NHẬN XÉT BÀI PHÊ BÌNH NGHIÊN CỨU
“MỘT CÂY LỚN NẰM XUỐNG CẢ KHOẢNG TRỜI TRỐNG VẮNG”
CỦA TÁC GIẢ HÀ XUÂN TRƯỜNG
I. Đặt vấn đề:
Nhắc đến phong trào Thơ mới thì chúng ta không thể, không nhớ đến: Thế Lữ
- người từng được coi là “đương thời đệ nhất thi sĩ” là “ngôi sao chổi xoẹt qua bầu
trời Việt Nam với cái đuôi chói loà rực rỡ của mình”. Rồi đến những năm sau lá cờ
đầu của phong trào Thơ Mới được chuyển sang tay Xuân Diệu. Xung quanh Xuân
Diệu lúc này còn có khá nhiều nhà thơ nổi tiếng: Huy Cận, Tế Hanh, Chế Lan
Viên, … Mỗi người một giọng thơ riêng làm nên một mùa thơ nở rộ của phong
trào Thơ Mới. Và còn có nhóm thơ chuyên đi sâu vào cảnh quê, tình quê như: Anh
Thơ, Nguyễn Bính,…Trong đông đảo các nhà thơ đó, Xuân Diệu được coi là
“hoàng tử của thi ca” là “chủ tướng của phong trào Thơ Mới” vì ông là “nhà thơ
mới nhất trong các nhà Thơ Mới”. Với Xuân Diệu – nhà thơ mới nhất trong các
nhà thơ Mới, điều đó có nghĩa là thơ Xuân Diệu tiêu biểu, đầy đủ nhất cho thời đại,
thời đại của chữ tôi trước cách mạng tháng Tám.
Và mới đó thôi mà nay đã không còn Diệu nữa. Ngày 18/12/1985, Xuân Diệu,
"ông Hoàng thơ tình" Việt Nam về cõi vĩnh hằng tại Hà Nội ở cái tuổi 69. “Vô
cùng xót xa lưu luyến và thương tiếc, hôm nay Ủy ban Trung ương Liên hiệp văn
học, nghệ thuật Việt Nam, Hội nhà văn Việt Nam, đông đảo các nhà văn, những
người làm công tác nghệ thuật, bạn bè và thân nhân hợp mặt tại đây, thay mặt cho
các nhà văn và bạn đọc cả nước, làm lễ vĩnh biệt một trong những người bạn chân
thành hết mức, một trong những người đồng chí của chúng ta: đồng chí Xuân
Diệu…” Đó chính là mấy lời vô cùng xúc động khi mở đầu bài viết của Hà Xuân
Trường đọc trong lễ truy điệu nhà thơ Xuân Diệu – “Ông hoàng của thơ tình”.
II. Tóm tắt bài phê bình:
Xuân Diệu – “Ông hoàng của thơ tình”. Vâng, trước Xuân Diệu thì có Thế
Lữ, Lưu Trọng Lư đã yêu một cách mơ màng, xa vắng và còn ở xa xa để chiêm
ngưỡng sắc đẹp và mời gọi tình yêu. Nhưng đến Xuân Diệu, ông đã huy động cả
1


