TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

KHẮC THỊ YẾN.

THỰC HÀNH, TRẢI NGHIỆM VỚI SỰ HÌNH THÀNH BIỂU
TƯỢNG KÍCH THƯỚC CHO TRẺ Ở ĐỘ TUỔI NHÀ TRẺ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
(GIÁO DỤC MẦM NON)

Hà Nội, tháng 5 năm 2005.


TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

KHẮC THỊ YẾN.

THỰC HÀNH, TRẢI NGHIỆM VỚI SỰ HÌNH THÀNH BIỂU
TƯỢNG KÍCH THƯỚC CHO TRẺ Ở ĐỘ TUỔI NHÀ TRẺ

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
(GIÁO DỤC MẦM NON)

GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN: Th.S Nguyễn Thị Thủy

Hà Nội, tháng 5 năm 2015.

2



DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 1. Vai trò của việc hình thành BTKT cho trẻ nhà trẻ…………………...19
Bảng 2. Thực trạng mức độ nhận thức của giáo viên MN về vai trò của thực
hành trải nghiệm trong việc hình thành BTKT………………………………..20
Bảng 3: Thực trạng mức độ tổ chức thực hành trải nghiệm trong việc hình
thành BTKT cho trẻ………………………………………………………….. .21
Bảng 4. Thực trạng hình thức tổ chức hình thành BTKT……………….........22
Bảng 5. Mục đích sử dụng thực hành trải nghiệm trong hoạt động…………. .23
Bảng6. Mức độ nhận thức BTKT của trẻ 24 – 36 tháng trước TN………….. .56
Bảng 7. Mức độ nhận thức BTKT của trẻ 24 – 36 tháng ở nhóm lớp TN sau
TN…………………………………………………………………………......57

5


DANH MỤC VIẾT TẮT.

BTKT

: Biểu tượng kích thước

GV

: Giáo viên

GVMN : Giáo viên mầm non.
TN

: Thực nghiệm.

mong muốn của mọi gia đình và của toàn xã hội.
Bậc học mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc
dân,đặt nền tảng ban đầu cho việc hình thành và phát triển nhân cách con
người Việt Nam. Hình thành các biểu tượng sơ đẳng về toán là một trong
những nội dun giáo dục quan trọng của trẻ ở trường Mầm non. Nó góp phần
giáo dục toàn diện cho trẻ, đặc biệt giáo dục nhận thức và giáo dục trí tuệ giúp
trẻ thích ứng với môi trường sống luôn luôn thay đổi, toán học giúp trẻ nhận
thức về thế giới xung quanh về các mối quan hệ số lượng, kích thước, hình
dạng, vị trí trong không gian giữa các đồ vật so sánh với nhau.
Ngay từ khi còn rất nhỏ, trẻ đã được tiếp xúc với người lớn và các sự vật,
hiện tượng xung quanh nên trẻ rất hiếu động, tò mò,thích cái mới lạ nhưng lại
1


chóng chán mau quên mà toán học gồm các khái niệm khó và trìu tượng. Vì
vậy mà trẻ không thể ngồi lâu một chỗ nghe cô giáo hình thành các biểu
tượng toán thông qua những lời giảng giải… Đối với trẻ mầm non chỉ có hoạt
động mới tạo ra hứng thú,hoạt động mới gây ra những tình huống để trẻ được
thực hành trải nghiệm tìm tòi, khám phá …giúp trẻ tiếp thu các biểu tượng
toán một cách tự nhiên.
Một trong những cách thức có ưu thế nhất trong việc giúp trẻ khám phá, phát
hiện các đặc tính của sự vật, hiện tượng xung quanh,hình thành các biểu
tượng toán học sơ đẳng đó là hoạt động thực hành trải nghiệm.Trẻ mầm non
nói chung và trẻ nhà trẻ nói riêng những hoạt động của trẻ là những hoạt động
không có sự định hướng, trẻ hoạt động theo ý thích của cá nhân và đặc biệt trẻ
nhà trẻ hoạt động chủ đạo là hoạt động với đồ vật “ trẻ học mà chơi chơi mà
học ” vì vậy vai trò của giáo viên lúc này rất quan trọng, giáo viên cần tổ chức
tốt các hoạt động chơi_ tập giúp trẻ được thực hành thao tác trên đồ vật, được
trải nghiệm nhằm hình thành những biểu tượng toán học sơ đẳng.
Chính vì vậy tôi chọn đề tài “ Thực hành trải nghiệm với sự hình thành biểu

