Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH BIỂU TƯỢNG SỐ LƯỢNG
CHO TRẺ 5 – 6 TUỔI

I. Phần mở đầu
I.1. Lý do chọn đề tài
Toán học là một môn khoa học cần có độ chính xác cao. Do trẻ ở độ tuổi
mẫu giáo chưa có một biểu tượng khoa học nào. Nên nhiệm vụ của giáo viên là
phải hình thành cho trẻ các biểu tượng toán học, cung cấp những kỹ năng cơ bản
nhất để trẻ có thể vận dụng vào trong thực tế, để có sự phát triển và hướng tới
một nền giáo dục toàn diện như Bác Hồ đã từng nói:
“ Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây
Vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”.
Ngay từ nhỏ trẻ đã được tiếp xúc với ông, bà, cha mẹ... Và các sự vật hiện
tượng đến nhận thức xung quanh, tất cả những cái trẻ nhìn thấy đều ảnh hưởng
đến nhận thức của trẻ, dần dần trẻ có được những khái niệm đơn giản nhất về
thế giới xung quanh có nhu cầu muốn tìm tòi, phám phá về tính chất, đặc điểm
của sự vật hiện tượng, tập hợp các số lượng, hình dạng, màu sắc, kích thước, vị
trí, sắp xếp của chúng trong không gian.
Cho nên, giáo dục trẻ em là mắt xích đầu tiên của nền giáo dục toàn dân,
là nền móng vững chắc giúp trẻ tự tin bước vào cuộc sống. Vì vậy trường mầm
non là mảnh đất thuận lợi nhất tạo điều kiện cho sự nảy nở và phát triển những
phôi thai trí tuệ đang còn ấp ủ trong trẻ, là môi trường tạo điều kiện cho sự phát
Người thực hiện : Khà Thị Thương

1

Trường Mầm non Krông Ana



Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

so sánh, phân tích, tổng hợp các sự vật hiện tượng khách quan. Trên cơ sở đó bổ
sung thêm vốn ngôn ngữ và góp phần tích cực vào việc phát triển trí tuệ và thể
chất cho trẻ.
Trên thực tiễn cho thấy, việc dạy cho trẻ các biểu tượng toán về tập hợp,
số lượng, phép đếm... là yêu cầu trẻ phải đếm được thứ tự trong phạm vi 10.
Nhận biết quan hệ số lượng trong phạm vi 10, nhận biết các chữ số, từ 1– 10.
Biết thực hiện một số phép biến đổi đơn giản như thêm bớt, tạo nhóm, chia
nhóm đồ vật có số lượng trong phạm vi 10 ra 2 phần. Chính vì những lí do trên
tôi chọn đề tài “Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5 - 6
tuổi” để nghiên cứu và áp dụng nhằm nâng cao chất lượng dạy và học cho trẻ.
I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài
Với đề tài này nhằm cung cấp thêm cho trẻ những kiến thức toán học ban
đầu và kỹ năng đếm, kỹ năng thực hiện các phép tính đơn giản... Kiến thức cung
cấp cho trẻ phải có trình tự, hợp lý và thống nhất, đồng thời phải chính xác, thiết
thực và mang tính ứng dụng cao. Việc hình thành các biểu tượng số lượng cho
trẻ mầm non là rất cần thiết, giúp trẻ trở nên có tổ chức, có kỹ luật, biết chú ý
lắng nghe và ghi nhớ, tích cực và độc lập giải quyết nhiệm vụ được giao đúng
thời gian quy định, qua đó trẻ được giáo dục trở nên có định hướng, có tổ chức,
có trách nhiệm.
Trong quá trình hình thành những biểu tượng số lượng toán học cho trẻ
đồng thời sẽ hình thành các mối quan hệ giữa giáo viên với tập thể trẻ, giữa giáo
viên với cá nhân trẻ, giữa trẻ với trẻ, giữa trẻ với môi trường xung quanh. Việc
dạy học những kiến thức toán không chỉ góp phần phát triển các năng lực nhận


