Học Viện Báo Chí Và Tuyên Truyền
Khoa: Phát Thanh_Truyền Hình

Tiểu luận môn: Nghệ Thuật Nhiếp Ảnh.
Đề tài:
1. Chụp 6 bức ảnh Báo Chí.
2. Phân tích vai trò của ánh sáng và hướng chiếu sáng trong tạo hình
nhiếp ảnh ( cắt ảnh trên báo, tạp chí để minh hoạ).
3. Anh (chị) có nhận xét gì về thực tiễn việc sử dụng ảnh trên báo chí
Việt Nam và làm gì để chất liệu ảnh trên báo chí tốt hơn.

Sinh Viên:
Lớp : Quay phim truyền hình
Giáo viên hướng dẫn: ThS.Đỗ Phan Ái

Hà Nội ngày 01/12/2011
1


Lời Mở Đầu
Ở Việt Nam nhiếp ảnh được coi là một môn nghệ thuật, ngang hàng
với các bộ môn nghệ thuật lâu đời khác như văn học, hội họa, điêu khắc,
âm nhạc, vũ kịch, kiến trúc và môn nghệ thuật trẻ tuổi điện ảnh. Những
người hoạt động nhiếp ảnh chuyên nghiệp ở Việt Nam được coi là một
nghệ sĩ.
Nhiếp ảnh có cùng một nguồn gốc rất gần gũi với bộ môn nghệ thuật
hội họa, từ gốc của nhiếp ảnh có nghĩa là vẽ bằng ánh sáng. Rất nhiều
người khi xem tranh của những họa sĩ nổi tiếng như Van Gogh, Picasso…
cho rằng không đẹp, không đẹp vì những bức tranh ấy không giống như
thiên nhiên ở ngoài, không có màu sắc như thiên nhiên ở ngòai, con người
không giống như con ngừoi ở ngoài. Một bộ môn nghệ thuật lâu đời như

vừa diễn ra với lời chú thích ảnh nêu rõ ai, việc gì, ở đâu, ra sao và tại sao
theo đúng yêu cầu cơ bản của một bản tin vắn -nhưng ở đây hình ảnh lại
chính là thông tin chủ yếu. Trong khi đó, phóng sự ảnh lại là một tập hợp
nhiều hình ảnh tường thuật lại một sự kiện hay một chủ đề mang tính thời
sự. Khái niệm về tin ảnh là một khái niệm tương đồng giữa báo chí Việt
Nam và báo chí quốc tế nhưng chính khái niệm phóng sự ảnh lại có nhiều
điểm dị biệt. Những hình thức mà chúng ta thường gọi chung là "phóng sự
ảnh"
II.Vai trò của hình ảnh trên báo chí và chú thích.
- Ảnh chính là mức độ đọc đầu tiên, nó thu hút sự chú ý của độc giả. Nó có
thể khiến người ta đọc bài báo.
- Hình ảnh làm cho trang báo thông thoáng và sáng sủa, giúp cho
mắt nghỉ ngơi.
- Tiếp cận hình ảnh thì dễ dàng và nhanh chóng hơn với bài báo.
Không cần phải biết đọc cũng như có trình độ học vấn cao vẫn có thể hiểu
được một bức ảnh.
- Hình ảnh chuyển tải thông tin. Một bức ảnh được chọn cần phải có
ý nghĩa, phải mang lại nhiều thông tin, phải thể hiện được điều mà bài báo
không thể miêu tả.
- Một bức ảnh kèm chú thích có tác dụng phản chiếu. Độc giả mua
báo

để

thấy

mình

hoặc


trong bài báo.
- một tóm tắt: đặc biệt là tóm tắt thông điệp chính.
- một lời giải thích: chú thích khẳng định một nghĩa cho một bức ảnh
đa nghĩa.
- một lời trích dẫn trong trường hợp ảnh chụp nhân vật.
- một gợi ý: làm cho độc giả phải suy nghĩ, gợi trí tò mò./.

