mmHỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
KHOA KINH TẾ VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
-------  -------

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ MỘC
TRUYỀN THỐNG THEO HƯỚNG BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN THỊ
TRẤN THANH LÃNG, HUYỆN BÌNH XUYÊN, TỈNH VĨNH PHÚC

Tên sinh viên

: Đỗ Thị Hồng Linh

Chuyên ngành đào tạo : Kinh tế
Lớp

: KTA – K57

Niên khóa

: 2012-2016

Giảng viên hướng dẫn : PGS.TS. Ngô Thị Thuận

Hà Nội – 2015


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng những nghiên cứu và số liệu trong khóa luận này
là trung thực và chưa hề được sử dụng để bảo vệ một học hàm, học vị nào.

Tác giả

Đỗ Thị Hồng Linh

iii


TÓM TẮT KHÓA LUẬN
Trong quá trình công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, việc chuyển
dịch cơ cấu kinh tế theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, phát triển công
nghiệp, tiểu thủ công nghiệp là vô cùng cần thiết và hết sức quan trọng, góp
phần giải quyết việc làm cho người lao động, xóa đói giảm nghèo, nâng cao đời
sống của người dân và thay đổi diện mạo của địa phương. Bên cạnh đó, phát
triển làng nghề đã đóng góp đáng kể vào mức tăng trưởng của nền kinh tế địa
phương. Cùng với sự phát triển chung của làng nghề, làng nghề mộc truyền
thống Thanh Lãng những năm qua đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận.
Bên cạnh những thành quả đạt được thì làng nghề mộc truyền thống Thanh
Lãng vẫn phải đối mặt với những khó khăn thách thức lớn như: vốn đầu tư cho
sản xuất còn thiếu; thiếu mặt bằng sản xuất, vấn đề ô nhiễm môi trường; thị
trường tiêu thụ không ổn định… Vì vậy, để phát triển làng nghề, khắc phục
những khó khăn, phát huy hết tiềm năng vốn có của làng nghề, chúng tôi đã
tiến hành lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu phát triển làng nghề mộc truyền thống
theo hướng bền vững trên địa bàn thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên, tỉnh
Vĩnh Phúc”
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài bao gồm: Hệ thống hóa cơ sở lý luận và
thực tiễn về phát triển làng nghề truyền thống theo hướng bền vững; Đánh giá
thực trạng sản xuất kinh doanh và các vấn đề môi trường, xã hội ở làng nghề
tại thị trấn Thanh Lãng. Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển làng
nghề truyền thống tại thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh
Phúc. Để từ đó đề xuất giải pháp chủ yếu nhằm phát triển làng nghề truyền

nghề theo hướng bền vững của địa phương trong thời gian tới:
- Đảm bảo đủ nguồn vốn
- Nâng cao tay nghề cho đội ngũ lao động
- Phân công, giao nhiệm vụ cụ thể rõ ràng cho hệ thống cơ quan nhà nước.
- Đẩy nhanh công tác quy hoạch làng nghề
v


- Xây dựng thương hiệu
- Nâng cao chất lượng, đổi mới mẫu mã và đa dạng hóa sản phẩm
- Giải pháp về môi trường
Qua đó đề tài có khuyến nghị tới các cơ quan nhà nước, chính quyền địa
phương trong công tác quản lý; khuyến nghị tới các cơ sở sản xuất có ý thức
bảo vệ môi trường nhằm phát triển ổn định và phát triển làng nghề theo
hướng bền vững.

vi


MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN......................................................................................................................................... II
LỜI CẢM ƠN............................................................................................................................................ III
TÓM TẮT KHÓA LUẬN.............................................................................................................................. IV
MỤC LỤC................................................................................................................................................ VII
DANH MỤC BẢNG..................................................................................................................................... X
DANH MỤC ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ...................................................................................................................... XI
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.................................................................................................................. XII
PHẦN 1. MỞ ĐẦU..................................................................................................................................... 1
1.1 SỰ CẦN THIẾT NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

