SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:

MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ
CHO TRẺ 5 TUỔI THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG
DẠY TRẺ KỂ CHUYỆN DIỄN CẢM
Ngƣời nghiên cứu : Nguyễn Thị Thu Hƣờng
Chức vụ

: Giáo viên

Đơn vị

: Trƣờng Mầm Non Cát Bi - Quận Hải An - Hải Phòng.

1


I/ TÓM TẮT ĐỀ TÀI

Ngay từ khi còn nằm nôi, trẻ đã được nghe tiếng ru ầu ơ của bà, của mẹ. Chính
từ những cánh đồng xanh ngút ngàn, những cánh cò chao nghiêng hay những câu
ca dao ca ngợi lao động sản xuất, ca ngợi đạo lý của con người… là những bước
đầu tiên để trẻ làm quen với văn học.
Khi cho trẻ làm quen với văn học, trẻ hiểu được nội dung tác phẩm, thấy được
cái hay cái đẹp trong tác phẩm, trẻ có tình cảm và dùng ngôn ngữ, sử dụng vốn
từ để diễn đạt miêu tả - phản ánh lại cái hay, cái đẹp đó trong tác phẩm . Qua đó trẻ
phát triển trí nhớ, tư duy, ghi nhớ có chủ định, trí tưởng tượng phong phú đồng
thời còn giúp trẻ có nhận thức sâu sắc về ý nghĩa giáo dục qua tác phẩm văn học để
trẻ có thể soi vào đó mà uốn nắn, điều chỉnh hành vi của mình. Đúng như nhà văn
Goocky từng nói : “ Văn học là nhân học”


1/ Hiện trạng
Trường Mầm Non Cát Bi là trường có cơ sở vật chất khang trang, có đầy đủ
trang thiết bị hiện đại phục vụ cho việc tổ chức các hoạt động của trẻ. Năm học
2012- 2013 trường đạt trường chuẩn Quốc Gia mức độ 2.
- Về trình độ giáo viên: 100% đạt trình độ chuẩn. Trong đó 70% đạt trình độ
trên chuẩn.
- Về học sinh: Các cháu nhanh nhẹn, khoẻ mạnh. Tâm sinh lý phát triển bình
thường theo đúng yêu cầu độ tuổi.
Thực tế tại trường chúng tôi : Về phía giáo viên đã quan tâm đến việc phát
triển ngôn ngữ cho trẻ song khi tổ chức giáo viên chỉ lựa chọn hoạt động đọc thơ,
kể chuyện do các cô hướng dẫn tổ chức. Song khả năng diễn đạt ngôn ngữ mạch
lạc và diễn cảm của trẻ còn rất nhiều hạn chế vì các cháu chưa được cô thường
xuyên rèn kể chuyện diễn cảm.
Từ những nguyên nhân trên tôi đã mạnh dạn nghiên cứu và đưa ra : “ Một số
biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5tuổi qua việc dạy trẻ kể chuyện diễn cảm ”
vào thực nghiệm cho trẻ ở lớp tôi.
2/ Giải pháp thay thế
Dạy trẻ kể chuyện diễn cảm là một hoạt động giúp trẻ phát triển ngôn ngữ đòi
hỏi tính nghệ thuật cao. Do đó khi tổ chức hoạt động này cần chú ý đến nghệ thuật
kể chuyện diễn cảm. Giọng kể diễn cảm của cô giáo có ý nghĩa quan trọng quyết
định sự thành công của giờ dạy. Bên cạnh đó giáo viên cần tạo sự hấp dẫn của đồ
dùng đồ chơi và môi trường làm quen với truyện để gây sự hứng thú của trẻ, trẻ tự
nguyện và hào hứng tham gia vào hoạt động.
Dạy trẻ kể chuyện diễn cảm không giống các loại trò chơi, nó đòi hỏi phải có
sự hướng dẫn và tổ chức một cách bài bản. Do vậy khi tổ chức giáo viên cần
nghiên cứu một số biện pháp sau :
- Tạo sự hấp dẫn của đồ dùng đồ chơi và môi trường làm quen với truyện .
- Rèn luyện giọng kể diễn cảm và xây dựng hệ thống câu hỏi đàm thoại linh
hoạt, phong phú .

