LỜI CẢM ƠN
                Lời đầu tiên em xin cảm ơn TS.Nguyễn Thị Nhàn, Trường Đại học 
sư phạm Hà Nội 2 đã trực tiếp hướng dẫn và chỉ bảo tận tình cho em để hoàn 
thành khóa luận này.
               Em cũng xin gửi lời cảm ơn tới các thầy giáo, cô giáo trong khoa 
Giáo dục tiểu học, Trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 ­ những  người đã tạo 
điều kiện và giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
                 Cuối cùng, em xin bày tỏ lòng biết ơn tới gia đình và bạn bè đã 
giúp đỡ và động viên em rất nhiều trong  quá trình học tập để em hoàn thành 
khóa luận này!
                Em chân thành gửi lời cảm ơn sâu sắc tới thầy cô và các bạn!
Xuân Hòa, ngày  tháng 5 năm 2014            
Người thực hiện

                                                                 

1

Đàm Thị Ánh Trinh


LỜI CAM ĐOAN
            Em xin khẳng định: Đề tài "Giá trị nội dung và nghệ thuật tập thơ 
Những người bạn nhỏ của Phạm Hổ" là của riêng em, không trùng lặp với bất 
kỳ tác giả nào khác. Nếu sai, em xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
  Xuân Hòa, ngày  tháng 5 năm 2014            
Người thực hiện

                                                                
     



4.1. Đối tượng nghiên cứu

8

4.2.  Phạm vi nghiên cứu

8

5. Nhiệm vụ nghiên cứu

9

6. Phương pháp nghiên cứu

9

NỘI DUNG

10

CHƯƠNG 1 PHẠM HỔ VÀ THƠ VIẾT CHO THIẾU NHI

10

1.1. Cuộc đời và tiểu sử

10

1.2. Sự nghiệp văn chương

23

3.1.2 

Hình ảnh xinh xắn, đẹp đẽ

26

3.2. Các biện pháp nghệ thuật tu từ

29

3.2.1. Biện pháp nhân hóa

31

3


3.2.2.  So sánh

36

3.4 Hình thức mô phỏng âm thanh, nhịp điệu độc đáo

43

KẾT LUẬN

47

yêu bạn bè. Văn học giúp các em hoàn thiện nhân cách, rèn luyện các kỹ năng 
ngôn ngữ, phát triển tư duy, cảm xúc đẹp.
Với  những  lý  do  trên,  chúng  tôi  lựa  chọn  đề  tài  Giá  trị  nội  dung  và 
nghệ thuật trong tập thơ Những người bạn nhỏ của Phạm Hổ làm đối tượng 
nghiên cứu cho khóa luận của mình.

5


2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Trong phần lịch sử nghiên cứu vấn đề này, chúng tôi điểm những công 
trình,  những  ý  kiến  tiêu  biểu  về  thơ  Phạm  Hổ  và  tập  thơ  Những  người  bạn 
nhỏ.
 Với 60 năm cầm bút, Phạm Hổ thường có mặt trong những tuyển tập 
văn học sang trọng. Có thể khẳng định, viết cho thiếu nhi mới là tâm huyết 
một đời của Phạm Hổ. Ông từng tâm sự : “Nếu được sống thêm một lần nữa, 
tôi vẫn chọn nghề cũ: làm thơ, viết văn cho các em đọc, vẽ tranh cho các em 
xem nữa" ( Nhà văn Việt Nam hiện đại NXB Hội nhà văn 1996).
Trên  những  ý  kiến  tiêu  biểu  về  sự  nghiệp  sáng  tác  của  nhà  thơ  Phạm 
Hổ đối với nền văn học thiếu nhi Việt Nam, nhiều nhà nghiên cứu khẳng định 
Phạm Hổ là một nhà thơ tâm huyết đối với trẻ em. Đến với trẻ bằng cả một 
tấm lòng yêu thương và trân trọng. Nhận xét, đánh giá tập thơ  Những người 
bạn nhỏ có những ý kiến đáng quan tâm sau:
­ Vân Thanh với bài “Thơ viết cho thiếu nhi buổi đầu những năm 60”  
(Tạp chí văn học, tháng 6 năm 1963) có nhận xét : Những người bạn nhỏ của 
Phạm Hổ viết cho lứa tuổi bé hơn, nhiều bài thơ trong tập có ý nghĩa mở rộng 
tri thức cho các em như: Củ cà rốt, Xe chữa cháy, Bắp cải xanh…”
         ­ Nhà thơ Trần Thanh Địch đánh giá : "Phạm Hổ là một trong những 
nhà văn lâu nay đã đóng góp cho văn học chúng ta khá nhiều truyện và thơ 
cho  người  lớn  cũng  như  cho  trẻ  em.  Những  chủ  đề  tác  giả  hay  khai  thác 

