ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

MA THẾ HẢI

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI MỘT SỐ XÃ Ở
HUYỆN NA HANG, TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

THÁI NGUYÊN - 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

MA THẾ HẢI

NGHIÊN CỨU THỰC TRẠNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP
XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI MỘT SỐ XÃ Ở
HUYỆN NA HANG, TỈNH TUYÊN QUANG
Chuyên ngành: PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Mã số: 60.62.01.16

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐINH NGỌC LAN

THÁI NGUYÊN - 2015



Tác giả luận văn

Ma Thế Hải


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .................................................................. v
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................... vi
DANH MỤC CÁC HÌNH ................................................................................ ix
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ...................................................................................... 3
3. Ý nghĩa của đề tài .......................................................................................... 3
Chương 1: TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU ..................................................... 4
1.1. Cơ sở lý luận của xây dựng nông thôn mới ............................................... 4
1.1.1. Đặc điểm nông nghiệp, nông thôn hiện nay ....................................... 4
1.1.2. Khái niệm nông thôn mới ................................................................... 7
1.1.3. Khái niệm xây dựng nông thôn mới ................................................... 8
1.1.4. Đơn vị nông thôn mới ......................................................................... 8
1.1.5. Chức năng của nông thôn mới ............................................................ 8
1.1.6. Nguồn gốc động lực xây dựng nông thôn mới ................................. 10
1.2. Quan điểm của Đảng về xây dựng nông thôn mới .................................. 11
1.2.1. Các quan điểm của Đảng về xây dựng NTM trước Đại hội V [1] ... 11
1.2.2. Các quan điểm của Đảng về xây dựng NTM từ Đại hội VI đến nay..... 12
1.2.3. Nguyên tắc thực hiện xây dựng NTM trong giai đoạn hiện nay ...... 13
1.2.4. Nội dung xây dựng NTM ở nước ta hiện nay .................................. 14

huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang ................................................................ 90
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 98
1. Kết luận ....................................................................................................... 98
2. Kiến nghị ................................................................................................... 100
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................... 101
PHỤ LỤC ..................................................................................................... 103


i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận
văn này là trung thực và hoàn toàn chưa hề được sử dụng để bảo vệ một
học vị nào.
Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ để thực hiện luận văn này đã được
cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Ma Thế Hải


vi
DANH MỤC CÁC BẢNG
Bảng 3.1: Quy hoạch phân loại đất theo mục đích sử dụng của huyện
Na Hang.......................................................................................... 32
Bảng 3.2. Hiện trạng sử dung đất huyện Na Hang năm 2014 ........................ 33
Bảng 3.3: Kết quả phát triển kinh tế của huyện giai đoạn 2012 - 2014.......... 34
Bảng 3.4: Kết quả phát triển phát triển sản xuất nông nhiệp của huyện
giai đoạn năm 2012 - 2014 ............................................................. 35
Bảng 3.5: Diện tích các loại cây trồng trên địa bàn huyện Na Hang .............. 36

Bảng 3.23: Thực trạng hạ tầng kinh tế xã hội xã Năng Khả so với bộ tiêu
chí xây dựng NTM.......................................................................... 66
Bảng 3.24: Thực trạng kinh tế và tổ chức sản xuất của xã Năng Khả so
với bộ tiêu chí xây dựng NTM ...................................................... 67
Bảng 3.25: Thực trạng VHXH, môi trường của xã Năng Khả so với bộ
tiêu chí xây dựng NTM.................................................................. 69
Bảng 3.26: Thực trạnghệ thống chính trị của xã Năng Khả so với bộ tiêu
chí xây dựng NTM......................................................................... 70
Bảng 3.27: Nguồn vốn cho xây dựng NTM tại xã Đà Vị tính đến tháng
12/2014 ........................................................................................... 74
Bảng 3.28: Đóng góp của nhân dân xã Đà Vị vào một số các các công
trình, hoạt động xây dựng NTM (tính đến hết tháng 12/2014) ...... 75
Bảng 3.29: Thực trạng quy hoạch và thực hiện quy hoạch của xã Đà Vị
so với bộ tiêu chí ............................................................................. 76
Bảng 3.30: Thực trạng hạ tầng KTXH của xã Đà Vị so với bộ tiêu chí ......... 77
Bảng 3.31: Thực trạng kinh tế và tổ chức sản xuất của xã Đà Vị so với
bộ tiêu chí........................................................................................ 78
Bảng 3.32: Thực trạng văn hóa - xã hội - môi trường của xã Đà Vị so với
bộ tiêu chí........................................................................................ 79
Bảng 3.33: Thực trạng hệ thống chính trị của xã Đà Vị so với bộ tiêu chí .... 80


