Trêng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n

PHẠM THỊ HƯƠNG
PHÂN TÍCH VAI TRÒ CỦA ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP
NƯỚC NGOÀI (FDI) TỚI TĂNG TRƯỞNG
KINH TẾ Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2000 – 2013
Chuyªn ngµnh: KINH TẾ HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN VIỆT HÙNG
Hµ Néi - 2014
MỤC LỤC
MỤC LỤC
DANH MỤC VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu 2
3. Đối tượng nghiên cứu 3
4. Phạm vi nghiên cứu 3
5. Số liệu nghiên cứu 3
6. Phương pháp nghiên cứu 3
7. Tổng quan tài liệu nghiên cứu 3
7.1. Tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài 3
7.2. Tài liệu nghiên cứu ở trong nước 5
8. Bố cục luận văn 7
CHƯƠNG
LÝ LUẬN CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA FDI TỚI TĂNG TRƯỞNG
KINH TẾ
1.1. Tăng trưởng kinh tế 8
1.1.1. Khái niệm và cách đo lường 8
1.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới tăng trưởng kinh tế 11

2.2.2. Tình hình tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2008 – 2013 56
So sánh tình hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam trước và sau cuộc khủng
khoảng tài chính toàn cầu cho thấy một số đặc điểm sau: 59
2.3. Những tác động chủ yếu của FDI tới tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam 60
2.3.1. Tác động tích cực của FDI 60
2.3.2. Hạn chế của FDI 70
So sánh tác động của FDI tới tăng trưởng kinh tế Việt Nam trước và sau cuộc
khủng khoảng tài chính toàn cầu cho thấy một số đặc điểm sau: 75
CHƯƠNG 3
MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA FDI TỚI
TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
3.1. Số liệu và mô tả biến số 78
3.1.1. Số liệu 78
3.1.2. Mô tả biến số 78
3.2. Chỉ định mô hình 80
3.3. Kiểm định lựa chọn mô hình 81
3.4. Kết quả ước lượng 81
Kết luận 83
CHƯƠNG 4
MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM SỬ DỤNG HIỆU QUẢ NGUỒN FDI
TRONG THỜI GIAN TỚI
4.1. Triển vọng và thách thức 86
4.1.1. Về triển vọng 86
4.1.2. Về thách thức 88
4.2. Quan điểm về định hướng thu hút FDI vào Việt Nam 93
4.3. Một số khuyến nghị nhằm thu hút và sử dụng hiệu quả FDI 94
KẾT LUẬN
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
DANH MỤC VIẾT TẮT

27 USD Đô la Mỹ
28 WTO Tổ chức thương mại thế giới
DANH MỤC BẢNG
MỤC LỤC
MỤC LỤC
DANH MỤC VIẾT TẮT
DANH MỤC VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
DANH MỤC HÌNH
MỞ ĐẦU
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1. Lý do chọn đề tài
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu
2. Mục tiêu nghiên cứu
2. Mục tiêu nghiên cứu 2
3. Đối tượng nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu 3
4. Phạm vi nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu 3
5. Số liệu nghiên cứu
5. Số liệu nghiên cứu
5. Số liệu nghiên cứu 3
6. Phương pháp nghiên cứu
6. Phương pháp nghiên cứu

1.3. Vai trò của FDI tới tăng trưởng kinh tế
1.3. Vai trò của FDI tới tăng trưởng kinh tế
1.3. Vai trò của FDI tới tăng trưởng kinh tế 28
1.3.1. Bổ sung nguồn vốn cho phát triển kinh tế 28
1.3.2. Góp phần vào quá trình phát triển công nghệ 28
1.3.3. Tham gia giải quyết các vấn đề kinh tế xã hội 29
1.3.4. Thúc đẩy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của nước 32
1.3.5. Đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế, cải thiện cán cân thương mại 32
1.3.6. Góp phần bảo vệ và khai thác có hiệu quả tài nguyên thiên nhiên 33
1.4. Tác động tiêu cực của FDI
1.4. Tác động tiêu cực của FDI
1.4. Tác động tiêu cực của FDI 34
1.4.1. Tạo áp lực cạnh tranh đối với các doanh nghiệp của nước tiếp nhận đầu
tư 34
1.4.2. Tạo ra sự mất cân đối về cơ cấu theo ngành, vùng của nước tiếp nhận
đầu tư 34
1.4.3. Xuất hiện tình trạng chuyển giá trong các doanh nghiệp FDI 35
1.4.4. Gia tăng nguy cơ chuyển giao công nghệ lạc hậu 35
CHƯƠNG 2
CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ FDI TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT
NAM GIAI ĐOẠN 2000 – 2013
THỰC TRẠNG ĐẦU TƯ FDI TỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT
NAM GIAI ĐOẠN 2000 – 2013
2.1. Thực trạng hoạt động của FDI ở Việt Nam hiện nay
2.1. Thực trạng hoạt động của FDI ở Việt Nam hiện nay
2.1. Thực trạng hoạt động của FDI ở Việt Nam hiện nay 37
2.1.1. Thực trạng đầu tư FDI vào Việt Nam giai đoạn 2000 – 2007 37
40
Nhận xét chung:

