Đề tài nghiên cứu
MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO KỸ NĂNG
GIAO TIẾP CHO THIÊU NHI Ở LIÊN ĐỘI
TIỂU HỌC PHƯƠNG ĐÌNH B

A.PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Ở Việt Nam trong những năm gần đây, nội dung giáo dục kỹ năng sống,
trong đó có giáo dục kỹ năng giao tiếp đã nhận được sự quan tâm không chỉ từ
phía các nhà quản lý, mà còn từ phía đông đảo phụ huynh và dư luận xã hội.
Giáo dục kỹ năng giao tiếp được xác định là một trong những nội dung cơ bản
của Phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh tích cực”
trong các trường phổ thông giai đoạn 2008-2013 do Bộ Giáo dục và Đào tạo chỉ
đạo.
Chúng ta đều biết, giao tiếp là một hoạt động không thể thiếu trong đời
sống của mỗi con người và toàn xã hội, thông qua giao tiếp con người có thể trao
đổi thông tin, học hỏi kinh nghiệm, bày tỏ thái độ, chia sẻ cảm xúc… Tuy nhiên
giao tiếp như thế nào cho hiệu quả, thu hút được người khác và thể hiện một
người có văn hoá thì vẫn là một vấn đề cần quan tâm.
Giáo dục kỹ năng sống nói chung và giáo dục kỹ năng giao tiếp nói riêng
là một nhu cầu cần thiết và hết sức quan trọng, nhất là trong xã hội hiện nay, khi
mà tốc độ đô thị hoá ngày càng nhanh trong khi khả năng giao tiếp ứng xử để
đáp ứng lại hoàn cảnh đó thì vẫn chưa theo kịp, dẫn đến một bộ phận học sinh
trong các trường thiếu hụt hiểu biết về môi trường xung quanh, khả năng ứng xử

1


cần thiết trong cuộc sống. Điều này cũng là một trong những nguyên nhân dẫn
đến những bất cập trong hành vi, lối sống, đạo đức của nhiều học sinh.
Thực tế cho thấy, việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho học sinh còn bị xem

Trên cơ sở lý luận về kỹ năng giao tiếp và thực trạng việc giao tiếp của
thiếu nhi để đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp cho thiếu
nhi ở liên đội vùng nông thôn.
2. Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Tìm hiểu cơ sở lý luận về kỹ năng giao tiếp.
- Đánh giá thực trạng kỹ năng giao tiếp và việc giáo dục giao tiếp trong
thiếu nhi tại liên đội, những ưu điểm, hạn chế yếu kém, thuận lợi và khó khăn,
nguyên nhân và những kinh nghiêm.
- Tổ chức các hoạt động thực nghiệm, thử nghiệm nhằm lựa chọn các giải
pháp giáo dục kỹ năng giao tiếp cho phù hợp với đối tượng là thiếu nhi vùng
nông thôn.
- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp cho thiếu nhi vùng
nông thôn nói chung và ở liên đội tiểu học Phương Đình B nói riêng.
3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu.
- Kỹ năng giao tiếp của thiếu nhi vùng nông thôn và giải pháp nhằm nâng
cao kỹ năng giao tiếp cho thiếu nhi vùng nông thôn.
Khách thể nghiên cứu.
- Nhi đồng và đội viên trong liên đội.
4. Phạm vi nghiên cứu.
Phạm vi nội dung nghiên cứu: Các giải pháp nhằm nâng cao kỹ năng giao tiếp
cho thiếu nhi ở liên đội tiểu học Phương Đình B.
Phạm vi không gian nghiên cứu: Liên đội Tiểu học Phương Đình B.
Thời gian nghiên cứu và thử nghiệm: Năm học 2011-2012.
Thời gian thực nghiệm: 2012 – 2013

