ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------***-----------

NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG

ẢNH HƯỞNG CỦA NHÂN SINH QUAN
PHẬT GIÁO ĐẾN ĐỜI SỐNG TINH THẦN
CƯ DÂN ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------***-----------

NGUYỄN THỊ THÚY HẰNG

ẢNH HƯỞNG CỦA NHÂN SINH QUAN
PHẬT GIÁO ĐẾN ĐỜI SỐNG TINH THẦN
CƯ DÂN ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
HIỆN NAY
Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng
và chủ nghĩa duy vật lịch sử
Mã số: 62.22.80.05
LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. Nguyễn Hùng Hậu

đời sống tinh thần cư dân đồng bằng sông Hồng hiện nayError! Bookmark not defined.

1.4. Những vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận ánError! Bookmark not defin
Chương 2: ẢNH HƯỞNG CỦA NHÂN SINH QUAN PHẬT GIÁO ĐẾN
ĐỜI SỐNG TINH THẦN CƯ DÂN ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN
NAY: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN ................. Error! Bookmark not defined.
2.1. Nhân sinh quan Phật giáo và nhân sinh quan Phật giáo vùng đồng bằng sông
Hồng........................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Nhân sinh quan Phật giáo .............. Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Nhân sinh quan Phật giáo vùng đồng bằng sông HồngError! Bookmark not
2.2. Đời sống tinh thần và những nhân tố ảnh hưởng đến đời sống tinh thần của
cư dân đồng bằng sông Hồng hiện nay................. Error! Bookmark not defined.

2.2.1. Đời sống tinh thần của cư dân đồng bằng sông Hồng hiện nayError! Bookma
2.2.2. Những nhân tố ảnh hưởng đến đời sống tinh thần cư dân đồng
bằng sông Hồng hiện nay ......................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 2 ............................................ Error! Bookmark not defined.


Chương 3: ẢNH HƯỞNG CỦA NHÂN SINH QUAN PHẬT GIÁO ĐẾN
ĐỜI SỐNG TINH THẦN CƯ DÂN ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG HIỆN
NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RAError! Bookmark not defined.
3.1. Thực trạng ảnh hưởng của nhân sinh quan Phật giáo đến đời sống tinh thần
cư dân đồng bằng sông Hồng hiện nay................. Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Ảnh hưởng của nhân sinh quan Phật giáo đến đạo đức của cư dân
đồng bằng sông Hồng hiện nay ................ Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Ảnh hưởng của nhân sinh quan Phật giáo đến lối sống của cư dân
đồng bằng sông Hồng hiện nay ................ Error! Bookmark not defined.
3.1.3. Thực trạng ảnh hưởng nhân sinh quan Phật giáo đến văn hóa nghệ
thuật của cư dân đồng bằng sông Hồng hiện nayError! Bookmark not defined.

4.2.3. Khuyến khích, lôi cuốn tăng ni, Phật tử trong vùng tham dự vào các
hoạt động xã hội nhân đạo, từ thiện nhằm phát huy truyền thống nhập thế
tích cực của nhân sinh quan Phật giáo vùng ĐBSHError! Bookmark not defined.
4.2.4. Đấu tranh chống những hành vi lợi dụng Phật giáo gây ảnh hưởng
xấu đến đời sống tinh thần cư dân ĐBSH hiện nayError! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 4 ........................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN
ĐẾN LUẬN ÁN............................................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................. Error! Bookmark not defined.
PHỤ LỤC .......................................................................................................165


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Đồng bằng sông Hồng:

ĐBSH

Giáo hội Phật giáo Việt Nam:

GHPGVN

Chủ nghĩa xã hội:

CNXH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa:

