331'''4


BO. GIAo DUC
. vA DAo TAO
.


.

TRUONG DAI HOC
. MO THANH PHD HO CHi MINH

~o

I

TONG QUOC BAo

"

,

,

.c..

..c.?

PHAN TICH CAC YEU TO ANH



H6 Chi Minh

Nam 2014


[~

BQ GIAO DVC vA DAo T ~O
TRUONG D~ HQC MO THANH PHO HO CHi MINH

TONG QUOC BAo

A

,

,

~

~?

PHAN TICH CAC YEU TO ANH
HUONG DEN THU NHAp
CVA LAO
•
DONG
KHU VUC
DICH VU


HB Chi Minh -

Nam 2014

-1

rf


LOICAMDOAN


Toi cam doan r~ng lu~ van "Phan nch cac y~u tA anh hllOng d~n thu

nh3p ciia lao dqng khu v\lc djch

VI}

t,i

Vi~t

Nam" hi bai nghien

Clm

clla chinh

toL

hoan thanh lu~n van "Philo tich cac y~u tA aoh hllOng d~o thu oh~p cua lao
dQog khu

V1}'C

djch

Vl}. t~i Vi~t

Nam".

Lai dftu tien toi xin giri lai cam on chan thanh va long bi~t on sau s~c d~n
nguai huang dfin khoa hQc cua toi: PGS TS. Nguy~n Thuftn vi dff nhi~t tinh huang
dfin va chi bao toi trong sU6t qua trinh th\Ic hi~n lu~n van nay, cam on thfty vi S\I
cam thong cua thfty danh cho tOi, do d~c thli cong vi~c nen toi khong th~ g~p thfty
d~u d~n trong qua trinh th\Ic hi~n lu~n van nay.
Ti~p d~n toi xin giri lai cam on chan thanh d~n PGS TS. Nguy~n Minh Ha vi

nhilng ki~n thuc quy bau thfty dff truy~n d~t v~ phuong phap nghien cUu trong thai
gian di hQc va nhfrng gQ'i y, huang dfin sau s~c cua thfty trong qua trinh hoan chinh
lu~

van nay.
Cu6i cling, xin tran trQng cam on quy thfty co, cac b~n hQc khoa Dao t~o sau

D~i hQc truang D~i hQc Ma TP .HCM dff t~o di~u ki~n, giup dO' toi trong qua trinh

th\Ic hi~n lu~n van nay.

Tp.
c diSu tra khao
sat muc s6ng he> gia dinh Vi~t Nam" cua T6ng Cvc Th6ng Ke. DS tai da chi ra cac
y€u t6 anh huang den thu nh~p cua nguai lao de>ng khu V\lC dich V\l la kinh nghi~m,
s6 nam di h9C, thai gian lam vi~c trung binh trong thang, gi6i tinh, nghS nghi~p,
thanh thi/nong thon, lo:;ti hinh kinh t€ va viIng miSn. Ngoai ra, lu~n van con su dVng
mo hinh h6i quy phan vi d~ th~y duqc S\l khac bi~t trong phan ph6i thu nh~p tren
timg khoang phan vi.
Dfr li~u khao sat cua dS tai bao g6m 3.054 quan sat la nguai lao de>ng trong
khu V\l'C dich V\l. DS tai t~p trung khai thac dfr li~u til nhfrng quan sat la lao de>ng da
gia nh~p thi truang lao de>ng va nh~n duqc thu nh~p (til tien luong, tiSn cong) til
cong vi~c dang lam trong khu V\lC kinh t€ dich V\l.
Qua phan tich h.6i quy, k€t qua cho th~y, co 4 bien dinh luqng anh huang den
thu nh~p nguai lao de>ng khu V\l'C dich vv, cac bien nay bao g6m: s6 nam di h9c