3


5. Phương pháp nghiên cứu.

hệ xã hội. Với ý nghĩa như vậy, hoạt động giao tiếp là nhu cầu tất yếu của mỗi
người và toàn thể xã hội. Thông qua hoạt động giao tiếp mỗi các nhân biểu hiện
mình như một chủ thể, bộc lộ tính cách, kinh nghiệm sống và rộng hơn là nhân
cách của một chủ thể.
Nhà tâm lý học nổi tiếng Fischer đưa ra khái niệm: Giao tiếp là một quá
trình xã hội thường xuyên bao gồm các dạng thức ứng xử rất khác nhau: Lời lẽ,
cử chỉ, cái nhìn; theo quan điểm ấy, không có sự đối lập giữa giao tiếp bằng lời
và giao tiếp không bằng lời: giao tiếp là một tổng thể toàn vẹn.
Còn theo từ điển Tâm lý học của Vũ Dũng : Giao tiếp là quá trình thiết lập
và phát triển tiếp xúc giữa các nhân, xuất phát từ nhu cầu phối hợp hành động.

5


Giao tiếp bao gồm hàng loạt các yếu tố như trao đổi thông tin, xây dựng chiến
lược hoạt động thống nhất, tri giác và tìm hiểu người khác. Giao tiếp có ba khía
cạnh chính: giao lưu, tác động tương hỗ và tri giác.
Theo Tâm lý học đại cương của Trần Thị Minh Đức (chủ biên): Giao tiếp
là quá trình tiếp xúc giữa con người với con người nhằm mục đích nhận thức,
thông qua sự trao đổi với nhau về thông tin, về cảm xúc, sự ảnh hưởng tác động
qua lại lẫn nhau.
Theo Tâm lý học xã hội của Trần Thị Minh Đức (chủ biên): Giao tiếp là
sự tiếp xúc trao đổi thông tin giữa người với người thông qua ngôn ngữ, cử chỉ,
tư thế, trang phục…
Như vậy, có rất nhiều định nghĩa khác nhau về giao tiếp, mỗi tác giả tuỳ
theo phương diện nghiên cứu của mình đã rút ra một định nghĩa giao tiếp theo
cách riêng và làm nổi bật khía cạnh nào đó. Tuy vậy, số đông các tác giả đều
hiểu giao tiếp là sự tiếp xúc tâm lý giữa người với người nhằm trao đổi thông tin,
tư tưởng, tình cảm… Giao tiếp là phương thức tồn tại của con người.
Giao tiếp vừa mang tính xã hội vừa mang tính cá nhân. Tính xã hội của

Kỹ năng giao tiếp là khả năng chủ thể thực hiện có kết quả hành động giao
tiếp phù hợp với những điều kiện và hoàn cảnh cụ thể của giao tiếp.
Khi phân tích cấu trúc kỹ năng giao tiếp, người ta thường chú ý tới cả hai
cấp độ: cấp độ tri thức (biết) và cấp độ thao tác(làm).
- Cấp độ tri thức đòi hỏi chủ thể hành động giao tiếp biết rõ mình cần làm
gì, nói gì, vì sao và làm như thế nào trên vốn hiểu biết, vốn kinh nghiệm của quá
trình giao tiếp.

7


- Cấp độ thao tác đòi hỏi chủ thể có khả năng thực hiện những hành động
giao tiếp một cách ý thức, tiến hành các thao tác, các hành vi giao tiếp phù hợp
với điều kiện giao tiếp.
Theo PGS.TS Hoàng Anh, có thể nêu lên 3 nhóm kỹ năng cơ bản của giao
tiếp như sau:
- Nhóm kỹ năng định hướng trong giao tiếp.
- Nhóm kỹ năng định vị trong giao tiếp.
- Nhóm kỹ năng điều chỉnh, điều khiển giao tiếp.
Ba nhóm kỹ năng giao tiếp cơ bản nói trên có quan hệ chặt chẽ, bổ sung
cho nhau và được biểu hiện cụ thể trong hành vi giao tiếp.
1.3. Khái niệm Giáo dục kỹ năng giao tiếp.
Trong cuộc sống hàng ngày, ở mọi ngành nghề đều cần đến các hoạt động
giao tiếp. Giao tiếp qua việc sử dụng ngôn ngữ sao cho chọn lọc để diễn đạt ý
của mình nhằm giúp người khác biết và hiểu những thông tin đến đối tượng cần
giao tiếp, nhằm đạt đến thành công trong công việc. Đặc biệt trong lĩnh vực giáo
dục cũng đòi hỏi người giáo viên hướng dẫn giảng dạy sao cho học sinh của
mình có được kỹ năng giao tiếp thật tốt. Chính vì lý do đó đối với học sinh ở bất
cứ cấp học nào cũng được rèn luyện 4 kỹ năng: nghe – nói - đọc - viết để đáp
ứng nhu cầu giao tiếp trên.