                 ­ Năm mảnh gỗ
4.2.  Phạm vi nghiên cứu
            Giá trị nội dung và giá trị nghệ thuật tập thơ Những người bạn nhỏ của 
Phạm Hổ.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
­ Tìm hiểu những kiến thức chung liên quan tới thơ ca.

8


­ Tìm hiểu cuộc đời và sự nghiệp văn chương của Phạm Hổ.
­ Giá trị nội dung tập thơ Những người bạn nhỏ.
­ Giá trị nghệ thuật: hình ảnh thơ, biện pháp nghệ thuật, tình huống đối thoại 
trong thơ, mô phỏng âm thanh, nhịp điệu trong tập thơ Những người bạn nhỏ.
6. Phương pháp nghiên cứu
­ Phương pháp thống kê.
­ Phương pháp nghiên cứu tác phẩm theo thể loại.
­ Kết hợp các thao tác khoa học như:  phân tích, bình giảng...
                                              

9


NỘI DUNG
CHƯƠNG 1
PHẠM HỔ VÀ THƠ VIẾT CHO THIẾU NHI
1.1. Cuộc đời và tiểu sử
Nhà thơ Phạm Hổ có bút danh là Hồ Huy. Ông sinh ngày 28/11/1926 
tại  xã  An  Nhơn,  huyện  An  Nhơn,  Bình  Định.  Thủa  nhỏ  Phạm  Hổ  đi  học  ở 
trường  làng.  Sau  đó,  ông  học  tiểu  học  ở  Tam  Kỳ,  Huế  rồi  theo  học  trường 

riêng trong mỗi sáng tác của Phạm Hổ và đằm thắm tình người.
          Năm 1994 ông nghỉ hưu. Ông mất ngày 4/5/2007.
1.2. Sự nghiệp văn chương
Nhắc  tới  Phạm  Hổ  trước  hết  phải  nhắc  tới  sự  nghiệp  văn  chương  và 
những đóng góp của ông cho nền văn học thiếu nhi nước nhà. Ông sáng tác 
nhiều thể loại: thơ, truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết, kịch và phê bình văn 
học… cho cả người lớn và trẻ em. Dù viết văn xuôi, kịch hay thơ … bất cứ 
thể loại nào, người đọc cũng nhận ra "chất thơ" trong tác phẩm của Phạm Hổ.
          Tính từ tập thơ đầu tiên  Em tre (1949) đến năm 1993, Phạm Hổ đã có 
11 tập thơ, 9 tập truyện, 4 vở kịch viết cho các em. Ngoài ra, ông có 8 tập thơ, 
văn cho người lớn.
Trong  những  năm  kháng  chiến  chống  Pháp,  Phạm  Hổ  hoạt  động  văn 
nghệ ở liên khu V. Ông in tập  Em vẽ Bác Hồ (1948) và Lúa non (1952). Hai 
tập thơ này bắt đầu bộc lộ thiên hướng viết cho thiếu nhi của ông.
        Với hơn 60 năm chuyên tâm sáng tác, ông cho ra đời 25 tập thơ trong 
đó  chủ  yếu  dành  cho  thiếu  nhi.  Những  tập  thơ  tiêu  biểu  và  được  trao  giải 
thưởng văn học gồm:
        ­ Tập thơ Chú bò tìm bạn giải A cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi 
năm 1957­1958.

