ỦY BAN NHÂN DÂN HUYỆN HOÀI ĐỨC
-----š›&š›----Mã SKKN
( Dùng cho hội đồng chấm của sở)

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI :

“ Rèn luyện cho học sinh kỹ năng vận dụng phép so sánh khi
làm bài văn nghị luận văn học ”

MÔN

: NGỮ VĂN

TÀI LIỆU KÈM THEO

: ĐĨA CD MINH HỌA

Năm học 2014 - 2015
1


II- NÔI DUNG ĐỂ TÀI
Tên đề tài: “ Rèn luyện kỹ năng vận dụng phép so sánh khi làm bài văn
nghị luận”
1. Lý do , muc đích, yêu cầu của đề tài:
Chúng ta đều biết ngôn ngữ là sự sáng tạo kỳ diệu của loài người, là
phương tiện phổ biến và thuận tiện nhất trong giao tiếp giúp chúng ta bày tỏ ý
kiến, thái độ đánh giá riêng của mình.
Nhưng không phải cứ có ngôn ngữ là chúng ta bày tỏ được ý kiến, thái độ,
nhận xét cho người khác hiểu được một cách chính xác, sâu sắc và khoa học.

xét, bàn luận của người viết về một vấn đề, hiện tượng nào đó trong đời sống xã
hội, đời sống văn học.
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy ngữ văn 9, tôi nhận thấy khi các em
tiếp xúc với văn nghị luận còn nhiều bỡ ngỡ vì đối vói các em, các em mới được
làm quen với loại văn này. Mặt khác'những vấn đề yêu cầu cần có để-viết tốt bài
văn nghị luận với học sinh THCS còn hạn chế vì vốn sống thực tế còn nghèo
nàn, vốn hiểu biết văn hoá, phong tục, tập quán trong xã hội, vốn lập luận còn
non nớt , các em ít quan tâm đến tính chặt chẽ, lôgic trong văn nghị luận. Nhưng
nói như thế cũng không có nghĩa là các em không thể tiếp xúc tạo lập được loại
văn bản này nếu có sự hướng dẫn cụ thể, khoa học. Yai trò của người giáo viên
là cần thiết phải dưa ra những định hướng để giúp các em hình thành kỹ năng và
biết vận dụng những phương pháp vốn dĩ đã rất quen thuộc với các em trong văn
nghị luận. Một trong những phương pháp đó là phép so sánh.
Trong văn nghị luận so sánh là một thao tác không thể thiếu. Nghị luận dù
ở dạng nào cũng phải có thao tác này. Từ kinh nghiệm thực tế giảng dạy của bản
thân, không ngừng nghiên cứu tài liệu và học hỏi đồng nghiệp, toi đã rút ra một
số kinh mghiệm trong việc rèn luyện kỹ năng vận dụng phép so sánh cho học
sinh khi làm bài văn nghị luận, ỏ' đây tôi chỉ xin đưa ra dạng làm bài

nghị luận văn học.
2. Pham vi và thời gian thưc hiên để tài:
* Phạm vi: Người viết chỉ đề cập vào một vấn đề nhỏ nhưng thiết

thực trong quá trình giảng dạy tập làm văn phần “Nghị luận văn học”
* Thời gian thực hiện: Ra đời và thực hiện trong năm học 2014-

2015 quá trình tôi giảng dạy ngữ văn lớp 9.
3




sánh nhưng sánh và diễn sánh và diễn
chưa logic
4

đạt đúng
3

đạt hay
0

3, Biên pháp thưc hiên đề tài:
Trong nghị luận văn học, biện pháp so sánh có tác dụng làm nổi bật, khắc
đậm cái hay, cái riêng, tính mói lạ chưa từng thấy của vấn đề, của đối tượng
đang phân tích. Mặt khác nhờ mở rộng so sánh câu văn sẽ bót đơn điệu, nặng nề,
trở nên thoáng, sinh động hơn.
Khi rèn cho các em kỹ năng vận dụng phương pháp so sánh khi làm bài
nghị luận văn học, tôi đã chia ra một số kiểu so sánh sau:
a, So sánh bằng cách đặt đối tượng phân tích, bàn luận ( từ ngữ,

hình ảnh, chi tiết... ) trong tiến trình thòi gian, liên hệ so sánh cách thê
hiện nó trong văn chương thời kỳ trước hoặc sau đó.
Ví dụ:khi phân tích hình ảnh người chiến sĩ lái xe trên tuyến đường

Trường Sơn qua văn bản :”Bài thơ về tiểu đội xe không kính”của
Phạm Tiến Duật ta có thể so sánh với hình ảnh anh vệ quốc trong thơ
ca kháng chiến chống Pháp qua văn bản Đồng chí ” của Chính Hữu:
“... Cái bắt tay của người lính lái xe Trường Sơn như truyền cho nhău sức
mạnh, họ truyền cho nhău cả niềm tin và niềm hy vọng về chiến thắng ngày
4

khác nhau. Nhân đây tôi xin trích lược một đoạn bĩnh giảng của Lê
Chí Viễn khi bình giảng câu thơ trong bài”Ngóng gió đông” của

