Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

I. Một số vấn đề chung về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị
hại.
1. Khái niệm và đặc điểm của khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của
người bị hại.
Khởi tố vụ án hình sự là một giai đoạn tố tụng độc lập trong quá trình giải
quyết vụ án hình sự. Mục tiêu cụ thể của khởi tố vụ án hình sự là xác định các dấu
hiệu tội phạm; đảm bảo phát hiện nhanh chóng mọi hành vi phạm tội thông qua
những hoạt động kiểm tra, xác minh kịp thời các nguồn tin về tội phạm; góp phần
ngăn ngừa, xử lý kịp thời tội phạm và người phạm tội.
Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại có những đặc điểm cơ bản
sau:
- Những tội chỉ được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại là những trường
hợp mà tính chất của tội phạm là ít nghiêm trọng, không có tình tiết tăng nặng trách
nhiệm hình sự và mức nguy hiểm cho xã hội thấp.
- Việc khởi tố vụ án trong một số trường hợp có thể gây thêm tổn thất về tinh
thần cho người bị hại hoặc vì nhiều lý do mà người bị hại không muốn đưa vụ việc
ra trước pháp luật nên quy định khởi tố vụ án hình sự theo ý của người bị hại nhằm
“thể hiện sự trân trọng và cân nhắc tới tâm tư và nguyện vọng của người bị hại, sự
đồng cảm của xã hội đối với người là nạn nhân của tội phạm”.
Đối với những tội quy định tại Điều 105 BLTTHS 2003 thì “…chỉ được khởi
tố khi có yêu cầu của người bị hại hoặc của người đại diện hợp pháp của người bị
hại là người chưa thành niên, người có nhược điểm về tâm thần hoặc thể chất”. Từ
đó có thể hiểu: nếu người bị hại không yêu cầu thì cơ quan có thẩm quyền không thể
tự ý quyết định việc khởi tố vụ án.
Như vậy, khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại là trường hợp
mà do tính chất của vụ án và vì lợi ích của người bị hại, cơ quan có thẩm quyền
1|Page



Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

3. Ý nghĩa của quy định của pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu
cầu của người bị hại.
a, Ý nghĩa pháp lý.
Khởi tố vụ án hình sự là giai đoạn tố tụng mở đầu cho hoạt động điều tra, tạo
điều kiện thuận lợi cho các hoạt động tố tụng tiếp theo. Khởi tố vụ án theo yêu cầu
của người bị hại là trường hợp đặc biệt của khởi tố nên cũng mang ý nghĩa của giai
đoạn khởi tố vụ án nói chung. Mặt khác còn hạn chế những tổn thương về mặt tinh
thần cho người bị hại, giữ bí mật đời tư…
b, Ý nghĩa về mặt chính trị - xã hội.
Khởi tố vụ án hình sự là biện pháp nhằm ngăn chặn và phong ngừa hành vi
phạm tội, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của công
dân. Việc khởi tố, điều tra và xét xử nhanh chóng, kịp thời các vụ án hình sự sẽ tạo
trong công chúng niềm tin vào việc thực thi pháp luật, đồng thời giáo dục công dân
tôn trọng và nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật.
II. Quy định của pháp luật hiện hành về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu
của người bị hại.
1. Yêu cầu khởi tố vụ án hình sự của người bị hại.
a, Chủ thể có quyền yêu cầu khởi tố.
- Người bị hại.
Người bị hại là người mà quyền và lợi ích hợp pháp của họ bị xâm hại, họ là
người nắm rõ nhất các tình tiết của sự việc. Sự tham gia của họ vào quá trình giải
quyết là cần thiết. Khoản 2 Điều 51 BLTTHS 2003 quy định về quyền của người bị
hại như sau:
“a) Đưa ra tài liệu, đồ vật, yêu cầu;
3|Page


Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.