11


        ­ Chú vịt bông (thơ) giải A cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi năm 
1967­1968.
     ­  Những người bạn im lặng (thơ) giải chính thức về thơ viết cho thiếu nhi 
của hội đồng văn học thiếu nhi , Hội nhà văn Việt Nam (1986).
       ­  Giải thưởng cuộc thi sáng tác kịch cho thiếu nhi do Hội nghệ sĩ sân 
khấu tổ chức với vở kịch Nàng tiên nhỏ thành Ốc (1986).
Viết cho các em, ngòi bút của Phạm Hổ khá linh hoạt với những cách 

không đi tìm hiểu đời sống và những hoạt động loài vật mà ông chủ yếu khai 
thác những "tính cách", những vẻ đẹp của chúng. Qua đôi mắt trẻ thơ, các con 
vật được ông nhắc tới vừa phong phú, đa dạng lại mang những nét tính cách 
ngây thơ, hồn nhiên.
          Những người bạn đáng yêu đó là những con vật ngộ nghĩnh, những 
người bạn mà các em vẫn thường gặp trong cuộc sống hàng ngày như các chú 
chó, chú mèo, con ngỗng, con chim , con bò, con bê, con cá… Thế giới loài 
13


vật trong thơ ông là một thế giới cực kỳ sinh động. Tác giả luôn tạo ra nụ cười 
dí  dỏm,  tạo  nên  chất  hài  hước,  tươi  tắn  cho  cuộc  sống,  tạo  nên  cái  duyên 
riêng.
          Bài thơ thể hiện thành công câu chuyện tình bạn trong thế giới loài vật, 
phải kể tới bài thơ Rong và Cá. Từ bức họa của một họa sĩ Trung Quốc mà 
nhà thơ Phạm Hổ đã diễn tả bằng bức tranh nghệ thuật ngôn từ, đem lại cho 
trẻ thơ Việt Nam món quà xinh xắn đậm màu sắc dân tộc. Nhân vật Rong và 
Cá là hai nhân vật đáng yêu. Họ trở thành diễn viên đem đến một màn vũ kịch 
đẹp. Cái đẹp từ màu sắc trang điểm: Cô rong xanh, đuôi cá xanh, hồng; cái 
đẹp bởi dáng vẻ mềm mại và nhẹ nhàng của cô Rong. Cái đáng yêu của" đàn 
cá nhỏ" quanh cô Rong cùng điệu múa như các vũ công đẹp làm sao? Họ uốn 
lượn và quấn quýt bên nhau, cái đẹp hài hòa, yên bình và nhẹ nhàng. Cô Rong 
và đàn cá nhỏ hẳn rất quý mến nhau mới có sự kết hợp tuyệt vời đến thế:
 “Có cô rong xanh
Đẹp như tơ nhuộm
Giữa hồ nước trong
Nhẹ nhàng uốn lượn
Một đàn cá nhỏ
Đuôi xanh, đuôi hồng
Quanh cô rong đẹp

và bạn để họ cùng tốt lên:
                                           “ Ngỗng không chịu học
Khoe biết chữ rồi
Vịt đưa sách ngược 
Ngỗng cứ tưởng xuôi
Cứ giả đọc nhẩm
Làm vịt phì cười

15


Vịt khuyên một hồi:
Ngỗng ơi! Học! Học!”
                     ( Ngỗng và Vịt)
           Bài thơ Gấu đen nói tới chuyện chụp hình. Gấu trắng chụp hình Gấu 
đen.  Khi  nhận  ảnh  Gấu  đen  kêu  mình  mất  chân,  lại  còn  bé  tí  chẳng  giống 
mình  tí  nào.  Gấu  đen  đâu  biết  rằng,  chụp  ảnh  thì  chỉ  chụp  được  hình  ảnh  ở 
phía trước và thu nhỏ lại, ta chỉ được chiếc ảnh nhỏ tí mà thôi:
“Gấu đen chụp ảnh
Gửi tặng bạn thân
Gấu trắng thợ giỏi
"Tách"cái , chụp xong
Lúc nhận ảnh xem
Gấu đen trợn mắt:
­ Sao mình bé choắt
Lại cụt cả chân!
Chụp chẳng nên thân
Này đây trả cậu! ”
          Vậy là ở bài thơ này, các bạn nhỏ sẽ thấy vui vẻ về sự ngây ngô của 
Gấu đen. Tình bạn càng gắn bó hơn khi giải quyết được nhưng hiểu lầm đáng 