2.1.6 Các chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển làng nghề mộc truyền thống
theo hướng bền vững
2.2 THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN LÀNG NGHỀ MỘC TRUYỀN THỐNG

18

2.2.1 Thực tiễn về phát triển làng nghề mộc truyền thống trên thế giới
2.2.2 Thực tiễn về phát triển làng nghề theo hướng bền vững ở Việt Nam
2.2.3 Các công trình nghiên cứu trước đây có liên quan
2.2.4 Những bài học rút ra từ kinh nghiệm phát triển làng nghề ở một số nước Châu Á
PHẦN 3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU................................................................29

vii


3.1 ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN

29

3.1.1 Điều kiện tự nhiên
3.1.2 Điều kiện văn hóa
3.1.3 Tình hình sử dụng đất đai của thị trấn qua 3 năm 2012-2014
3.1.4 Điều kiện xã hội
3.1.5 Điều kiện kinh tế
3.2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

36

3.2.1 Phương pháp chọn điểm khảo sát
3.2.2 Phương pháp thu thập dữ liệu

73

4.3.1 Định hướng
4.3.2 Giải pháp phát triển làng nghề mộc truyền thống theo hướng bền vững
PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ............................................................................................................ 82
5.1 KẾT LUẬN

82

viii


5.2 KIẾN NGHỊ

83

5.2.1 Đối với nhà nước
5.2.2 Đối với các cơ quan chính quyền và địa phương
5.2.3 Đối với các cơ sở sản xuất trên địa bàn nghiên cứu
TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................................................................. 84

ix


DANH MỤC BẢNG
Số bảng

Tên bảng

Trang

xi


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BQ

: Bình quân

CN- TTCN- XD

: Công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp- xây dựng

ĐVT

: Đơn vị tính

GTSX

: Giá trị sản xuất

NN

: Nông nghiệp

NN- TS

: Nông nghiệp- thủy sản

NQ/TƯ


lượng, chủng loại và chất lượng của làng nghề.
Theo Courrier du Vietnam (2003) ở nước ta có trên 2000 làng nghề thủ
công với 11 nhóm ngành nghề chính như: sơn mài , gốm sứ, thêu ren, mây tre
đan, mộc, đá… Các làng nghề tại Việt Nam hiện nay đã góp phần giúp kinh tế
tại các địa phương ngày càng phát triển hơn, giúp giải quyết việc làm và tăng
thu nhập cho người dân tại địa phương. Các làng nghề trong nước rất được sự
ủng hộ, hỗ trợ, tạo điều kiện từ các cấp chính quyền. Tuy nhiên, đa số các làng
nghề vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình sản xuất như: tình trạng quản lí
của chủ hộ còn hạn chế, thị trường đầu vào và đầu ra còn kém phát triển, mẫu
mã các mặt hàng còn chưa đẹp nên đã làm giảm tính cạnh tranh của sản phẩm
trên thị trường.
Huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc là một huyện có nhiều ngành nghề
thủ công nổi tiếng trong cả nước như: làng nghề gốm truyền thống Hương
Canh, làng nghề mộc truyền thống tại Thanh Lãng... Tuy nhiên cũng giống
như cả nước làng nghề mộc tại thị trấn Thanh Lãng vẫn còn gặp những hạn
chế cần được quan tâm và giải quyết.
Thị trấn Thanh Lãng nằm ở phía Nam huyện Bình Xuyên, cách trung
tâm huyện 6km, với tổng diện tích tự nhiên là 969,93ha với 3.529 hộ và 15.169
1


nhân khẩu, có thị trường tiêu thụ và đường giao thông thuận lợi. Thị trấn có
quỹ đất rộng, có tiềm năng để phát triển làng nghề thủ công. Thị trấn Thanh
Lãng có bề dày truyền thống về nghề mộc với 2731 lao động làm nghề mộc.
Những sản phẩm mộc của Thanh Lãng đang chiến lĩnh phần lớn thị trường
trong và ngoài tỉnh. Một vài năm gần đây làng nghề tại Thanh Lãng đã có
những bước tiến vượt bậc và tạo được tiếng vang trong và ngoài nước, đời sống
nhân dân cũng ngày được nâng cao một cách đáng kể. Tuy nhiên, trong quá
trình phát triển làng nghề cũng đã có tác động xấu đến môi trường và xã hội
như : ô nhiễm mỗi trường, đặc biệt là bụi bặm, tiếng ồn, đến nguồn nước đến

