NGÂN HÀNG TH GI I

VI T NAM: XÂY D NG CHI N L
C T NG TH
T NG C
NG KH N NG TI P C N D CH
V TÀI CHÍNH VI MÔ [C A NG
I NGHÈO]

T ng c

ng Ph m vi, Hi u qu và
Tính b n v ng

Ph n I: B c tranh T ng th v
Tài chính Vi mô t i Vi t Nam

06/02/2007

1


Xây d ng Chi n l

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

Vi t Nam: Xây d ng Chi n l c T ng th
Ti p c!n D"ch v# Tài chính Vi mô [c$a ng
nh!p th%p].

B) Nhu c u i v i các d ch v tài chính vi mô ........................................................46
a)B n ch t c a nhu c u tài chính vi mô ..............................................................47
b) D oán v (nhu c u) th tr ng hi n t i ........................................................51
C). C c u và ho t ng c a th tr ng cung ng...............................................59
a)
C c u th ch c a th tr ng cung ng...................................................59
b)
Ph m vi các s n ph m tài chính vi mô......................................................61
c)
Ho t ng c a các nhà cung c p tài chính vi mô .....................................67
d)
Tài tr cho các nhà cung c p tài chính vi mô............................................73
6. Các c u trúc h tr tài chính vi mô......................................................................76
A) Các d ch v h tr k thu t..............................................................................76
B) Tham gia v n ông và i u ph i trong ngành tài chính vi mô ........................79
C) H p tác i tác phát tri n trong l nh v c tài chính ..........................................82
7. Nh n xét: Nh ng b t c p chính trong ngành ......................................................87
A) Nh ng b t c p v m t th ch ........................................................................87
a)
Xác nh m c tiêu, theo nhu c u và nh h ng th tr ng ......................87
b)
H th ng ho t ng và c ch phân ph i .................................................89
c).
Nh ng b t c p trong công tác t ch c và i u ph i c p ngành............93
B) Nh ng b t c p v m t chính sách: S
ng thu n v chính sách b h n ch
và bi n d ng.................................................................................................................
C) Nh ng b t c p v pháp lý....................................................................................
D) K t lu n: i u ki n
t ng c ng h n n a ti p c n v tài chính .................99

Các t& vi t t't

ACB – Ngân hàng Th ng m i c ph!n Á châu
ADB – Ngân hàng Phát tri n Châu Á
AFTA – Khu v c Th

ng m i T do ASEAN

APEC – Di"n àn H p tác Kinh t Châu Á Thái bình d

ng

ASEAN – Hi p h i các Qu c gia ông Nam Á
ASEM – H i ngh Th ng #nh Á – Âu
BDS – Các D ch v Phát tri n Doanh nghi p
BIDV – Ngân hàng !u t và Phát tri n Vi t Nam
BOP – áy Kim t tháp
BRI – Ngân hàng Rayat Indonesia
CAS – Chi n l c H tr Qu c gia
CCF – Qu Tín d ng Nhân dân Trung
CGAP – Nhóm T v n H tr Ng

ng

i nghèo

CIDA – C quan Phát tri n Qu c t Cana a
Các xã
CPI – Ch# s Giá Tiêu dùng
CPRGS – Chi n l

GDP – T ng S n ph&m Qu c n i

c ngoài

GoVN – Chính ph Vi t Nam
GSO – T ng C c Th ng kê, Chính ph Vi t Nam
GTZ -Deutsche Gesellschaft für Technische Zusammenarbeit GmbH – C
thu t c a

quan h

tr

k

c

HEPR – Xóa ói và Gi m nghèo
HIPC – N c Nghèo N nhi u
IAS – Tiêu chu&n K toán Qu c t
IDA – Hi p h i Phát tri n Qu c t
IFAD – Qu Qu c t cho Phát tri n Nông nghi p
IFC – Công ty Tài chính Qu c t
IFRS – Các Tiêu chu&n Báo cáo Tài chính Qu c t
ILO – T ch c Lao

ng Qu c t

4


t

MDG – M c tiêu Phát tri n Thiên niên k(
MFI – T ch c Tài chính Vi mô
MFP – Nhà cung c p Tài chính Vi mô
MFWG – Nhóm Công tác Tài chính Vi mô
MLF – Qu Cho vay Tài chính Vi mô
MO – Các T ch c oàn th (H i Liên hi p Ph n , Công oàn,v.v.)
MoF – B Tài chính
MOLISA – B Lao ng, Th ng binh và Xã h i
MPI – B K ho ch và !u t
MSME – Doanh nghi p Vi mô, Nh) và V a
NA – Qu c h i
NBFI – nh ch Tài chính Phi Ngân hàng
NFHE – Doanh nghi p Gia inh Phi Nông nghi p
NGO – T ch c Phi Chính ph
NPL – N x u
ODA – H tr Phát tri n Chính th c
OECD – T ch c H p tác và Phát tri n Kinh t
PCF – Qu Tín d ng Nhân dân
PRGF – C quan Phát tri n và Gi m nghèo
Ch

