BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
HOÀNG THỊ HOÀI MỸ

CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG
TÍCH CỰC HÓA NGƯỜI HỌC CHO HỌC PHẦN
ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG TẠI TRƯỜNG
CAO ĐẲNG SƯ PHẠM ĐÀ LẠT

NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN KÝ THUẬT - 601410

S KC 0 0 4 1 7 0

Tp. Hồ Chí Minh, tháng 11 năm 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ
HOÀNG THỊ HOÀI MỸ

CẢI TIẾN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƯỚNG TÍCH
CỰC HOÁ NGƯỜI HỌC CHO HỌC PHẦN ĐỘNG CƠ ĐỐT
TRONG TẠI TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM ĐÀ LẠT

NGÀNH: LÝ LUẬN & PHƯƠNG PHÁP DẠY MÔN KỸ THUẬT- 601410

1. Trung học chuyên nghiệp:
Hệ đào tạo:

Thời gian đào tạo từ ……/…… đến ……/ ……

Nơi học (trường, thành phố):
Ngành học:
2. Đại học:
Hệ đào tạo: Chính quy

Thời gian đào tạo từ 09/2004 đến 03/ 2009

Nơi học (trường, thành phố): Đại học Sư phạm Kỹ thuật TPHCM
Ngành học: Kỹ thuật công nghiệp
Tên đồ án, luận án hoặc môn thi tốt nghiệp: Biên soạn bài giảng điện tử phần động cơ đốt
trong lớp 11
Ngày & nơi bảo vệ đồ án, luận án hoặc thi tốt nghiệp: Năm 2009 tại trường Đại học Sư
phạm Kỹ thuật TPHCM
Người hướng dẫn: TS Phan Long
III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN KỂ TỪ KHI TỐT NGHIỆP ĐẠI
HỌC:
Thời gian
11/2009

Nơi công tác

Công việc đảm nhiệm

Khoa Tự Nhiên – Trường Cao đẳng
Sư phạm Đà Lạt

Cm n cỏc bn hc khoỏ 19 ngnh Lý lun v Phng phỏp dy hc K
thut v gia ỡnh ó ng viờn giỳp tụi trong quỏ trỡnh hc tp v vit lun
vn.
HONG TH HOI M

iii


TÓM TĂT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
Trước yêu cầu ngày càng cao của xã hội, các trường đại học, cao đẳng đã và
đang từng bước đổi mới hoạt động để không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu
quả đào tạo. Cùng với việc đổi mới mục tiêu, nội dung đào tạo, việc đổi mới PP và
cách tổ chức hoạt động dạy học cũng là yếu tố rất quan trọng và hết sức cần thiết.
Tuy nhiên một thực tế khá phổ biến hiện nay ở các trường đại học nói chung và
trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt nói riêng; PPDH chủ yếu vẫn là PPDH theo kiểu
truyền thống, dẫn tới việc học của người học thụ động và hiệu quả giảng dạy không
cao. Nhằm tìm hiểu thực trạng của việc giảng dạy học phần ĐCĐT tại trường Cao
đẳng Sư phạm Đà Lạt; từ đó vận dụng, cải tiến PPDH học phần ĐCĐT, góp phần
nâng cao chất lượng và hiệu quả môn học người nghiên cứu đã chọn đề tài: "Cải
tiến phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hoá ngƣời học cho học phần
Động cơ đốt trong tại trƣờng Cao đẳng sƣ phạm Đà Lạt” làm đề tài nghiên cứu.
Nội dung đề tài được triển khai trên ba chương chính. Trong chương 1,
người nghiên cứu trình bày các cơ sở lý luận cần thiết để thực hiện đề tài bao gồm
lịch sử nghiên cứu, một số vấn đề về tích cực hoá người học, trên cơ sở đó định
hướng vận dụng các phương pháp tích cực hoá người học nhằm cải tiến học phần
Động cơ đốt trong. Trong chương 2, người nghiên cứu tiến hành phân tích và đánh
giá thực trạng việc giảng dạy và học tập học phần Động cơ đốt trong, nhằm xác
định nguyên nhân chính kết quả học tập chưa cao là do PPDH của GV chưa thật sự
kích thích người học. Trong chương 3, tác giả vận dụng kiến thức và kỹ năng sư
phạm biên soạn kế hoạch bài giảng và tiến hành thực nghiệm trên những bài giảng

teaching methods in improving the subject of internal combustion engine In chapter
2, analysing and evaluating real situation of teaching and learning the subject of
internal combustion engineto determine not high result of subject cause lecterers’
teaching methods have not relly stimulated development to a high degree yet of
learners, next lacking of means of teaching and dense numbers students per class. In
chapter 3, the researcher uses knowledge and teaching skills to design lesson plans
and carry out experiment with those. Effect points up positive changes in interest
and learning result of ex perimented student group. Concurrently, lecturers attend
experiment support teaching methods deploy of theme. These allow author to
conclude that proposed solutions as a whole meet demand for enhancing of teaching
quality for subject which aim theme set up.
Finally, conclusion and proposal. The researcher mentions some achievable
results again of research, brings out some necessary suggests through process of

v


performing theme and teaching directly at genre, expandable tendency of theme
next time.