CNH, HĐH

nhà sư Ấn Độ truyền đến, rồi sau đó là Phật giáo Đại thừa qua con đường Trung Quốc du
nhập vào và nơi đến đầu tiên đều là đồng bằng sông Hồng. Khoảng thế kỷ II - III, Luy Lâu
(Thuận Thành, Bắc Ninh thuộc ĐBSH hiện nay) đã trở thành một trong những trung tâm
đạo Phật lớn nhất cả nước. Đến thời Lý - Trần, Phật giáo phát triển rộng khắp vùng ĐBSH,
trở thành chỗ dựa tinh thần của các triều đại phong kiến. Từ thời Lê trở đi, do Khổng giáo
là hệ tư tưởng chính thống của nhà nước phong kiến, nên Phật giáo ở ĐBSH mất vai trò
chủ đạo, nhưng nó lại đi sâu vào đời sống tâm linh của quần chúng, trở thành một thứ đạo
đức ứng xử của nhân dân. Trong môi trường thuận lợi này, Phật giáo đã hòa quyện với tín
ngưỡng dân gian, làm biến dạng không chỉ các tín ngưỡng dân gian, mà ngay với bản thân
Phật giáo, tạo nên một thứ tôn giáo - tín ngưỡng độc đáo, đó là Phật giáo dân gian. Dù cho
lịch sử với những thăng trầm của các triều đại nhưng đồng bằng sông Hồng vẫn là trung


tâm Phật giáo lớn, có ảnh hưởng rộng khắp cả nước. Hiện nay, những ảnh hưởng của Phật
giáo nói chung và nhân sinh quan Phật giáo nói riêng vẫn tiếp tục, đan xen, sâu sắc, phong
phú đến đời sống tinh thần cư dân nơi đây trên cả hai bình diện tích cực và tiêu cực. Vì
vậy, đòi hỏi chúng ta phải dùng quan điểm khoa học để nghiên cứu một cách toàn diện ảnh
hưởng của Phật giáo - đặc biệt là nhân sinh quan Phật giáo, từ đó có cơ sở khoa học rút ra
những quan điểm, biện pháp nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu
cực của nhân sinh quan Phật giáo đến đời sống tinh thần cư dân ĐBSH hiện nay là việc
làm rất cần thiết.
Hơn nữa, trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển kinh tế thị trường, vùng ĐBSH
hiện nay đang có bước chuyển mình quan trọng, đã đạt được những thành tựu to lớn về
kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao đời sống tinh thần cho người dân. Người dân
được thụ hưởng nhiều mô hình, hình thức giải trí thông qua các phương tiện truyền thông
như internet, điện thoại, truyền hình… Đi cùng với những giá trị tích cực của nền kinh tế
thị trường, mặt trái cũng đã bắt đầu lộ rõ. Cư dân ĐBSH hiện nay đang phải đối mặt với
một thực trạng đáng lo ngại về mặt đạo đức xã hội. Con người bị cuốn vào vòng xoáy của
lợi nhuận. Lối sống nhanh, sống gấp trở nên phổ biến. Những giá trị văn hóa truyền thống
tốt đẹp của cư dân ĐBSH hun đúc hàng ngàn năm bị xem nhẹ, thậm chí bị bỏ qua. Con

- Làm rõ nội dung của nhân sinh quan Phật giáo nói chung và nhân sinh quan Phật giáo
vùng ĐBSH nói riêng, cùng với đời sống tinh thần của cư dân ĐBSH hiện nay.
- Phân tích thực trạng ảnh hưởng của nhân sinh quan Phật giáo đến đời sống tinh
thần cư dân ĐBSH hiện nay và những vấn đề đặt ra.
- Đề xuất quan điểm và một số giải pháp chủ yếu nhằm phát huy ảnh hưởng tích
cực, hạn chế ảnh hưởng tiêu cực của nhân sinh quan Phật giáo đến đời sống tinh thần cư
dân ĐBSH hiện nay.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
Ảnh hưởng của nhân sinh quan Phật giáo đến đời sống tinh thần cư dân
ĐBSH hiện nay.
* Phạm vi nghiên cứu:
- Về không gian: Nghiên cứu ảnh hưởng của nhân sinh quan Phật giáo đến một số lĩnh
vực của đời sống tinh thần, cụ thể là đạo đức, lối sống, văn hóa nghệ


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Ngô Thị Lan Anh (2011), Ảnh hưởng của “Tâm” trong Phật giáo đối với đời sống
đạo đức ở nước ta hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia
Hồ Chí Minh.

2.

Ban Bí thư (9/7/1960), Chỉ thị số 217 - CT/TW về công tác đối với Phật giáo.

3.

Ban Tôn giáo Chính phủ (2006), Tôn giáo và chính sách tôn giáo ở Việt Nam, Hà


Nguyễn Văn Chế (1976), Những vấn đề cơ bản trong Phật học, Nxb Hội Phật giáo
thống nhất Việt Nam.