3. Giải pháp nào để thúc đẩy phát triển làng nghề mộc truyền thống
theo hướng bền vững của thị trấn trong thời gian tới?
1.4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
1.4.1 Đối tượng nghiên cứu
Các hoạt động phát triển làng nghề mộc truyền thống theo hướng bền
vững, được cụ thể hóa ở các đối tượng khảo sát sau:
- Các cơ sở sản xuất kinh doanh trong làng nghề: hộ gia đình, hợp tác
xã, nhóm hợp tác xã, doanh nghiệp.
- Các sản phẩm làng nghề: bàn ghế, tủ, giường, khung bao, tay vịn cầu…
- Thị trường tiêu thụ của làng nghề: Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hưng Yên,
Hải Dương….
- Các quy định về phát triển làng nghề: chủ trương, chính sách, cơ chế.
1.4.2 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian:
Tổng thể : Trên địa bàn toàn thị trấn Thanh Lãng.
Mẫu: + Khảo sát sâu ở 1 số cơ sở sản xuất kinh doanh đại diện
+ Khảo sát sâu ở 1 số thị trường đại diện
- Phạm vi nội dung: Nghiên cứu thực trạng sản xuất kinh doanh, các
yếu tố ảnh hưởng và các giải pháp phát triển làng nghề mộc truyền thống theo
hướng bền vững trên địa bàn thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên, tỉnh
3


Vĩnh Phúc.
- Phạm vi thời gian:
+ Dữ liệu thứ cấp: Đề tài thu thập số liên quan đến nội dung nghiên cứu
trong thời gian từ năm 2012 đến năm 2014.
+ Dữ liệu sơ cấp: Dữ liệu được thu thập năm 2015.
+ Giải pháp đề xuất cho năm 2016 – 2020


5


nghề nghiệp đã hình thành ngay trên đơn vị cư trú, làng xóm truyền thống của
họ…. Như vậy, làng nghề mộc truyền thống là một kiểu làng nghề truyền
thống, thường có nhiều người dân làm nghề cổ truyền hoặc một vài dòng họ
chuyên làm nghề lâu đời theo kiểu cha truyền con nối.
2.1.1.4 Phát triển
Theo giáo sư Bùi Đình Thanh: “Phát triển là một quá trình tiến hóa của
mọi xã hội, mọi cộng đồng dân tộc trong đó các chủ thể lãnh đạo và quản lý,
bằng các chiến lược và chính sách thích hợp với những đặc điểm về lịch sử,
chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của xã hội và cộng đồng dân tộc mình, tạo ra,
huy động và quản lý các nguồn lực tự nhiên và con người nhằm đạt được
những thành quả bền vững và được phân phối công bằng cho các thành viên
trong xã hội vì mục đích không ngừng nâng cao chất lượng cuộc sống của họ.”
2.1.1.5 Phát triển theo hướng bền vững

Uỷ ban Môi trường và Phát triển của Liên Hợp Quốc đã đưa ra khái
niệm phát triển bền vững: “Phát triển theo hướng bền vững là sự phát triển
nhằm thoả mãn các nhu cầu hiện tại của con người nhưng không tổn hại tới sự
thoả mãn các nhu cầu của thế hệ tương lai”.