6. Phạm vi nghiên cứu :
- Trường MN Minh Khai ( Quận Bắc Từ Liêm).
- Trường MN 10 – 10 ( Huyện Hoài Đức ).

3


7. Phương pháp nghiên cứu.
7.1. Phương pháp nhiên cứu lí luận
Thu thập tài liệu, nghiên cứu, phân tích, tổng hợp khái quát, hệ thống hóa
những nguồn tài liệu liên quan đến đề tài nghiên cứu để làm rõ vấn đề
nghiên cứu.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
a. Phương pháp điều tra (anket)
Sử dụng phiếu điều tra với giáo viên, thông qua câu trả lời nhằm tìm hiểu
thực trạng nhận thức của giáo viên về việc hình thành BTKT cho trẻ nhà trẻ,
về vai trò, ý nghĩa, tìm hiểu phương pháp GV sử dụng để tổ chức hoạt động
thực hành, trải nghiệm.
b. Phương pháp quan sát.
Quan sát hoạt động hình thành BTKT cho trẻ nhà trẻ ở trường mầm non
nhằm xác định cách thức tổ chức hoạt động này của GV đồng thời điều tra
được mức độ phát triển BTKT của trẻ.
c. Phương pháp đàm thoại.
Tiến hành trao đổi trò chuyện với GVMN và trẻ nhằm tìm hiểu nhận thức,
cách thức tổ chức, những thuận lợi và khó khăn mà giáo viên gặp phải trong
quá trình giáo viên tổ chức hoạt động thực hành, trải nghiệm với sự hình
thành BTKT cho trẻ nhà trẻ.
d. Phương pháp tổng kết kinh nghiệm.
Tổng kết kinh nghiệm của GV về cách thức tổ chức các hoạt động thực
hành ,trải nghiệm với sự hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ nhà trẻ.


Sơ lược về lịch sử nghiên cứu vấn đề.

Giáo dục mầm non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống Giáo dục Quốc dân.
Theo quyết định 161/2002 QĐ-TTg của thủ tướng chính phủ về một số chính
sách phát triển GDMN ra ngày 15/11/2002 đã đề ra mục tiêu phát triển chung
của GDMN “ Nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ trước 6 tuổi,tạo cho
trẻ sự phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, trí tuệ thẩm mĩ…hình thành ở
trẻ cơ sở đầu tiên của nhân cách con người mới Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam:
“ thông minh, ham hiểu biết, thích khám phá tìm tòi có một số kĩ năng như
quan sát, phân tích, tổng hợp và suy luận tạo cho trẻ nhiều cơ may trên con
đường học hành cũng như cuộc sống của chúng”. Hình thành biểu tượng toán
học cho trẻ mầm non là một nội dung quan trọng góp phần thực hiện mục tiêu
GDMN. Hiệu quả của việc hình thành các biểu tượng toán học cho trẻ mầm
non không chỉ phụ thuộc vào việc xây dựng hệ thống các biểu tượng cần hình
thành cho trẻ mà còn phụ thuộc vào phương pháp, cách tổ chức các hoạt động
cho trẻ làm quen với toán ở các trường mầm non.
Việc hướng dẫn tổ chức các hoạt động hình thành biểu tượng toán học sơ
đẳng phải được tiến hành ngay từ lứa tuổi nhà trẻ bởi đó là cơ hội vàng để
hình thành ở trẻ những khả năng tìm tòi, quan sát, khám phá…tăng cường
phát triển tư duy ngôn ngữ. Có thể nói đó là phương tiện hữu hiệu truyền
truyền thụ kinh nghiệm lịch sử loài người đến với trẻ em đồng thời đóng vai
trò chủ đạo trong việc phát triển của trẻ.