5


Nguyễn Đình Chiểu có vận dụng phép so sánh trên để các đồng
nghiệp tham khảo:
“ Bờ cõi xưa đà chia đất khác.
Nắng sương nay há đội tròi chung”
Cảm làm sao cho hết được cái xót đau trên đất nước và trong lòng người
có câu thơ “ Bờ cõi xưa đà chia đất khác”,ở sự đối lập giữa “xưa” và “khấc”!Có
phải trong ba chữ “bờ cõi xưa ”ấy đã hàm ngụ cả một pho truyền thống dựng
nước và giữ nước đạm mồ hôi xương máu của cha ông , từ sự khẩng định dõng
dạc chủ quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm của đất nước ở Lý Thường Kiệt
đến niềm tự hào về nền văn hiến rõ ràng của dân tộc ỏ' Nguyễn Trãi, cũng như ý
chí sắt đá bảo vệ từng tấc đất ở Lê Thánh Tông, giữ gìn từ màu răng đến mái tóc
ở Quang Trung. Ây vậy mà nay bờ cõi muôn xưa ấy đã bị chia cắt cho kẻ khác,
thành đất khác...”
b, So sánh bằng cách liên hệ đối tượng đang phân tích ,vấn đề

đang bàn luận trong tác phẩm ấy với những tác phẩm khác ra đòi
cùng một thời kỳ .Biện pháp so sánh này có tác dụng khẳng định vẻ
đẹp độc đáo ,tính riêng của đối tưọng ,của vấn đề .
Với đề bài ; Phân tích nhân vật ông Hai trong truyện ngắn Làng của Kim
Lân , có thể so sánh với tình yêu qưê hương đất nước của con người trong thòi
kỳ kháng chiến chống Pháp :
Trong trái tim mỗi con người luôn có một khoảng dành riêng cho quê
hương ,tình cảm dạt dào cháy bỏng với quê hương có sức sôhg mãnh liệt bền
bỉ .Đặc biệt trong hoàn cảnh gian khó nguy hiểm,tình cảm ấy càng toả sáng rạng

kỳ sưu thuế thì Nam Cao lại góp một tiếng nói riêng của mình khi ông luôn day
dứt trước câu chuyện nhân phẩm bị chà đạp, trước chuyện vật vã chống trọi với
sự xô đẩy của hoàn cảnh đầy bi kịch của “Lão Hạc”.
c, So sánh bằng cách tìm cái trái ngược, đối lập với đối tượng

đang phân tích ,bàn lưận ,chỉ ra sự tương phản giữa hai phía để khẳng
định cái hay, cái đẹp của đối tượng .
Ví dụ : Khi phân tích hình ảnh những nữ thanh niên xung phong trên
tuyến đường Trường Sơn trong văn bản : “Những ngôi sao xa xôi” của Lê Minh
Khuê có thể so sánh sư đối lập giữa hoàn cảnh sống, chiến đấu của ba nhân vật :
Nho ,Thao , Phương Định vói tâm hồn ,tinh thần của họ :
7


Hoàn cảnh sống chiến đấu nguy hiểm gian khổ .ở đó dường như không có
dấu hiệu của sự sống :đường lở loét ,cây cối xác xơ ...vậy mà vẫn vang lên tiếng
hát ,tiếng cười của những nữ thanh niên xung phong .
Phân tích có sư đối chiếu như thế ,ta hiểu thêm về vẻ đẹp trong tâm hồn
của những nữ chiến sỹ .
Khi tìm hiểu về vẻ đẹp của người chiến sỹ lái xe Trường Son trong thời
kv kháng chiến chống Mỹ qua văn bản : “Bài thơ tiểu đội xe không kính.”của
Phạm Tiến Duật ở khổ thơ cuối phải so sánh sự đối lập giữa cái không và cái
có : “Trong hoàn cảnh chiến tranh ,giữa bao nhiêu thiếu thốn .Trang thiết bị
phục vụ cho chiến trường cũng không đầy đủ ,phương tiện của người lính là
:những
chiếc xe không có kính ,không có đèn ,không có mui và có thể
còn nhiều cái không có nữa ,nhưng xe vẫn băng băng chạy nối tiếp hết
đoàn này đến đoàn khác để chi viện cho Miền nam thân yêu ,bởi trong những
chiếc xe không có nhiều thứ ấy là người chiến sỹ có một “trái tim”-trái tim ấy là
sức mạnh chiến đấu ,là ý chí kiên cường -Tác giả xây dựng hình ảnh thơ trong