ng trình 135 – Ch

ng trình Phát tri n Kinh t Xã h i $ nh ng Khu v c

c bi t Khó

kh n


5


Xây d ng Chi n l

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

USBTA – Hi p nh Th ng m i Song ph ng Vi t – M
VBARD – Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn
VBCP – D án Tín d ng Vi t – B#
VBD – Ngân hàng Phát tri n Vi t Nam
VBSP – Ngân hàng Chính sách Xã h i
VFU – H i Nông dân Vi t Nam

VLSS – i u tra M c s ng Vi t Nam
VND – Ti n ng Vi t Nam
VNPT – T ng Công ty B u chính và Vi"n thông Vi t Nam
VWU – Liên hi p Ph n Vi t Nam
WB – Ngân hàng Th Gi i
WTO – T ch c Th ng m i Th gi i
WVA – H i C u Chi n binh

6


Xây d ng Chi n l


Kho ng 70%

nh phù h p

n 80% s dân nghèo t i Vi t Nam ã ti p c n

vi mô, ít nh t là $ m c

i và y u kém

nh

x' lý.
c các d ch v tài chính

s' d ng d ch v tín d ng và ti n g'i do các

nh ch

chính

th c cung c p: ó là Ngân hàng Nông nghi p và Phát tri n Nông thôn (VBARD), Ngân
hàng Chính sách Xã h i Vi t Nam (VBSP) và các Qu Tín d ng Nhân dân (PCFs). Tuy
nhiên, ch t l

ng d ch v và ph m vi ho t

ng (các s n ph&m d ch v

c cung c p)

i v i các kho n vay l n h n,
c k t c u khác nhau cùng v i các lo i
hình d ch v r ng h n, bao g m c b o hi m vi mô, cho thuê tài chính và chuy n ti n.
Các h gia ình r t nghèo và các doanh nghi p vi mô $ vùng sâu vùng xa không
c
ph c v t t v c m t ph m vi c-ng nh ch t l ng, trong khi các n i ó l i ang r t c!n
các d ch v

linh ho t và

áp

chính th c (MFPs) c!n ph i n

ng theo yêu c!u. Các nhà cung c p tài chính vi mô bán
l c m$ r ng ph m vi ho t

ng c a mình

n nh ng

ng i r t nghèo $ nh ng c ng
ng n.m $ nông thôn và n.m $ nh ng vùng xa xôi nh t
không có
c nh ng d ch v c a các nhà cung c p chính th c. M c dù chi phí cao

7


Xây d ng Chi n l


ng Vi t Nam

c ph c v t t cho vi c cung c p d ch

i nghèo và có thu nh p th p, b t c

MFP ho c nhà cung c p m i

ng ký
c nêu trong Ngh nh 28 c-ng ph i tìm
nào mu n tham gia th tr ng theo
cách cung c p các d ch v
a d ng, sáng t o và áp ng nhu c!u theo m t cung cách
ph c v thân thi n, linh ho t và th t hi u qu , ngoài ra còn ph i có m t m c v n

l n

m$ r ng danh m c cho vay th t nhanh sao cho có
c quy mô l n
t n t i b n
v ng.
ng th i h, c-ng ph i t ng c ng kh n ng qu n lý n i b và các h th ng v n
hành sao cho có th x' lý

c các danh m c cho vay l n và a d ng. Và cu i cùng là

h, ph i nâng cao kh n ng qu n lý tài chính, l u tr và báo cáo (s minh b ch)
có
c tình hình ho t

h n và ã ho t
ng t lâu là VBARD, các PCFs và VBSP. Các ngân hàng th ng m i
c ph!n (JSCBs) ang d!n d!n m$ r ng ho t
ng ra các thành ph $ các t#nh vùng sâu
vùng xa nh ng ph m vi ho t

ng c a h, v+n h n ch và nói chung là g n v i các ho t

ng tài chính v i các công ty
t tr s$ $ nh ng khu ô th l n và s0 ch y u là v+n
n.m ngoài vùng sâu vùng xa trong môi tr ng lãi su t hi n t i. VBARD, các PCFs và
VBSP c!n có các h th ng, công c th&m
áp

ng nhu c!u

nh và thông tin th tr

a d ng và ngày m t gia t ng,

ng t t h n

có th

c bi t là n u h, mu n m$ r ng th

1

Thu t ng Nhà cung c p Tài chính vi mô (MFP) s d ng trong báo cáo này ch nh ng t ch c
cung c p các d ch v tài chính vi mô ho t ng ngoài h th ng tài chính “chính th c” trong khi thu t


lo ng i nh t c a

ng i nghèo v+n là kh n ng ti p c n lâu dài (t c là ph i b n v ng)
v phù h p (t c là ph i sáng t o).