được hành vi do đó cũng không có khả năng tự thể hiện yêu cầu và bảo vệ được lợi
ích của mình trước pháp luật”.
b, Những trường hợp chỉ khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị
hại.
Việc khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại được áp dụng đối với
các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 5 BLTTHS 2003 đó là các tội:
- Khoản 1 Điều 104 BLHS 1999: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại
sức khỏe cho người khác;
- Khoản 1 Điều 105 BLHS 1999: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại
sức khỏe cho người khác trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh;
- Khoản 1 Điều 106 BLHS 1999: Tội cố ý gây thương tích hoặc gây tổn hại
sức khỏe cho người khác do vượt quá giới hạn phòng vệ chính đáng;
- Khoản 1 Điều 108 BLHS 1999: Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại
sức khỏe cho người khác;
- Khoản 1 Điều 109 BLHS 1999: Tội vô ý gây thương tích hoặc gây tổn hại
sức khỏe cho người khác do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính;
- Khoản 1 Điều 111 BLHS 1999: Tội hiếp dâm;
- Khoản 1 Điều 113 BLHS 1999: Tội cướng dâm;
- Khoản 1 Điều 121 BLHS 1999: Tội làm nhục người khác;
- Khoản 1 Điều 122 BLHS 1999: Tội vu khống;
- Khoản 1 Điều 131 BLHS 1999: Tội xâm phạm quyền tác giả;
- Khoản 1 Điều 171 BLHS 1999: Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp.
Khách thể bị xâm hại trong 11 trường hợp phạm tội trên là sức khỏe, danh dự,
nhân phẩm, quyền tác giả, quyền lien quan quyền tác giả và quyền sở hữu công
nghiệp của người bị hại – quyền nhân than của người bị hại.
Các tội phạm quy định thuộc khoản 1 Điều 104, khoản 1 Điều 105, khoản 1
Điều 106, khoản 1 Điều 108, khoản 1 Điều 109 BLHS 1999 thuộc nhóm các tội
phạm xâm phạm sức khỏe con người. Các trường hợp phạm tội này thường ít nghiêm
trọng, hình phạt dành cho ngưởi phạm tội là cảnh cáo, cải tạo không giam giữ, hoặc

Pháp luật quy định cho người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại
có quyền yêu cầu khởi tố vụ án hình sự nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp bị
xâm hại, đồng nghĩa với việc họ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật trong trường
hợp tố cáo sai sự thật nhằm vu khống người bị hại. Bởi vậy, việc quy định về hình
thức yêu cầu khởi tố vụ án hình sự để người bị hại thể hiện ý chí của mình, hạn chế
6|Page


Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

trường hợp yêu cầu khởi tố bị làm sai lệch và cũng nhằm đề cao trách nhiệm của
người bị hại, người đại diện hợp pháp của người bị hại khi yêu cầu.
- Thời điểm yêu cầu khởi tố vụ án hình sự.
Theo quy định tại khoản 1 Điều 105 BLTTHS 2003 thì “…chỉ được khởi tố vụ
án khi có yêu cầu của người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị
hại…”. Theo đó thời điểm xuất hiện yêu cầu của người bị hại hoặc người đại diện
hợp pháp của người bị hại phải có trước thời điểm cơ quan có thẩm quyền ra quyết
định khởi tố vụ án hình sự. Thời điểm yêu cầu khởi tố vụ án hình sự của người bị hại
là vấn đề rất quan trọng, bởi quy định khởi tố vụ án hình sự thoe yêu cầu của người
bị hại là nhằm cho người bị hại được tự do quyết định việc có đưa vụ việc ra trước
pháp luật hay không. Nếu quyết định khởi tố vụ án hình sự sau đó mới bổ sung yêu
cầu của người bị hại thì quy định về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị
hại không còn ý nghĩa nữa.
d, Hậu quả pháp lí của việc yêu cầu khởi tố vụ án hình sự.
Khoản 3 Điều 51 BLTTHS 2003 quy định: “Trong trường hợp vụ án được
khởi tố theo yêu cầu của người bị hại quy định tại Điều 105 của bộ luật này thì
người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ trình bày lời buộc tội tại phiên
tòa”. Lời buộc tội của người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị hại là
việc họ bày tổ tâm tư, nguyện vọng của mình , họ tự phán xét hành vi phạm tội và
mong muốn kẻ phạm tội phải bị trừng phạt ở mức độ phù hợp với những thiệt hại mà