MỤC LỤC
Trang tựa
Quyết định giao đề tài
Lý lịch cá nhân ..................................................................................................................... i
Lời cam đoan ....................................................................................................................... ii
Lời cảm ơn ......................................................................................................................... iii
Tóm tắt ............................................................................................................................... iv
Mục lục ............................................................................................................................... vi
Danh sách các chữ viết tắt .................................................................................................. ix
Danh sách các bảng ..............................................................................................................x

1.3.1 Phương pháp đàm thoại.............................................................................................22
1.3.2 Phương pháp thuyết trình có minh hoạ .....................................................................24
1.3.3 Phương pháp thảo luận theo nhóm nhỏ .....................................................................25
1.3.4 Phương pháp dạy học trực quan ................................................................................27
1.3.5 Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề .....................................................................28
1.4 Một số kỹ thuật dạy học ...............................................................................................30
1.4.1 Kỹ thuật đặt câu hỏi ..................................................................................................30
1.4.2 Một số kỹ thuật dạy học ............................................................................................32
1.5 Phiếu dạy học ...............................................................................................................33
1.5.1 Khái niệm ..................................................................................................................33
1.5.2 Các loại phiều dạy học ..............................................................................................33
Kết luận chƣơng 1 ............................................................................................................36
Chƣơng 2 THỰC TRẠNG CỦA VIỆC DẠY VÀ HỌC HỌC PHẦN ĐCĐT
TẠI TRƢỜNG CAO ĐẲNG SƢ PHẠM ĐÀ LẠT .......................................................37
2.1 Tổng quan về trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt ........................................................37
2.1.1 Lịch sử hinh thành .....................................................................................................37
2.1.2 Đội ngũ giảng viên ....................................................................................................38
2.1.3 Cơ sở vật chất ............................................................................................................38
2.2 Giới thiệu ngành Lý – KTCN và CNTBTH.................................................................38
2.2.1 Ngành Lý - KTCN ....................................................................................................38
2.2.2 Ngành CNTBTH .......................................................................................................39
2.3 Giới thiệu học phần Động cơ đốt trong........................................................................40
2.3.1 Mô tả vắn tắt nội dung ..............................................................................................40

vii


2.3.2 Mục tiêu học phần .....................................................................................................41
2.3.3 Đặc điểm học phần ....................................................................................................42
2.4 Đánh giá thực trạng dạy học ĐCĐT tại trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt ................43

Chữ viết tắt

Cụm từ tƣơng ứng

1

HS

Học sinh

2

GV

Giáo viên

3

SV

Sinh viên

4

PP

Phương pháp

5


TL

Tỉ lệ

11

ĐC

Động cơ

12

ĐCĐT

Động cơ đốt trong

13

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

14

TCH

Tích cực hoá

15


Bảng 2.9 Nhận xét về việc sử dụng các PPDH mới trong giảng dạy ......................... 50
Bảng 2.10 Mức độ ham thích học học phần ĐCĐT của SV ....................................... 52
Bảng 2.11 Lý do SV gặp khó khăn khi học học phần ĐCĐT ..................................... 52
Bảng 2.12 Nguồn tài liệu, giáo trình, sách tham khảo cho việc học ĐCĐT ............... 53
Bảng 2.13 GV sử dụng PPDH trong giảng dạy học phần ĐCĐT .............................. 54
Bảng 2.14 Độ khó của SV khi học ĐCĐT với chi tiết chưa nhìn thấy ....................... 55
Bảng 2.15 Phương tiện GV thường sử dụng trong giờ học ........................................ 55
Bảng 2.16 Mức độ mong muốn cải tiến PPDH học phần ĐCĐT ............................... 56
Bảng 2.17 Mức độ hứng thú của SV đối với PPDH học phần ĐCĐT ........................ 57
Bảng 2.18 Ý kiến của SV về việc làm việc theo nhóm nhỏ........................................ 58
Bảng 2.19 Mức độ cấp thiết cải tiến PPDH học phần ĐCĐT ..................................... 59
Bảng 3.1 Quy tắc biên soạn bài giảng ......................................................................... 66
Bảng 3.2 Đánh giá mức độ hiểu bài của SV trên lớp .................................................. 79
Bảng 3.3 Mức độ làm việc của SV khi sử dụng PPDH TCH và truyền thống ........... 79
Bảng 3.4 Nhận xét của SV sau khi học xong ĐCĐT theo PPDH tích cực ................. 80
Bảng 3.5 Kết quả đánh giá bài giảng của GV dự giờ lớp thực nghiệm ...................... 81
Bảng 3.6 Kết quả đánh giá bài giảng của GV lớp đối chứng...................................... 82
Bảng 3.7 Điểm số kiểm tra lớp đối chứng và lớp thực nghiệm .................................. 83
Bảng 3.8 Bảng tương quan và tần số kỳ vọng ............................................................ 84

DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Hình 2.1 Đánh giá kỹ năng sư phạm của GV giảng dạy tại tổ Lý - KTCN ................ 44
Hình 2.2 Nguyên nhân ảnh hưởng tới chất lượng giảng dạy ĐCĐT .......................... 45

x


Hình 2.3 Đánh giá khả năng GV có thể giảng dạy học phần ĐCĐT .......................... 46
Hình 2.4 Kết quả sử dụng các PPDH hiện nay tại trường CĐSP Đà Lạt ................... 46
Hình 2.5 Đánh giá về việc dự giờ đồng nghiệp .......................................................... 47

tương lai.
Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ hai (khoá VIII)
về định hướng chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo trong thời kỳ mới đã yêu
cầu ngành giáo dục phải “đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục đào tạo, khắc
phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học.
Từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình
dạy - học, bảo đảm điều kiện và thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh” [22]
Chiến lược Phát triển giáo dục 2011 – 2020 (Ban hành kèm theo Quyết định số
711/QĐ - TTg ngày 13 tháng 6 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ) ở mục V.3d
ghi rõ: “ Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập, rèn
luyện theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo và năng lực tự
học của người học”
Qua tìm hiểu và thực tế giảng dạy học phần Động cơ đốt trong ở trường Cao
đẳng sư phạm Đà Lạt, trong những năm qua việc giảng dạy học phần này đã đạt
được những kết quả nhất định, song vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao
của việc nâng cao chất lượng dạy học học phần Động cơ đốt trong theo đúng tính
chất của một môn học nghề. Nếu chỉ dạy lý thuyết suông với tranh ảnh thì không
gây được hứng thú học tập cho sinh viên, đồng thời những sinh viên yêu thích học
phần này cũng không có cơ hội tìm tòi, phát triển. Đồng thời, việc đổi mới phương

1


pháp trong dạy học nói chung cũng như đổi mới phương pháp dạy học học phần
Động cơ đốt trong nói riêng đã được thực hiện ở một số nơi nhưng vẫn chỉ mang
tính chất hình thức, chủ yếu trong các giờ thao giảng....
Ở nước ta đã có nhiều công trình, đề tài nghiên cứu nhưng vấn đề cải tiến các
phương pháp dạy học tích cực trong việc giảng dạy một số kiến thức về động cơ
đốt trong thì hầu như chưa có đề tài nào đề cập đến. Vì vậy tôi chọn vấn đề: "Cải
tiến phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực hoá ngƣời học cho học phần

động cơ học tập cho người học. Do đó, nếu áp dụng các phương pháp dạy học theo
hướng như người nghiên cứu đề xuất thì sẽ phát huy tính tích cực, tự lực, tự giác,
tạo được hứng thú học tập ở người học. Từ đó, nâng cao chất lượng dạy và học tại
trường Cao đẳng Sư phạm Đà Lạt.

2


4. Đối tƣợng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu
4.1 Đối tƣợng nghiên cứu
Phương pháp dạy học theo hướng tích cực hoá người học học phần Động cơ
đốt trong
4.2 Khách thể nghiên cứu
Phương pháp dạy học nói chung, giảng viên, sinh viên, cơ sở vật chất,
chương trình, hoạt động dạy và học học phần Động cơ đốt trong.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1 Nghiên cứu lý luận
Các văn kiện của Đảng và Nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào tạo có liên
quan đến đề tài.
Các sách, bài báo về Động cơ đốt trong, tài liệu sư phạm phục vụ cho đề tài.
Các công trình nghiên cứu, các vấn đề có liên quan trực tiếp đến đề tài (các
luận văn, các chuyên đề), làm cơ sở lý luận cho đề tài.
5.2 Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Chủ yếu là dự giờ, quan sát việc dạy của giảng viên
và việc học của sinh viên trong quá trình dạy học học phần Động cơ đốt trong.
- Phương pháp điều tra: Tiến hành điều tra bằng ankét với hệ thống câu hỏi, để
thăm dò ý kiến của sinh viên về dạy và học theo phương pháp mới.
- Phương pháp đàm thoại, phỏng vấn, trò chuyện: đàm thoại, trao đổi cùng với
giảng viên và sinh viên, nhằm tìm hiểu thực trạng dạy và học ở trường Cao đẳng Sư
phạm Đà Lạt.

