THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
ĐHCN
SV
GV
PPDH
CNXH
PPGD
KHMT
CN may

Đại học công nghiệp
Sinh viên
Giảng viên
Phương pháp dạy học
Chủ nghĩa xã hội
Phương pháp giảng dạy
Khoa học máy tính
Công nghệ may

MỤC LỤC
PHỤ LỤC IV..............................................................91

1


2


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1. Tầm quan trọng của tự học môn Tư tưởng Hồ
Chí Minh..................................................................23

Ngay từ Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa
VIII đã nêu rõ “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục và đào tạo, khắc
phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người
học. Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào
quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho
học sinh, nhất là sinh viên đại học, phát triển mạnh phong trào tự học, tự đào
tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất là thanh niên”. Đại hội
VII năm 1991 xác định “lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh
làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động, lấy tập trung dân chủ làm
nguyên tắc tổ chức cơ bản”

4


Trường Đại học Công nghiệp Hà Nội với mục tiêu đào tạo nguồn nhân
lực chủ yếu là sinh viên khối ngành tự nhiên nên việc giảng dạy các môn lý
luận chính trị có thuận lợi và khó khăn riêng. Với đặc điểm môn Tư tưởng Hồ
Chí Minh với sự hình thành, phát triển phong trào cách mạng Việt Nam và thế
giới, gắn với thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội; được hình thành từ nhiều
nguồn gốc, trải qua quá trình lâu dài với nhiều giai đoạn khác nhau…nên
kênh thông tin, tư liệu phục vụ cho việc học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
rất phong phú, đa dạng. Việc học tập giúp sinh viên hiểu rõ Tư tưởng Hồ Chí
Minh có giá trị về lý luận và thực tiễn phù hợp với cách mạng Việt Nam…nên
để học tập có hiệu quả người học cần phát huy, lựa chọn phương pháp tự học
môn Tư tưởng Hồ Chí Minh phù hợp là rất cần thiết. Mặt khác, căn cứ vào
hình thức đào tạo theo tín chỉ việc sinh viên trường Đại học Công nghiệp chú
trọng hoạt động tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh trở nên quan trọng.
Căn cứ vào phân bổ chương trình môn Tư tưởng Hồ Chí Minh từ năm
2013 do Khoa Lý luận chính trị và Pháp luật xây dựng. Trong mỗi chương
đều có một tiết thảo luận và trong thời lượng cả học phần có hai bài kiểm tra

hay học tủ nên kết quả học tập chưa đáp ứng yêu cầu đặt ra. Một số SV chưa
lựa chọn phương pháp tự học phù hợp nên mất nhiều thời gian nhưng hiệu
quả đạt được chưa như mong muốn.
Từ những lý do trên, nhóm tác giả chọn đề tài “Biện pháp nâng cao
hiệu quả tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên trường Đại học Công
nghiệp Hà Nội” để viết đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường năm 2014.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài làm sáng tỏ vấn đề tự học và nghiên cứu đề xuất biện pháp nâng
cao hiệu quả tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh viên trường ĐHCN
Hà Nội nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

6


3.1. Đối tượng nghiên cứu
Nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả tự học môn Tư tưởng
Hồ Chí Minh đối với sinh viên trường ĐHCN Hà Nội.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu một số biện pháp nâng
cao hiệu quả tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh, cụ thể trong chương V, VII
học phần môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
Phạm vi địa bàn nghiên cứu: tại trường ĐHCN Hà Nội
Sinh viên đại học, khóa 7, năm thứ hai (KHMT, KTMP, Kế toán, CN
may)
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn biện pháp nâng cao hiệu quả tự
học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
Khảo sát, đánh giá thực trạng tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cho