2.3.1. Tác động tích cực của FDI 60
Hình 2.14: Cơ cấu GDP theo thành phần kinh tế (%) 62
Hình 2.15: Tốc độ GDP khu vực FDI so với tốc độ tăng GDP cả nước 62
Hình 2.16: Tốc độ tăng trưởng ngành công nghiệp trong FDI và cả nước 63
Hình 2.17: Tốc độ tăng trưởng GDP theo ngành 63
2.3.2. Hạn chế của FDI 70
So sánh tác động của FDI tới tăng trưởng kinh tế Việt Nam trước và sau
cuộc khủng khoảng tài chính toàn cầu cho thấy một số đặc điểm sau:
So sánh tác động của FDI tới tăng trưởng kinh tế Việt Nam trước và sau
cuộc khủng khoảng tài chính toàn cầu cho thấy một số đặc điểm sau:
So sánh tác động của FDI tới tăng trưởng kinh tế Việt Nam trước và sau cuộc
khủng khoảng tài chính toàn cầu cho thấy một số đặc điểm sau: 75
CHƯƠNG 3
CHƯƠNG 3
MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA FDI TỚI
TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
MÔ HÌNH THỰC NGHIỆM ĐÁNH GIÁ VAI TRÒ CỦA FDI TỚI
TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở VIỆT NAM
3.1. Số liệu và mô tả biến số
3.1. Số liệu và mô tả biến số
3.1. Số liệu và mô tả biến số 78
3.1.1. Số liệu 78
3.1.2. Mô tả biến số 78
3.2. Chỉ định mô hình
3.2. Chỉ định mô hình
3.2. Chỉ định mô hình 80
3.3. Kiểm định lựa chọn mô hình
3.3. Kiểm định lựa chọn mô hình
3.3. Kiểm định lựa chọn mô hình 81
3.4. Kết quả ước lượng

Bảng 2.6: 10 địa phương dẫn đầu thu hút vốn FDI 104
Vốn đăng ký 104
Bảng 2.7: 10 đối tác đầu tư lớn vào Việt Nam (Triệu USD) 105
Bảng 3.5. Kết quả kiểm định lựa chọn mô hình GDP 105
Bảng 3.6. Kiểm định tự tương quan môhình panel data 106
Bảng 3.7. Kiểm định phương sai sai số thay đổi mô hình panel data 106
DANH MỤC HÌNH
MỤC LỤC
DANH MỤC VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG
DANH MỤC HÌNH
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục tiêu nghiên cứu
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
5. Số liệu nghiên cứu
6. Phương pháp nghiên cứu
7. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
7.1. Tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài
7.2. Tài liệu nghiên cứu ở trong nước
8. Bố cục luận văn
CHƯƠNG
LÝ LUẬN CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA FDI TỚI TĂNG TRƯỞNG
KINH TẾ
1.1. Tăng trưởng kinh tế
1.2. Đầu tư trực tiếp nước ngoài
1.3. Vai trò của FDI tới tăng trưởng kinh tế
1.4. Tác động tiêu cực của FDI
CHƯƠNG 2