nghla th6ng ke

a muc
1% (p-value<O,Ol). T6ng ce>ng co tam bien tuong quan co y
,

nghla th6ng ke v6i bien phv thue>c "logarit thu nh~p theo thang" v6i de> tin c~y


99,9%, mQt bi~n tuang quan co

y nghla th5ng

ke v&i bi~n ph\! thuQc "logarit thu

nh~p theo thang" v&i dQ tin c~y 95% va mQt bi~n tuang quan co

y nghla th5ng ke

vai bi~n ph\! thuQc "logarit thu nh~p thea thang" v&i dQ tin c~y 99%.
Qua k~t qua nghien ciru, lu~ van d~ xUdt mQt 85 giai phap va ki~n nghi trong
viec phful ph5i thu nh~p cho lao dQng khu V\lC dich V\! tf,li Viet N am.


DANH MVC CHU VIET TAT

GDP

: Gross domestic product - T6ng san phdm qu6c nQi


gia ................................................................................................................................ 5

Hinh 2.2: Tbc dQ tang truang nganh dich Vl) t~i Vi~t Nam (nam 1996-2009) ......... 11

Hinh 2.3: Ty trQng cac nganh trong GDP, 2005-2012 .............................................. 12

Hinh 2.4: M6 hinh nghien cUu dS nghi ..................................................................... 23

Hinh 3.1: Quy trinh nghien cUu ................................................................................ 27

Hinh 4.1: CO' c~u phan bb m~u theo vilng dia ly ...................................................... .42

Hinh 4.2: CO' c~u phan bb m~u theo dQ tu5i ............................................................ .43

Hinh 4.3: So sanh thu nh~p theo giai tinh ................................................................ .44

Hinh 4.4: So sanh thu nh~p theo khu v\lc sbng .........................................................44

Hinh 4.5: So sanh thU nh~p theo nhom tu5i ............................................................. .45

Hinh 4.6: So sanh thu nh~p theo trinh dQ hQc v~n .................................................... 46

Hinh 4.7: So sanh thu nh~p theo 10~i hinh kinh t€ .................................................... 46

Hinh 4.8: So sanh thu nh~p theo nghS nghi~p .......................................................... .47

Hinh 4.9: So sanh thu nh~p theo nganh kinh t€ qubc dan ........................................ .48

Hinh 4.10: So sanh thu nh~p theo vimg dja ly ......................................................... .49



Bang 3.5: Danh sach bi~n mo hinh h6i quy Mincer.. ................................................ 32

Bang 3.6:

s6 nam di hQc d~i hQc cao dAng quy d6i ................................................. .36


Bang 3.7: S3 nam di hQc ngh~ quy d6i ..................................................................... 36

Bang 4.1: Th3ng ke t6m tAt v~ cac bi~n sir d\lng trong nghien cuu .......................... 50

Bang 4.2: Ki~m tra hi~n tuqng da c(>ng tuy~n .......................................................... 52

Bang 4.3: K~t qua h6i quy OLS ................................................................................ 53

Bang 4.4: K~t qua h6i quy theo 5 khoang phan vi .................................................... 60


Vll


MVCLVC


LOO cam doan ........................................................................................................................ i

LOO cam an ........................................................................................................................... ii

Tom tAt................................................................................................................................ iii


cUu TRUaC ..................... 5


'2.1 T6ng quan v~ khu Vl,l'C djch V\l ...................................................................................... 5

2.1.1

Khaini~m .............................................................................................................

5


2.1.2 Ph§.n IO/ili nganh kinh t~ dich Vl,l ........................................................................... 7

2.2 Vai tro cua dich Vl,l trong nen kinh t~ Vi~t Nam ......................................................... 10

2.3 TiSn luong, thu nh~p va v6n nhan 19c ......................................................................... 12

2.3.1 Khai ni~m tien luong ......................................................................................... 12

2.3.2 Khai
2.3.3

ni~m

thu nh~p ............................................................................................ 13


Ly thuy~t v~ v6n nhan 19c ................................................................................. 14

3.4.1 Bi~n ph\l thuQc ................................................................................................... 35

3.4.2 Bi~n dQc l~p ....................................................................................................... 35

3.5 R6i quy phan vi ........................................................................................................... 39

$:.