i v i nh ng d ch

Th tr

ng v+n ph i

ng tài chính vi mô $ Vi t Nam, m t khi là m t th tr

ng g n k t hoàn toàn v i

khu v c tài chính thì th tr ng này s0 không có ch cho các nhà cung c p có m c tiêu
phân tán, ph m vi thi u t p trung và trình
h n ch . Các MFPs bán chính th c hi n
nay ch# có th thành công theo h
th tr
có th

ng d+n c a Ngh

nh 28 khi h, có

c

nh h

c

có th thành công trong t

do hoá, ch# nh ng
c nh ng vùng xa

ng lai lâu dài. H!u nh

ch a có MFPs

bán chính th c hi n ang ho t
ng $ Vi t Nam trong ngành hi n còn khá non tr* này
có th chuy n thành công thành các nh ch theo Ngh
nh 28 và nh ng t ch c tr$
thành các MFIs thành công s0 làm i u ó thông qua vi c các MFPs óng c'a, h p nh t
và sáp nh p.
M u ch t cho s
ng

thành công c a vi c cung c p d ch v

tài chính cho ng

i có thu nh p th p b$i các nhà cung c p chính th c c-ng nh

i nghèo và

nh ng MFIs bán



các nhà cung c p tài chính vi mô $ Vi t Nam cho vay theo lãi su t SOCBs hi n t i vào
kho ng 12%/n m
c
c l ng vào kho ng 3.000 – 5.000 khách hàng ho c m t
danh m c tín d ng tr giá kho ng 1,5 tri u USD cho nh ng

nh ch huy

ng nhi u nh t

các ngu n c a h, (ch1ng h n nh PCFs) v i m c hi u n ng hi n t i, và ít nh t là
500.000 USD
i v i nh ng nh ch chuyên c p tín d ng (MFPs) cho vay t nh ng
ngu n

c huy

chính th c t

do

ng t

bên ngoài (tài tr

không hoàn l i, v n cho vay l i). MFP bán

t m c lãi su t c a mình; h!u h t áp theo m c lãi su t hi n t i c a



nguy c

b

danh m c tín d ng. Xây d ng

ánh giá/tính toán v khách hàng c a mình và cung
các c ch cho MFPs và MFIs
c p thông tin r ng rãi c-ng s0 giúp làm gi m nguy c
b danh m c tín d ng. Các m i
liên k t

ã và

ang hi n h u

VBARD, VBSP và các t

c áp d ng r ng rãi trong các Th)a thu n Khung gi a

ch c oàn th c!n ph i

c t ng c

ng

s l

ng khách

ng th y $ nh ng ngành công nghi p b kh ng ch

b$i chính ph , các t ch c xã h i và $ m t m c
nh t nh là các nhà tài tr INGOs
và các nhà tài tr mà ã mang theo nh ng kinh nghi m chuyên môn
áp d ng vào các
ch

ng trình c a h, mà không ch u khám phá nh ng kh n ng cung c p d ch v trong

th tr ng n i a. Minh h,a cho i u này là T ch c C u tr Tr* em c a M (SCUS),
m t trong nh ng INGOs hàng !u trong l nh v c tài chính vi mô, v i s h tr c a T
ch c Lao

ng Qu c t

(ILO)

ang cân nh c vi c thành l p m t “trung tâm

NGO” thay cho vi c ph i thuê d ch v
v c d ch v doanh nghi p t
Công tác v n

ào t o t

ào t o

các ngu n cung c p hi n h u trong l nh



trong vi c
thông l t t

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

a ra và có
c phê duy t c a Chính ph
h ng d+n cho Ngh nh 28.

Chính ph c!n tái c u trúc

i tho i t ng th v chính sách

trò là m t m ng kinh doanh tài chính t l c
ph i là m t công c cho vay
gi m nghèo và
các

v

các Thông t

d a trên các

i v i tài chính vi mô v i vai

c trên c s$ k t n i xã h i ch không


nh t trí chung gi a các bên liên quan

c nh t quán cho m ng tài chính vi mô phù h p v i các

thông l t t d a trên ho t
ng và k t qu n.m trong l nh v c tài chính t ng th . Hy
i tho i này nh.m t ng c ng ti p c n
v,ng r.ng báo cáo này s0 óng góp cho cu c
tài chính cho t t c

m,i ng

i trong m t th tr

ng tài chính vi mô

c

áo c a Vi t

Nam.