6


Hình thành BTKT là một trong những nội dung quan trọng cần hình thành
cho trẻ ở lứa tuổi mầm non. Trong chương trình giáo dục mầm non việc hình
thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non được một số nhà khoa

đã chỉ ra đặc điểm phát triển biểu tượng kích thước cho trẻ, cấu trúc, nội
dung, chương trình, biện pháp, cách lập kế hoạch hình thành các biểu tượng
cho trẻ mầm non ở các lứa tuổi khác nhau.
+ Tác giả Nguyễn Tú Anh trong khóa luận tốt nghiệp “ Phương pháp hình
thành biểu tượng kích thước vật thể cho trẻ mầm non” chỉ ra một số biện pháp
dạy trẻ 5-6 tuổi nhận biết và so sánh kích thước vật thể như: sử dụng đồ dùng
dạy học đa dạng, chính xác, sử dụng động tác kết hợp tay và lời nói, sử dụng
bài tập luyện tập…
Nhìn chung các nhà tâm lí - giáo dục trong và ngoài nước tập trung nghiên
cứu những vấn đề khái quát mang tính lí luận về nội dung, hình thức, phương
pháp hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ ở nhiều lứa tuổi khác nhau. Để
góp phần làm phong phú lí luận và thực tiễn các biện pháp hình thành biểu
tượng kích thước cho trẻ mầm non tôi đi vào nghiên cứu mức độ hình thành
BTKT của trẻ 24 – 36 tháng thông qua hoạt động “ Thực hành trải nghiệm với
sự hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ độ tuổi nhà trẻ.”
1.2. Cơ sở lí luận của hoạt động thực hành trải nghiệm với sự hình thành
biểu tượng kích thước cho trẻ độ tuổi nhà trẻ.
1.2.1. Một số khái niệm.
1.2.1.1. Khái niệm biểu tượng.
Theo từ điển Tiếng Việt của tập thể cán bộ ngôn ngữ học biên soạn,Hoàng
Phi làm chủ biên biểu tượng được hiểu như sau:
Thứ nhất: Biểu tượng là hình ảnh tượng trưng.

8


Thứ hai: Biểu tượng là hình thức của nhận thức cao hơn cảm giác cho ta
hình ảnh của sự vật cần giữ lại trong đầu óc khi tác động của sự vật vào giác
quan ta đã chấm dứt.
Dựa vào cơ sở sinh lí học có thể khẳng định biểu tượng được hình thành khi

xúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua đọng lại thành bộ phận(cùng với
tri giác, ý thức) trong đời sống tâm lí của từng người. Theo nghĩa hẹp hơn,
chuyên biệt hơn của tâm lí học là những tín hiệu bên trong nhờ đó nghĩa của
các sự kiện đang diễn ra đối với cá nhân được ý thức, chuyển thành ý riêng
của cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần thiết, điều chỉnh hành
vi của cá nhân.Theo Carl Rogers thì chỉ có một cách học dựa trên sự khám
phá của bản thân hoặc tự lĩnh hội thì mới giúp con người thay đổi căn bản
hành vi của mình. Bản chất của nó chính là trải nghiệm.
Vậy Giáo dục trải nghiệm là học tập qua kinh nghiệm dựa trên các hoạt động
có hướng dẫn. Là hình thức học tập gắn liền mới các hoạt động của sự chuẩn
bị ban đầu và có phản hồi, trong đó đề cao kinh nghiệm chủ quan của người
học. Như vậy trong hình thức học tập này thì giáo viên chỉ đóng vai trò của
người hướng dẫn và thúc đẩy trực tiếp việc trải nghiệm của trẻ, đảm bảo quá
trình trẻ tìm hiểu, khám phá và lĩnh hội kiến thức có ý nghĩa và lâu dài.
Thực hành trải nghiệm là trẻ được tham gia hoạt động, được trực tiếp thao
tác với đồ vật dựa trên sự hướng dẫn của người lớn.
Như vậy, tổng hợp các khái niệm trên chúng tôi xây dựng khái niệm “ Thực
hành trải nghiệm với sự hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ độ tuổi nhà
trẻ ” là cách tổ chức, xắp xếp, bố trí có chủ đích của giáo viên cho trẻ được
trực tiếp hoạt động nhằm hình thành biểu tượng kích thước cho trẻ độ tuổi nhà
trẻ.