8


Chương 1.
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA BIỆN PHÁP
NÂNG CAO HIỆU QUẢ TỰ HỌC MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1.1. Một số khái niệm cơ bản của đề tài
1.1.1. Khái niệm biện pháp
Trong cuốn “Từ điển Tiếng Việt tường giải và liên tưởng”, tác giả
Nguyễn Văn Đạm cho rằng: “Biện pháp là cách làm, cách hành động, đối phó
để đi tới một mục đích nhất định” [10, tr. 66].
Trong “Từ điển Tiếng Việt” do Hoàng Phê (chủ biên) đưa ra khái niệm
“Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể” [17, tr 64].
Như vậy, nghĩa chung nhất của biện pháp là cách làm để thực hiện một
công việc nào đó nhằm đạt được mục đích đề ra.
Để hiểu rõ hơn khái niệm biện pháp, chúng ta cần phân biệt nó với một số
khái niệm tương tự như phương pháp, giải pháp, cách thức. Điểm giống nhau
của các khái niệm này là đều nói về cách làm, cách tiến hành một công viêc. Tuy
vậy, giữa các khái niệm cũng có những điểm khác nhau. Biện pháp chủ yếu nhấn
mạnh đến cách làm, cách hành động cụ thể. Phương pháp nhấn mạnh đến trình
tự các bước có quan hệ với nhau (tạo nên một hệ thống) để tiến hành một công
việc có mục đích. Trong “Từ điển Tiếng Việt” do Hoàng Phê (chủ biên) giải
thích: “Phương pháp là hệ thống các cách sử dụng để tiến hành một hoạt động
nao đó”. Từ điển Tiếng Việt trường giải và liên tưởng của Nguyễn Văn Đạm
cũng cho rằng: “Phương pháp là trình tự cần theo trong những bước có quan hệ
với nhau khi tiến hành một việc có mục đích nhất định”.
Về khái niệm giải pháp, tác giả Hoàng Phê nhấn mạnh dến phương
pháp giải quyết một vấn đề. Tác giả Nguyễn Văn Đạm nhấn mạnh ý khắc

nghiệm học tập của người trở thành vấn đề lý luận để về phương pháp tự học
nói chung.
Trên cơ sở nghiên cứu tiếp thu, lĩnh hội quan niệm của các nhà giáo
dục về phương pháp tự học, tác giả nêu quan niệm từ góc độ hoạt động tích
cực và chủ động của người học có thể hiểu phương pháp tự học là hệ thống
những cách thức, biện pháp, phương tiện, con đường mà người học đúc kết
được từ thực tiễn học hỏi kinh nghiệm, được người học lựa chọn và sử dụng

12


trong quá trình tiếp thu, lĩnh hội và nhận thức hệ thống tri thức cụ thể nhằm
đáp ứng mục tiêu và nhiệm vụ học tập trong kế hoạch đề ra của bản thân,
đáp ứng yêu cầu đào tạo.
1.2. Đặc điểm của môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
Mỗi một môn học có đối tượng và nhiệm vụ khác nhau, vì vậy có
những đặc điểm riêng tác động đối với hoạt động dạy và học môn học, tạo
nên những sắc thái riêng cho mỗi hoạt động. Phương pháp tự học nhằm phát
huy tính tích cực học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh, sinh viên cần phải nắm
vững những đặc điểm của môn học được tiếp cận từ mục tiêu, chương trình,
giáo trình môn học; thể hiện ở đặc điểm tri thức.
1.2.1. Về mục tiêu của môn học
Theo mục tiêu đào tạo của các trường đại học và cao đẳng "Việc học
tập chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh là điều cần thiết để nâng
cao chất lượng đào tạo, giáo dục bộ môn. Sinh viên sẽ nắm vững hơn những
kiến thức cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, làm cơ
sở phương pháp luận cho việc học tập chuyên ngành khoa học, để vận dụng
kiến thức đã học vào cuộc sống, công tác sau khi tốt nghiệp" [14, tr 8]. Như
vậy, sinh viên nắm được nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh là quá
trình vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện,

giảng luận

TT

Nội dung

1

Chương mở đầu:Đối tượng, phương pháp nghiên
cứu và ý nghĩa học tập môn tư tưởng HCM
Chương 1:Cơ sở, quá trình hình thành và phát
triển tư tưởng Hồ Chí Minh
Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn đề dân
tộc và cách mạng giải phóng dân tộc
Chương 3: Tư tưởng Hồ Chí Minh về CNXH và
con đường quá độ lên CNXH ở Việt Nam
Chương 4: Tư tưởng Hồ Chí Minh về Đảng Cộng
sản Việt Nam
Chương 5: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn
kết dân tộc và đoàn kết quốc tế
Chương 6: Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân chủ và
xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân
Chương 7: Tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa,
đạo đức và xây dựng con người mới
Tổng cộng:

2
3
4
5


3

3

3

5

4

1

30

24

6


Năm 2013, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xuất bản giáo trình “Tư tưởng
Hồ Chí Minh” dùng trong khối các trường đại học, cao đẳng khối không
chuyên ngành, thể hiện tính khoa học, tính sư phạm, tính thực tiễn.
1.2.3. Về nhiệm vụ nghiên cứu môn học
Môn Tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống quan điểm, lý luận về
cách mạng Việt Nam trong dòng chảy của thời đại mới mà cốt lõi là tư tưởng
về độc lập dân tộc; mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn trong hệ thống tư
tưởng cách mạng Hồ Chí Minh; mối quan hệ biện chứng về tư tưởng độc lập
dân tộc gắn với chủ nghĩa xã hội; vấn đề đại đoàn kết dân tộc, về Đảng Cộng
sản Việt Nam và Nhà nước của dân, do dân, vì dân cùng với các vấn đề đạo

mạng thế giới; phản ánh những vấn đề cơ bản có tính quy luật của cách mạng
Việt Nam; là nền tảng tư tưởng kim chỉ nam cho hành động của Đảng. Mặt
khác, từ khi hình thành và phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh luôn luôn phải đối
mặt đấu tranh với những tư tưởng, quản điểm bảo thủ, lạc hậu, những lý luận
sai lầm trong và ngoài nước, bởi vậy tư tưởng Hồ Chí Minh mang giá trị tiến
bộ, điển hình của thời đại.
Thứ ba, tri thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh là sự gắn bó chặt chẽ giữa
tư tưởng và hành động, giữa tư tưởng lý luận và cuộc đời thực, có sự gắn bó
hữu cơ của tư tưởng cách mạng, khoa học với phương pháp, phong cách của
hành động thực tiễn của Người. Trên quan điểm "thực tiễn" của học thuyết
Mác - Lênin, thấm nhuần triết lý phương Đông trọng "thân giáo" hơn "thư
giáo", chính vì thế Hồ Chí Minh trở thành "một nhà lý luận thực tiễn", tri thức
môn học không chỉ thể hiện qua các tác phẩm, bài viết, bài nói mà còn thể
hiện trong cuộc đời và sự nghiệp hoạt động cách mạng, trong phong cách
sống của Người, thể hiện ở thành quả cách mạng và sự tiến bộ xã hội mà
Người tạo dựng.
Thứ tư, tri thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh là hệ thống các quan điểm
toàn diện, phong phú, sâu sắc về những vấn đề của cách mạng Việt Nam được
trình bày theo một hệ thống chặt chẽ, là sự kết tinh văn hóa dân tộc và kế thừa
giá trị văn hóa nhân loại, phản ánh đa dạng nhiều chiều những vấn đề của đời

16


sống xã hội, vừa mang tính phổ quát nhân loại, vừa mang tính đặc thù dân
tộc.
Thứ năm, tri thức môn tư tưởng Hồ Chí Minh mang tính quốc tế, tính
thời đại sâu sắc, phản ánh tầm nhìn thời đại của một danh nhân văn hóa, kiệt
xuất, một chính khách quốc tế, tư tưởng cách mạng của Người không chỉ bó
hẹp trong đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng dân tộc mà là cuộc đấu tranh

tưởng Hồ Chí Minh trên cơ sở nền tảng hệ thống tri thức các môn khoa học
Mác - Lênin nói chung, trong chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo về điều
kiện để học tập môn tư tưởng Hồ Chí Minh nêu rõ việc học tập tư tưởng Hồ
Chí Minh chỉ được thực hiện khi sinh viên đã được học các môn trong hệ
thống tri thức nền tảng như Triết học, Kinh tế chính trị học, CNXH khoa học.
Phải chú ý hướng dẫn người học phương pháp liên kết với hệ thống tri thức
nền tảng, hướng dẫn người học nhận thực một cách đúng đắn các phạm trù,
quy luật của triết học, kinh tế chính trị, quy luật của sự phát triển lịch sử xã
hội từ đó mới có thể nhận thức đầy đủ tư tưởng và thực tiễn hoạt động của
nhà cách mạng Hồ Chí Minh.
Hai là: Hoạt động tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh phải trên cơ sở
hướng dẫn người học phương pháp nắm bắt, nhận thức về sự phát triển của
dân tộc, của cách mạng Việt Nam, gắn với phân tích, đánh giá sự kiện lịch sử
đảm bảo tính khoa học và tính thực tiễn, phương pháp vận dụng lý luận cách
mạng trong thực tiễn gắn với các giai đoạn lịch sử, từng điều kiện cụ thể vốn
là phương pháp mà Hồ Chí Minh luôn luôn coi trọng và sử dụng.
Ba là: Hoạt động tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh gắn với việc
trang bị cho sinh viên thế giới quan, nhân sinh quan khoa học và cách mạng,
giúp người học phân tích, đánh giá quy luật vận động và phát triển của lịch
sử, xã hội có quy luật; định hướng giúp sinh viên xác định lập trường tư tưởng
vững vàng, xây dựng bản lĩnh chính trị kiên định, tự chủ về kiến thức.
Bốn là: Hoạt động tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh đảm bảo hướng
dẫn người học mở rộng phạm vi tự học, tự nghiên cứu một cách tổng thể