11


Xây d ng Chi n l

2.


c thu nh p c a h, m t cách b n
v ng4.
B.ng ch ng v vi c các d ch v
tài chính vi mô có th tác
tích c c

ng

n vi c gi m nghèo

m i ch# mang tính th c hành vì
v+n còn r t ít nghiên c u v tác
ng h tr

cho k t lu n này t

H(p 1: CGAP xây d ng nh ng nguyên t c chính v Tài chính
vi mô:

1. Nh ng ng

i nghèo c!n r t nhi u d ch v tài chính, không

ch# là các kho n vay.

2. Tài chính vi mô là m t công c m nh m0

ch ng l i ói

nghèo.

ng này. Ngoài ra

h,.

b.ng ch ng c-ng có th th y
qua h tr tài chính ngày càng

9. Ti n tài tr nên b sung cho v n t nhân ch không ph i

gia t ng t

10. V n

các nhà tài tr

cho

các nh ch Tài chính Vi mô
(MFIs) và cho Chính ph thông

là c nh tranh v i nó.
trì tr ch y u là thi u v ng các

nh ch và các

nhà qu n lý m nh m0.

11. Tài chính vi mô ho t

ng t t nh t khi ánh giá—và th

i x', trong tr ng h p
c a Vi t Nam là v n
s c t c. Ng i nghèo c-ng th ng thi u kh n ng ti p c n v i ngu n
v n c!n thi t cho vi c v n hành ho t

ng kinh doanh hi n t i ho c ti m n ng do h, c!n ph i

có ho c tài s n các nhân ho c tài s n th ch p, ho c tr giúp tài chính t b n bè, gia ình
ho c nh ng ng i quen s2n sàng !u t . Do v y, d ch v tài chính t ngân hàng ho c
nh ng

nh ch tài chính chính th c khác th

ph và các nhà tài tr
trên góc

ng không

c-ng cho r.ng c!n thi t ph i xác

kh n ng c a ng

n

c v i ng

i nghèo. Chính

nh rõ tình hình c a Vi t Nam xét


vi c gi m nghèo.

ng tích c c mà l0 ra ngành này ph i làm

c

iv i

Ghi nh n nh ng i u trên, Ngân hàng Th gi i ã ký h p
ng và giám sát công vi c c a
xây d ng m t Chi n
nhóm t v n t m t t p oàn do DFC c a Tây Ban Nha d+n !u
l c T ng th cho vi c T ng c ng Ti p c!n v)i Tài chính Vi mô t i Vi t Nam. Chi n
l

c này nh m t i 24% s h

c coi là nghèo và có thu nh p th p trong t ng s các h $

Vi t Nam và giúp g n k t các chính sách h tr
t ng c ng ph m vi, tính hi u qu và b n
v ng qua vi c thúc &y các nh ch tài chính vi mô cung c p các d ch v tài chính a d ng
h n và có ch t l

ng cao h n,

c bi t là cho các nhóm dân s

này c-ng c!n c i thi n chính sách và môi tr


hi u qu và tính b n v ng c a ngành sao cho phù h p v i các chính sách và chi n l c
qu c gia có liên quan khác c-ng nh v i các thông l qu c t t t nh t. Báo cáo này d a trên
các phát hi n chính y u c a nhóm t

v n. Trong th i gian làm vi c g!n ba tu!n th c

at i

13


Xây d ng Chi n l

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

Vi t Nam, nhóm t v n ã s' d ng ph ng pháp ph)ng v n c$i m$ và có tính tham gia
thu th p s li u và ti n hành v i m t ph ng pháp lu n ã
c cân nh c k l 3ng. Nhóm
ã tham v n h n 30 t ch c khác nhau, bao g m các nhà cung c p tài chính vi mô (MFPs),
các t ch c nòng c t, các B và các c quan Chính ph và các nhà tài tr chính. Nhóm c-ng
th c hi n vi c nghiên c u tài li u, ,c các tài li u và th c hi n ph)ng v n ng th i v i vi c
ti n hành i u tra v i d
nh là có
c hi u bi t t t h n v Vi t Nam và các thông l t t
nh t trên th gi i.
Báo cáo “Vi t Nam: Xây d ng Chi n l

c T ng th

l nh v c này sao cho trong giai o n ng n và trung h n có th giúp gi m b t nh ng h n ch
i v i vi c t ng c ng ti p c n v i tài chính vi mô. C hai t p này s0
a ra m t khung cho
chi n l

c t ng th

t ng c

ng ph m vi và hi u n ng cao h n và b n v ng trong l nh v c

tài chính vi mô d a trên nh ng thông l qu c t t t nh t sao cho trong giai o n trung và dài
c vào h
h n các nhà cung c p tài chính vi mô (MFPs) phát tri n b n v ng s0 h i nh p
th ng tài chính Vi t Nam và giúp h, phát tri n v i vai trò là m t b ph n không tách r i c a
l nh v c tài chính.
T p I bao g m các phân tích