viii
Bảng 3.34: Nguồn vốn huy động xây dựng NTM tại xã Côn Lôn đến
tháng 12/2014 ................................................................................. 81
Bảng 3.35: Thực trạng quy hoạch và thực hiện quy hoạch của xã Côn
Lôn so với bộ tiêu chí ..................................................................... 82
Bảng 3.36: Kết quả xây dựng hạ tầng KTXH của xã Côn Lôn so với bộ
tiêu chí............................................................................................. 83
Bảng 3.37: Thực trạng kinh tế và tổ chức sản xuất của xã Côn Lôn so với

nông dân, nông thôn Việt Nam luôn khẳng định vai trò đóng góp hết sức to
lớn trong sự nghiệp phát triển kinh tế của đất nước. Nông nghiệp đã mở
đường trong quá trình đổi mới, tạo nền tảng, động lực cho tăng trưởng kinh tế
và là nhân tố quan trọng bảo đảm sự ổn định kinh tế, chính trị, xã hội, quốc
phòng an ninh, giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi
trường sinh thái của đất nước. Nhận thức được vấn đề đó, Đảng và Nhà nước
ta ngày càng quan tâm chú ý tới phát triển nông nghiệp, nông thôn trong tổng
thể sự phát triển chung của đất nước. Tại Nghị quyết số 26 -NQ/TW Ngày
05/08/2008, Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng (Khóa X) về
nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Trong đó đã xác định mục tiêu đến năm
2020: “…Phát triển nông nghiệp kết hợp với phát triển công nghiệp, dịch vụ
và ngành nghề nông thôn, giải quyết cơ bản việc làm, nâng cao thu nhập của
dân cư nông thôn gấp trên 2,5 lần so với hiện nay. Lao động nông nghiệp còn
khoảng 30% lao động xã hội, tỉ lệ lao động nông thôn thông qua đào tạo đạt
trên 50%; số xã đạt tiêu chuẩn nông thôn mới khoảng 50%; phát triển đồng bộ
kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn…”.
Triển khai Nghị quyết số 26 - NQ/TW, với chủ trương rút ngắn khoảng
cách giữa nông thôn với thành thị, xây dựng mục tiêu hiện đại hóa nông thôn
Việt Nam vào cuối năm 2020, ngày 16/4/2009, Thủ tướng Chính phủ đã ra
Quyết định số 491/QĐ-TTg về việc ban hành bộ tiêu trí quốc gia về xây dựng
NTM. Trên cơ sở bộ tiêu chí NTM này, các địa phương căn cứ để xây dựng,


2
phát triển nông thôn. Ngày 2/2/2010, Thủ tướng Chính phủ ra quyết định số
193/QĐ-TTg phê duyệt chương trình rà soát quy hoạch xây dựng NTM. Ngày
4/6/2010 Chính phủ ban hành Quyết định số 800/QĐ-TTg về phê duyệt chương
trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020, với
mục tiêu: đến năn 2015: 20% số xã đạt tiêu chuẩn NTM, đến năm 2020 : 50%
số xã đạt tiêu chuẩn NTM. Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn cũng ban

2.2. Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa được cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình nông thôn
mới và xây dựng NTM ở nước ta hiện nay.
- Đánh giá được thực trạng xây dựng mô hình nông thôn mới và quá
trình xây dựng NTM ở huyện Na Hang thời gian qua.
- Phân tích được khó khăn, thuận lợi ảnh hưởng đến huy động nguồn
lực trong quá trình xây dựng NTM ở địa bàn nghiên cứu.
- Đề xuất được định hướng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá
trình xây dựng NTM mới ở địa phương trong những năm tới.
3. Ý nghĩa của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
Kết quả nghiên cứu của đề tài là tư liệu khoa học hữu ích cho việc
nghiên cứu, tham khảo trong việc giảng dạy, học tập tại các trường, các viện
nghiên cứu về phát triển nông thôn.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài là tư liệu tốt đề làm cơ sở cho chính quyền,
các cấp, các ngành của huyện Na Hang nói riêng và tỉnh Tuyên Quang nói chung
đưa ra các giải pháp nhằm thực hiện thành công Chương trình xây dựng NTM
tại các xã miền núi, vùng cao trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang.