10. Minh Chi (1998), “Bàn về hội nhập của Phật giáo vào nền văn hóa Việt Nam”, Tạp
chí Xưa và Nay (53B), tr.13 - 14.
11. Minh Chi (2001), “Về xu thế thế tục hóa và dân tộc hóa của Phật giáo”, Tạp chí
Nghiên cứu Tôn giáo (3/09), tr.26 - 29.
12. Minh Chi (2004), “Vài suy nghĩ về sự hội nhập của Phật giáo vào nền văn hóa Việt
Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (4/28), tr.58 - 61.
13. Minh Chi (2005), Truyền thống văn hoá và Phật giáo Việt Nam, Nxb Tôn giáo, Hà
Nội.


14. Doãn Chính (Chủ biên) (2013), Lối sống và tư duy của cộng đồng người Việt vùng
Đông Nam Bộ trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế, Nxb Chính trị Quốc gia
- Sự thật, Hà Nội
15. Văn Chung (2014), Nhà sư cõng trò đi thi đại học, http://vietbao.vn/Giao-duc/Nhasu-cong-tro-di-thi-dai-hoc/22184026/202/.
16. Hoàng Chương (Chủ biên) (2010), Nghệ thuật Phật giáo trong đời sống hôm nay,
Nxb Dân trí, Hà Nội.
17. Công báo nước Việt Nam dân chủ cộng hòa (16/6/1955), Sắc lệnh 234 - SL “Ban
hành chính sách Tôn giáo” (11).
18. Lê Cung (1996), Phật giáo Việt Nam với cộng đồng dân tộc, Nxb Thành hội Phật
giáo, Thành phố Hồ Chí Minh.
19. Trương Hải Cường (2012), Một số vấn đề về tín ngưỡng, tôn giáo ở Việt Nam hiện
nay, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
20. Đức Dalai Lama và Jean Claude Carriere (2008), người dịch Lê Việt Liên, Sức
mạnh của đạo Phật, Nxb Phương Đông, Hà Nội.
21. K.Sri Dhamamananda (2001), người dịch Huyền Cương Lê Trọng Cường, Đạo
Phật vì cuộc sống con người, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.

35. Khương Quang Đồng (2006), “Một vài suy nghĩ về tinh thần và lý tưởng sống Phật
giáo trong xã hội ngày nay”, Hội thảo Hướng phát triển Phật giáo Việt Nam: quá
khứ, tương lai, Thiền viện Trúc Lâm - Đà Lạt ấn hành, tr.47 - 57.
36. Đỗ Công Định (2000), “Phật giáo với việc hình thành nhân cách Việt Nam”, Tạp
chí Nghiên cứu Phật học (3), tr.33 - 36.
37. Lê Văn Đính (2007), “Bàn thêm về ảnh hưởng của Phật giáo trong đời sống xã hội
Việt Nam hiện nay”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (10/52), tr.16 - 24.
38. Hoàng Minh Đô (2014), “Ảnh hưởng của Phật giáo Việt Nam trong phát huy các
giá trị văn hóa và đạo đức dân tộc”, Tạp chí Triết học (2/273), tr.37-46.


39. Nguyễn Tài Đông (2013), “Trách nhiệm xã hội và trách nhiệm xã hội của Phật
giáo”, Tạp chí Triết học (12/271), tr.31 - 40.
40. Phùng Đông (1997), “Vị trí, ý nghĩa của phạm trù đời sống tinh thần xã hội trong chủ
nghĩa duy vật lịch sử”, Tạp chí Triết học (6/100), tr.34 - 37.
41. Trần Đức (1993), Nền văn minh sông Hồng xưa và nay, Nxb Khoa học Xã hội, Hà
Nội.
42. Phạm Duy Đức (Chủ biên) (2010), Thành tựu trong xây dựng và phát triển văn hóa
Việt Nam 25 năm đổi mới (1986 - 2010), Nxb Chính trị Quốc Gia - Sự thật, Hà Nội.
43. Giáo hội Phật giáo Việt Nam (2013), Kỷ yếu Đại hội đại biểu Phật giáo toàn quốc
Lần thứ VII - Nhiệm kỳ 2012 - 2017, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.
44. Giáo hội Phật giáo Việt Nam thành phố Hải Phòng (2014), Kỷ yếu khai thác di sản
văn hóa Phật giáo xứ Đông thúc đẩy phát triển bền vững du lịch vùng đồng bằng
sông Hồng, Nxb Hải Phòng.
45. Giáo hội Phật giáo Việt Nam (1990), Phật giáo và văn hóa dân tộc, Phân viện
nghiên cứu Phật học ấn hành.
46. Giáo hội Phật giáo Việt Nam (1998), Hiến chương Giáo hội Phật giáo Việt Nam,
Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.
47. Trần Văn Giàu (1986), Đạo Phật và một số vấn đề của lịch sử tư tưởng Việt Nam, in
trong cuốn Mấy vấn đề về Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt Nam, Viện Triết học,

