BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN MINH TIẾN

ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC VÙNG
CỦA VIỆT NAM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

TP Hồ Chí Minh - Năm 2014



BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN MINH TIẾN

ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở CÁC VÙNG
CỦA VIỆT NAM

CHUYÊN NGÀNH: TÀI CHÍNH – NGÂN HÀNG
MÃ SỐ: 62 34 02 01

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ

HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS. TS. SỬ ĐÌNH THÀNH


Fix Effect (hiệu ứng cố định)

FMOLS

Fully Modified Ordinary Least Squares

FDI

Đầu tư trực tiếp nước ngoài

GSO

Tổng cục thống kê Việt Nam

IMF

Quỹ tiền tệ quốc tế

NSNN

Ngân sách Nhà nước

OECD

Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế

OLS

Ordinary Least Square (phương pháp bình phương nhỏ nhất)

TT

TRANG

1

Bảng 2.1 FDI ở các vùng của Việt Nam

50

2

Bảng 2.2 FDI ở các vùng của Việt Nam giai đoạn 2006-2012

53

3

Bảng 2.3 Tăng trưởng kinh tế ở các vùng của Việt Nam giai đoạn

55

2006-2012
4

Bảng 2.4 GDP bình quân ở các vùng của Việt Nam giai đoạn 1995-2012

56

5

10 Bảng 3.2 Các biến trong mô hình thực nghiệm thu hút dòng vốn FDI và
kỳ vọng dấu
11 Bảng 4.1 Mô tả cách tính và diễn giải các biến trong mô hình tăng
trưởng kinh tế

80

88

99

12 Bảng 4.2 Thống kê hệ số tương quan Pearson của các biến

100

13 Bảng 4.3 Kiểm định tính dừng của các biến

101

14 Bảng 4.4 Kiểm định quan hệ nhân quả Granger

102

15 Bảng 4.5 Thống kê mô tả các biến đặc tính địa phương của FDI

104

16 Bảng 4.6 Hồi quy tăng trưởng kinh tế với tác động của FDI theo

106

125

pháp GMM Arellano-Bond ở các liên kết vùng
22 Bảng 5.4 Ước lượng tính năng động ngắn hạn và đồng liên kết dài hạn
theo phương pháp PMG ở các liên kết vùng

127

23 Bảng 6.1 Mô tả cách tính và diễn giải các biến trong mô hình

139

24 Bảng 6.2 Thống kê hệ số tương quan Pearson của các biến

139

25 Bảng 6.3 Ước lượng các yếu tố thu hút dòng vốn FDI theo phương

141

pháp GMM Arellano-Bond
26 Bảng 6.4 Kiểm định tính dừng Fisher với độ trễ 2

142

27 Bảng 6.5 Kiểm định phần dư

143

28 Bảng 6.6 Ước lượng tính năng động ngắn hạn và đồng liên kết dài hạn

4

Hình 2.2 GDP bình quân ở các vùng của Việt Nam giai đoạn
1995-2012

5

Hình 2.3 Tốc độ tăng trưởng kinh tế ở các vùng của Việt Nam
giai đoạn 1996-2012

6

Hình 2.4 FDI và tăng trưởng kinh tế ở các vùng của Việt Nam
giai đoạn 1996-2005

7

Hình 2.5 FDI và tăng trưởng kinh tế ở các vùng của Việt Nam
giai đoạn 2006-2012

56

57

59

60

8



CHƯƠNG 1
TỔNG QUAN
FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
1.1. Giới thiệu ...........................................................................................................18
1.2. Tác động của dòng vốn FDI lên tăng trưởng kinh tế......................................20
1.2.1. Lý thuyết tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế ..................................20
1.2.2. Đánh giá các nghiên cứu thực nghiệm tác động của dòng vốn FDI lên
tăng trưởng kinh tế .....................................................................................23
1.2.2.1. Các nghiên cứu thực nghiệm với dữ liệu chuỗi thời gian ...................23


ii

1.2.2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm với dữ liệu chéo hoặc bảng .................29
1.3. Các yếu tố thu hút dòng vốn FDI ....................................................................37
1.3.1. Lý thuyết các yếu tố tác động đến dòng vốn FDI ........................................37
1.3.2. Đánh giá nghiên cứu thực nghiệm các yếu tố thu hút dòng vốn FDI .........39
1.4. Kết luận ...............................................................................................................44

CHƯƠNG 2
THỰC TRẠNG FDI VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
Ở CÁC VÙNG CỦA VIỆT NAM
2.1. Giới thiệu ............................................................................................................46
2.2. Đặc điểm các vùng kinh tế - xã hội của Việt Nam...........................................46
2.2.1. Đặc điểm vùng Đồng bằng Sông Hồng .......................................................47
2.2.2. Đặc điểm vùng Trung du miền núi phía Bắc ...............................................47
2.2.3. Đặc điểm vùng Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung ...........................48
2.2.4. Đặc điểm vùng Tây Nguyên .........................................................................48
2.2.5. Đặc điểm vùng Đông Nam Bộ .....................................................................49