nh l

ng và

nh tính v các nhà cung c p d ch v tài chính vi

mô trong n n kinh t . T p này rà soát l i c u trúc th tr

ng tài chính Vi t Nam nói chung

cùng v i các c i m c th c a m ng tài chính vi mô. T p I này c-ng s0 xác nh nh ng
ng i nào là ng i nghèo $ Vi t Nam, vì ây là nh ng khách hàng t nhiên c a tài chính vi


ng. Ch *ng 3

a ra cách ti p c n và ph

ng pháp mà

nhóm áp d ng nghiên c u. Ch *ng 4 trình bày c c u tài chính vi mô t i Vi t Nam. Ch
này mô t ng n g,n v s phát tri n và tình hình kinh t v mô c-ng nh nh ng
chính sách và ch ng trình c i cách c a Vi t Nam. Ch ng này c-ng phân tích tác

ng

i tho i
ng c a

t ng tr $ng i v i ói nghèo và trình bày môi tr ng pháp lý, qu n lý và tài chính t i Vi t
Nam và m i quan h
i v i tài chính vi mô. Ch *ng 5 rà soát và phân tích th tr ng tài
chính vi mô t i Vi t Nam; ch
tích th tr
soát ho t

ng này xác

nh các khách hàng c a tài chính vi mô và phân

ng xét v cung và c!u i v i các d ch v tài chính vi mô. Ch ng này c-ng rà
ng c a các nh ch tài chính vi mô. Ch *ng 6 rà soát các d ch v h tr trong


Xây d ng Chi n l

3.

Ph

A)

Ph

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

ng pháp ti p c n
ng pháp ti p c n t ng quát

Theo yêu c!u c a B n mô t công vi c, các phân tích v môi tr ng và rà soát i v i l nh
v c tài chính vi mô s0 t i u hoá theo cách ti p c n xây d ng các h th ng tài chính, bao
g m ánh giá v quy mô và các

c i m c a th tr

nhà bán l* tài chính vi mô hi n h u; và c

ng khách hàng nói chung; v nh ng

s$ h t!ng h tr

cho nh ng nhà bán l* này

ng

m i Qu c doanh, các Ngân hàng
N c ngoài, các Ngân hàng Liên
doanh và các Ngân hàng C ph!n ô
th ;

ây là nh ng ngân hàng $ m t

ch ng m c nh t

nh c-ng cung c p

L,nh v c tài chính

s

Tài tr th

ng m i

Tài tr SME
Tài chính nông thôn

d ch v tài chính cho các Doanh
nghi p V a và Nh) (SMEs) là m ng
th tr

ng hi n



Tính th ng nh t c a Tài chính Vi mô

Trong báo cáo này, chúng tôi t p trung vào vi c cung c p các d ch v tài chính (ti t ki m, tín
d ng, b o hi m, chuy n ti n, v.v.) cho nh ng h nghèo, có thu nh p th p và nh ng doanh
nghi p c a h,, th ng
c coi là nh ng doanh nghi p vi mô, là nh ng doanh nghi p $ Vi t
Nam có doanh thu hàng tháng t
s' d ng d

6

n 40 tri u

ng Vi t Nam (375

n 3.750 ôla M ) và

i 10 nhân công. Ph!n l n các doanh nghi p vi mô (MEs)

c i u hành b$i

nh ng ông, bà ch v i s giúp 3 c a các thành viên trong gia ình.
Tín d ng vi mô tr$ nên ph bi n trong nh ng n m 80 theo ki u h th ng tín d ng

c cung

c p qua vi c s' d ng các công c thay th v t th ch p hi u qu
c p và thu h i nh ng
kho n vay v n l u ng ng n h n cho nh ng doanh nghi p vi mô nghèo theo mô hình thành


c h tr b$i các h p

ng xã h i. Nhi u

nh ch tài chính vi

mô (MFIs) ã xu t hi n và thông qua vi c i u ch#nh giá d ch v
b t !u nh n m nh n
tính b n v ng thông qua vi c trang tr i chi phí nh.m gi m b t s ph thu c
i v i các
ngu n tài chính bên ngoài. Gi ng nh

các NGOs ho c các nhà cung c p bán chính th c

khác, h, ch y u v+n n.m ngoài t!m ki m soát c a các quy nh th n tr,ng v tài chính, tuy
nhiên thông qua vi c nh n ti t ki m các t ch c này c-ng có th gây r i ro cho s an toàn
c a các kho n ti n g'i c a nh ng ngu i nghèo.
Vào kho ng n m 2003, vi c cung c p d ch v tài chính cho ng i nghèo l i m t l!n n a
c i tên thành Tài chính T ng h p
th hi n tóm t t
c hai khía c nh mà ngành này
ang tìm ki m, ó là: vi c ti p c n không ch# b$i các nhà kinh doanh vi mô mà còn b$i t t c
nh ng ng i nghèo và có thu nh p th p – “ áy c a Kim T tháp” (BOP) – cho n nh ng
d ch v tài chính phù h p; và vi c g n k t tài chính vi mô vào khu v c tài chính chính th c.
Ngày nay, tài chính t ng h p v+n t p trung vào nh ng dich v tài chính nh.m áp
c!u th tr