5


Sau đây là một số bức ảnh báo chí:

Cụ ông: Trần Văn Phúc ( 68 tuổi, ngõ 262A-Nguyễn Trãi-Thanh Xuân-Hà
Nội) vất vả đạp xích lô trong một chiều mưa tại đường Nguyễn Trãi ngày
21/11/2011.

6


Nghịch Lý

Dưới câu khẩu hiệu “ Cán bộ, nhân dân khu dân cư số 4 phường Đồng Tâm
quyết tâm xây dựng đời sống văn hoá” là những nhóm người dân tụ tập
ngồi đánh bài ngay tại đường phố ( Ảnh chụp ngày 25/11/2011).
7


8




13


Chương 2: Vai trò của ánh sáng và hướng chiếu sáng trong tạo hình nhiếp
ảnh
I.

Ánh

sáng

và

vai

trò

của

anh

sáng.

Trong bộ môn nhiếp ảnh, ánh sáng giúp chúng ta ghi nhận cảnh vật chung
quanh. Nếu chúng ta chịu khó tìm hiểu và học hỏi cách dùng ánh sáng thì
sự diễn đạt tư tưởng của chúng ta qua cảnh vật sẽ thành công hơn. Khi
chụp hình, phim không ghi nhận chủ đề, mà chỉ ghi nhận ánh sáng phản
chiếu từ chủ đề. Ánh sáng cho biết màu sắc, chi tiết, hình thể, vân thể của
chủ đề. Bởi vậy không có ánh sáng thì không có nhiếp ảnh.

thay

đổi

ánh

sáng

nhân

tạo

một

cách

dễ

dàng.

Nhiếp ảnh gia có thể dùng 2 nguồn sáng cùng lúc. Ví dụ dùng đèn flash để
phụ
2

thêm

ánh

–



nét.

- Ánh sáng phản chiếu (bounce light): ánh sáng chiếu vào mặt phẳng, rồi
phản chiếu đến chủ đề. Tùy sự cấu tạo của mặt phẳng, ánh sáng có thể
mạnh, yếu hoặc ửng lên chủ đề những màu sắc từ mặt phản chiếu. Ví dụ:
14


màu vàng kim loại của tấm phản chiếu (reflector) làm màu da mặt người
mẫu

ấm

3

–

Hướng

áp
đi

của

hơn.
ánh

sáng:


(silhouette).

- Ánh sáng chếch: ánh sáng chiếu trên chủ đề với góc xiên 30-60 độ. Chụp
ảnh chân dung ngoài trời hoặc trong studio, nguồn sáng thường được xếp
đặt

cỡ

45

độ.

- Ánh sáng tổng hợp: ta có thể phối hợp nhiều nguồn sáng khác nhau để
sáng tạo những hình ảnh như ý muốn khi chụp ảnh chân dung ngoài trời
hoặc

trong

studio.

Ngoài những ánh sáng căn bản trên, ta có thể dùng ánh sáng ngược từ dưới
lên hoặc từ trên xuống để diễn đạt những sắc thái đặc biệt của chủ đề.
4

–

Sự

tương



sắc

nét.

- Tương phản thấp: khi ánh sáng có cường độ yếu, sức tương phản ít làm sự
khác biệt giữa sáng và tối không xa cách nhiều, đường biên giữa tối và
sáng
5

không
–

rõ

Màu

ràng
sắc

của

sắc

nét.

ánh

sáng:


độ

từ

5000-6000

độ

Kelvin.

Trong những ngày ánh sáng chói chang, sắc độ có thể lên đến 7000-8000
độ

Kelvin.

Ta có thể thay đổi hoặc loại bỏ màu sắc bằng cách dùng kính lọc , loại
phim
6

đặc
–

biệt

hoặc

Ý

Nghĩa


16


dẫn khéo léo để đưa ánh mắt người xem tiến về một chủ đề quan trọng
trong tác phẩm.
II.