2/ Thiết kế
- Chọn lớp 5A1 : 20 cháu là lớp thực nghiệm
- Lớp 5A2

: 20 cháu là lớp đối chứng.

Tôi đã tiến hành đo đầu vào của nhóm và có bảng kết quả như sau:
* Kết quả : Bảng 1 kiểm chứng để xác định các nhóm tương đương
Nhóm

Số
trẻ

Mức độ
CXH (0đ)

TT (1đ)

TX ( 2đ)

Tổng điểm
trung bình
(X)

Thực nghiệm

20

13trẻ = 65%


Số trẻ

CXH (0đ)

TT (1đ)

TX (2đ)

Tổng điểm
TB
( X)

Thực nghiệm

20

0 trẻ

3 trẻ = 15%

17trẻ = 85%

1,85

Đối chứng

20

9 trẻ = 45%



Dạy theo các biện
pháp thực nghiệm

1,85

Đối chứng

0,45

Dạy theo các biện
pháp cũ hiện hành

0,75

Ở thiết kế này tôi sử dụng biện pháp kiểm tra đầu vào và đầu ra của trẻ để
đánh giá sự phát triển ngôn ngữ của trẻ.
3/ Quy trình nghiên cứu
* Chuẩn bị các hoạt động của giáo viên
- Cô Liễu dạy lớp đối chứng: Thiết kế hoạt động học không sử dụng các biện
pháp thực nghiệm, các bước tiến hành theo các phương pháp cũ. Không gây hứng
thú cho trẻ
- Nhóm thực nghiệm do tôi nghiên cứu và thiết kế hoạt động có sử dụng các
biện pháp thực nghiệm
* Tiến hành dạy thực nghiệm
Thời gian tiến hành thực nghiệm từ tháng 9/2012 đến tháng 5/2013. Theo kế
hoạch hoạt động của trường, chủ đề trong năm học của lớp đề ra. Tôi đã lên kế
hoạch để lớp mình làm thực nghiệm như sau:
Bảng 4 : Thời gian thực nghiệm
5

TGĐV

KCDC : "Nhím con kết bạn "

T2/ 2013

Tết và mùa xuân

KCDC : " Chiếc áo mùa xuân"

T3/ 2013

TGTV

KCDC : “Sự tích Hoa Hồng "

T4/ 2013
T5/ 2013

Tên hoạt động
Dạy trẻ kể chuyện diễn cảm :
“ Bạn Mới"

Các HTTN
Quê hương đất nước
Trường tiểu học

KCDC : “ Giọt nước tý xíu”
KCDC : " Bé Mai đi học"


thú say sưa nghe truyện, trẻ hiểu câu chuyện dễ dàng hơn và tiếp thu đầy đủ những
ngôn ngữ trong câu chuyện. Sự hấp dẫn của đồ dùng sẽ kích thích trẻ khi nghe
truyện rồi thích được kể lại chuyện với những bức tranh và những con rối đó. Đây
là thời gian để trẻ sử dụng từ ngữ và rèn luyện cách diễn đạt ngôn ngữ mạch lạc.
Trong thời đại công nghệ thông tin. Bên cạnh đồ dùng rối, tranh,... tôi cùng
đồng nghiệp làm thành bộ phim hoạt hình cho câu truyện, các hình ảnh động minh
họa cho câu chuyện giúp trẻ hào hứng theo dõi và ghi nhớ cốt truyện tốt hơn. Rồi
làm những trò chơi "Làm 1 cuộn phim" Tôi scan 1 số bức tranh của câu truyện.
Sau đó cho trẻ kích chuột vào bức tranh trẻ chọn để trẻ kể chuyện bức tranh đó tự
bay lên. Trẻ nhìn vào tranh tự kể truyện . Qua những hình ảnh sinh động trẻ sẽ diễn
đạt được suy nghĩ của mình.