Tóm tắt .......................................................................................................................95
4.1. Giới thiệu ............................................................................................................96
4.2. Dữ liệu và kiểm tra thuộc tính dữ liệu .............................................................98
4.2.1 Dữ liệu nghiên cứu .......................................................................................98
4.2.2 Kiểm định hệ số tương quan .........................................................................100
4.2.3. Kiểm định tính dừng ....................................................................................100
4.3. Kết quả thực nghiệm..........................................................................................101


iv

4.3.1. Kiểm định quan hệ nhân quả Granger ........................................................101
4.3.2. Tác động của dòng vốn FDI lên tăng trưởng kinh tế theo phương
pháp ước lượng GMM Arellano – Bond ....................................................103
4.3.3. Ước lượng tính năng động của dòng vốn FDI và tăng trưởng kinh tế
theo phương pháp PMG .............................................................................107
4.4. Thảo luận kết quả ước lượng ............................................................................110
4.5. Kết luận ...............................................................................................................117

CHƯƠNG 5
TÁC ĐỘNG CỦA FDI ĐẾN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ:
LỰA CHỌN VÙNG Ở VIỆT NAM
Tóm tắt .......................................................................................................................118
5.1. Giới thiệu ............................................................................................................118
5.2. Dữ liệu và kiểm tra thuộc tính dữ liệu .............................................................119
5.2.1. Dữ liệu nghiên cứu ......................................................................................119
5.2.2. Kiểm định hệ số tương quan ........................................................................120
5.3. Kết quả thực nghiệm..........................................................................................120
5.3.1. Kết quả thực nghiệm tác động của dòng vốn FDI lên tăng trưởng kinh
tế ở các vùng của Việt Nam ........................................................................120

7.1.2. Tác động của dòng vốn FDI đến tăng trưởng kinh tế: lựa chọn vùng
ở Việt Nam ..................................................................................................152
7.1.3. Các yếu tố thu hút dòng vốn FDI vào Việt Nam .........................................154
7.2. Đóng góp của luận án.........................................................................................155
7.2.1. Đóng góp về mặt lý thuyết ...........................................................................155


vi

7.2.2. Đóng góp về mặt thực tiễn...........................................................................157
7.3. Gợi ý chính sách .................................................................................................158
7.3.1. Gợi ý chính sách đối với tổng thể vùng ở Việt Nam ....................................158
7.3.1.1. Gợi ý chính sách để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ..............................159
7.3.1.2. Gợi ý chính sách để tăng cường thu hút dòng vốn FDI......................164
7.3.2. Gợi ý chính sách đối với riêng vùng ở Việt Nam ........................................168
7.3.3. Gợi ý chính sách đối với liên kết vùng ở Việt Nam .....................................169
7.4. Hạn chế của luận án ...........................................................................................171
7.5. Hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài ............................................................171
KẾT LUẬN ................................................................................................................173
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Phụ lục chương 1
Phụ lục chương 2
Phụ lục chương 3
Phụ lục chương 4
Phụ lục chương 5
Phụ lục chương 6





-2-

và Lan Phi Nguyen, 2010; Chien et al., 2012). Kết quả của các nghiên cứu cho thấy
tồn tại đa dạng mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế ở Việt Nam. Tuy
nhiên, khai thác những ưu điểm của phương pháp nghiên cứu nói chung cũng như
phương pháp nghiên cứu định lượng nói riêng chưa được quan tâm, cũng như tính
cập nhật dữ liệu thực tiễn chưa được thực hiện, nhất là thời điểm kinh tế có những
khó khăn như hiện nay.
Căn cứ Nghị định số 92/2006/NĐ-CP (Điều 15), ngày 07 tháng 09 năm 2006 của
Chính phủ về Lập, phê duyệt, quản lý quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế-xã hội
và Nghị định số 04/2008/NĐ-CP ngày 11 tháng 01 năm 2008 về Sửa đổi, bổ sung
một số điều Nghị định số 92/2006/NĐ-CP, Việt Nam có sáu vùng kinh tế-xã hội:
vùng Đồng bằng Sông Hồng, vùng Trung du miền núi phía Bắc, vùng Bắc Trung
Bộ và Duyên hải miền Trung, vùng Tây Nguyên, vùng Đông Nam Bộ và vùng
Đồng bằng sông Cửu Long. Mỗi vùng có những đặc trưng về kinh tế xã hội, nên
mức phát triển, cũng như tính hấp dẫn dòng vốn FDI khác nhau. Mặc dù dòng vốn
FDI ở các vùng có khác biệt, nhưng đóng góp của FDI đối với tăng trưởng kinh tế
rất đáng kể, thể hiện tỷ lệ FDI/GDP qua các năm: 19% (năm 2011), 17% (năm
2012); FDI góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tích cực, đóng góp vào
ngành công nghiệp hỗ trợ, tạo việc làm, tạo nguồn thu cho NSNN, góp phần hội
nhập quốc tế. Khi nghiên cứu chi tiết các cấp không gian, thì đóng góp của FDI đối
với tăng trưởng kinh tế có sự chênh lệch giữa các vùng, liên kết vùng và tổng thể
vùng ở Việt Nam.
Do đó, cần có công trình nghiên cứu sâu về mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng
kinh tế ở các không gian của Việt Nam, đặc biệt với phương pháp nghiên cứu phù
hợp. Từ đó có cơ sở khoa học đánh giá mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh
tế, góp phần hoàn thiện lý thuyết, đưa ra giải pháp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế
đồng thời tăng cường thu hút dòng vốn FDI vào Việt Nam.