sắc, kích thước và số lượng phong phú, với các âm thanh, chuyển động có ở

Người thực hiện : Khà Thị Thương

4

Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

xung quanh trẻ. Trẻ lĩnh hội số lượng của chúng bằng các giác quan khác nhau
như: thị giác, thính giác, giác quan vận động...
Từ đó, trẻ đã tích lũy được một vốn tri thức và kinh nghiệm sống, điều
quan trọng là tổ chức cho trẻ biết sử dụng vốn tri thức và kinh nghiệm ấy vào
các hoạt động học tập và vui chơi. Được sự giúp đỡ của người lớn cùng với việc
nắm được ngôn ngữ tích cực trẻ đã nhận biết, phân biệt và nắm được tên gọi của
các nhóm vật. Trong quá trình thao tác với nhóm vật, ở trẻ hình thành hứng thú
phân biệt các nhóm vật có số lượng là một và nhiều và trẻ lĩnh hội từ nhiều.
Vì trẻ nhỏ thường có tính tìm tòi, tính ham hiểu biết sẽ thôi thúc trẻ tích
cực hoạt động. Khi thao tác với các tập hợp cụ thể trẻ bắt đầu sử dụng tới các
con số và phép đếm, trong quá trình ấy trẻ cũng xác định được mối quan hệ số
lượng: bằng nhau, không bằng nhau, nhiều hơn, ít hơn. Ngoài ra trẻ còn rất thích
đếm, trẻ không chỉ biết đếm xuôi mà còn biết đếm ngược, nhận biết được các
con số. Trẻ hiểu rằng mỗi con số không chỉ được diễn đạt bằng lời nói mà còn
có thể viết.
Như vậy cần tiếp tục phát triển biểu tượng số lượng về tập hợp cho trẻ 5 6 tuổi, bước đầu cho trẻ làm quen với một số phép tính trên tập hợp, điều đó tạo
cơ sở cho trẻ học phép tính đại số sau này ở trường phổ thông. Đứa trẻ lớn lên sẽ
có lối sống thực tiễn, sâu sắc, phong phú, linh hoạt, sáng tạo và chủ động,
không sống hời hợt, tẻ nhạt. Vì vậy, phát triển nhận thức là phát triển óc tìm tòi,

Khi vận dụng đề tài này, thì khả năng thu nhận và vận dụng kiến thức, kỹ
năng đã học vào những điều kiện, hoàn cảnh mới của trẻ chứng tỏ trí tuệ trẻ đã
phát triển cao hơn và trẻ đã ý thức được vai trò của những kiến thức thu được
đối với thực tiễn cuộc sống. Việc trẻ sử dụng những kiến thức thu được vào thực
tiễn cuộc sống sẽ làm cho chúng trở nên bền vững và sâu sắc hơn, góp phần hình
thành ở trẻ kỹ năng vận dụng kiến thức vào cuộc sống.

Người thực hiện : Khà Thị Thương

6

Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

Trong quá trình dạy học việc lựa chọn nội dung dạy học luôn phải gắn liền
với điều kiện sống của trẻ, nhằm luyện cho trẻ thói quen quan tâm, chú ý tới các
sự vật, hiện tượng xung quanh trẻ, qua đó nhận biết các mối quan hệ toán học có
trong các sự vật, hiện tượng đó. Qua đó cũng giúp giáo viên nắm vững phương
pháp, hình thức tổ chức hoạt động phong phú, thu hút được trẻ, trẻ hoạt động
tích cực.
* Hạn chế:
Tuy nhiên với nội dung của đề tài này, nếu giáo viên không chịu khó suy
nghĩ và tạo mọi điều kiện, tình huống để trẻ có thể ứng dụng những kiến thức,
kỹ năng của mình vào các hoạt động thì tiết học sẽ không mang lại kết quả cao.
c. Mặt mạnh, mặt yêu
* Mặt mạnh:
Với nội dung của đề tài này giúp giáo viên biết vận dụng quá trình tổ chức
hoạt động cho trẻ hứng thú hơn.

tổ chức hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ, tuy nhiên sự sáng tạo và linh
hoạt trong quá trình tổ chức chưa cao vì vậy mà chất lượng giáo dục chưa hiệu
quả. Chính vì vậy chưa lôi cuốn và thu hút được trẻ, trẻ chưa hứng thú hoạt
động.
Việc tổ chức hoạt động còn cứng, chưa bao quát trẻ tốt vì vậy việc khuyến
khích trẻ hoạt động chưa được giáo viên chú trọng, trẻ còn nhút nhát, chưa mạnh
dạn và tự tin để tham gia hoạt động.
Bên cạnh đó chưa thường xuyên cho trẻ tiếp xúc nhiều với biểu
tượng số lượng (trong các hoạt động mọi lúc, mọi nơi), mà đa phần trẻ tiếp
xúc với biểu tượng số lượng thông qua các hoạt động học khi giáo viên tổ chức.