B ) Bước 2: Rèn luyện giọng kể truyền cảm và xây dựng hệ
thống câu hỏi đàm thoại linh hoạt, phong phú.
Câu hỏi trong giáo dục trẻ khác với câu hỏi trong đời thường do đó giáo viên
cần chuẩn bị các câu hỏi đàm thoại với trẻ. Câu hỏi được chuẩn bị trước giúp giáo
viên chủ động, đưa ra câu hỏi chính xác, dễ hiểu với trẻ.
Cần chú ý sao cho câu hỏi đa dang, buộc trẻ phải trả lời bằng các từ ngữ
khác nhau. Với cùng một nội dung hỏi nhưng giáo viên có thể đưa ra nhiều cách
hỏi khác nhau nhằm cho trẻ làm quen với cách đặt câu và mở rộng hiểu biết cho trẻ
về nghĩa của câu, của từ.
Ví dụ: Hỏi về tên nhân vật, đặt các câu hỏi:
- Trong truyện có những nhân vật nào?
- Câu chuyện nói về ai?
- Những nhân vật nào đã xuất hiện trong truyện?
Ví dụ: Hỏi về tính cách nhân vật trong truyện:
- Con thấy Gà đen có tính cách như thế nào?
- Con yêu nhân vật nào? Vì sao?
Với mỗi câu chuyện, khi đàm thoại nếu đưa ra các cách hỏi khác nhau nhiều
lần như vậy sẽ làm cho trẻ hiểu được khi muốn diễn đạt hoặc hỏi về một vấn đề

nhiều ngôn ngữ nghệ thuật. Khi được nghe cô kể sau đó trẻ được thể hiện lại
truyện bằng chính ngôn ngữ của trẻ sẽ giúp trẻ cảm nhận sâu sắc về nội dung câu
chuyện.
Những điều trên đã chứng minh cho thấy biện pháp phát triển ngôn ngữ cho
trẻ thông qua việc để trẻ thể hiện giọng nhân vật và kể lại truyện là hữu hiệu và
thiết thực.

D ) Bước 4: Tăng cường áp dụng hình thức kể chuyện sáng tạo
và diễn cảm
Khi kể một câu chuyện sáng tạo và diễn cảm đứa trẻ phải tự nghĩ ra nội dung
của nó, tạo ra cấu trúc lôgic thể hiện trong hình thức lời nói tương ứng với nội
dung. Công việc này đòi hỏi ở trẻ vốn từ phong phú, các kỹ năng phân tích - tổng
hợp, các hiểu biết về trình tự lôgic, sự kết hợp giữa lời nói - hành động một cách
chính xác và biểu cảm. Với hình thức này giáo viên có thể kiểm tra được vốn từ và
khả năng vận dụng, có thể nắm rõ hơn những cá tính và thiên hướng của trẻ để có
định hướng giáo dục cá nhân phù hợp.
Tôi đã đưa ra rất nhiều hình thức cho trẻ kể chuyện sáng tạo và diễn cảm
nhằm tích cực hóa vốn từ cho trẻ, giúp trẻ sử dụng từ ngữ, ngữ pháp đúng, diễn đạt
mạch lạc. Cụ thể là các hình thức sau:

8


+ Hình thức 1 : Cô kể chuyện diễn cảm , trẻ bắt chước kể lại câu chuyện
diễn cảm theo đúng nội dung , trình tự cô kể
+ Hình thức 2: Cô đưa ra chủ đề sau đó kể phần mở đầu, cháu nghĩ ra phần
tiếp theo và kết thúc câu chuyện.
Ví dụ: Cô nói "Hôm nay cô cùng các con sẽ nghĩ ra một câu chuyện kể . Cô
nghĩ ra đoạn đầu các con nghĩ đoạn tiếp theo nhé". Cô bắt đầu kể " Hôm nay 2 anh
em Gà con đi vào vườn chơi. Hai chú Gà kiếm được một mẩu bánh mì rất là ngon".