các em chuyển dần từ trực quan hành động sang tư duy hình tượng, tư duy trừu
tượng. Do đó các em rất hứng thú với các trò chơi trí tuệ.
b. Đặc điểm về hoạt động và môi trường sống.
Nếu như ở bậc mầm non hoạt động chủ đạo của trẻ là sự vui chơi thì đến
tuổi tiểu học hoạt động chủ đạo của các em đã có sự thay đổi về chất, chuyển từ

9


hoạt động vui chơi sang hoạt động học tập. Tuy nhiên, song song vơi hoạt động
học tập ở các em còn diễn ra nhiều các hoạt động khác như:
- Hoạt động vui chơi: thay đổi đối tượng vui chơi từ chơi với đồ vật sang
chơi các trò chơi vận động.
- Hoạt động lao động: bắt đầu tham gia lao động tự phục vụ bản thân và gia
đình, ngoài ra các em còn tham gia lao động tập thể ở trường lớp…
- Hoạt động xã hội: các em đã bắt đầu tham gia vào các phong trào của
trường, của Đội TNTP, của lớp và của cộng đồng dân cư.
c. Sự phát triển của quá trình nhận thức.
• Nhận thức cảm tính:
Các cơ quan cảm giác: thị giác, thính giác, khứu giác, vị giác và xúc giác
đều phát triển và đang trong quá trình hoàn thiện. Ở đầu tiểu học tri giác thường
gắn với hành động trực quan, đến cuối tuổi tiểu học tri giác bắt đầu mang tính
xúc cảm, các em thích quan sát các sự vật hiện tượng có màu sắc sặc sỡ, hấp dẫn.
Tri giác mang tính mục đích, có chủ định, có phương hướng rõ ràng.
• Nhận thức lý tính
Tư duy mang đậm màu sắc xúc cảm và chiếm ưu thế ở tư duy trực quan
hành động. Các phẩm chất tư duy chuyển dần từ tính cụ thể sang tư duy trừu
tượng khái quát.
Tưởng tượng của học sinh tiểu học phát triển phong phú hơn so với trẻ
mầm non nhờ bộ não phát triển và vốn kinh nghiệm ngày càng phong phú.

nhiên để thay đổi một thói quen cũ và hình thành một thói quen mới không phải
việc làm một sớm một chiều là có kết quả.

11


Thực tế cho thấy, đã qua 4 năm, nhưng sự chuyển biến trong thói quen
giao tiếp của thiếu nhi nông thôn nói chung và thiếu nhi ở liên đội Tiểu học
Phương Đình B nói riêng vẫn chưa có sự chuyển biến rõ rệt. Các em luôn có thái
độ rụt rè, thiếu tự tin đặc biệt là ở một môi trường mới, mặc dù luôn được các
thầy cô cổ vũ và khích lệ. Điều này là một thực tế thường thấy ở các em học sinh
nông thôn. Cho dù về kiến thức các em không hề thua kém các bạn trong nội
thành, nhưng các em thiếu các kỹ năng xã hội, trong đó có kỹ năng giao tiếp.
Điều này có ảnh hưởng rất lớn đến các em, bởi nếu thiếu kỹ năng giao tiếp các
em sẽ luôn cảm thấy mất tự tin và luôn sợ giao tiếp ở môi trường mới. Thiếu kỹ
năng giao tiếp các em sẽ không dám nói lên những suy nghĩ và quan điểm của
mình. Quan trọng hơn là khi trưởng thành, việc thiếu kỹ năng giao tiếp cũng
đồng nghĩa với việc các em bỏ qua rất nhiều cơ hội cho mình trong tương lai.
Việc giáo dục kỹ năng sống nói chung và giáo dục kỹ năng giao tiếp nói
riêng là một việc làm cần thiết và rất có ý nghĩa, nhất là trong xã hội hiện nay,
khi yêu cầu của xã hội về con người hiện đại không chỉ có chuyên môn giỏi mà
cần phải có thêm rất nhiều kỹ năng xã hội. Điều này càng có ý nghĩa hơn đối với
các em thiếu nhi nông thôn, khi mà tốc độ đô thị hoá ngày càng nhanh, nhưng
nền tảng về ý thức, hành vi, ngôn ngữ, ứng xử, văn hoá….chưa phù hợp. Đó
cũng là những hệ quả tất yếu trong một bộ phận lớn thanh thiếu nhi nông thôn
hiện nay, các em vội vã học theo cái mới, đắm chìm trong Internet hay Game
online… Cũng từ đây rất nhiều những điều đáng tiếc đã xảy ra, hiện tượng các
em trốn học đi chơi game hay ăn cắp để có tiền chơi game không còn là câu
chuyện lạ hay vấn nạn bạo lực học đường đang xảy ra ở các trường học cũng