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

4


Chƣơng 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN
1.1 Lịch sử nghiên cứu
1.1.1 Ở nƣớc ngoài
Phát huy tính tích cực không phải là vấn đề mới. Từ thời cổ đại các nhà sư
phạm tiền bối như Khổng Tử, Aristotkes,… đã từng nói đến tầm quan trọng to lớn
của việc phát huy tính tích cực, chủ động của sinh viên và đã nói lên nhiều biện
pháp phát huy tính tích cực nhận thức.
Quan điểm về giáo dục tích cực hình thành rất sớm ở Châu âu với các nhà giáo
dục tiên phong như : [9]
- Jean Jacquess Rousseau với tác phẩm giáo dục “Émile” xuất bản 1962.
- Johann Bernhard Basedow thiết lập trung tâm giáo dục thực nghiệm “ học
viện nhân văn xã hội” tại Đức năm 1774.
- Frieddrich Froebel thành lập vườn trẻ đầu tiên vào năm 1873
J.J.Rousseau (Jean Jacques Rousseau, 1712 - 1778) cũng cho rằng, phải
hướng học sinh tích cực tự dành lấy kiến thức bằng cách tìm hiểu, khám phá và
sáng tạo.
K.D.Usinxki (Konstantin Dmitrievich Ushinskij, 1824 - 1871) nhấn mạnh
tầm quan trọng của việc giáo viên điều khiển, dẫn dắt HS tự chiếm lĩnh kiến thức,…

5


J.A.Komenxki (1592 -1670) đã viết: “Giáo dục có mục đích đánh thức năng



o Sử dụng các trò chơi.
o Sử dụng các hiệu ứng cảm giác để thu hút sự chú ý của người học và làm
cho quá trình nhận thức sâu hơn.
o Xây dựng các môi trường cho phép người học khám phá.
o Dành cho người học nhiều quyền kiểm soát.
o Luôn đặt ra các hoàn cảnh để thử thách người học.
o Khơi dậy tính tò mò của người học.
o Luôn động viên khích lệ người học.
Tương tự như vậy, Keller cũng đưa ra 4 thành phần tạo ra sự tích cực: Sự
chú ý (Attention), sự phù hợp (Relevance), sự tự tin (Confidence) và sự thỏa mãn
(Sastisfaction). Mô hình Keller còn được gọi là mô hình ARCS. Quan điểm chung
của Keller cho rằng một nhà thiết kế dạy học trong môi trường multimedia phải biết
các biện pháp tích cực hóa người học, biết tổ chức chiến lược dạy học và biết thiết
kế nội dung dạy học.
Roger Johnson và David Johnson cho rằng phần nhiều thời gian dạy học
dành cho các tương tác học sinh – giáo viên và học sinh – tài liệu, còn tương tác học
sinh – học sinh thì hầu như bị lờ đi. Trong một tình huống học hợp tác, sự tương tác
được đặc trưng bởi việc khẳng định sự phụ thuộc lẫn nhau về mục đích với trách
nhiệm cá nhân. Sự phụ thuộc về mục đích đòi hỏi sự chấp nhận của nhóm là họ sẽ
cùng bơi hoặc cùng chìm. Theo Roger và David Johnson, thông thường ngày nay
giáo viên cố tách học sinh khỏi các học sinh khác và cho họ làm việc độc lập, khi
liên tục dùng các câu như “đừng có nhìn vào bài người khác”, “tôi muốn thấy
những gì em làm chứ không phải của người bên cạnh”, hay “tự làm bài đi”. Một
nghịch lý là đại đa số các nghiên cứu so sánh sự tương tác học sinh – học sinh chỉ ra
rằng học sinh học hiệu quả hơn khi họ làm việc hợp tác.
Ngoài ra, Roger Johnson và David Johnson cho rằng, có một khác biệt giữa
“chủ trương học sinh làm việc trong một nhóm” và cấu trúc làm việc hợp tác với
một nhóm học sinh ngồi cùng bàn và làm việc của họ, nhưng tự do nói với những

pháp thuyết trình, trực quan, minh họa, thí nghiệm thực hành, thảo luận và đặt trọng
tâm vào học sinh, giáo viên chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn.
Đã có nhiều tác giả nghiên cứu về dạy học theo hướng tích cực hoá và trên
các sách báo, tạp chí, kỷ yếu có nhiều bài viết của những nhà giáo dục tên tuổi:

8