ng m t cách phù h p cho nh ng b ph n nghèo nh t trong dân c


vai trò to l n trong vi c nâng t!m các d ch v tài chính i v i ph!n áy c a Kim T tháp. Ch#
khi các d ch v tài chính cho ph!n áy c a Kim T tháp
c g n k t vào các h th ng tài
chính t ng th c a các n

c ang phát tri n thì vi c cung c p d ch v có tính b n v ng trên

quy mô l n m i có hy v,ng tr$ thành hi n th c. Tài chính t ng h p mô t các chi n l
phát tri n theo ngành hi n ang di"n ra, t p trung vào:
•
•

a các th tr

ng d ch v tài chính

n v i nh ng khách hàng ang ngày m t tr$

nên nghèo i và ang $ nh ng khu v c xa xôi;
G n k t các nhà cung c p tài chính vi mô b n v ng vào khu v c tài chính chính th c
có thêm kh n ng ti p c n v i v n và vi c b o v ti n ti t ki m c a ng

•

c

i nghèo

t t h n; và
T ng c ng tính h p pháp và chuyên nghi p c a ngành tài chính vi mô mà không

ng lâu dài nh ng không b n v ng c a
n nh ng khách hàng mà các d ch v này

ng t i ph c v .

Xem Tóm t t Nhà tài tr CGAP s . 11, tháng Ba, 2003.

18


Xây d ng Chi n l

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

4. B i c nh c a Tài chính Vi mô t i Vi t Nam
A)

Tình hình

tn

c Vi t Nam

T ng dân s Vi t Nam là 84,9 tri u (
n m 6, trong ó 63% hay 53.5 tri u ng

c 2006) và ang gia t ng v i m c 1.44% hàng
i n.m trong

i v i n n kinh t
ã
c gi m b t
và th tr ng m$ c'a cho !u t n c ngoài. T ng tr $ng kinh t g!n ây r t n t ng.
Trong giai o n 2001-2005 t ng tr $ng
ngoái. N m nay m c t ng tr $ng d

ki n

t trên 7,5%/n m,

t #nh i m 8,4% vào n m

t 8%.

Vi t Nam là m t trong nh ng n n kinh t phát tri n nhanh nh t th gi i và xu h
8

ki n s0 ti p t c trong n m 2006 và trong t
n i b t và cam k t c a Chính ph
cách ngày càng gia t ng
hi n

ng lai có th nhìn th y

ng này d

c. Nh ng phát tri n

i v i t do hóa kinh t và h i nh p qu c t , và nh ng c i


nn m

c coi là có các chính sách kinh t v mô phù h p và th n tr,ng nên ã t o ra
nh kinh t v mô (bao g m c m c n bên ngoài $ m c b n v ng) và m t môi

ng kinh t h tr

cho vi c phát tri n trong khi chính sách tài khoá th n tr,ng em l i k t

qu là thâm h t ngân sách nh), m t kho n n khá nh) trong khi t( l chi tiêu công c ng b n
v ng trong GDP. Tuy nhiên, Vi t Nam v+n theo u i m t chi n l c khác v i các n n kinh t
ang chuy n
i khác; vi c gi m m nh các s$ h u qu c doanh không ph i là c u ph!n
chính, và t c
ph và các

c i cách c

c u trong khu v c qu c doanh v+n là m t v n

gi a Chính

nh ch tài chính qu c t .

6

FAO: C c u dân s Vi t Nam, tháng 7, 2005.
IMF: PRSP tháng 2, 2006
T ng s n ph&m qu c n i (GDP) t ng tr $ng 8,4% n m 2005, m c cao nh t trong vòng 9 n m. Quý I 2006, GDP

doanh tr c nay ch a t ng có $ t t c các c p. Doanh nghi p t nhân hi n chi m 33%
t ng giá tr ch t o và ch# tính riêng trong n m 2005 ã có kho ng 40.000 doanh nghi p
t

nhân xin gi y phép kinh doanh, t c là m c t ng 9% tính theo s l

ng và 43% trong

ng ký so v i n m tr c ó. M c v n trung bình c a nh ng doanh nghi p
l ng v n
m i này là kho ng 170 nghìn ôla, dù r.ng còn nh) song ã cao g p hai l!n so v i 5
n m tr

c. Trong th p k( v a qua, m c l

giá tr th c. Các c

h i to l n

ng trung bình t ng kho ng 7%/n m tính theo

c t o ra thông qua quá trình d+n t i mô hình phát tri n

t ng th , v i h s Gini, nh.m o l ng tính b t cân b.ng kinh t , $ m c khá th p và n
nh là 0,37 10. Các ch# s v tiêu th qu c n i và !u t
u r t t t. Xét chung thì t( l !u
t

so v i GDP


nh ng nhóm nghèo h n và d" b t n th ng h n. Liên quan
n m c tiêu phát tri n
thiên niên k( toàn c!u, Vi t Nam t