57. Nguyễn Duy Hinh (1999), Tư tưởng Phật giáo Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà
Nội.
58. Thích Thiện Hoa (1992), Phật học phổ thông, Thành hội Phật giáo Thành phố Hồ
Chí Minh.
59. Du Minh Hoàng (1954), người dịch Trần Quang, Nhân sinh quan mới, Nxb Sự thật,
Việt Nam.
60. Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh và trường Đại học Khoa
học Xã hội và Nhân văn (2013), Nhìn lại phong trào Phật giáo Miền Nam năm
1963, Nxb Phương Đông, Hà Nội.
61. Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Khoa Tâm lý xã hội (1998), Đặc điểm
tâm lý nông dân đồng bằng Bắc Bộ và sự tác động của chúng đối với quá trình công
nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ nước ta,
Đề tài khoa học cấp Bộ, Hà Nội.


62. Tạ Chí Hồng (2000), “Góp phần tìm hiểu khái niệm và quan điểm về Nghiệp của
Phật giáo”, Tạp chí Triết học (01), tr.31 - 34.
63. Tạ Chí Hồng (2004), Ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo trong đời sống đạo đức của
xã hội Việt Nam hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc Gia
Hồ Chí Minh.
64.

Nguyên Hồng, Trung Tín (2000), Chùa Cổ lễ, văn hóa cách mạng, Nxb Tôn giáo,
Hà Nội.

65. Phan Văn Hùm (1943), Phật giáo Triết học, Nxb Tân Việt.
66. Samue Hungtington (2005), biên dịch Nguyễn Văn Hạnh, Nguyễn Phương Sửu,
Lưu Ánh Tuyết, Nguyễn Phương Nam, Sự va chạm của các nền văn minh, Nxb Lao
động, Hà Nội.
67. Nguyễn Văn Huyên (2003), “Lối sống người Việt Nam dưới tác động của toàn cầu

Đại học Quốc Gia, Hà Nội.
81. Đặng Thị Lan (2014), Ảnh hưởng của đạo đức Phật giáo đến đạo đức, lối sống của
thanh niên ở Hà Nội hiện nay, Đề tài cấp Đại học Quốc Gia, Hà Nội, Mã số:
QGTĐ.12.11.
82. Hoàng Thị Lan (2001), “Phật giáo với việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân
tộc Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Phật học (4), tr.29 - 31.
83. Võ Thị Hoàng Lan (2012), Tục thờ nước của người Việt ở châu thổ sông Hồng, Luận án
Tiến sĩ Văn hóa học, Viện Văn hóa và Nghệ thuật Việt Nam.
84. Nguyễn Lang (2000), Việt Nam Phật giáo sử luận, T.1, 2, 3, Nxb Văn học, Hà Nội.
85. Vũ Tự Lập (chủ biên) (1991), Văn hóa và cư dân đồng bằng sông Hồng, Nxb Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
86. Nguyễn Thế Long, Phạm Mai Hùng (1989), Chùa Hà Nội, Nxb Văn hóa Thông tin,
Hà Nội.
87. Lê Văn Lợi (2007), Ảnh hưởng của văn hóa tôn giáo trong đời sống tinh thần xã
hội Việt Nam hiện nay, Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc Gia Hồ
Chí Minh.
88. Nguyễn Đức Lữ (2006), “Phật giáo Việt Nam trong bối cảnh Toàn cầu hóa”, Tạp
chí Triết học (11/186), tr.33 - 38.