khó khăn, tốn kém, lãng phí tiền của Nhà nước.
- Trường hợp có căn cứ xác định người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu khởi
tố vụ án trái ý muốn do bị ép buộc, cưỡng bức.
Theo quy định của pháp luật thì trường hợp người đã yêu cầu khởi tố rút đơn
yêu cầu trái ý muốn do bị ép buộc, cưỡng bức có quyền yêu cầu lại. Khi cơ quan tiến
hành tố tụng xác định được người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của người bị
hại rút yêu cầu trái ý muốn của họ thì cơ quan này vẫn tiếp tục các hoạt động tố tụng
của mình. Trong trường hợp đó các cơ quan tiến hành tố tụng có trách nhiệm làm rõ
nguyên nhân dẫn đến việc người bị hại rút yêu cầu khởi tố vụ án. Quy định này nhằm
bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người bị hại.
8|Page


Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

III. Hoàn thiện pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người
bị hại.
1. Một số vướng mắc trong thực tiễn thi hành quy định của pháp luật về
khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại.
a, Về các trường hợp khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại.
Theo quy định trong BLTTHS có 11 tội chỉ được khởi tố khi có yêu cầu của
người bị hại được quy định tại các Điều 104, 105, 106, 108, 109, 111, 113, 121, 122,
123,171. Thực tiễn có nhiều trường hợp không được quy định nhưng nên cho người
bị hại quyền yêu cầu khởi tố như: các tội xâm phạm đến quyền tự do dân chủ của
công dân, tội buộc người lao động, cán bộ, công chức thôi việc trái pháp luật. Vì đối
tượng bị xâm hại trực tiếp là các quyền của người bị hại nên để cho người bị hại
được tự do lựa chọn hình thức xử lí sao cho có lợi nhất đối với họ thông qua việc yêu
cầu hoặc không yêu cầu khởi tố vụ án. Trong các tội xâm phạm sở hữu có tội lạm
dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản, chiếm giữ trái phép tài sản, sử dụng trái phép tài
sản, hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản… trường hợp này thông thường người bị

người bị hại nhưng trong thực tế thì người bị hại hoặc đại diện hợp pháp của người
bị hại viết đơn hoặc trình bày trực tiếp. Tuy nhiên, hình thức trình bày trực tiếp dễ bị
sai lệch.
d, Về trường hợp rút yêu cầu khởi tố tại phiên tòa.
Khoản 2 Điều 105 BLTTHS quy định “2. Trong trường hợp người đã yêu cầu
khởi tố rút yêu cầu trước ngày mở phiên tòa sơ thẩm thì vụ án phải được đình chỉ.
Trong trường hợp có căn cứ để xác định người đã yêu cầu khởi tố rút yêu cầu
khởi tố trái với ý muốn của họ do bị ép buộc, cưỡng bức thì tuy người đã yêu cầu
khởi tố rút yêu cầu, Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án vẫn có thể tiếp tục tiến
hành tố tụng đối với vụ án”.

10 | P a g e


Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

Như vậy, pháp luật mới chưa quy định về trường hợp người đã yêu cầu khởi tố
rút đơn yêu cầu ngay tại phiên tòa. Dẫn đến rất nhiều ý kiến trái chiều về vấn đề này
như: ý kiến cho rằng Hội đồng xét xử hoãn phiên tòa, sau đó quyết định đình chỉ vụ
án, ý kiến khác thì lại cho rằng Hội đồng xét xử vẫn tiếp tục tiến hành xét xử và vẫn
tuyên án bình thường, có ý kiến cho rằng Hội đồng xét xử vẫn nên tiếp tục tiến hành
xét xử và kết luận bị cáo phạm tội nhưng không áp dụng hình phạt tù đối với họ nếu
đủ điều kiện... Việc pháp luật không quy định dẫn đến khó khăn trong thực tiễn xét
xử.
2. Hoàn thiện pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị
hại.
a, Hoàn thiện quy định về các trường hợp chỉ được khởi tố theo yêu cầu của
người bị hại.
Với những vướng mắc đã nếu ở phần trên chúng ta nên sửa đổi phạm vi áp
dụng chế định khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại, đó là quy định