PHỤ LỤC
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong suốt quá trình 25 năm thu hút vốn đầu tư nước ngoài. Việt Nam đã có
nhiều thay đổi về thể chế nhằm tạo lập môi trường đầu tư hấp dẫn để thu hút nguồn
vốn FDI phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, đã đạt được những thành quả to lớn về
mặt số lượng và chất lượng; tốc độ gia tăng nguồn vốn nhanh chóng từ 1,9 tỷ USD
năm 2000 đến 20,3 tỷ USD vào cuối năm 2007 và đạt mức kỷ lục 71 tỷ USD trong
năm 2008 đóng góp vào tăng trưởng kinh tế trung bình từ 12% năm 2000 và đạt
14,6% GDP năm 2008. Do tác động của khủng hoảng tài chính thế giới, dòng vốn
FDI vào Việt Nam giảm xuống còn 21,5 tỷ USD trong năm 2009 (giảm 70% so với
cùng kỳ năm 2008), và tiếp tục giảm xuống còn 18,595 tỷ USD trong năm 2010.
Đáng chú ý, tổng vốn thực hiện đến cuối năm 2009 đạt 68 tỷ USD (bao gồm cả vốn
thực hiện của các dự án hết thời hạn hoạt động và giải thể trước thời hạn) nhưng
trong năm 2010 tổng vốn thực hiện đạt 110 tỷ USD, tăng trở lại khoảng 10% so với
năm 2009, xấp xỉ mức cao nhất đã đạt được vào năm 2008 là 11,6 tỷ USD, đóng
góp hơn 18% GDP cả nước, tiếp tục khẳng định sự đóng góp một vai trò to lớn của
nguồn vốn FDI đối với tăng trưởng kinh tế của nước ta. Mặc dù, có dấu hiệu tiếp
tục tăng chậm lại vào cuối năm 2012, vốn FDI đăng ký chỉ đạt hơn 13 tỷ USD,
nhưng đã tăng trở lại trong năm 2013 đạt 21,6 tỷ USD, tăng khoảng 13,4% so với
năm 2012, đều là những dự án có quy mô lớn nhưng đã tích cực triển khai theo
đúng tiến độ đăng ký, vốn đăng ký, chiếm tỷ lệ đóng góp 20% GDP cả nước, cho
thấy hiệu quả khai thác nguồn vốn đầu tư nước ngoài đang phát triển theo chiều sâu
nhằm nâng cao về mặt chất lượng sử dụng hiệu quả nguồn vốn FDI, ngày càng
khẳng định vai trò quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt
Nam, góp phần tích cực trong tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm trực tiếp cho người
lao động và hàng triệu việc làm gián tiếp khác.
Bên cạnh những đóng góp tích cực, FDI đang tạo ra nhiều vấn đề ảnh hưởng
đến tính bền vững của tăng trưởng. Đặc biệt trong giai đoạn nền kinh tế khó khăn
như vừa qua, trong khi hàng loạt doanh nghiệp tư nhân trong nước phải phá sản hay

- So sánh vai trò của FDI tới tăng trưởng Việt Nam giữa 2 giai đoạn trước và
sau khủng khoảng tài chính toàn cầu, từ đó đề xuất một số kiến nghị để tăng cường
thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn vốn FDI.
3. Đối tượng nghiên cứu
- Vai trò của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đối với tăng trưởng kinh
tế ở Việt Nam.
4. Phạm vi nghiên cứu
- Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giai đoạn 2000 – 2013 ở Việt Nam;
- Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2000 – 2013 ở Việt Nam.
5. Số liệu nghiên cứu
- Số liệu được thu thập từ các niên giám thống kê của 63 tỉnh thành theo năm
và bộ số liệu điều tra tỉnh (2000 – 2012) của Tổng cục thống kê, giai đoạn 2000 –
2013, các báo cáo của Bộ Kế Hoạch Đầu Tư, Bộ Tài Chính, Tổng Cục Thống Kê,
Báo Kinh Tế và các nguồn khác.
6. Phương pháp nghiên cứu
Để đạt mục tiêu nghiên cứu đề ra, luận văn đã sử dụng các phương pháp
nghiên cứu truyển thống như:
- Phương pháp thống kê, phương pháp so sánh đối chứng, phương pháp phân
tích tổng hợp để làm rõ vai trò và sự tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế trước
và sau cuộc khủng khoảng tài chính toàn cầu (năm 2008);
- Phương pháp kinh tế lượng nhằm kiểm định sự tác động của FDI tới tăng
trưởng kinh tế ở Việt Nam, đặc biệt có đánh giá sự ảnh hưởng của cuộc khủng
khoảng tài chính toàn cầu tới tăng trưởng kinh tế.
7. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
7.1. Tài liệu nghiên cứu ở nước ngoài
Nhìn chung trên thế giới có rất nhiều đề tài nghiên cứu về FDI vào các nước
nhận đầu tư bằng cả phương pháp phân tích định tính và định lượng. Tuy nhiên, kết
3
quả các nghiên cứu cho thấy sự tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế là không
đồng nhất:

tế như Lý Hoàng Phú (2013) và Nguyễn Văn Duy (2013) đã nghiên cứu tổng quát
hoạt động FDI ở Việt Nam cho tới năm 2013, đều đi đến kết luận chung rằng FDI
có tác động tích cực tới tăng trưởng kinh tế. Dưới đây là những nghiên cứu tiêu biểu
về FDI đã thực hiện tại Việt Nam trong những năm qua:
Nghiên cứu của Nguyễn Mại (2003) đã xem xét tác động của FDI đến tăng
trưởng kinh tế cả về chiều rộng và chiều sâu bằng việc sử dụng số liệu thống kê về FDI
của Việt Nam trong thời kỳ 1988-2003, dự báo đến 2005 và trên cơ sở đó đã đề xuất
các giải pháp chủ yếu để thúc đẩy tình hình thu hút FDI ở Việt Nam. Theo tác giả, FDI
có tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế ở mức độ quốc gia và cho rằng để thu hút
vốn FDI, Việt Nam cần mở rộng thị trường và không ngừng tìm đối tác mới.
Nguyễn Thị Phương Hoa (204) đã sử dụng cả hai phương pháp định tính và
định lượng để đánh giá tác động của FDI đến tăng trưởng kinh tế của các tỉnh và mối
quan hệ giữa FDI với xoá đói, giảm nghèo. Kết quả cho thấy, FDI có tác động tích cực
đến tăng trưởng kinh tế và góp phần vào xoá đói giảm nghèo ở một số địa phương.
Nghiên cứu của Vũ Văn Hưởng (2007) đã sử dụng mô hình kinh tế lượng để
đánh g iá tác động của FDI đến GDP bình quân đầu người và tác động của FDI đến
xuất khẩu. Công trình đã đưa ra kết luận rằng, tỷ lệ vốn FDI trên tổng số vốn đầu tư
toàn xã hội có tác động tích cực đến GDP trên đầu người và vốn FDI cũng tác động
tích cực đến hoạt động xuất khẩu ở nước ta.
Nghiên cứu của Nguyễn Thị Tuệ Anh và nhóm cộng sự (2006) nghiên cứu
tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tới tăng trưởng kinh tế giai đoạn 1988
- 2003 bằng phương pháp ước lượng: Bình phương nhỏ nhất (OLS), Bình phương
tối thiểu 2 giai đoạn (TSLS), mô hình tổng thể (GMM - General Method of
Moments). Kết quả hồi quy thấy FDI và GDP có mối quan hệ sâu sắc với nhau, FDI
tăng đẩy tốc độ tăng trưởng kinh tế tăng và ngược lại, tăng trưởng kinh tế lại là yếu
5
tố kích thích các nhà đầu tư tiếp tục đầu tư.
Nghiên cứu của Trần Minh Tuấn (2010) thừa nhận tính hai mặt của FDI đối
với phát riển kinh tế nước ta trong những năm qua và cho rằng: một mặt, FDI có
đóng góp quan trọng cho tăng trưởng kinh tế, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu

Chương 1: Lý luận chung về vai trò của FDI tới tăng trưởng kinh tế
Chương 2: Thực trạng và vai trò của FDI tới tăng trưởng kinh tế Việt Nam
giai đoạn 2000 – 2013
Chương 3: Kết quả phân tích thực nghiệm đánh giá vai trò FDI tới tăng
trưởng kinh tế Việt Nam
Chương 4: Một số kiến nghị nhằm sử dụng hiệu quả nguồn FDI
7
CHƯƠNG
LÝ LUẬN CHUNG VỀ VAI TRÒ CỦA FDI TỚI TĂNG
TRƯỞNG KINH TẾ
1.1. Tăng trưởng kinh tế
1.1.1. Khái niệm và cách đo lường
1.1.1.1. Khái niệm
Tăng trưởng kinh tế là một định nghĩa được đưa ra khá sớm và liên tục phát
triển. Có nhiều quan điểm về tăng trưởng kinh tế nhưng nội hàm cốt lõi của quá
trình tăng trưởng kinh tế là sự tăng lên trong thu nhập, đó là sự tăng lên hay mở
rộng sản lượng của nền kinh tế quốc dân và thường được đo lường bằng sự gia tăng
về giá trị sản lượng hàng hóa và dịch vụ của một nước trong một thời gian xác định
nào đó. Ở đây sự gia tăng phản ánh quy mô của sản lượng hàng hóa và dịch vụ
được sản xuất ra và tỷ lệ tăng cho biết tốc độ tăng tương đối giữa các thời kỳ. Thu
nhập của nền kinh tế có thể được phản ánh thông qua các chỉ tiêu tổng sản phẩm
quốc nội (GDP), tổng thu nhập quốc dân (GNI) hoặc được tính bình quân trên đầu
người.
Tăng trưởng kinh tế hiện đại được xác định thông qua nhiều đặc điểm gồm:
(1) tăng trưởng là sự tăng nhanh về năng suất; (2) tăng trưởng là tốc độ tăng nhanh
về thu nhập bình quân đầu người; (3) tăng trưởng là tốc độ chuyển dịch cơ cấu
nhanh; (4) tăng trưởng là chuyển biến nhanh về hệ tư tưởng và xã hội; (5) tăng
trưởng là sự vươn ra thế giới về mặt kinh tế; hay (6) tăng trưởng là sự ảnh hưởng
tràn có giới hạn của tăng trưởng kinh tế.
1.1.1.2. Đo lường tăng trưởng kinh tế