89. Nguyễn Đức Lữ (2013), Tôn giáo với dân tộc và chủ nghĩa xã hội, Nxb Chính trị
Quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
90. C.Mác và Ph. Ănngghen (1994), Toàn tập, T.1, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
91. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, T.3, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
92. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, T.4, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
93. C.Mác và Ph.Ăngghen (1993), Toàn tập, T.23, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
94. C.Mác và Ph.Ăngghen (1995), Toàn tập, T.33, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
95. Lâm Thế Mẫn (1996), người dịch Linh Chi, Tinh thần và nét đặc sắc của Phật giáo,
Nxb Mũi Cà Mau.
96. Trần Chí Mỹ (2002), Xây dựng đời sống văn hóa tinh thần ở thành phố Hồ Chí

109. Đỗ Lan Phương (2005), Việc thờ phụng Chử Đồng Tử vùng châu thổ hạ lưu sông
Hồng - quá trình vận động của hiện tượng văn hóa tín ngưỡng, Luận án Tiến sĩ Văn
hóa học, Viện Văn hóa Thông tin.
110. Lê Văn Quán (1998), “Bước đầu tìm hiểu giá trị nhân sinh của Phật giáo”, Tạp chí
nghiên cứu Phật học (02), tr.25 - 28.
111. Nguyễn Ngọc Quỳnh (2012, Thực trạng đời sống tôn giáo Việt Nam giai đoạn 1990 2010, Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ, Viện nghiên cứu Tôn giáo.
112. Walpola Rahula (1971), người dịch Thích Nữ Trí Hải, Tư tưởng Phật học, Tu thư Đại
học Vạn Hạnh, Tủ sách giáo khoa Phân khoa Khoa học Xã hội.
113. Walpola Rahula (1994), người dịch Lê Diên, Lời Phật dạy (Tìm hiểu nguyên lý Phật
giáo nguyên thủy), Nxb Mũi Cà Mau.
114. Trần Lê Sáng (Chủ biên) (1994), Tổng tập văn học Việt Nam, T.2, Nxb Khoa học
Xã hội, Hà Nội.
115. Đặng Đức Siêu (1989), Vài suy nghĩ về tinh thần nhập thế của Phật giáo Việt
Nam, Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Phật giáo và văn hóa dân tộc.
116. Trần Đăng Sinh (2002), Những khía cạnh triết học trong tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của
người Việt ở đồng bằng Bắc Bộ hiện nay, Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội.
117. Andrew Skiton (2004), người dịch Nguyễn Văn Sáu, Đại cương lịch sử Phật giáo
thế giới, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.
118. Bùi Hoài Sơn (2007), Quản lý lễ hội truyền thống của người Việt ở châu thổ Bắc Bộ từ
năm 1945 đến nay, Luận án Tiến sĩ Văn hóa học, Viện Văn hóa Thông tin.


119. Nguyễn Hữu Sơn (2014), “Kiểu tác gia Hoàng đế - Thiền sư - Thi sĩ Trần Nhân
Tông với sự phát triển Phật giáo và xã hội Việt Nam hiện đại”, Tạp chí Triết học
(02), tr.47 - 55.
120. Daisetz Teitaro Suzuki (1971), người dịch Trúc Thiên, Cốt tủy của Đạo Phật, Nxb
An Tiêm.
121. Kimura Taiken (1969), người dịch Thích Quảng Độ, Đại thừa Phật giáo tư tưởng
luận, Nxb Khuông Việt, Sài Gòn.
122. Tài liệu học tập cho cán bộ trường Đảng cơ sở (1964), Nhân sinh quan cộng sản