9


* Nhận xét
+ Mô tả thực nghiệm nhóm thực nghiệm
Tôi tiến hành tiết dạy trẻ kể chuyện diễn cảm Truyện " Hai anh em gà con"
tại lớp mình thực nghiệm .
Bắt đầu vào tiết dạy trẻ rất hào hứng và hứng thú bởi những câu đố dí dỏm
và những chú Gà bằng rối rất ngộ nghĩnh . Khi đã thu hút được sự chú ý của trẻ
vào tiết dạy tôi giới thiệu với trẻ về câu truyện. Sau đó tôi kể chuyện diễn cảm cho
trẻ nghe với những loại đồ ding khác nhau kết hợp với nét mặt cử chỉ điệu bộ.
Trong câu chuyện tôi thể hiện giọng chú Gà đen thì sắc sảo , đanh đá , mắt
dữ dằn, mặt vênh vang. Giọng Gà vàng thì nhẹ nhàng, thân mật, nét mặt hiền lành
thân thiện. Giọng Gà mẹ thì ấm áp, cử chỉ âu yếm vỗ về các chú Gà con.
Sau đó tôi đàm thoại với trẻ về các nhân vật và nội dung của câu truyện .
Khi trẻ trả lời , trẻ được bắt chước giọng kể và cử chỉ của từng nhân vật .
Trẻ cùng nhau tập kể chuyện diễn cảm dưới sự tham gia hướng dẫn của cô.
Tôi cho trẻ kể chuyện diễn cảm và sáng tạo dưới nhiều hình thức khác nhau .
Trong suốt tiết học các trẻ đều tự tin, thể hiện ngôn ngữ mạch lạc, giọng kể diễn
cảm kết hợp cử chỉ điệu bộ ánh mắt và những động tác đã làm nổi bật nét đặc trưng
tính cách của mỗi nhân vật trong câu truyện. Qua đó ngôn ngữ của trẻ được phát
triển mạnh mẽ, trẻ còn nắm được một số từ mới, từ khó và hiểu ý nghĩa biết sử
dụng từ ngữ, ngữ pháp đúng.
* Mô tả nhóm đối chứng:
Cùng một tiết dạy trẻ kể chuyện diễn cảm Truyện " Hai anh em Gà con"
nhưng không khí tiết dạy này trẻ không hào hứng, sôi nổi chưa thực sự tích
cực tham gia vào hoạt động.
- Trẻ không thể hiện được giọng của Gà đen theo đúng yêu cầu của cô.
- Trẻ thể hiện nét mặt và cử chỉ của Gà mẹ còn hời hợt chưa thể hiện đúng
tính cách nhân vật.

20

0,4

1,85

1,45

Nhóm

Số trẻ

Đối chứng
Thực nghiệm

Nhìn vào bảng trên cho ta thấy kết quả 2 nhóm trước thực nghiệm là tương đương.
Sau tác động kiểm chứng chênh lệch, kết quả điểm trung bình nhóm thực nghiệm
cao hơn nhiều điểm trung bình của nhóm đối chứng.
Qua kết quả này đã chứng minh cho chúng ta thấy nghệ thuật kể chuyện diễn cảm
và ngôn ngữ mạch lạc của trẻ ở nhóm thực nghiệm được phát triển một cách rõ rệt
đáng kể. Với kết quả này chứng tỏ những biện pháp mà tôi đã hướng dẫn trẻ mẫu
giáo 5 tuổi phát triển ngôn ngữ qua hoạt động kể chuyện diễn cảm là có kết quả tốt.
Do vậy giả thuyết khoa học tôi đưa ra ban đầu là đúng và được chứng minh.
Tóm lại: Qua một thời gian làm thực nghiệm. Với những tác động tích cực tôi đã
tiến hành thường xuyên cho trẻ kể chuyện diễn cảm với nhiều câu chuyện khác
nhau dưới những hình thức đa dạng và mang tính nghệ thuật cao. Trong quá trình
trẻ kể chuyện diễn cảm ngôn ngữ của trẻ được phát triển mạnh mẽ. Trẻ nói năng
mạch lạc, tự tin trong giao tiếp. Trẻ biết sử dụng từ ngữ giàu hình ảnh, ngữ pháp
phù hợp với hoàn cảnh. Không những thế trẻ còn biết kết hợp những cử chỉ, nét
mặt và điệu bộ phù hợp với ngôn ngữ trong giao tiếp .