Với nguyên tắc áp dụng tình tiết có lợi cho bị can, bị cáo đồng thời cũng
không đặt nặng hay xem nhẹ yêu cầu của người bị hại. Pháp luật nên quy định hướng
giải quyết khi người bị hại hoặc người đại diện hợp pháp của họ rút yêu cầu tại phiên
tòa như sau: khi người bị hại, người đại diện hợp pháp của người bị hại rút đơn kiện
tại phiên tòa thì Hội đồng xét xử vẫn tiếp tục xét xử và kết luận bị cáo phạm tội
nhưng có thể miễn hình phạt nếu có nhiều tình tiết giảm nhẹ, phạt cảnh cáo, cải tạo
không giam giữ nếu tội đó quy định có hình phạt này hoặc cho bị cáo hưởng án treo
nếu đủ điều kiện.
e, Bổ sung quy định về rút yêu cầu khởi tố khi vụ án có nhiều bị can, bị cáo.
Để đảm bảo nguyên tắc bình đẳng, đối với một vụ án có nhiều bị can, bị cáo,
nếu người bị hại rút yêu cầu khởi tố đối với một hoặc một số bị can, bị cáo thì việc
tiến hành tố tụng các bị can, bị cáo khác cũng phải được chấm dứt. Pháp luật cần
phải có nhứng quy định về cách xử lí trong trường hợp này giúp các cơ quan tiến
hành tố tụng áp dụng thống nhất.
12 | P a g e


Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.

Danh mục tài liệu tham khảo
1. Trường Đại học Luật Hà Nội, Giáo trình Luật tố tụng hình sự Việt Nam,
Nxb. CAND, Hà Nội, 2008.
2. Trương Thị Hồng Nhung, Khóa luận tốt nghiệp: Khởi tố vụ án hình sự theo
yêu cầu của người bị hại – những vấn đề lý luận và thực tiễn, Hà Nội, 2010.
3. Một số vướng mắc trong thực tiễn áp dụng chế định khởi tố vụ án hình sự
theo yêu cầu của người bị hại / Nguyễn Đức Thái // Tạp chí Kiểm sát. Viện kiểm sát
nhân dân tối cao, Số 09/2009, tr. 27 – 30.
4. Vấn đề khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại / Nguyễn Hải
Ninh // Tạp chí Luật học. Trường Đại học Luật Hà Nội , Số 6/2010, tr. 48 – 52.
5. Bộ Luật tố tụng hình sự Việt Nam 2003.

yêu cầu của người bị hại..........................................................................................................................9
a, Về các trường hợp khởi tố vụ án theo yêu cầu của người bị hại..........................................................9
b, Về chủ thể yêu cầu khởi tố...................................................................................................................9
14 | P a g e


Khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại và việc hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.
c, Về hình thức thể hiện của yêu cầu khởi tố.........................................................................................10
d, Về trường hợp rút yêu cầu khởi tố tại phiên tòa...............................................................................10
2. Hoàn thiện pháp luật về khởi tố vụ án hình sự theo yêu cầu của người bị hại..................................11
a, Hoàn thiện quy định về các trường hợp chỉ được khởi tố theo yêu cầu của người bị hại..................11
b, Hoàn thiện quy định về chủ thể có quyền yêu cầu khởi tố vụ án hình sự..........................................11
d, Hoàn thiện quy định về thời điểm người bị hại rút đơn yêu cầu.......................................................12
e, Bổ sung quy định về rút yêu cầu khởi tố khi vụ án có nhiều bị can, bị cáo.........................................12
Mục lục..........................................................................................................................................................14

15 | P a g e