em nhỏ phải vâng lời, ngoan ngoãn với các anh chị lớn. Đây chính là quan điểm
ngược khi các em giao tiếp với người lớn.
Có thể nhận thấy trong cách giao tiếp của các em thiếu nhi trong liên đội
bên cạnh sự nhút nhát, dut dè, thiếu tự tin thì các em còn thiếu tính chủ động
trong việc xử lý các tình huống giao tiếp, lúng túng trong việc sử dụng ngôn ngữ
và thường không biết nói gì khi đứng trước đám đông.
2. Thực trạng việc giáo dục kỹ năng giao tiếp tại liên đội Tiểu học
Phương Đình B.
2.1. Về phía gia đình
Gia đình là nơi hình thành cho các em những thói quen giao tiếp đầu tiên,
là nền tảng trong hành vi, ứng xử của các em. Như đã nói ở phần đầu, liên đội
Tiểu học Phương Đình B có đến 90% phụ huynh làm nông nghiệp và lao động
phổ thông, điều này lý giải một phần cho việc giao tiếp của các em thiếu nhi luôn
thụ động và rụt rè. Phụ huynh không có nhiều thời gian dành cho con em mình,
hơn thế nữa gia đình cũng coi nhẹ việc các em giao tiếp như thế nào.
Khi được hỏi về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp, 28 % ý kiến
cho rằng do yếu tố giáo dục của gia đình, 13% ý kiến cho rằng do điều kiện sống
ở khu dân cư, 52% cho rằng do sự giáo dục trong nhà trường (Mần non và Tiểu
học), 7% ý kiến cho rằng do ảnh hưởng từ bạn bè.
Khi được hỏi về sự cần thiết trong việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho
thiếu nhi, 5% ý kiến cho rằng đây là việc làm rất cần thiết, 12% ý kiến cho rằng
cần thiết, 56% ý kiến cho rằng bình thường, 27% ý kiến cho rằng ít cần thiết.
2.2. Về phía nhà trường.
Nhà trường là nơi các em được học không chỉ là những kiến thức cần thiết
mà ở đó các em còn được giáo dục về đạo đức, về truyền thống, về những phẩm

14




3. Nguyên nhân và bài học kinh nghiệm.
3.1. Nguyên nhân.
Liên đội Tiểu học Phương Đình B (Thôn Địch Đình – Xã Phương Đình)
cách trung tâm huyện Đan Phượng 6km, địa bàn dân cư còn nhiều khó khăn,
phần lớn phụ huynh làm nông nghiệp và lao động phổ thông. Toàn liên đội có 41
học sinh gia đình thuộc hộ nghèo, 17 học sinh có hoàn cảnh khó khăn và đặc biệt
khó khăn (mồ côi bố, mẹ hoặc bố mẹ li dị). Nhiều em do hoàn cảnh gia đình nên
dù còn rất nhỏ nhưng đã biết giúp bố mẹ cùng lao động để tăng thu nhập. Đây là
những nguyên nhân khách quan có ảnh hưởng không nhỏ đến thói quen giao tiếp
của các em thiếu nhi trong liên đội. Đây cũng là nguyên nhân có tác động trực
tiếp đến việc giáo dục kỹ năng giao tiếp cho các em thiếu nhi chưa có kết quả rõ
rệt.
Bên cạnh đó, việc các em ở lứa tuổi tiểu học, chưa có ý thức về giao tiếp
và chưa có sự nhận thức đầy đủ về giao tiếp nên cũng ảnh hưởng không nhỏ đến
hiệu quả và chất lượng của việc giáo dục kỹ năng giao tiếp trong nhà trường.
Về phía nhà trường, việc nội dung và chương trình học với khối lượng
kiến thức rất nhiều đã khiến cho các đồng chí giáo viên luôn phải ưu tiên đến
truyền thụ đầy đủ kiến thức cho các em mà không có nhiều thời gian dành cho
việc rèn kỹ năng giao tiếp. Ngoài ra điều kiện về cơ sở vật chất của liên đội còn