                                  Đẹp thật
                                 Tên em
                                 Cà rốt
                                 Củ đỏ
                                 Lá xanh”
        Ở bài thơ Bắp cải xanh, tác giả vẽ ra trước mắt bạn đọc những hình ảnh 
đẹp.  Đó  là  màu  xanh  mát  dịu  của  lá,  cái  bắp  cải  non  ngoan  ngoãn  nằm  lọt 
thỏm bên trong, dưới sự che chở của các chị lá "Sắp vòng tròn" ở bên ngoài 
đối với em nằm ở giữa. Tình chị em hay sự đùm bọc tạo cho ta cảm giác an 
toàn. Cái "Búp cải non/Nằm ngủ giữa" được sự ấp ủ, bảo vệ. Cả đàn chị cho 
em nhỏ có giấc ngủ an lành:

17


“Bắp cải xanh
Xanh mát mắt
Lá cải sắp
Sắp vòng tròn
Búp cải non
Nằm ngủ giữa”
          Không thể không nhắc tới bài thơ Tre. Bài thơ chỉ có bốn câu nhưng lại 
chứa đựng một ý nghĩa to lớn mà tác giả đã gửi gắm vào đó. Một bức tranh 
buổi trưa đơn sơ, giản dị nhưng có cái gì thật bất ngờ lâu nay ta không nhận 
ra: Đó là lũy tre và bóng mát của nó. Có ai biết rằng, lũy tre đó luôn cho tất cả 
những bóng mát mà nó chở che. Vậy lúc nào nó có biết mệt vì cứ cho đi mãi 
như  vậy.  Phạm  Hổ  "nhân  hóa"  cái  hiện  tượng  này  y  như  người  vậy.  Chỉ  có 
điều lạ là tre mệt mà "Bóng vẫn ngủ ngoan" Tre không bao giờ ngừng nghỉ để 
cho muôn loài bóng mát. Tình bạn là ở sự hy sinh và cho đi không toan tính. 
Chúng ta gặp rất nhiều lần cái buổi trưa này trong kí ức. Buổi trưa thân yêu có 

ghép  thật  tự  nhiên  của  khoa  học  tri  thức.  Giọt  nước  trên  cành  hoa  hồng  kia 
được gọi là “giọt sương”. Nhưng với sự ngây thơ, hồn nhiên của Bướm em 
cũng như các bạn nhỏ, chúng lầm tưởng những giọt sương đó là nước mắt của 
hoa hồng:
“­ Chị ơi vì sao
Hoa hồng lại khóc?
­ Không phải đâu em
Đấy là hạt ngọc
Người gọi là sương
Sao đêm gửi xuống
Tặng cô hoa hồng.”

19


Vậy  là  các  em  vừa  được  thỏa  mãn  trí  tò  mò,  lại  vừa  có  được  tri  thức 
phổ thông. Các em lại hiểu thêm được tình bạn của những người bạn với nhau 
trong thế giới này.
          Ở bài thơ Sáo ăn na thì nhà thơ mượn câu chuyện của bạn Sáo để giải 
thích cho các bạn nhỏ biết quá trình cây lớn lên từ đâu? Đó chính là nhờ hạt  
na đã được Sáo thả gieo và mầm sống nảy lên từ đó. Nhà thơ thật khéo léo 
mượn lời thơ để giúp các em hình tượng hóa và ngầm hiểu những thắc mắc 
mà người lớn cho là hiển nhiên. Câu chuyện về Sáo ăn na có thể tóm tắt như 
sau: Sáo mổ quả na để ăn và hạt đã rơi xuống đất. Tới năm sau, Sáo quay lại 
nơi đó. Có cây na mà chính nhờ sáo gieo hạt ngày náo nay cây đã mọc lên và 
tươi  tốt.  Sáo  lại  tiếp  tục  đậu  trên  cành  na  do  chính  sáo  trồng  mà  sáo  không 
hay biết:
“Sáo mổ na ăn
Thả rơi mấy hạt
Năm sau bay qua