mặt tại đây, thay mặt cho các nhà văn và bạn đọc cả nước, làm lễ vĩnh biệt một
2


trong những người bạn chân thành hết mức, một trong những người đồng chí của
chúng ta: đồng chí Xuân Diệu…” Ngoài ra Xuân Trường còn mở đầu với việc nêu
lên những danh hiệu, chức vụ của nhà thơ Xuân Diệu: “Ủy viên Ban chấp hành
Hội nhà văn Việt Nam, Ủy ban Trung ương Liên hiệp văn học, nghệ thuật Việt
Nam, Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam, Viện sĩ Viện Hàn lâm Nghệ thuật của
nước Cộng hòa Dân chủ Đức, huân chương độc lập hạng Nhất, huân chương
kháng chiến hạng Nhất, huân chương kháng chiến chống Mỹ cứu nước hạng Nhất,
nhà thơ lớn, nhà phê bình văn học xuất sắc, nhà hoạt động văn hóa và xã hội tích
cực, người đồng cảm sâu sắc của các thế hệ thanh niên Việt Nam trong suốt chặng
đường nửa thế kỷ qua”.
Hai là những lời giới thiệu đôi nét về cuộc đời và sự nghiệp sáng tác
của Xuân Diệu đã ảnh hưởng đến thành công của ông sau này. Sau khi
học hết tiểu học thì Diệu đỗ tú tài và một thời gian ngắn làm tham tá nha
đoan ở Mỹ Tho, Xuân Diệu ra Hà Nội ở cùng Huy Cận. Trong 20 năm
đầu tiên này Xuân Diệu đã cho ra nhiều bài thơ tình nổi tiếng. Đặc biệt
với hai tập thơ Thơ thơ (1938), và Gửi hương cho gió (1945) Xuân Diệu
trở thành một trong những nhà thơ xuất sắc nhất và điển hình nhất của
phong trào Thơ mới.
Ba là, Hà Xuân Trường nêu ra quá trình làm việc, hoạt động sáng tác
của Xuân Diệu. Tại căn gác nhỏ nhà số 40 phố Hàng Than – Hà Nội,
Xuân Diệu và Huy Cận không chỉ gặp gỡ nhau ở thi ca mà cả hai còn
nhen nhóm một ý tưởng mới, ý tưởng xã hội và ý tưởng cách mạng. Năm
1946 Xuân Diệu vinh dự được đại biểu Quốc hội khóa 1 chọn làm thành
viên trong đoàn đại biểu của Chính phủ do đồng chí Phạm Văn Đồng làm
trưởng đoàn sang Pháp tọa đàm…. Với trái tim của nhà văn đảng viên,
Xuân Diệu đã tham gia liền hai cuộc kháng chiến, bằng ngòi bút xông

thiết tha và đầy tình cảm.
III. Phương pháp nghiên cứu:
Hà Xuân Trường đã viết viết lên những dòng chữ vô cùng xúc động. Một tình
cảm chân thành tự đáy lòng về “Một cây lớn nằm xuống làm cho cả khoảng
trời trống vắng”. Ông đã nói đến những cái hay cái đẹp cái tài hoa, tinh thần
trách nhiệm cao của Xuân Diệu. Ông sống là để làm việc, làm việc và làm việc.
Cho dù làm bất cứ việc gì Xuân Diệu cũng rất nghiêm túc, cần cù, say mê,
4


sáng tạo và làm việc với một tinh thần trách nhiệm rất cao. Xuân Trường
đã nói lên hàng loạt những ấn tượng, những cảm xúc chân thật về con
người, tính cách ấy để làm nên một Xuân Diệu thật tài hoa. Đây cũng là
viết theo lối phê bình ấn tượng. Xuân Trường ấn tượng về “Ông hoàng thơ
tình” – một người đem đến cho Thơ mới một ngọn gió rạo rực, thiết tha, nồng
cháy, khao khát yêu thương đến cho thi ca. Khi ông xuất hiện, ông đã đốt cảnh
bồng lai, xua ai nấy về hạ giới. Cái tôi trong thơ ông không còn dáng bở ngỡ ban
đầu. Nó đã thể hiện một cách táo bạo, thành thật, những cảm xúc, những khao khát
của trái tim đang nóng bỏng yêu thương.
IV. Đánh giá bài phê bình:
Hà Xuân Trường viết bài “Một cây lớn nằm xuống làm cho cả khoảng
trời trống vắng”. Tuy ngày hôm nay “trái tim anh đã ngừng đập” Nhưng “Diệu
ơi! Anh còn nghe không anh, anh còn thấy không anh?” Một câu hỏi dường như
không cần có người trả lời vì ngay lúc đó Xuân Trường đã trả lời…. Tất cả, tất cả
mọi người sẽ nhớ đến anh. “Sẽ còn sống mãi trong chúng tôi giọng nói thân quen
của anh, tác phong chu đáo, tỉ mỉ, cởi mở chân thành, thái độ không nửa vời, tình
cảm đằm thắm của anh….” Với Thế Lữ đã từng reo mừng: “Và từ đây chúng ta đã
có Xuân Diệu. Loài người hãy hiểu con người ấy!” Thì từ nay chúng ta đã không
còn gặp Diệu được nữa. Tuy chỉ có vài trang nhưng đó là cả một tình cảm thật
chân thành khi tiễn đưa “Một cây lớn nằm xuống…”. Hà Xuân Trường bằng