16


nghèo nên không có điều kiện tổ chức nhiều các buổi giao lưu, nói chuyện và
thảo luận về kỹ năng giao tiếp cho thiếu nhi. Tổ chức Đội TNTP trong nhà
trường còn lúng túng trong việc hướng dẫn các hoạt động, mô hình về giáo dục
kỹ năng giao tiếp cho đội viên và nhi đồng.
3.2. Bài học kinh nghiệm
Từ những nguyên nhân trên có thể nhận thấy rằng, việc giáo dục kỹ năng

rằng điều này không thể nâng cao thêm nhận thức của các em về giao tiếp.
Người phụ trách có thể đưa ra các tấm gương gần gũi, thân quen trong liên đội
có khả năng giao tiếp và ứng xử tốt, được thầy cô và các bạn yêu quý. Chính
những tấm gương đó sẽ là sự tác động trực quan tốt nhất đến nhận thức của các
em.
Người phụ trách nếu như chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn thôi thì chưa
đủ, vì giao tiếp là sự thiết lập mối quan hệ, hãy để các em có sự tin tưởng, thoải
mái và vui vẻ bên cạnh người phụ trách. Điều này có vẻ mâu thuẫn với nguyên
tắc tôn trọng, lễ phép với người lớn, tuy nhiên đối với các em thiếu nhi, không
phải lúc nào chúng ta cũng áp đặt nguyên tắc để bắt các em thực hiện. Người phụ
trách nếu trong vai một người chị, một người bạn của các em sẽ nhận được nhiều
lời chia sẻ hơn từ phía các em và như thế sẽ hiểu hơn các em đang lúng túng và
khó khăn ở đâu để có biện pháp giúp đỡ. Bởi giáo dục kỹ năng giao tiếp không

18


phải chỉ là hướng dẫn các em theo tài liệu, theo sách.. mà có thể giáo dục các em
thông qua chính những lời tâm sự, chia sẻ giữa người phụ trách và các em thiếu
nhi.
2. Giải pháp về đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục kỹ năng
giao tiếp cho thiếu nhi trong liên đội Tiểu học Phương Đình B.
2.1. Giải pháp về xác định và lựa chọn nôi dung giáo dục kỹ năng giao
tiếp cho thiếu nhi:
- Giáo dục các giá trị văn hoá, đạo đức, các chuẩn mực đạo đức nói chung
của xã hội thể hiện trong giao tiếp.
- Giáo dục hệ thống các giá trị trong quan hệ với người khác (lễ phép,
gương mẫu, thân thiện…), với người lớn nói chung, với cha mẹ và người thân
trong gia đình, với thầy cô, với bạn bè và các em nhỏ.
- Giáo dục hệ thống các giá trị trong quan hệ với bản thân (tự trọng, khiêm