18


nhiều môn khoa học, các lĩnh vực khác của đời sống thực tiễn trong xã hội,
hướng dẫn sinh viên tự làm giàu vốn hiểu biết của bản thân nhằm mở rộng
tầm nhìn, khả năng chinh phục và chiếm lĩnh kho tàng tri thức nhân loại.

hơn trong học tập; có nhu cầu mở rộng hiểu biết về tri thức môn học; mong
muốn được giới thiệu thêm tài liệu tham khảo, thông tin, tư liệu mới để tự
học; mong muốn được hướng dẫn phân tích mở rộng kiến thức đã được tiếp
thu.., giúp sinh viên phát huy được tính tích cực trong việc tìm tòi tư liệu học
tập, chủ động nắm bắt tri thức, nền tảng lý luận một cách có hệ thống, trình tự
và lôgic, đảm bảo không bị rỗng kiến thức. Từ ý thức thái độ học tập của sinh
viên có sự chuyển biến bản thân sinh viên nắm vững hệ thống tri thức môn
học, mở rộng, hiểu sâu sắc tri thức làm nền tảng cho việc học tập tốt môn học.
Nâng cao hiệu quả tự học là dạy cho người học biết lập kế hoạch tự học
cho bản thân, đây cũng là biện pháp hữu ích trong hướng dẫn phương pháp tự
học. Tính kế hoạch trong tự học của lãnh tụ Hồ Chí Minh là bài học sâu sắc
cho chúng ta về việc nhận thức đúng đắn vai trò của tự học.
Hoạt động tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh góp phần kích thích tinh
thần say mê, hứng thú học tập của sinh viên. Trong việc học tập môn tư tưởng
Hồ Chí Minh bản thân sinh viên khi đã đạt mục tiêu tiếp cận khối lượng tri
thức và nắm vững tri thức đó thì tinh thần say mê, hứng thú học tập sẽ được
khơi dậy, được phát huy cao đồng thời cũng từ say mê, hứng thú học tập môn
học sinh viên vươn tới rèn luyện thói quen học tập một cách tự giác, mở rộng
khả năng độc lập, sáng tạo, tự tìm tòi phương pháp, kỹ năng vận dụng tư
tưởng Hồ chí Minh vào việc lý giải những vấn đề nhận thức, giải quyết những
vấn đề đặt ra trong thực tiễn cuộc sống, gắn kết lý luận với thực tiễn, tư tưởng
và hành động.
Hướng dẫn tự học môn tư tưởng Hồ Chí Minh giúp sinh viên nắm vững
tri thức tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm phục vụ nâng cao kết quả học tập; khích
lệ sinh viên quyết tâm, phấn đấu vận dụng tri thức góp phần vào việc cải tạo
thực tiễn xã hội trên cơ sở phân tích, đánh giá đúng đắn quy luật vận động và

20



chung, phù hợp xu hướng đào tạo theo học chế tín chỉ hiện nay để phát huy
tính chủ động, sáng tạo của người học.
Vì vậy, sự cần thiết của việc nâng cao hoạt động tự học cho sinh viên
khối ngành không chuyên trong chiếm lĩnh tri thức môn Tư tưởng Hồ Chí
Minh là cần thiết. Trong chương 1, tác giả tiếp cận vấn đề tự học theo quan
điểm, lý luận dạy học mà các nhà giáo dục đã nghiên cứu, trước đòi hỏi của
thực tiễn và yêu cầu đổi mới PPDH theo hướng “lấy người học làm trung tâm”
nhóm tác giả khái lược cơ sở lý luận về vấn đề tự học, các khái niệm công cụ
của đề tài như khái niệm biện pháp, tự học; chương trình môn học do Bộ Giáo
dục và Đào tạo ban hành, đặc điểm và đặc thù của môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
những yêu cầu và tiêu chí nâng cao hoạt động tự học của sinh viên đối với môn
học này trong điều kiện hiện nay nhằm giúp các em nâng cao ý thức tự học và
thấy được hiệu quả, ý nghĩa và giá trị của môn học đối với bản thân.