?

A

TTTT

CHUON'G 4: KET QUA NGHIEN Cu u ...................................................................... 42


4.1 Th6ngkernata ............................................................................................................ 42

4.1.1 T6ng quan ve rn§.u dfr li~u ...................................... :.......................................... 42

4.1.2 Thu nh~p trung binh cua nguai lao dQng ........................................................... 43

4.2 R6i quy OLS harn thu nh~p Mincer ............................................................................ 52

4.2.1 Ki~rn dinh hi~n tUQ'llg da cQng tuy~n cho rna hinh h6i quy OLS ...................... 52

4.2.2 K~t qua h6i quy .................................................................................................. 53

4.2.3 Phan tich rnuc y nghia k~t qua h6i quy .............................................................. 55


5.3 GQ'i Ychinh sach cai thi~n thu nh~p cho lao d(>ng lam vi~c trong khu V1,lC dich VI) .... 72

5.3.l Nang cao ky nang va kinh

nghi~m

lam vi~c cho nguai lao d(>ng ...................... 72


5.3.2 Nang cao trinh d(> hQc vAn d~ cai thi~n thu nh~p ............................................... 73

5.3.3fla di;lng hoa nganh ngh8, tranh t~p trung phat tri~n qua nong m(>t nganh ngh873

5.4 Giro h~ va huang phat tri~n ....................................................................................... 74


TAl LIeU THAM KHAo ................................................................................................. 75


PH1)Ll}C .......................................................................................................................... 81


x



CHUONG 1: GIro THIJ::U TONG QUAN

N9i dung chuang 1 giui thi?u t6ng quan

g~n day CI cac qu6c gia tren th~ giai d~c bi~t la Ct cac qu6c gia dang phat trien trong

d6 c6 Vi~t Nam. M~c dil t6c dO tang truang kinh t€ Vi~t Nam trong ca nam 2012 la
5,03% (tinh thea gia 1994) - d~t t6c tang truang thAp nhAt k~ tu nam 2000, nhung
nganh dich V\l vdn chi€m tY trQng Ian nhAt trong t6ng san IUQ'Ilg cua n~n kinh t~ trong
5 nam qua vOi khoang 40-42% (Nguy~n Duc Thanh va cQng S\l, 2013). S\l d6ng g6p
ngay cang Ian vao GDP cua khu V\lC dich V\l ngay cang chUng minh cho ta thAy vai
tro ngay cang quan~ trQng cua n6. Ngay nay, h~u nhu cac qu6c gia tren th€ giai d~u
1


dang huang v8 phat tri~n khu V\lC nay boi nhfrng gia tri to Ian rna n6 mang ll;li.
DSn nay, da c6 rAt nhi8u nghH~n Clm nh~n dinh cac y8u t6 anh huang d8n thu
nh~p, nhung d6i v6'i khu Vl,lC djch V\l thi kha it. Khu Vl,lC dich V\l la khu Vl,lC rilt duQ'C

chu trQng dAu tu trong nhfrng nam g~n day va ySu t6 quan trQng d~ phat tri~n dich V\l
chinh la ySu t6 con nguai.
V~y ySu t6 nao anh huang d8n thu nh~p cua lao dQng trong khu V\IC dich V\l?

D6 chinh la ly do d~ tac gia chQn l\Ia d8 tM "Phan tich cac y~u t6 anh hUOng d~n
thu nhip clla lao dqng khu Vl1C djch Vl}. t9-i Viit Nam" lam d8 tai nghien Clm cho
lu~ van

thl;lc si cua minh.