Đạp trên lá vàng khô .”
Còn “Đây mùa thu tới” của Xuân Diệu ,rộn rã ,vui sướng ,vồ vập vối hình
ảnh về mùa thư “Với áo mơ phai dệt lá vàng”cũng góp một bức tranh mùa thu
vào trời thu đất Việt,không ồn ào náo nhiệt .Hữu Thỉnh -bằng tất cả những cảm
nhận vô cùng mới mẻ ,tinh tế ,Ông đã cho ra mắt bạn đọc một “Sang thu”nhẹ
nhàng nhưng đầy quyến rũ và ẩn chứa một ý vị sâu sa .
Khi tìm hiểu bài thơ “Mùa xuân nho nhỏ”có thể so sánh như sau:
“Mùa xuân chính là sự chuyển giao của đất trời mỗi khi năm mới đến
,nhưng trong thơ Thanh Hải nó trở thành “mùa xuân nho nhỏ”như có hình có
khối .Mùa xuân đã gợi cảm hứng cho không biết bao thi nhân,ta bắt gặp một đôi
bướm trắng “phấp phới sấn hoa bay”trong thơ Lê Thánh Tông ,một màu xanh
“rợn chân trời”của cỏ non trong thơ Nguyễn Du hay một “Mùa xuân chín”với
những cô thôn nu trẻ trung ,xinh đẹp của Hàn Mặc Tử ....nhưng bằng hình tượng
“Mùa xuân nho nhỏ”rất độc đáo /Thanh Hải đã tạo nên một dáu ấn cho riêng
mình trước cảm hứng mùa xuân -Phải chăng đó là hình ảnh ẩn dụ của sự cống
hiến cuộc đời mình cho đất nước ,để cùng với mọi người làm nên “mùa xuân
lớn”của dân tộc”.
Hay khi tìm hiểu về đề tài tinh cảm gia đình :tình phụ tử ,tình mẫu tử có
thể so sánh giữa các văn bản :Con cò ,Khúc hát ru những em bé lớn trên lưng
mẹ ,Nói với con.. .để thấy được những nét đặc sắc riêng về nghệ thuật cũng như
9


về nội dung của từng tác phẩm .Qua đó ,học sinh biết đánh giá từ tổng quát đến
cụ thể vẻ đẹp chung và riêng của từng văn bẳn .
e, So sánh bằng cách đối chiếu đối tượng bình luận ,phân tích ,không chỉ
trong phạm vi văn học Việt Nam mà còn mở rộng ra văn học nước ngoài .Cách
so sánh này giúp học sinh có cách đánh giá về vai trò nói chung của văn học là
đều hướng đến


- Học sinh đã biết vận dụng các kiểu so sánh khi làm bài văn nghị luận văn
học, giúp bài văn sinh động, mạch văn sâu hơn.
- Các em có cách đánh giá chính xác về nội dung của từng giai đoạn văn
học, năm được đặc điểm của từng giai đoạn văn học, nắm được đặc điểm phong
cách từng tác giả. Qua đó biết liên hệ giữa văn bản này với văn bản khác để tìm
ra nét đặc sắc riêng biệt của mỗi văn bản.

- Khi phân tích một văn bản ,các em đã biết lấy dẫn chứng ở văn
bản khác có cùng đề tài với văn bản đang phân tích để bài viết hấp dẫn
hơn .
- Thông qua cách so sánh ,các em tự rút ra bài học giáo dục có ý

nghĩa nhân văn để các em tự hình thành nhân cách ,sống tốt hơn
Sĩ số

HS không

HS có vận

HS vận

HS vận

vận dụng so

dụng so

dụng so

dụng so



Hữu Thỉnh viết về mùa thu là hay nhât ,đặc sắc nhất ...

12


Y - KẾT LUẬN :
Như vậy khi làm bài văn nghị luận về tác phẩm văn học ,chúng ta có
nhiều kiểu so sánh để mỏ' rộng ,đào sâu vấn đề ,soi sáng thêm giá trị của đối
tượng .N ế u biết vận dụng kết hợp nhiều dạng so sánh khác nhau thì bài viết
thêm phong phú ,sinh động ,hấp dẫn .Nhưng dù vận dụng kiểu so sánh nào cũng
cần tránh sự so sánh khập khiễng ,máy móc .Cần phải cân nhắc ,so sánh bằng cái
nhìn của chiều sâu tri thức khoa học .Mặt khác ,cần xác định mục đích của so
sánh là để làm gì ? so sánh như thế nào để làm sáng rõ đối tượng mình đang
phân tích ,bàn luận ,giúp học sinh có vốn hiểu biêt văn học sâu và biết vận dụng
hiểu biêt ấy khi làm bài nghị luận văn học
Tóm lại ,phương pháp so sánh khi làm bài văn nghị luận có rất

nhiều kiểu dạng khác nhau.Trên đây chỉ là một số nhưng kiểu so sánh
tôi đã vận dụng khi giảng dạy ,có thể chưa được đầy đủ và hoàn
thiện .Tôi rất mong được đón nhận các ý kiến đóng góp của hội đồng
khoa học ,các bậc tiền bối và đồng nghiệp .
VI -NHỮNG KIẾN NGHỊ VÀ ĐỂ NGHỊ SAU QUÁ TRÌNH
THỰC HIỆN ĐỂ TÀI:
- Sở Giáo dục -Đào tạo ,phòng giáo dục huyện Hoài Đức nên tổ chức
những lớp học bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên vào dịp hè để giáo viên có
điều kiện nâng cao phương pháp giảng dạy
- Phòng giáo dục tôn trọng, phát huy những sáng kiến kinh nghiệm
nghiệm hay và phổ biến đến giáo viên để giáo viên học tập, rút kinh nghiệm.