Máy tính, máy chiếu dạy trẻ để cho giáo viên thực hiện tốt phương pháp đổi mới
trong công tác giảng dạy, gây sự hứng thú của trẻ hiệu quả học tập của trẻ đạt chất
lượng cao.
- Cần có các lớp bồi dưỡng cho giáo viên có ngôn ngữ, nghệ thuật kể chuyện diễn
cảm để dạy trẻ.
VI/ TÀI LIỆU THAM KHẢO
1/ Tuyển chọn trò chơi , bài hát, thơ ca, truyện câu đố theo chủ đề cho trẻ 5-6 tuổi.
2/ Phương pháp dạy trẻ phát triển ngôn ngữ.
3/ Chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 5- 6 tuổi.
4/ Phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ qua bộ môn làm quen văn học
5/ Tài liệu nghiên cứu khoa học sư phạm ứng dụng ( Xuất bản 2005)

VII/ PHỤ LỤC
1/ Mẫu phiếu điều tra:
PHIẾU TRƢNG CẦU Ý KIẾN CỦA GIÁO VIÊN

12


Họ tên : ................................................ Ngày sinh ...................
Số năm công tác : .......................................
Trình độ đào tạo : .........................................
Nơi công tác: ................................................
Để nâng cao chất lượng dạy trẻ kể chuyện diễn cảm nhằm phát triển ngôn ngữ cho
trẻ 5- 6 tuổi , xin các đồng chí vui lòng trả lời những câu hỏi sau bằng cách đánh
dấu X vào ô đồng ý.
Câu 1: Theo đồng chí việc dạy trẻ tập kể chuyện diễn cảm cho trẻ mẫu giáo lớn có
tầm quan trọng như thế nào đối với sự phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ.
-



Đồ dùng , tranh ảnh

-

Kỹ năng của trẻ

* Còn ý kiến gì xin ghi thêm:
Câu 4 : Lựa chọn nội dung truyện khi dạy trẻ kể chuyện diễn cảm để phát triển
ngôn ngữ cho trẻ như thế nào ?
-

Có ít ngôn ngữ nhân vật

-

Không có ngôn ngữ nhân vật

-

Có nhiều ngôn ngữ nhân vật

Xin trân trọng cảm ơn !

2/ DANH SÁCH TRẺ NGHIÊN CỨU

Số

Nhóm thực nghiệm


3

Nguyễn Vân Anh

3

Nguyễn Ngọc Anh

4

Nguyễn Hải Châu

4

Bùi Phương Anh

5

Đỗ Minh Dũng

5

Lê Hoà Bình

6

Nguyễn Thuỳ Dương

6


10

Trần Thị Lan

11

Trần Khánh Linh

11

Nguyễn Hà Linh

12

Lê Duy Minh

12

Nguyễn Quốc Minh

13

Nguyễn Quang Minh

13

Phạm Văn Mùi

14


18

Nguyễn Việt Hùng Sơn

18

Bùi Văn Trung

19

Bùi Tôn Sa

19

Phạm Thị Hải Yến

20

Đào Xuân Vinh

20

Đỗ Xuân Sơn

3/ TRUYỆN " HAI ANH EM GÀ CON"
Vào một buổi sáng đẹp trời, hai chú gà con xinh xắn rủ nhau đi kiếm mồi.Hai chú
Gà đi mãi, đi mãi và tìm được một mẩu bánh mì. Chúng thích thú vô cùng và bắt
14




Tổng 3 mức độ = 10 điểm . Lấy 7 điểm chia trung bình cho 20 trẻ ta được điểm
tổng trung bình là 0,35 .
NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC

Hải Phòng, ngày 01tháng 2 năm 2013
Ngƣời viết:

Nguyễn Thị Thu Hƣờng

15