1.2. Ml}.c tieu va cau hoi nghien cuu
1.2.1. Ml}.c tieu nghien ciht
-

Danh gia th\Ic trl;lng thu nh~p (thu nh~p tit ti8n luang, ti~n cong) cua nguai lao

D6i tUQ11g nghien Clm: thu nh~p tit ti~n luang, ti~n cong cua nguai lao dQng
trong dQ tuM lao dQng (nam tit 15-60 tu3i, nu tit 15-55 tU3i) lam vi~c tl;li khu


V\lC dich V\l
-

Ph~m vi

a Vi~t Nam.


nghien CUu:


+ Khong gian: ph~m vi nghien CUu Clla de Uti duQ'C gioi h~ la nguai lao
dQng trong dQ tu&i lao dQng lam vi~c t~i khu V\fC djch V\l

aVi~t Nam theo du

li~u cung d.p bai T&ng C\lC Thfmg ke qua cUQc dieu tra khao sat mtrc s6ng hQ

gia dinh Vi~t Nam (VHLSS).

+ ve thai gian: de tai th\fC hi~n nghien cUu, danh gia th\fc tr~ng thu nh~p clla
nguai lao dQng trong dQ tuai lao dQng lam vi~c ~i khu V\fC dich V\la Vi~t Nam

nam 2012.
Cong C\l su d\lng: du 1i~u dUQ'c xu


K~t eAu ella d~ tili

Ngoai phdn rna dAu, k~t Iu~, m\lc l\lc, danh m\lc tai li~u tham khao ... nQi dung
Clla Lu~ van gbm 5 chuang:
ChU'ong 1: Gioi thi~u tang quan: trinh bay tang quat ve nghien cUu.
ChU'oug 2: CO' sa 11' thuy~t va cac nghien cUu truoc: trinh bay cac

19 thuy~t ve khu

V\lC dich V\l, phan lo~i cac nganh kinh t~ trong khu V\fC dich V\l, 19 thuy~t ve thu nh~p ,

19 thuy~t ve v6n nhan l\fc, kern theo d6 Ia tAng quan ve cac mo hinh va cac nghien
CUu truoc.

3


Ch1l'011g 3: Phuang phap nghien CUu: trinh bay khai quat v~ dfr li~u sir dt;mg trong
nghien cUu, rno hinh sir dVng trong nghien cUu, cach cac bien duQ'c thu th~p trong
qua trinh xir

Iy rno hinh, xir ly dfr li~u, chu gUn cho cac bien s6 duQ'c sir dvng trong

nghien cUu.

ChUO'Dg 4: Trinh bay k€t qua th6ng ke rno tao D6i v&i k€t qua nghien CUu: trinh bay
kSt qua ch~y rno hinh h6i quy OLS, k€t qua ch~y h6i quy phan vi.

ChUO'Dg 5: K€t lu~n va ki~n ngh!: k~t lu~n v~ nghien cUu, nhUng di~u t1ch qrc va
nhUng rn~t h~n ch€ kern theo do la ki€n nghi cua ban than tir k~t qua nghien CUu va


ni~m

Khu V\lC djch

VI)

la mQt thanh phftn quan trQng trong n~n kinh t~ cua bAt ky

quAc gia nao. N6 c6 d6ng g6p quan trQng vao GDP va t~o cong an vi~c lam, cung cAp
moi tru

dQng kinh doanh, ch:ing h~: nhUng dich

vt;l

v~ co sa h~ tAng nhu nang IUQllg, vi~n

thong va giao thong v~n tai; dich vt;l tai chinh, t~o di~u ki~n cho cac giao dich va cung
cAp kha nang ti€p c~n tai chinh cho dAu tu; djch vt;l y t€ va giao d\lc, gop phAn t~o nen
IlJc IUQ'Ilg lao dQng khoe m~nh, duQ'c dao t~o t6t; va dich

vt;l

phap ly va k€ toan, Ia

mQt phAn cua khuon khf> the ch€ cAn thi€t cho mQt n~n kinh t€ thi truOng lanh m~nh.
Theo Cali va cQng SlJ (2008), dich vt;l aM huang den SlJ phat trien thea b6n cach:

+ Tf1Jc ti€p, thong qua tac dQng d6i v6i thu nh~p qu6c gia va vi~c lam (dich V\l
thuOng t~o ra ngu6n thu nh~p chinh, th~m chi a cac nu6c co thu nh~p thftp);

+ Tf1Jc ti€p, thong qua tac dQng tren ph~m vi va chftt IUQllg cua dich vt;l, bao g6m
ca dich vt;l xa hQi, ch~ng h~n nhu y t€ va giao d\lc;

+ Gian ti€p, thong qua cac hi~u (mg tren moi tWOng dAu tu, bao g6m ca thong
qua h~ th6ng giao thong, dich vt;l truy~n thong, dich vt;l nang IUQllg... Tuy v~y,
ho~t dQng kinh doanh

a cac nu6c ngheo l~i g~p nhi~u tra ng~i, va cac rao can


- xa hoi ciing nhu s\l ti~n bQ clla van minh nhan 10~i, dich vt;1 phat tri~n 0 cit ca cac

~~~~~~~~~~~~~~~~~~
vi~c eo tinh ch~t rieng tu. Do v~y rna co nhi~u cach phan 10~i djch V\l thea cac tieu

thtrc khac nhau, duai day la mQt s6 cach phan 10~i nganh kinh t~ djch vt;1 ph6 bi~n

tren th~ giai va t~i Vi~t Nam:
2.1.2.1.

Phan lotli nganh kinh t~ dich VI}. ph6 bi~n tren th~ gi6i

K~ tit sau vong dam pharo Uruguay (1986-1994) thi v6i S\l phat tri~n nhu vfi

bao eua kinh t~ va cong ngh~ tren th~ giai, ngoai phan lo~i nganh kinh t~ djch vt;1 Clla
WTO la chufut co ban thi con co cac phan lo~i clla nhUng t6 chuc kinh t~ khac. Co
the li~t ke mQt s6 phan lo~i n6i b~t nhu sau:

2.1.2.1.1. Danh ml}.c phan lotli nganh djch VI}. (W1120)
Danh m\lC phan

10~i

~

nganh dich V\l (W/120) la mQt danh sach toan

di~n

cac

Dich vt;1 giao d\lc;


-

Dich vt;1 moi wOng;


-

Dich vt;1 tai ehinh;


-

Dich vt;1 sue khoe va xa hoi;


-

Dieh vt;1 du Ijeh, 1ft hanh;


-

Dieh vt;1 giai tri, th~ thao va van hoa;


-


•

Djch VI) may tinh va thong tin;


·

GiAy phep va phi ban quy€n;


·

Cac dich

-

Djch VI) ca nhan, van hoa va giai tri;


-

Dich VI) chinh phu.


VI)

kinh doanh khac;


Phan IO\li nganh kinh t~ djch VI} t:}i Vi~t Nam


I~c;

Thir hai, d1,1"a theo cua Nguy~n Birc Thanh va cQng S1,1" (2013) thi cac nganh
kinh t~ trong n€n kinh t~ Vi~t Nam bao g6m: Nong nghi~p, Cong nghi~p khai thac

mo; Cong nghi~p ch~ bi~n; San xuAt va phan ph6i di~n, khi d6t va nu6c; Xay d\ffig
va cu6i cung la Dich Vl,l. Co nghla la n~u Io~i trir 5 nganh kinh t~ da li~t ke tru6c do
theo thir t1,1" thi cac nganh kinh t~ con l~i se duQ'c phan vao nganh kinh t~ djch VI).
Cu6i cung, theo "Quy dinh nQi dung h~ th6ng nganh kinh t~ cua Vi~t Nam

2001" (ban hanh kern theo quy~t dinh s6 337/QB-BKH) do Tbng Cl,lC Th6ng Ke Vi~t
Nam bien so~n thi KllU Vl!C kinh t~ dich VI) bao g6m cac nganh kinh t~ sau:
9


-

Ban buon va ban Ie; sua chua 0 to, mo to, xe may va xe co dQng cO' khac;