Người thực hiện : Khà Thị Thương

8

Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

Chính vì nhận thấy được những bất cập trong việc tổ chức cho trẻ hoạt
động với biểu tượng số lượng, bản thân tôi đã mạnh dạn tìm tòi, học hỏi để tìm
cho mình những biện pháp có thể áp dụng trong quá trình thực hiện hoạt động
nhằm nâng cao chất lượng giáo dục cho trẻ.
II.3. Giải pháp, biện pháp
a. Mục tiêu của giải pháp, biện pháp
Những giải pháp, biện pháp nêu ra trong đề tài nhằm giúp trẻ nâng cao
việc hình thành biểu tượng số lượng được tốt hơn. Trẻ phát huy hết được tính
tích cực, chủ động, sáng tạo khi hoạt động.
Giáo viên trau dồi thêm kiến thức, chuyên môn nghiệp vụ.

lập tương ứng 1:1 hay bài luyện tập đếm cho trẻ.
Nhờ đó giáo viên có thể kiểm tra quá trình lĩnh hội của từng trẻ, cũng như
trẻ có thể tự kiểm tra kết quả thực hiện bài tập của mình. Do vậy, có thể nói,
luyện tập là một trong những phương pháp dạy học mang lại hiệu quả cao.
Tương ứng với nhiệm vụ dạy học, thì giáo viên có thể sử dụng các bài tập đòi
hỏi ở trẻ sự tích cực, độc lập với các mức độ khác nhau như: bài tập tái tạo và
bài tập sáng tạo.
Khi tổ chức cho trẻ thực hiện bài tập tái tạo, giáo viên đặt cho trẻ nhiệm
vụ học tập cụ thể, chỉ cho trẻ biện pháp giải quyết nó bằng trình tự các thao tác
mẫu và vật mẫu của mình.
Ví dụ: Khi trẻ đã nắm được kỹ năng đếm, giáo viên yêu cầu trẻ thực hiện
nhiệm vụ đếm xác định số lượng các nhóm vật khác nhau được xếp theo hàng
ngang...
Ngoài ra các bài tập có tính chất vui chơi cũng thường xuyên được sử

Người thực hiện : Khà Thị Thương

10

Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

dụng, chúng rất phù hợp với trẻ mẫu giáo (đặc biệt trẻ 5 – 6 tuổi), nó tạo cho trẻ
những cảm xúc tốt và làm giảm sự căng thẳng cho trẻ. Điều này xuất phát từ đặc
điểm cơ bản của dạy học mầm non là trẻ “học bằng chơi, chơi mà học”. Việc sử
dụng trò chơi được coi là một phương pháp dạy học khi toàn bộ tiết học được
lồng vào một trò chơi mà trẻ là người tham gia chính.
Ví dụ: Trò chơi “ về đúng số nhà” được sử sụng ở phần sau của tiết học