10


1.2.2. Vai trò của việc tổ chức thực hành trải nghiệm trong hoạt động.
Theo quy luật của việc tổ chức cho trẻ thực hành trải nghiệm sẽ giúp trẻ kiểm
nghiệm lại kiến thức mà trẻ đã thu được thông qua hai phương pháp trực quan
và dùng lời.
• Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của trẻ.

nắm được từ chỉ đồ vật mang nghĩa khái quát theo chức năng của từ chỉ hành
động, mang nghĩa khái quát theo mục đích chủ yếu là thông qua hoạt động
trải nghiệm tích cực với đồ vật.
1.2.3.3. Đặc điểm phát triển tư duy.
Tư duy là hoạt động nhận thức nhằm phản ánh những thuộc tính, bản chất,
những mối quan hệ có tính quy luật của sự vật hiện tượng , phản ánh một cách
gián tiếp và khái quát những điều mà trước đó ta chưa biết.
Tư duy của trẻ lứa tuổi này là tư duy trực quan hành động, cũng có một số
trẻ đã xuất hiện thao tác tư duy: so sánh, phân tích … qua hoạt động tích cưc
với đồ vật và dưới sự hướng dẫn của người lớn. Vì vậy GV cần cung cấp cho
trẻ những BTKT một cách phong phú, đa dạng được hệ thống hóa và chính
xác hóa.
1.2.3.4.Đặc điểm phát triển xúc cảm tình cảm.
Trẻ lứa tuổi này rất dễ xúc cảm, trẻ luôn có nhu cầu được người khác quan
tâm và cũng luôn bày tỏ tình cảm của mình với mọi người xung quanh. Trẻ
biết bộc lộ những tình cảm vui buồn rõ rệt khi đạt một kết quả nào đó trong
hoạt động và giao tiếp của mọi người. Đây là nền tảng của tình cảm nhận
thức. Xúc cảm tình cảm trẻ xuất hiện với các kích thích ngôn ngữ, với sự thay
đổi giọng điệu của âm thanh lời đánh giá. Trong quá trình hoạt động GV nên

12


dịu dàng, ân cần chỉ bảo trẻ để trẻ cảm thấy thoải mái tham gia hoạt động tích
cực hơn.
1.2.3.5. Đặc điểm phát triển chú ý.
Trẻ 2-3 tuổi khả năng chú ý của trẻ còn kém, trẻ hay bị sao nhãng, mất tập
trung bởi tác động bên ngoài. Vì vậy GV cần tổ chức hoạt động cho trẻ và
việc luôn thay đổi các hình thức hoạt động nhằm duy trì chú ý của trẻ vào
những đối tượng một cách bền vững.

- Trẻ 2-3 tuổi bước đầu được làm quen và nhận biết được sự khác nhau về
kích thước, gọi tên kích thước to - nhỏ, dài - ngắn, cao - thấp của các vật.
- Nhận biết sự khác nhau về trọng lượng nặng - nhẹ của các vật.

14


Kết luận chương 1.
Toán học có vai trò rất quan trọng đối với trẻ mầm non nói chung và trẻ
nhà trẻ nói riêng, việc hình thành những biểu tượng toán sơ đẳng cho trẻ là
một nội dung, nhiệm vụ quan trọng của trường mầm non, của các nhà giáo
dục, đã được một số nhà tâm lí giáo dục trong và ngoài nước quan tâm nghiên
cứu. Nó góp phần không nhỏ vào việc giáo dục nhận thức, trí tuệ sự phát triển
toàn diện nhân cách của trẻ cũng như tiền đề vững chắc cho việc học tập ở lứa
tuổi tiếp theo.
Thực hành trải nghiệm là hình thức tổ chức giúp trẻ tích cực hoạt động, lĩnh
hội các biểu tượng kích thước toán học, giáo viên có thể tổ chức các hoạt
động cá nhân,theo nhóm nhỏ, nhóm vừa, nhóm lớn cho phù hợp với đặc điểm
nhận thức của trẻ, phù hợp với đặc điểm của nội dung hoạt động hình thành
biểu tượng kích thước cho trẻ.