-

V~

-

Dich V\lluu tru va an u6ng;

-



- y tt~ va ho~t dQng trq giup xii hQi;
-

Ngh~ thu~t,

-

Ho~t

-

Ho~t dQng lam thue cac cong vi~c trong hQ gia dinh, san phAm v~t chAt va

vui chO'i va giai tri;

dQng djch V\l khac;

djch V\l tg tieu dung cua hQ gia dinh.
Trong d~ tai nghien cUu nay, tac gia su dVng bQ du li~u nghien CUu lAy til khao
sat cua T6ng cvc Th6ng Ke Vi~t Nam, phan lo~i cac nganh kinh t€ qu6c dan duqc
sir d\IDg trong d~ tai nghien CUu nay cling d\Ca hoan toan theo phan lo~i cua T6ng Cvc
ThangKe.

2.2.

Vai tro eua djeh v1} trong n~n kinh t~ Vi~t Nam:
Theo Lakatos va cQng S\C (2009), trong thai ky n~n kinh t€ Vi~t Nam con la

n~n kinh t€ m~nh l~nh, cac nganh dich vv t~i Vi~t Nam dIng gi6ng nhu hau h€t cac

IDnh 2.2: T8c dq tang trU'o-ng ngimh djch V\I t,i Vi~t Nam (nam 1996-2009)
12
10.19

10

0.58

a.77

9.63

aa

a."

a ..

8..29

a88

7.86

a

7.38 7.58

7.26


hiennay d6ng gop khofmg 38-39% tbng san ph~m va Slr d\mg khoang 24% 11)'c luqng
lao dQng cua d~t nuac. Muc nay con cach bi¢t r~t nhi~u vai
tAng san ph~m
55%), va

(y

(y

tY trQng dich V1) trong

cac qu6c gia dang phM tri~n c6 muc thu nh~p trung binh (khoang

cac nuac cong

nghi~p

thu

nh~p

cao

(tY trQng cua khu

Vl)'C dich

V1) d~t

khoang 70% tbng san ph~m).

17,1

16,4

16,1

15,8

6,7

5,8

5,3

4,7

4,3

4,4

4

3,7

3,7

18,8

22,7


3,6

7,5

8,8
40,3

9
40,3

9,3
40,4

8,7

9,2
41,4

9,5
41,6

8,9
42,1

8,6
42,6

41,3

40,8

12


tien luong. Trong do


luong la thu nh~p cua ngm:ri lao dQng l~i ph\l thuQc vao trinh dQ phat tri€n kinh t~ cua

m6i qu6c gia, c6 nghia la n~u t6c dQ tang cua cai cua qu6c gia tang thi luang tang va
nguqc l~i. Ngoai ra, luang cling bi anh huang boi mQt s6 d~c di€m lien quan d~n lao
dQng nhu di~u ki~n lao dQng, tinh chAt cong vi~c, trinh dQ chuyen mon, ngh~
nghi~p ... Theo ong, nhilng nganh kinh t~ nao rna di~u ki~n lao dQng kh6 khan thi

luong cdn phai tra cao han d€ thu hut lao dQng.
T~i Vi~t Nam, theo Nguyen NgQC Quan va Nguyen Van Di~m (2010) thi ti~n

luong c6 th€ duQ'c hi€u la khoan ti~n rna nguai lao dQng nh~n duQ'c khi hQ da hom

thanh ffiQt cong vi~c nao d6, tAt nhien cong vi~c d6 phai duQ'c phap lu~t cho phep.
Ngoai ra, can cir theo di~u 90 BQ Lu~t Lao DQng 2012, thi ti~n luang dUQ'c

d1nh nghia nhu sau:

"Ti~n luang la khoan ti~n rna nguai sir d\lng lao dQng tra cho

nguOi lao dQng d€ th\lc hi~n cong vi~c theo th6a thu~n. Ti~n luang bao g6m mirc

luang theo cong vi~c ho~c chirc danh, ph\l cAp luang va cac khoan b6 sung khac".

2.3.2. Kbai