câu hỏi đóng một vai trò đặc biệt. Với trẻ mẫu giáo lớn, lời hướng dẫn của giáo
viên có tính tổng thể phản ánh toàn bộ quá trình thực hiện nhiệm vụ. Bằng lời
nói giáo viên giảng giải chính xác lại những điều trẻ nhận biết được trong quá
trình tri giác.
Từ câu hỏi dựa trên sự tri giác và trí nhớ tái tạo của trẻ nhằm ghi
nhận những đặc điểm bên ngoài của đối tượng, yêu cầu trẻ tả lại những điều vừa
quan sát hay nhắc lại nhiệm vụ của cô.
Ví dụ: Đây là cái gì? Có bao nhiêu cái? Cháu vừa làm nhiệm vụ gì?
Và câu hỏi tái tạo có nhận thức giúp trẻ nắm và củng cố những kiến thức
một cách sâu sắc hơn.
Ví dụ: số hoa sẽ là bao nhiêu nếu thêm một bông? Làm thế nào để biết số
lượng hai nhóm hoa bằng nhau? Làm thế nào để biết nhóm nào ít hơn và nhóm
nào nhiều hơn?...
Khi sử dụng câu hỏi giáo viên cần chú ý đặt câu hỏi phải ngắn gọn, cụ thể,
đủ ý, nội dung câu hỏi phải vừa sức trẻ, các khái niệm trong câu hỏi phải quen
thuộc với trẻ, nên đặt nhiều dạng câu hỏi cho một vấn đề, các câu hỏi phải có
tính hệ thống, phải kích thích sự suy nghĩ của trẻ, tuyệt đối không sử dụng các
câu hỏi ép trẻ trả lời. Trẻ càng lớn thì việc sử dụng câu hỏi tình huống có vấn đề
càng có ý nghĩa to lớn trong việc phát triển tư duy cho trẻ.

Người thực hiện : Khà Thị Thương

12

Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

Biện pháp 4: Dạy trẻ đếm xác định số lượng trong phạm vi 10, thêm, bớt,

Khi trẻ thực hành lập số mới trên cơ sở so sánh số lượng hai nhóm vật hơn
kém nhau một vật, trẻ cần tạo ra sự bằng nhau về số lượng giữa hai nhóm vật đó
bằng cách thêm một vật vào nhóm có số lượng ít và gọi tên số lượng mới được
tạo bằng số mới. Qua đó trẻ tiếp tục học so sánh, nhận biết mối quan hệ số lượng
giữa các nhóm đối tượng trong phạm vi 10 bằng cách đếm , thêm, bớt, tạo sự
bằng nhau về số lượng.
Mặt khác, bằng các ví dụ cụ thể trẻ sẽ thấy được tính tương đối của các
khái niệm “nhiều hơn”, “ít hơn” về số lượng giữa các nhóm đối tượng và các
khái niệm “lớn hơn”, “nhỏ hơn” giữa các con số, từ đó ở trẻ hình thành biểu
tượng về trình tự của các số trong dãy số tự nhiên. Qua so sánh, trẻ sẽ thấy rõ
nhóm vật nào nhiều hơn hay ít hơn nhóm vật nào, từ đó trẻ sẽ so sánh các con số
với nhau để thấy con số nào lớn hơn hay nhỏ hơn số nào.
Ví dụ: cho trẻ xếp 8 cái bát và 7 cái thìa ra và hỏi trẻ số nào nhiều hơn, số
nào ít hơn.
Trong quá trình dạy đếm cho trẻ 5 – 6 tuổi, cần chú trọng phát triển kỹ
năng đếm cho trẻ, thông qua các bài luyện tập.
Trẻ có thể đếm từ trái sang phải, từ phải sang trái, từ trên xuống dưới hay
từ dưới lên trên. Trẻ mẫu giáo lớn không chỉ học đếm trong phạm 10 theo trật tự
đếm xuôi, mà trẻ còn cần nắm được kỹ năng đếm ngược.