ã xây d ng 12 m c tiêu phát tri n c a mình (

coi là m c tiêu phát tri n thiên niên k( c a Vi t Nam ho c VDG) trong
n n m 2010.
tiêu cho gi m nghèo và xã h i

ó

c

a ra m c

Nhìn chung $ Vi t Nam vi c ti p
c n v i giáo d c, y t và vi c
tham gia c a dân chúng trong
l c l

ng lao

ng cao h n

áng k so v i nh ng qu c gia
phát tri n t ng
có m c
ng và các ch
gi m nghèo m c tiêu

M c tiêu 5: C i thi n s c kho* ng i m4
M c tiêu 6: Ch ng các b nh HIV/AIDS, s t rét và các
b nh khác
M c tiêu 7:
m b o b n v ng v môi tr ng
M c tiêu 8: Xây d ng quan h
i tác toàn c!u cho phát
tri n

ng trong

n m 2004 và t o
c l i thoát kh)i nông nghi p cho r t nhi u ng
r.ng i u này làm gia t ng t c
ô th hóa t i các trung tâm l n nh

10

i $ nông thôn. Dù
TP HCM, à

UNDP: MGDs và SEDP, tháng 11, 2005.

20


Xây d ng Chi n l

c T ng th



13

ng, lên t i 3,5 i m % . Thu nh p bình quân !u ng

i trong

ng/ng i/n m (543 ôla M ), t ng kho ng 14,67% so v i
n m 2004 là kho ng 8,6 tri u
200314 và hi n t i vào kho ng 638 ôla M . Trong kho ng th i gian t 2002 n 2004, các
h gia ình ã

t m c t ng l n (21%) và khá bình 1ng v t ng thu nh p bình quân !u

ng i theo giá tr th c, tính cho m,i n c thu nh p, nh ng
có thu nh p trung bình15.
S

t ng tr $ng c a n n kinh t

c h tr

c bi t m nh m0 trong ba nhóm

b$i k t qu gi m nghèo n t

ng, v i m c

nghèo tính trên !u ng i gi m t 58% n m 1993 xu ng còn 37% trong n m 1998 và 29%
trong 2002, và n m c th p còn 24% n m 2004, có ngh a là m t ph!n ba dân s ã thoát


Xây d ng Chi n l

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

vào n m 1990 thì con s ó c a Vi t Nam là h n g p hai l!n m c trung bình c a khu v c.
Theo ánh giá này thì Vi t Nam ã v t qua Trung Qu c, 6n
và Phi-lip-pin và ch# có m c
nghèo cao h n Indonesia m t chút.

B ng 4.2 S+ li u So sánh v GDP,

ói nghèo và tuy n d#ng th

c%p

V m t xu t kh&u thì Vi t Nam t ng tr $ng nhanh h n Trung Qu c k t

1990 và m c t ng

tr $ng này không h có d u hi u thuyên gi m. Ngoài ra xu t kh&u c a Vi t Nam t ng g!n
22,4% trong n m 2005 tính v m t giá tr , và trong 5 tháng !u 2006 t m c 24,2% n m này
so v i n m tr

c và

t 22 t( ôla M , v i s


l c vào tháng 12 n m 2001 là m t b c ti n l n trong quá trình gia nh p vào T ch c
Th

ng m i Th gi i (WTO) và i u này ã di"n ra vào tháng 12, 2006. Vi c t ng tr $ng

xu t kh&u nhanh chóng
c h tr b$i các hi p nh song ph ng và a ph ng ã có
hi u l c t n m 1996, ch y u là Khu v c T do Th ng m i ASEAN (AFTA) và Hi p nh
Th

16

ng m i Song ph

ng v i Hoa K5.

World Bank Vi t Nam: Báo cáo ánh giá – c p nh t v
nhà tài tr gi a k5, Nha Trang, 9 – 10 tháng 6, 2006

i m i và Phát tri n Kinh t c a Vi t Nam, H i ngh Các

22


Xây d ng Chi n l

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô


8% GDP. V i ngu n ki u h i (nh ng dòng ti n chính th c) d
thì thâm h t cán cân vãng lai s0 ch# còn 0,3% GDP trong n m 2005 so v i 3% trong n m
2004.