Hướng chiếu sáng và vai trò của hướng chiếu sáng.

Trực diện (frontal lighting), ngược (back lit), xiên (side lighting), trên
xuống (top lighting), dưới lên (lighting from the bottom) là những từ người
ta dùng để nói về hướng sáng. Đọc các từ này thì chắc các bạn cũng có thể
mường tượng được vấn đề. Ở đây tôi chỉ bàn về các ứng dụng của từng
loại.
Trực diện, với vị trí nguồn sáng chiếu trực tiếp vào đối tượng, hay nguồn
sáng nằm trên trục của ống kính, ví dụ rõ ràng nhất đó là đèn flash gắn trực
tiếp trên thân máy, hay ống kính (đèn flash tròn, ring flash), hay bạn treo
đèn ngay phía trên hay dưới ống kính, hay bất cứ vị trí nào miễn là luồng
sáng chiếu trực tiếp lên chủ đề được coi như trực diện. Khi đó mọi bóng đổ
đều nằm khuất phía sau vật chụp. Tại vị trí này, cái gì nằm trong “khoảng
nhìn” của ống kính đều được chiếu sáng gần như nhau. Với cách bố trí đèn
như vậy thì chủ đề xuất hiện trong bức ảnh sẽ rất rõ về hình dạng, bù lại thì
chi tiết, cấu trúc bề mặt vật chụp không bật lên được, bức ảnh bẹt (flat),
không nổi khối, nhất là nguồn sáng là nguồn sáng dịu. Cách bố trí ánh sáng
này chỉ phù hợp với hình nghiên cứu, khoa học, hình chụp lại (copy) các
văn bản giấy tờ, hình ảnh không phản sáng. Nói thế không có nghĩa cách
bố trí đèn này không phù hợp trong chụp chân dung thời trang.
Trong ảnh chân dung và thời trang thì cách bố trí này đa số dùng để làm
đèn phụ (fill light) để xóa bớt các bóng do các nguồn sáng chính tạo nên.
Nếu nguồn sáng là nguồn sáng dịu/tán thì việc nâng cao vị trí đèn về phía

trước chủ đề tối đen. Cách bố trí này nhằm tạo đường ven cho chủ đề, hay
dùng để tách chủ đề ra khỏi phông. Nếu bố trí cao thì có thể coi như đèn
tóc (hair light), chếch sang hai bên thì để tạo ven hay kicker (thứ lỗi cho tôi
không bíết gọi bằng gì trong tiếng Việt). Bố trí thì dễ nhưng khai thác và
làm chủ loại ánh sáng này thì khó do rất dễ bị lóa sáng (flare) hay bức ảnh
nhìn giả tạo, chát. Tuy nhiên nếu làm chủ được loại ánh sáng này thì ảnh sẽ
rất dễ đẹp. Ở Việt Nam thì hay được dùng trong chụp ảnh nude, nhiều bức
đẹp

vô

cùng!

Trên xuống, nguồn sáng nằm trực diện phía trên đỉnh đầu vật chụp. Cách
bố trí này ít được dùng trong ảnh chân dung nó tạo nên các khoảng tối thui
phía dưới hốc mắt, dưới mũi, và dưới cằm, có thể là vài chỗ nữa (tùy theo
trang phục của người mẫu , nhất là khi nguồn sáng nhỏ và xa chủ đề. Nếu
đặt hơi chếch về phía sau thì có vai trò làm đèn tóc. Trong chụp hình sản
phẩm thì cách bố trí này cũng hay được dùng nhưng thường là hơi chếch về
phía

trước

chủ

đề

và

nguồn

dễ

cho

ảnh

không

thật,

giả

tạo.