6


2.1.1.6 Phát triển bền vững làng nghề mộc truyền thống
Tiến sĩ Bạch Thị Lan Anh đã chỉ ra rằng: “Phát triển bền vững làng
nghề mộc truyền thống là quá trình phát triển sản xuất, kinh doanh của các
làng nghề truyền thống. Nhằm thỏa mãn đa dạng và ngày càng phát triển của
thế hệ hiện tại. Mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của

quả kinh doanh của mỗi cơ sở và nâng cao hiệu quả hoạt động của làng nghề.
Phát triển theo hướng bền vững góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
thôn ở chỗ nó tạo ra cơ cấu kinh tế mới, hợp lí và hiện đại ở nông thôn. Ngoài
ra, sự phát triển của làng nghề cũng góp phần mở rộng quy mô và địa bàn sản
xuất cũng như tạo ra nguồn sản phẩm phong phú, đa dạng cho xã hội.
Phát triển làng nghề theo hướng sẽ tạo ra công ăn việc làm cho một số
lượng khá lớn người lao động. Việc phát triển làng nghề sẽ thu hút thêm lao
động tham gia vào làm việc, giảm bớt thời gian nhàn rỗi ở nông thôn, đồng
thời cũng sẽ tăng thêm đội ngũ người làm dịch vụ phục vụ tại các làng nghề.
Từ đó sẽ góp phần tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống cho lực lượng lao động
ở nông thôn và nó còn các tác động lan tỏa kéo theo sự hình thành và phát
triển các ngành nghề khác ở nông thôn. Hơn nữa, còn có những làng nghề mà
người lao động hoàn toàn làm việc phục vụ làng nghề chứ không tham gia
hoạt động sản xuất nông nghiệp nữa. Cũng nhờ sự phát triển của làng nghề
như thế mà bộ phận dân cư không có hoặc có rất ít ruộng đấy cũng sẽ có điều
kiện nhận thêm ruộng đất để canh tác, từ đó sẽ góp phần xóa đói giảm nghèo
ở nông thôn.
Sự phát triển của làng nghề cũng sẽ lan tỏa tác động sang các vùng
khác, thu hút lao động từ các vùng khác khi hoạt động sản xuất kinh doanh
được mở rộng, từ đó góp phần tạo sự chuyển biến tích cực trong phát triển
kinh tế - xã hội của địa phương.
Ngoài ra ta cũng thấy được rằng, hoạt động làng nghề chủ yếu là quy
mô nhỏ, cơ cấu vốn và lao động cũng không lớn, trong khi đó, một khi hoạt
động sản xuất kinh doanh được phát triển mở rộng thì nhu cầu vốn cũng như
8


lao động cần được huy động ngày càng lớn, mà nguồn vốn như thế này lại có
thể huy động trực tiếp từ dân cư. Do vậy, đó sẽ là điều kiện thuận lợi để thu
hút nguồn vốn còn nhàn rỗi trong dân vào hoạt động sản xuất kinh doanh của

