và tiến bộ khoa học kỹ thuật và công nghệ
mới. Sự tác động của các điều kiện đó làm cho các bộ phận kinh tế trong hệ thống
kinh tế nông thôn luôn biến đổi, tác động và chuyển hoá lẫn nhau, tạo ra một cơ cấu
kinh tế nông thôn mới, cơ cấu ấy vận động và phát triển đến một lúc nào đó, đến
lượt nó lại phải nhường chỗ cho một cơ cấu khác ra đời. Tuy nhiên, để đảm bảo cho
quá trình hình thành, vận động và phát triển, cơ cấu kinh tế nông thôn phải có tính
ổn định tương đối. Nếu cơ cấu kinh tế nông thôn thường xuyên thay đổi, xáo trộn sẽ
làm cho các quá trình sản xuất kinh doanh không ổn định, quá trình đầu tư lúng
túng, lưu thông hàng hoá trở ngại, làm cho kinh tế nông thôn phát triển què quặt,
phiến diện, tạo ra sự lãng phí và gây tổn thất cho nền kinh tế.
c. Cơ cấu kinh tế nông thôn không bó hẹp trong một không gian lãnh thổ nhất
định mà gắn liền với quá trình phân công lao động và hợp tác với bên ngoài
Các yếu tố nội sinh của nền kinh tế nông thôn trong một không gian lãnh thổ
nhất định có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc lựa chọn một cơ cấu kinh tế nông
thôn hợp lý, đạt hiệu quả kinh tế - xã hội cao. Vì vậy, khi xác lập kinh tế nông thôn

tỉ mỉ nên sự phân chia các ngành nghề càng đa dạng, sâu sắc. Đặc biệt từ khi tiến
hành công nghiệp hoá thì CCKT nông thôn càng phân ngành nhanh chóng theo
hướng CNH, HĐH.
Phân công lao động càng sâu sắc thì cơ cấu ngành càng đa dạng và tỉ mỉ.
Tiền đề của phân công lao động xã hội là khi năng suất lao động trong nông nghiệp,
mà trước hết và chủ yếu là năng suất lao động trong khu vực sản xuất lương thực
đạt ở một trình độ nhất định, đảm bảo đủ số lượng và chất lượng lương thực cần
thiết cho xã hội, lúc này phân công lao động phát triển hơn nữa giữa người sản xuất
lương thực với người sản xuất nguyên liệu nông nghiệp và cả trong lĩnh vực chăn
nuôi… Đến đây ta thấy chăn nuôi tách khỏi trồng trọt, hình thành một ngành mới
trong nông nghiệp.
Về vấn đề này C.Mác đã chỉ rõ: “Lao động nông nghiệp là cái cơ sở tự
nhiên… không phải chỉ riêng cho lao động thặng dư trong lĩnh vực của bản thân
ngành nông nghiệp, mà nó là cái cơ sở tự nhiên để biến tất cả các ngành lao động
khác thành những ngành độc lập”.
Cùng với sự phân công lao động xã hội thì CCKT nông thôn cũng vận động
và phát triển ngày càng hoàn thiện hơn. Khi năng suất lao động trong nông nghiệp
tăng lên, ngoài hoạt động trồng trọt và chăn nuôi, con người đã tìm kiếm và làm
thêm nhiều công việc khác như phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp và đến
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

10
một trình độ nhất định đã tách thành một ngành sản xuất độc lập, đó chính là tiền
thân của ngành CNNT ngày nay.
Xã hội càng phát triển, phân công lao động xã hội càng cao, thì có một bộ
phận dân cư tách khỏi khu vực sản xuất (nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp)
chuyển sang lĩnh vực thương mại - dịch vụ để phục vụ cho nông nghiệp và tiểu thủ
công nghiệp, chính điều này thúc đẩy SXHH càng phát triển.