Xiên, đây là loại cho hiệu quả dễ đẹp nhất, an toàn nhất trong tất cả các
loại. Vị trí của đèn nằm ngoài các vị trí đặc biệt nêu trên và ngang hay quá
lắm

là

hơi

sau

chủ

đề

một


đôi ba tấc không quan trọng nhưng trong chụp ảnh quảng cáo, thực phẩm,
và các sản phẩm nhỏ, việc xê dịch nguồn sáng vài phân thôi cũng có thể
làm nên bức ảnh đạt nhưng cũng có thể phá hỏng một bức ảnh đúng ra rất
đẹp.
Sau đây là một số bức ảnh có ánh sáng và hướng chiếu sáng đẹp:

20


Cánh

diều

tuổi

thơ

Cháu Đậu Thị Tú Vân ( 13 tuổi, phường Hưng Dũng-Thành Phố
Vinh-Nghệ An) đang chơi thả diều trên bãi biển Cửa Lò chiều ngày
18/11/2011.

21


Hai anh em: ( Nguyễn Tuấn Anh, 14 tuổi và em trai Nguyễn Hoàng Anh,
12 tuổi, xã Vân Diên-Nam Đàn-Nghệ An) đang chơi thả diều trong một
chiều hoang hôn tại đồi Hồng Lĩnh ngày 29/11/2011.

22


được phát động do một hội nghệ thuật chuyên ngành đi nữa thì tính tài liệu
và yêu cầu tuyên truyền cổ vũ nhân dân vẫn là chủ đề chính. Các triển lãm
thể nghiệm, thuần túy kỹ thuật, đi vào những đề tài nhỏ hiếm và tìm kiếm
những phương pháp sáng tác.v.v... hầu như chưa có ở Việt Nam.
Có bao nhiêu ảnh đẹp về “đất nước và con người Việt Nam” được gửi ra
nước ngoài? Qua thi báo chí và nghệ thuật, qua hệ thống mạng dễ dàng tìm
24


kiếm, qua các cơ quan ngoại giao, các kênh truyền hình? Không thể kể hết
được.
Rõ ràng là việc tạo ra bức ảnh và việc đăng tải, sử dụng các ảnh như vậy đã
làm cho bao nhiêu người đã nghe về Việt Nam nay đã thấy về Việt Nam,
đã làm cho báo chí bớt buồn tẻ hơn, được chú ý hơn trong nhịp sống yêu
cầu có tốc độ, ít thời giờ để đọc, ngại đọc như bây giờ. Việc dùng ảnh đã
thúc đẩy đầu ra của việc đào tạo nghề ảnh, đã khiến cho các nhà báo, biên
tập viên, phóng viên, cộng tác viên năng động hơn, có chỗ dựa hơn. 1000
chữ có lúc ít thuyết phục hơn là một tấm ảnh. Chính các bạn làm báo viết
trẻ đã cầm máy ảnh số nho nhỏ biết rõ điều này. Họ còn quá yếu để viết
cho đủ, cho chính xác cái mà họ nhìn thấy, đủ cho các nhà báo cao tuổi mắt
kém nhìn thấy sự kiện mà không còn sức gặp gỡ, hiểu để viết chi tiết cái
mà họ phát hiện ra. Máy ảnh đã giúp cho nhiều nhà báo hành nghề, tạo thu
nhập cho ai cầm máy yêu đời, thấy cần phải ca ngợi, phê phán, nhận
xét.v.v... bộc lộ thái độ dễ dàng hơn. Có nhiều loại báo và tạp chí và sự
cạnh tranh, dành sự có mặt trên các sạp báo xuất hiện. Bán báo theo địa chỉ
nhưng còn cần phải có số bán cho khách qua đường dừng lại mua hay trên
tàu xe. Lúc này sự hấp dẫn, cách trình bày và trọng điểm của khuôn mặt
trang nhất, bìa báo ở cả bìa 1 và bìa 4 trở nên hết sức quan trọng. Khó mà
khoe rằng trong số ra hôm nay có bài hay tin hay như bài ấy nằm trong
trang một và im lìm trên các sạp báo. Bìa hay do có ảnh là tấm thẻ, là cái