Người thực hiện : Khà Thị Thương

14

Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

Ví dụ: cô xếp 10 vật ra thành hàng ngang rồi cho trẻ đếm để xác đinh số


Ví dụ: chia 8 cái kẹo thành hai phần, một phần là 3 cái thì phần còn lại sẽ
là mấy? Hay yêu cầu trẻ chia hai phần sao cho số lượng đối tượng của hai phần
đều bằng nhau.
Khi trẻ đã nắm được các cách chia một nhóm đối tượng thành hai phần
theo các cách khác nhau, giáo viên cần hướng dẫn trẻ khái quát lại những cách
chia đó với các thẻ số bằng cách yêu cầu trẻ đặt các thẻ số tương ứng với số
lượng đối tượng của mỗi phần chia.
Ví dụ: với cách chia 8 đối tượng thành một nhóm có 3 đối tượng và một
nhóm có 5 đối tượng thì trẻ sẽ sử dụng cặp thẻ số 3 và 5 để khái quát lại cách
chia đó.
c. Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp
Muốn thực hiện các biện pháp, giải pháp có hiệu quả thì giáo viên cần
nắm vững phương pháp, hình thức tổ chức các hoạt động, phải yêu thích môn
toán, yêu nghề, mến trẻ, tự tìm tòi sáng tạo, học hỏi đồng nghiệp, tài liệu và truy
cập internet để có những biện pháp hay.
Ngoài ra còn phải biết tham mưu với nhà trường tạo điều kiện về cơ sở vật
chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động học. Giáo viên phải có kỹ năng giao
tiếp tốt, biết vận dụng kiến thức chuyên môn của mình để giải thích cho phụ
huynh hiểu được tầm quan trọng của việc hình thành biểu tượng số lượng cho
trẻ, từ đó có được sự ủng hộ của phụ huynh.
d. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp.
Các biện pháp nêu ra tuy khác nhau về mặt nội dung và phương pháp
nhưng đều có mối quan hệ mật thiết, khăng khít, hỗ trợ cho nhau.

Người thực hiện : Khà Thị Thương

16

Trường Mầm non Krông Ana


Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

để các cháu hứng thú hơn.
* Đối với học sinh:
+ Về thái độ: Trẻ hứng thú hoạt động chung .
- Trẻ hăng hái giơ tay phát biểu ý kiến.
- Trẻ có nề nếp và thói quen học tập tốt và trật tự.
+ Về cảm xúc tình cảm: Trẻ hào hứng tiếp nhận kiến thức một cách
thoải mái thông qua các hoạt động nhóm, tập thể...
- Trẻ tập trung vào nội dung cô hướng dẫn
- Thời gian tập trung nhận thức vấn đề tốt hơn.
+ Kết quả cụ thể:
- Trẻ hào hứng học tập, tập trung chú ý: 100%
- Trẻ mạnh dạn hồn nhiên: 100%
- Trẻ trả lời đúng câu hỏi của cô là 98%
III. Phần kêt luận, kiên nghị
III.1. Kêt luận
Việc hình thành biểu tượng về số lượng cho trẻ 5 – tuổi là một nội dung
lớn của chương trình hình thành biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ mầm non
nhằm phát triển trí tuệ và các mặt khác góp phần phát triển toàn diện nhân cách
trẻ, chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ học toán sau này ở trường phổ thông. Chính vì
vậy: “hình thành biểu tượng về số lượng” cho trẻ mầm non là rất cần thiết và vô
cùng quan trọng .

Người thực hiện : Khà Thị Thương



Trường Mầm non Krông Ana


Một số biện pháp hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ 5-6 tuổi

……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
…………………………………………………………........................................

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN

TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Giáo trình phương pháp hình thanh biểu tượng toán học sơ đẳng cho trẻ
mầm non . TS. Đỗ Thị Minh Liên
- Chuyên đề 2 phướng pháp dạy trẻ mẫu giáo định hướng thời gian. TS Đỗ
Thị Minh Liên
- Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên
- Hướng dẫn thực hiện chương trình chăm sóc giáo dục trẻ mẫu giáo 5-6
tuổi ( theo nội dung đổi mới hình thức tổ chức hoạt động giáo dục ) Bộ Giáo
dục.
- Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non-Nguyễn Aùnh Tuyết. Các tạp chí
giáo dục mầm non có liên quan.

Người thực hiện : Khà Thị Thương

20

Trường Mầm non Krông Ana


b. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp…...................…….......7
c. Điều kiều để thực hiện các giải pháp……….................…………………..…13
d. Mối quan hệ giữa các biện pháp, giải pháp…………....…………………….14
e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu……...............14
II.4.Kết quả thu được qua khảo nghiệm …………………..................………...14
III.Phần kêt luận, kiên nghị………………......................................………....15
III.1.Kết luận……………………….....................……………………………..15
III.2. Kiến nghị……………………………….................……………………...16
Tài liệu tham khảo……………………………….............……………………..17

Người thực hiện : Khà Thị Thương

22

Trường Mầm non Krông Ana