chung, góp phần không nhỏ vào quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông
nghiệp nông thôn cũng như chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế.
2.1.4 Đặc điểm của làng nghề mộc truyền thống
Làng nghề mộc có đặc điểm là thường yêu cầu vốn đầu tư tương đối
lớn, có khả năng thu hút nhiều lao động, mang lại hiệu quả kinh tế – xã hội
cao. Làng nghề gắn bó chặt chẽ không tách rời với nông nghiệp tổ dân phố về
lao động, nguyên liệu, thị trường…. Ở nơi đây gần như 100% người làm làng
nghề đều có đất nông nghiệp, có thể do họ canh tác hoặc phần lớn là cho thuê
hoặc nhượng cho người khác canh tác. Trong điều kiện toàn cầu hoá nền kinh
tế thế giới như hiện nay, sự cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ, nếu phải xem xét
để tìm ra được những sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế của
những nước đang phát triển như Việt Nam thì trên hết phải kể đến sản phẩm
của các làng nghề mộc truyền thống. Hầu hết các làng nghề mộc truyền thống
đều xuất phát từ nhu cầu tiêu dùng của xã hội.
Trong lịch sử hình thành của làng nghề mộc truyền thống trên địa bàn
thị trấn Thanh Lãng, huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc thường gắn liền với
những đặc điểm sau:
- Gần nơi tiêu thụ sản phẩm, có giao thông thuận lợi cho vận chuyển
các sản phẩm và vận chuyển nguyên liệu đầu vào cho quá trình sản xuất.
- Xuất hiện những khu vực dân số đông, ruộng đất bình quân đầu người
thấp, tạo sức ép lao động nông nghiệp vì nhu cầu kinh tế phải chuyển sang
làm nghề phi nông nghiệp.
- Do duy trì tục lệ tập trung quán làng, quy định của dòng họ nên các
nghề truyền thống đã được lưu truyền và phát triển từ đời này sang đời khác
Làng nghề mộc truyền thống thị trấn Thanh Lãng thuộc vùng ven Hà
Nội, nên có nhiều cơ hội mở rộng thị trường, đội ngũ nghệ nhân, thợ giỏi yêu
10


nghề, có năng lực sáng tạo và lực lượng lao động lành nghề. Am hiểu thị hiếu

chung cho sinh hoạt và đối với tư liệu sản xuất (như công cụ, đất đai, nhà
xưởng). Lao động làm việc trong phạm vi gia đình với mục đích không hoàn
toàn để lấy tiền công mà là để đóng góp phần mình vào sản lượng chung của
gia đình. Mỗi thành viên trong gia đình đều có trách nhiệm đối với cơ sở kinh
tế ấy và làm giàu cho nó tăng dần lên bằng lao động của mình. Thành quả lao
động chung của gia đình thể hiện qua tổng số thu nhập đều được tiêu dùng
chung. Gia đình cũng là đơn vị tự tổ chức lao động. Ở đó người chủ đồng thời
là người thợ giỏi, nắm quyền quản lý, quyết định và điều hành mọi công việc,
từ phân công lao động cho đến phân phối thu nhập. Hình thức hộ gia đình đã
thể hiện nhiều ưu điểm, đó là việc có thể huy động có thể sử dụng mọi thành
viên trong gia đình tham gia vào các công việc khác nhau của quá trình sản
xuất kinh doanh, tận dụng được thời gian lao động và mặt bằng.
Việc dạy nghề truyền nghề được diễn ra trong gia đình bằng hình thức
phụ việc, vừa học, vừa làm, đây là cách tốt nhất để gìn giữ và phát huy tính
truyền thống của nghề. Với quy mô nhỏ lao động thường là nhỏ (từ 3-4 lao
động thường xuyên và 2-3 lao động thời vụ) người chủ gia đình có thể xem
xét và điều chỉnh công việc một cách nhanh chóng và dễ dàng, đồng thời cho
phép người lao động tính toán kết quả công việc hàng ngày, do đó sẽ kích
thích họ làm việc 1 cách có hiệu quả hơn. Hình thức tổ chức lao động gia đình
còn thể hiện sự linh hoạt, bởi vì nó dựa trên sự phân công và hiệp tác hoàn
toàn tự nguyện của các thành viên trong gia đình, nó kết hợp được sự phân
công theo giới tính, tuổi tác, tình trạng của sức khỏe và tính chất công việc.
Với những đặc điểm như trên, hình thức sản xuất hộ gia đình không
giống bất kỳ một hình thức tổ chức sản xuất nào. Tuy nó có một số ưu thế bất
định nhưng mặt khác nó cũng bộc lộ những nhược điểm cơ bản. Do đặc điểm
chủ yếu của sản xuất gia đình là quy mô nhỏ, vốn ít, lao động ít nên hạn chế
khả năng cải tiến và đổi mới kỹ thuật công nghệ, hạn chế việc đào tạo và nâng
cao trình độ quản lý, trình độ kỹ thuật và tay nghề, không có khả năng sản
12