noi theo. Điều quan trọng là dạy các em từ những điều nhỏ nhặt hàng ngày, ví dụ
như: biết nói lời xin lỗi, nói lời cảm ơn; không cướp lời, nói leo khi người khác
nói; không tự tiện lấy và sử dụng đồ dùng của người khác… Chính trong những
hành động nhỏ này, nếu bố mẹ làm gương thì chắc chắn việc giáo dục kỹ năng
giao tiếp trong gia đình không phải là vấn đề khó, dù với phụ huynh ở nông thôn.
Kỹ năng giao tiếp là một trong những kỹ năng xã hội, chính vì thế không
thể thiếu vai trò giáo dục của cộng đồng trong việc hình thành kỹ năng giao tiếp
cho thiếu nhi. Các tổ chức xã hội cần quan tâm đến giáo dục toàn xã hội về văn
hoá giao tiếp bởi thiếu nhi chịu ảnh hưởng rất nhiều của hoàn cảnh sống, môi
trường sống đặc biệt là môi trường giao tiếp. Thực tế cho thấy, hàng ngày, ở đâu
đó các em vẫn bắt gặp những hành vi giao tiếp xấu và có thể làm các em hoang
mang, nhưng nếu chúng ta cùng các em phân tích cũng có thể cho các em đóng
vai trong hành vi giao tiếp đó để các em lựa chọn hành vi giao tiếp đúng hoặc

20


sai. Điều này cũng có tác dụng giáo dục rất tốt để các em hiểu rằng cuộc sống
đôi khi không phải chỉ có những điều tốt đẹp, điều quan trọng là chúng ta hướng
đến những điều tốt đẹp.
IV. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
Tục ngữ Việt Nam có câu:
Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Con người sáng tạo ra ngôn ngữ và nó trở thành phương tiện giao tiếp
quan trọng nhất của xã hội loài người. Trong quá trình vận dụng, người ta luôn
có ý thức chú ý đến việc tổ chức lời nói sao cho đạt hiệu quả cao trong quá trình
giao tiếp. Ngay từ thuở xa xưa, khi chưa có các ngành khoa học về ngôn ngữ,
ông cha ta đã đúc kết những kinh nghiệm vận dụng lời ăn tiếng nói của mình
trong tục ngữ và những kinh nghiệm này vẫn còn nguyên giá trị.


Nguyễn Thị Yến Oanh

22


BỘ CÔNG CỤ KHẢO SÁT ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG GIÁO DỤC KỸ
NĂNG GIAO TIẾP VÀ MỘT SỐ TRÒ CHƠI GIÚP NÂNG CAO KHẢ
NĂNG GIAO TIẾP CHO THIẾU NHI TẠI LIÊN ĐỘI
TIỂU HỌC PHƯƠNG ĐÌNH B.
I. Phiếu trưng cầu ý kiến dành cho phụ huynh, cán bộ giáo viên và
thiếu nhi trong liên đội.
ĐỘI TNTP HỒ CHÍ MINH
LIÊN ĐỘI TIỂU HỌC PHƯƠNG ĐÌNH B

PHIẾU TRƯNG CẦU Ý KIẾN
Kính thưa quý phụ huynh!
Để góp phần nâng cao kỹ năng giao tiếp cho thiếu nhi của Liên đội, xin
quý phụ huynh đóng góp ý kiến cho một số câu hỏi dưới đây theo sự nhìn nhận
và quan điểm của quý phụ huynh. Xin chân thành cảm ơn!
Xin quý phụ huynh vui lòng cho biết đôi điều về bản thân:
- Họ tên:…………………………………………….
- Giới tính:……………
- Nghề nghiệp:……………………
- Trình độ học vấn:
Phổ thông
Cao đẳng

23


1. Giao tiếp với những người thân trong
gia đình.
2. Giao tiếp với người lớn tuổi.
3. Giao tiếp với các bạn cùng trang lứa.
4. Giao tiếp với các em nhỏ.
Câu 3: Nhận định của quý phụ huynh về các nguyên nhân của những tồn tại
và hạn chế trong giao tiếp của thiếu nhi tại liên đội Tiểu học Phương Đình
B.
NGUYÊN NHÂN

MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG
Nhiều
Bình thường
Ít

1. Do thiếu sự quan tâm từ phía gia đình.
2. Do các hình thức giáo dục về kỹ năng

24


sống trong nhà trường chưa thích hợp.
3. Thiếu sự đồng bộ trong việc phối hợp
các lực lượng giáo dục.
4. Ảnh hưởng từ điều kiện sống và các
hiện tượng tiêu cực xảy ra hàng ngày
trong xã hội.
5. Do các em chưa quan tâm đến việc rèn
kỹ năng giao tiếp cho bản thân.
6. Do bản tính rụt rè, nhút nhát của các