- Công nghiệp nông thôn:
Công nghiệp nông thôn là một bộ phận của công nghiệp cả nước, là một bộ
phận cấu thành của kinh tế quốc gia.
Nói đến CNNT là đề cập đến các ngành nghề, các hoạt động kinh tế ngoài
nông nghiệp có tính chất công nghiệp ở nông thôn. Công nghiệp nông thôn là ngành
bao gồm:
Các hoạt động của thợ thủ công chuyên nghiệp và không chuyên nghiệp, các
doanh nghiệp, các HTX, tổ hợp tác, tổ sản xuất công nghiệp và thủ công nghiệp, các
hoạt động chế biến lương thực, thực phẩm, công nghiệp khai thác khác với quy mô
vừa và nhỏ, hoạt động của nó gắn với kinh tế trên địa bàn nông thôn.
Công nghiệp nông thôn trước hết gắn chặt với sản xuất nông nghiệp, nó tạo
ra và cung cấp cho nông nghiệp công cụ và điều kiện để tiến hành các quy trình sản
xuất nông nghiệp; cung cấp cho nông nghiệp các máy móc, công cụ chăm sóc cây
trồng, vật nuôi, thức ăn gia súc, thuốc trừ sâu. Ngoài ra còn cung cấp các máy móc,
công cụ phục vụ thu hoạch, phơi sấy, bảo quản, sơ chế, chế biến, vận chuyển nông sản.
Công nghiệp nông thôn gắn bó chặt chẽ, tác động qua lại với nông nghiệp và
phát triển KT-XH ở nông thôn.
Công nghiệp nông thôn bao gồm:
+ Công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản, có ý nghĩa vô cùng to lớn, là
nhân tố trực tiếp làm tăng giá trị nông sản hàng hoá, đáp ứng nhu cầu thị hiếu người
tiêu dùng, làm tăng sức cạnh tranh của hàng hoá trên thị trường, nâng cao hiệu quả
SXKD của ngành nông nghiệp, làm tăng thu nhập, ổn định và cải thiện đời sống cho
nông dân.
+ Sản xuất công cụ thường, công cụ cải tiến và sửa chữa máy móc trong
nông thôn, góp phần đổi mới kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động cho ngành nông
nghiệp. Trong quá trình CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, bên cạnh việc trang bị
ngày càng nhiều thiết bị máy móc hiện đại, nông nghiệp và nông thôn còn có nhu
cầu công cụ thường, công cụ cải tiến, máy móc làm những việc đơn giản, sửa chữa
máy móc … những bộ phận này do chính CNNT đảm nhiệm.
+ Công nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng: nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng

mô, hình thức và trình độ khác nhau.
Do chúng ta quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ một nước thuộc địa, nữa phong
kiến nên tất yếu tồn tại những hình thức kinh tế mang tính xã hội hoá thấp như kinh
tế cá thể, tiểu chủ của những người nông dân, thợ thủ công, những người làm
thương mại - dịch vụ nhỏ trên địa bàn nông thôn.
Các thành phần kinh tế ở nông thôn tồn tại do yêu cầu giải phóng sức sản
xuất, khơi dậy và khai thác hết mọi tiềm năng của các thành phần kinh tế, nâng cao
đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân nông thôn, đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH
nông nghiệp, nông thôn.
Kinh tế nông thôn nước ta hiện có các thành phần kinh tế cơ bản sau: KTNN,
kinh tế tập thể, kinh tế tư nhân (cá thể, tiểu chủ, tư bản tư nhân),…
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

13
Các thành phần kinh tế hoạt động theo pháp luật đều là một bộ phận hợp
thành quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, bình đẳng trước
pháp luật, cùng phát triển lâu dài, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh. Kinh tế nhà
nước giữ vai trò chủ đạo, là lực lượng vật chất quan trọng để Nhà nước định hướng
và điều tiết nền kinh tế, tạo môi trường và điều kiện thúc đẩy các thành phần kinh tế
cùng phát triển. Kinh tế nhà nước cùng kinh tế tập thể ngày càng trở thành nền tảng
vững chắc của nền kinh tế quốc dân. Kinh tế tư nhân có vai trò quan trọng, là một
trong những động lực của nền kinh tế.
+ Kinh tế nhà nước gồm: các DNNN ở nông thôn nước ta có nhiều hình thức
như: nông trường, lâm trường, công ty (trạm) thủy nông, các DNNN nuôi trồng
thủy sản, chế biến nông sản, thương nghiệp, dịch vụ nông nghiệp …
+ Kinh tế tập thể, nòng cốt là HTX ra đời và phát triển ở nông thôn. Kinh tế
tập thể ra đời là do yêu cầu nâng cao hiệu quả của sản xuất và đời sống của từng
thành viên. Kinh tế tập thể đảm đương những khâu mà từng hộ gia đình không có

nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Vì vậy xu hướng của chuyển
dịch cơ cấu vùng kinh tế là theo hướng đi vào chuyên môn hóa và tập trung hóa sản
xuất và dịch vụ, hình thành những vùng sản xuất hàng hóa lớn, tập trung có hiệu
quả cao, mở rộng quan hệ với các vùng chuyên môn khác, gắn kinh tế vùng với
kinh tế cả nước. Điều này được Đảng ta khẳng định: “Chuyển dịch CCKT lãnh thổ
trên cơ sở khai thác triệt để các lợi thế, tiềm năng của từng vùng, liên kết hỗ trợ
nhau làm cho tất cả các vùng đều phát triển”.
Thực tiễn cho thấy, để hình thành cơ cấu vùng kinh tế hợp lý trong khu vực
KTNT, trước hết hướng vào khu vực có lợi thế so sánh, đó là những nơi có điều
kiện về đất đai tốt, thời tiết khí hậu ôn hòa, vị trí giao thông thuận lợi, gần trục giao
thông quan trọng, gần thành phố và khu công nghiệp, có điều kiện phát triển và mở
rộng giao lưu kinh tế với thị trường trong và ngoài nước, có khả năng tiếp cận và
hoà nhập nhanh chóng vào các thị trường và hàng hóa dịch vụ khác. Song cũng cần
thấy rằng: so với cơ cấu ngành kinh tế, thì cơ cấu vùng thường có tính trì trệ hơn, có
sức ỳ hơn, bởi vì việc xây dựng vùng chuyên canh cho sản xuất nông nghiệp (Nông
- lâm - thủy sản) cần phải được xem xét, nghiên cứu một cách kỹ lưỡng và thận
trọng, vì nếu mắc sai lầm thì khó khắc phục hơn, nhất là kinh tế, xã hội và môi
trường sinh thái.
1.1.3. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn và sự cần thiết phải chuyển dịch cơ
cấu kinh tế nông thôn
1.1.3.1. Nội dung chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là sự thay đổi cấu trúc nội tại và mối
quan hệ giữa các bộ phận cấu thành của CCKT nông thôn theo hướng tiến bộ hơn,
hoàn thiện hơn.
Trên thực tế chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn là sự thay đổi tỷ trọng
tương đối của các ngành, các bộ phận của mỗi ngành, sự thay đổi vị trí, vai trò của
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>


cũ sang cơ cấu mới phù hợp hơn với sự phát triển tiến bộ của khoa học công nghệ,
nhu cầu thị trường và nhằm sử dụng hiệu quả mọi yếu tố nguồn lực của đất nước.
Mục tiêu chuyển dịch cơ cấu ngành trong cơ cấu kinh tế nông thôn là phải
hướng tới một cơ cấu ngành hợp lí, đa dạng trong đó cần phát triển các ngành chủ
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

16
lực có nhiều lợi thế để đáp ứng yêu cầu trong nước và xuất khẩu. Đồng thời phải kết
hợp tối ưu giữa cơ cấu ngành với cơ cấu vùng lãnh thổ và cơ cấu các thành phần
kinh tế.
- Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ:
Sự phân công lao động theo ngành kéo theo sự phân công lao động theo lãnh
thổ, đó là hai mặt của một quá trình gắn bó hữu cơ với nhau, thúc đẩy nhau phát
triển. Sự phân công lao động theo ngành bao giờ cũng diễn ra trên một lãnh thổ nhất
định. Vì vậy cơ cấu kinh tế theo vùng lãnh thổ chính là sự bố trí các ngành sản xuất
và dịch vụ theo không gian cụ thể nhằm khai thác tiềm năng và lợi thế so sánh của
vùng. Xu thế chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng lãnh thổ là theo hướng đi vào chuyên
môn hoá và tập trung hoá sản xuất và dịch vụ, hình thành những vùng sản xuất hàng
hoá lớn, tập trung có hiệu quả cao, mở rộng mối quan hệ với các vùng chuyên môn
hoá khác, gắn bó cơ cấu kinh tế của từng vùng với cả nước.
- Chuyển dịch cơ cấu theo thành phần kinh tế
Cơ cấu thành phần kinh tế là nội dung quan trọng của quá trình chuyển dịch
cơ cấu kinh tế nói chung và cơ cấu kinh tế nông nghiệp nông thôn nói riêng.
Trong nông thôn tồn tại nhiều thành phẩn kinh tế khác nhau tuỳ mỗi quốc
gia, mỗi vùng mà số lượng thành phần kinh tế cũng khác nhau. Các thành phẩn kinh
tế cơ bản như: kinh tế quốc doanh, tập thể, tư nhân, hộ gia đình. Trong đó kinh tế hộ
gia đình và kinh tế trang trại là lực lượng chủ yếu trực tiếp tạo ra các nông, sản
phẩm cho nền kinh tế quốc dân và kinh tế hộ tự chủ đang trong xu hướng chuyển