      

Với chủ đề tình bạn trong Những người bạn nhỏ, Phạm Hổ đã xây dựng 

nên nhân vật khá phong phú. Những nhân vật ấy là người bạn từ thế giới loài 
vật, thế giới cỏ cây, hoa lá. Tất cả đều được hình tượng hóa trong những vần 
thơ một cách sinh động, gần gũi và nên thơ.      
     

Thế  giới  tự  nhiên  chứa  đựng  những  điều  bí  ẩn,  bất  ngờ  và  khó  giải 

thích cho các em nhỏ, nhưng với ngôn ngữ thơ Phạm Hổ thì nó lại được giải 
thích một cách vừa giản dị vừa gây sự thích thú để các em nhận biết dễ hơn, 
đúng  với  tính  cách  của  bạn  nhỏ.  Các  em  sẽ  yêu  thích  cách  lý  giải  đó.  Làm 
được như vậy Phạm Hổ xứng danh là nhà thơ của thiếu nhi.
                      
 

22


CHƯƠNG 3
NHỮNG NGƯỜI BẠN NHỎ
 NHÌN TỪ GIÁ TRỊ NGHỆ THUẬT
           Kế thừa, tiếp thu kết quả nghiên cứu của những tác giả đi trước. 
Chương  này,  khóa  luận  của  chúng  tôi  tiếp  tục  tìm  hiểu  phương  diện    nghệ 
thuật tiêu biểu của tập thơ một cách cụ thể, đầy đặn, sâu sắc hơn. Dựa vào đặc 
trưng thể loại thơ, chúng tôi đi sâu khảo sát các yếu tố nghệ thuật sau: Hình 
ảnh thơ; một số biện pháp tu từ (so sánh, nhân hóa); hình thức hỏi đáp, hình 
thức mô phỏng âm thanh; nhịp điệu tiết tấu thơ.

    

Môt số bài thơ tái hiện lại những hình ảnh quen thuộc, gần gũi, có thể 

kể đến như Chơi ú tim, Ngủ rồi , Xe chữa cháy...
     

Bài thơ Chơi ú tim nói về hai con vật được nuôi trong gia đình. Đó là 

con  Chó  và  Mèo.  Thường  thì  hai  con  vật  nay  không  kết  bạn  với  nhau.  Dân 
gian vẫn nói về chúng thế. Vậy mà nhà thơ Phạm Hổ lại "hòa giải" cho chúng 
chơi cùng với nhau một trò chơi dân gian mà bọn trẻ cũng hay chơi : trò trốn 
tìm. Cả bài thơ hiện ra những hình ảnh của trò chơi thú vị này: Cái "đảo mắt" 
tinh quái của mèo săn tìm chú chó đang ẩn nấp; cái đuôi của chú lộ ra "chỗ 
khe tủ"; hình ảnh chú mèo rón rén, nhẹ nhàng rồi bất ngờ "chộp" thật nhanh 
chú chó..., tất cả hiện ra như một cuộc chơi thú vị của con trẻ ngày nào. Đặc 
biệt,  hình  ảnh  kẻ  thua  cuộc  bị  bắt  chộp  "nhe  răng  ra  cười"  rồi  nói  một  câu 
gượng gạo chống chế rất đáng yêu của chú chó cún:
  "Rủ nhau chơi ú tim
Giờ đến phiên chó trốn
Mèo đảo mắt tim quanh
Chó nấp đâu giỏi thật

24


Bỗng kìa chỗ khe tủ
Chó để lộ cái đuôi
Rón rén mèo đến nơi
Òa! Chộp ngay lưng bạn