22


Chương 2.
THỰC TRẠNG TỰ HỌC MÔN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
CỦA SINH VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHIỆP HÀ NỘI
2.1. Thực trạng hoạt động tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh của sinh
viên trường Đại học Công nghiệp Hà Nội
Để phản ánh thực trạng tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh cho sinh
viên trường Đại học Công nghiệp Hà Nội trong quá trình dạy học, chúng tôi
đã khảo sát 18 giảng viên trong khoa trực tiếp tham gia giảng dạy môn Tư
tưởng Hồ Chí Minh và 500 sinh viên năm thứ 2 trong các ngành đào tạo
KTMP, KHMT, CN may, Kế toán, khóa 7, trình độ đại học trong Nhà trường.
Nội dung nghiên cứu
- Ý kiến của giảng viên khoa Lý luận chính trị và Pháp luật
- Ý kiến sinh viên trong hoạt động tự học môn Tư tưởng Hồ Chí Minh;

100

23


Thực tế đối với các giảng viên giảng dạy môn lý luận chính trị nhận
thức rõ môn tư tưởng Hồ Chí Minh có vai trò quan trọng về lý luận và thực
tiễn trong giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống là cần thiết, song với kết quả
điều tra khảo sát cho thấy một thực tế bộ phận không ít sinh viên chưa nhận
thức sâu sắc về sự cần thiết của việc học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh
trong chương trình đào tạo tại trường đại học và cao đẳng, cụ thể:
Tỷ lệ sinh viên cho rằng không cần thiết phải học tập môn này chiếm
13% trong tổng số sinh viên khảo sát, lý do được giải thích vì khi ra trường
các em không sử dụng đến kiến thức của môn học này.
Tỷ lệ sinh viên cho rằng thế nào cũng được chiếm 4% trong tổng số
sinh viên được khảo sát, lý do được giải thích là có học thì cũng không giúp
ích nhiều trong chuyên ngành được đào tạo mà không học thì vẫn có cơ hội để
biết.
Tỷ lệ trung bình thấp sinh viên được khảo sát cho rằng việc học tập
môn tư tưởng Hồ Chí Minh trong chương trình đào tạo là cần thiết chiếm 27%
vì chắc chắn các nhà quản lý, lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Bộ Giáo dục và
Đào tạo đã tính toán rất kỹ mới đưa vào chương trình, học tập môn Tư tưởng
Hồ Chí Minh góp phần bồi dưỡng cho sinh viên kiến thức xã hội, kinh
nghiệm giao tiếp, ứng xử của con người.
Tỷ lệ sinh viên nhận thức việc học tập tư tưởng Hồ Chí Minh là cần thiết
hoặc không cần thiết đối nghịch và chiếm tỷ lệ thấp 51% và 5% so với tổng số
sinh viên khảo sát, mức độ nhận thức về sự rất cần thiết này tập trung ở bộ phận
sinh viên ham học hỏi và có kết quả học tập khá, tốt, tích cực tham gia hoạt động
xã hội. Số sinh viên này cho rằng, học tập môn học trong chương trình chính
khóa ở đại học mang lại cho các em những hiểu biết nhất định về chính trị xã

Chưa có hứng thú
Tổng cộng

Tỷ lệ (%)
37
30
7.0
17.5
8.5
100

Thực tế trong quá trình học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh sinh viên
còn e ngại do môn học này không phục gì nhiều cho chuyên ngành đào tạo
đặc biệt là sinh viên ngành kỹ thuật nên tính tích cực, tự giác, chủ động trong
học tập để chiếm lĩnh tri thức môn học đạt mức 37%. Vì vậy số sinh viên có
hứng thú và yêu thích môn học chiếm tỷ lệ 30% nên việc lĩnh hội tri thức và
tham gia vào quá trình học tập môn học ở trên lớp một số SV chưa cao; mặt
khác đôi khi SV học tập còn e ngại, gò bó, khiên cưỡng (7,0%).
Tổng hợp số liệu thống kê cho thấy SV chưa có hứng thú, say mê trong
quá trình học tập môn Tư tưởng Hồ Chí Minh trong đó mức độ 5 chiếm 8,5%
trong tổng số sinh viên được khảo sát các em cho rằng đây là môn học bắt

25