17

Nh p kh&u chính c a Vi t Nam là các s n ph&m hóa d!u, phân urê, thép th)i, d

c

ph&m, máy móc và ph tùng, các nguyên li u !u vào c a d t may, nh a và hóa ch t. Các
s n ph&m nh p kh&u ch y u n t các n c ASEAN, Trung Qu c, ài Loan, Nh t và EU.
T ng tr $ng m nh m0 nh p kh&u là c!n thi t

Vi t Nam

t

c các m c tiêu c a n m

2005 cho các ngành công nghi p, xây d ng và nông nghi p.
T ng tr $ng th

ng m i bán l*

t 18,5% n m 2004. L m phát,

c tính toán b.ng Ch# s

giá tiêu dùng (CPI), trung bình $ m c 8,2% cho n m 2005. M t s nhân t tác

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

cho thuê v n phòng và c n h , chi m kho ng 25%. Vi t Nam ã th c hi n công tác t nhân
hóa các doanh nghi p nhà n c (SOEs) nh là m t ph!n trong nh ng n l c nh.m duy trì
l c &y cho ho t

ng !u t

ho ch gi m s l

tr c ti p n

c ngoài. Tuy nhiên, trong khi Chính ph

ng các doanh nghi p nhà n

n m 2005 thì Vi t Nam ã không
ho ch c a n m 2004.

t

tk

c xu ng còn kho ng 2000 doanh nghi p vào

c k ho ch

t ra cho n m 2003 và ch#

!u t tr c ti p n

các c h i !u t

ngày càng

t và doanh nghi p gia ình.
c ngoài ròng s0 ti p t c t ng trong n m 2006. T ng các kho n

c ngoài (FDI) ã

c phê duy t n m 2006

c tính

t 10,2 t( ôla M ,

t ng 47% so v i n m tr c. Các nhà !u t l n nh t c a bao g m Singapo, ài Loan, Nh t
B n, Hàn Qu c và H ng Công. Ngoài lý do Vi t Nam gia nh p WTO và vi c t do hóa các
i u lu t !u t

n

c ngoài liên quan thì s

phát tri n nhanh chóng tiêu dùng t

nhân là lý

do thu hút các nhà !u t n c ngoài. Các nhà !u t này ang ngày càng chú tr,ng vào

(22 ôla) hi n t i.

24


Xây d ng Chi n l

c T ng th

ti p c n Tài chính vi mô

c là 36%. C!n nh n m nh r.ng Vi t Nam là n
GDP v+n gi $ m c có th ki m soát
không b ph thu c n ng n vào tr giúp bên ngoài.

B)

i tho i Chính sách Qu c gia và Ch

c

ng trình C i cách

M c dù Vi t Nam là m t qu c gia ang phát tri n có thu nh p th p, qu c gia này có nhi u k t
qu t t trong công tác gi m nghèo và n
ra ch ng trình c i t kinh t (“
này bao g m các c i cách v th tr
Nam. Chính sách này ngay t

nh kinh t v mô k t

ng xã h i ch ngh a ho t

ng theo c

i sang n n

ch th tr

ng có

c, và có nhi u c i t v c c u h n.

7nh h $ng c a quá trình c i cách kinh t - xã h i $ Vi t Nam trong th p niên v a qua r t n
t ng, c trên l nh v c phát tri n kinh t và gi m ói nghèo. Tuy nhiên, v+n còn t n t i s
a vào m t h th ng qu n lý kinh t m$, n ng ng và m t h th ng
phân tách gi a vi c
chính tr chuy n bi n ch m ch p và trì tr ; c-ng nh
kinh t th tr

gi a

ng. Vai trò c a vi c l p k ho ch c a nhà n

o

c xã h i ch ngh a và n n

c trong n n kinh t chuy n

i

s2n có c a tín d ng, t o i u ki n cho vi c ti p c n và !u t

cho

giáo d c và y t . Ph ng pháp m i trong vi c l p k ho ch b t !u t p trung vào vi c ánh
giá l i c s$ cho vi c Chính ph tham gia vào t$ng l nh v c công c ng, c bi t là v khuôn
kh qu n lý và lu

t pháp ch ng t -r t và vi c

c p d ch v công c ng.

a các y u t t

nhân vào trong vi c cung

ng th i vi c phân b ngu n l c ngân sách c-ng

c quan tâm

h n, thông qua vi c cung c p các m c tiêu có tính nh tính thay vì nh l ng cho vi c can
thi p c a Chính ph và trong vi c khuy n khích các l nh v c có l i th c nh tranh t ng i.
Các ví d có liên quan

n Vi t Nam bao g m vi c phát tri n các th tr

ng b o hi m và c!m

c , vi c cung c p tín d ng cho các doanh nghi p v a và nh) (SMEs) và $ nh ng vùng nông
thông, vi c &y m nh nghiên c u công ngh .