15


Chương 2. Thực trạng và xây dựng một số biện pháp hình thành biểu
tượng kích thước cho trẻ ở độ tuổi nhà trẻ.
2.1. Vài nét về khách thể điều tra.
Điều tra tiến hành trên 20 GVMN đang trực tiếp giảng dạy tại các lớp nhà
trẻ trường MN Minh Khai ( Quận Bắc Từ Liêm) và trường MN 10-10
( Huyện Hoài Đức).

Dưới 5 năm: 13 giáo viên.
Từ 10-15 năm: 3 giáo viên.
Trên 15 năm: 4 giáo viên.
Tuy nhiên bên cạnh đó các trường học có số lượng trẻ trong lớp còn khá
đông trong khi số lượng phòng học còn hạn chế,diện tích, phòng học còn khá
chật hẹp nên ảnh hưởng chưa tốt tới chất lượng chăm sóc và giáo dục trẻ được
toàn diện.
2.1.1. Thời gian điều tra.
Từ 2/3/2015 – 24/04/2015.
2.1.2. Nội dung điều tra:
- Nhận thức của GVMN về vai trò của hoạt động thực hành, trải nghiệm
trong việc hình thành BTKT.
- Thực trạng về mức độ tổ chức thực hành, trải nghiệm trong việc hình thành
BTKT cho trẻ nhà trẻ.
- Thực trạng về các hình thức tổ chức thực hành, trải nghiệm hình thành
BTKT cho trẻ nhà trẻ.
- Mức độ hình thành BTKT của trẻ ở độ tuổi nhà trẻ.
2.1.3. Phương pháp điều tra.
- Phiếu trưng cầu ý kiến của giáo viên.

17


- Trao đổi,trò chuyện với GVMN về việc tổ chức các hoạt động thực, hành
trải nghiệm hình thành BTKT cho trẻ nhà trẻ.
- Dự giờ,quan sát các hình thức GV tổ chức thực hành,trải nghiệm trong hoạt
động.
- Dùng toán thống kê để xử lí kết quả thu được.
- Nghiên cứu sản phẩm của giáo viên và của trẻ.
2.2. Kết quả điều tra.

85

15

0

Từ bảng số liệu trên cho ta thấy, 100% các giáo viên trong các trường
mầm non đều nhận thức được tầm quan trọng của việc hình thành biểu tượng
kích thước cho trẻ nhà trẻ là rất cần thiết và cần thiết( 85% cho rằng rất cần

18


thiết và 15% giáo viên cho rằng cần thiết). Không GV nào cho rằng việc hình
thành BTKT cho trẻ nhà trẻ là không cần thiết. Trong toán học việc hình
thành các biểu tượng kích thước là một nội dung rất quan trọng và rất cần
thiết. Đặc biệt đối với lứa tuổi nhà trẻ,đó là giai đoạn trẻ lĩnh hội được nhanh
nhất và nhớ được lâu nhất,vì vậy GV phải nhận thức đúng đắn và đưa ra
những biện pháp giáo dục phù hợp.
2.2.2. Nhận thức của giáo viên về vai trò của hoạt động thực hành, trải
nghiệm trong việc hình thành biểu tượng kích thước.
Cùng với sự tìm hiểu về nhận thức của GV về vai trò của việc hình thành
biểu tượng kích thước cho trẻ nhà trẻ,tôi cũng đã tìm hiểu về nhận thức của họ
về vai trò của hoạt động thực hành, trải nghiệm trong việc hình thành BTKT.
Để tìm hiểu rõ tôi đã sử dụng câu hỏi điều tra như sau:
“ Chị đánh giá như thế nào về vai trò của vai trò của hoạt động thực hành
trải nghiệm trong việc hình thành biểu tượng kích thước?”
a. Rất quan trọng
b. Quan trọng
c. Không quan trọng