136. Hoàng Thị Thơ (2001), “Giá trị nhân bản của Phật giáo trong truyền thống và hiện
đại”, Tạp chí Triết học (6), tr.19 - 24.
137. Hoàng Thị Thơ (2002), “Đạo đức Phật giáo với vấn đề xây dựng nhân cách con người
Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo (1/13), tr.44 - 49.
138. Hoàng Thị Thơ (2002), “Đạo đức Phật giáo với nền kinh tế thị trường”, Tạp chí
Triết học (7/134), tr.28 - 33.
139. Hoàng Thị Thơ (2010), “Tư duy hướng nội của Phật giáo và vai trò của nó trong tư
duy của người Việt”, Tạp chí Triết học (5/228), tr.47 - 55.
140. Nguyễn Đăng Thục (1997), Thiền học Việt Nam, Nxb Thuận Hóa.
141. Nguyễn Tài Thư (1986), “Phật giáo và thế giới quan người Việt trong lịch sử”, Tạp
chí Triết học (02), tr.95 - 110.
142. Nguyễn Tài Thư (1988) (chủ biên), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Nxb Khoa học Xã
hội, Hà Nội.
143. Nguyễn Tài Thư (1991), Lịch sử Phật giáo Việt Nam, Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
144. Nguyễn Tài Thư (1993), “Phật giáo và sự hình thành nhân cách con người Việt
Nam hiện nay”, Tạp chí Triết học (04), tr.48 - 53.
145. Trần Huy Thực (1951), Nhân sinh quan cách mạng, Bộ phận huấn luyện dịch, Nha
công an Trung ương, Thư viện Quốc Gia Việt Nam.
146. Nguyên Hồng, Trung Tín (2000), Chùa Cổ Lễ, văn hóa cách mạng, Nxb Tôn giáo,
Hà Nội.
147. Nguyễn Thị Toan (2010), Giải thoát luận Phật giáo, Nxb Chính trị Quốc Gia, Hà Nội.
148. Nguyễn Thị Toan (2006), “Về khái niệm Niết bàn trong Phật giáo”, Tạp chí Triết
học (3/178), tr.46 - 50.


149. Nguyễn Thị Toan (2002), “Vai trò của Phật giáo trong sự phát triển nền kinh tế thị
trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa”, Tạp chí Nghiên cứu Phật học (4), tr.25 26.
150. Tổng cục thống kê (1987), Niên giám thống kê 1986, Nxb Tổng cục Thống kê,
Hà Nội.
151. Tổng cục thống kê (2014), Niên giám thống kê 2013, Nxb Thống kê, Hà Nội.

164. Vũ Minh Tuyên (2000), Điều kiện tồn tại của Phật giáo Việt Nam hiện nay (qua
một số tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ), Luận án Tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị Quốc
Gia Hồ Chí Minh.
165. Đặng Nghiêm Vạn (Chủ biên) (1998), Những vấn đề lý luận tôn giáo ở Việt Nam,
Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.
166. Khúc Thị Thanh Vân (2013), Tác động của vốn xã hội đến nông dân trong quá
trình phát triển bền vững nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng (2010 - 2020), Nxb
Khoa học Xã hội, Hà Nội.
167. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (1971), Đại Nam nhất thống trí, T.4, Nxb Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
168. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Xã hội học (2006), Một số giá trị của văn
hóa làng Việt vùng châu thổ sông Hồng trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa, Báo cáo đề tài cấp Bộ, Hà Nội.
169. Viện Khoa học Xã hội Việt Nam, Viện Kinh tế Việt Nam (2009), Việc làm của
nông dân trong quá trình CNH, HĐH vùng đồng bằng sông Hồng đến 2020, Báo
cáo tổng hợp, Đề tài cấp Bộ, Hà Nội.
170. Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam (1991), Kinh Tương Ưng III, Bản dịch Thích
Minh Châu, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.
171. Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam (1993), Kinh Tăng chi bộ, T.1, Nxb Thành phố
Hồ Chí Minh.
172. Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam (1997), Kinh Trường A hàm, Bản dịch Thích Tuệ
Sĩ, Nxb Thành phố Hồ Chí Minh.
173. Viện Nghiên cứu Tôn giáo (1996), Hồ Chí Minh về vấn đề tôn giáo, tín ngưỡng,
Nxb Khoa học Xã hội, Hà Nội.


174. Viện Nghiên cứu Tôn giáo (2000), Kinh Trường A hàm, T.2, Nxb Tôn giáo, Hà Nội.
175. Viện Nghiên cứu Văn học (1988), Thơ văn Lý Trần, T.2, Quyển Thượng, Nxb Khoa
học Xã hội, Hà Nội.
176. Viện Triết học (1986), Mấy vấn đề về Phật giáo và lịch sử tư tưởng Việt Nam, Ủy