4
Chương 1
TỔNG QUAN VỀ TÀI LIỆU
1.1. Cơ sở lý luận của xây dựng nông thôn mới
1.1.1. Đặc điểm nông nghiệp, nông thôn hiện nay
Nông nghiệp là một ngành quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế.
Kinh tế nông nghiệp và kinh tế nông thôn được nói đến như một nền kinh tế
truyền thống, trong đó nông nghiệp là khu vực duy nhất sản xuất ra lương thực,
thực phẩm để nuôi sống con người. Dù trình độ phát triển của khoa học kỹ thuật

trình học tập và nghiên cứu.
Tôi xin cảm ơn UBND huyện Na Hang; các Phòng, ban trực thuộc
UBND huyện; UBND các xã: Năng Khả, Đà Vị, Côn Lôn và các hộ gia đình
ở 3 xã trên đã cung cấp số liệu thực tế và thông tin cần thiết để tôi hoàn thành
luận văn này.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đồng nghiệp, bạn bè, cùng toàn
thể gia đình, người thân đã động viên tôi trong thời gian học tập và nghiên
cứu đề tài.
Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Ma Thế Hải


6
trong nông nghiệp nhằm giúp đỡ người nông dân yên tâm sản xuất. Nhưng,
trong thực tế việc liên kết này còn rất lỏng lẻo, chưa đạt được kết quả như
mong muốn và các "nhà” chưa thực sự giúp ích cho nông dân. "Nhà doanh
nghiệp" được người nông dân trông đợi nhất trong việc tiêu thụ sản phẩm
chẳng những chưa làm tốt vai trò của mình, mà lại là "nhà” bị coi hưởng lợi
nhiều nhất trong quá trình liên kết, không bảo đảm sự công bằng lợi ích cho
nông dân. Do đó có thực tế trong nông nghiệp Việt Nam là khi được mùa
nông dân không bán được hàng, bị Tiểu thương ép giá, lúc mất mùa, thiên tai,
dịch bệnh thì không được gì. Ở hoàn cảnh nào nông dân cùng là người bị thua
thiệt và vì vậy, luôn có tình trạng nông dân thường xuyên thay đổi cây trồng,
vật nuôi, không yên tâm tích lũy kinh nghiệm, sản xuất ổn định lâu dài.
(3) Mức độ giảm nghèo chung của Việt Nam tiến bộ liên tục. Tuy nhiên,
xu hướng phân hóa giàu nghèo ngày càng gia tăng, trong nội bộ khu vực nông
thôn, và đặc biệt là giữa nông thôn với thành thị. Nhiều chuyên gia đã đưa ra con
số về chênh lệch giàu nghèo giữa nông thôn - thành thị lên tới trên 6,9 lần.

mới. NTM trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là thị tứ; đó là NTM
chứ không phải nông thôn truyền thống. Nếu so sánh giữa NTM và nông thôn
truyền thống, thì NTM phải bao hàm cơ cấu và chức năng mớ [5].
Ngày 16/4/2009 Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số
491/QĐ-TTg về Bộ tiêu chí quốc gia về NTM gồm 19 tiêu chí là: Tiêu chí về
quy hoạch và thực hiện quy hoạch; tiêu chí về giao thông; tiêu chí về thủy lợi;
tiêu chí về điện; tiêu chí trường học; tiêu chí cơ sở vật chất văn hóa; tiêu chí
chợ nông thôn; tiêu chí về bưu điện; tiêu chí về nhà ở dân cư; tiêu chí về y tế;
tiêu chí về văn hóa; tiêu chí về môi trường; tiêu chí về hệ thống tổ chức chính
trị xã hội vững mạnh; tiêu chí về an ninh, trật tự xã hội.
- Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT, ngày 21/8/2009 của Bộ Nông
nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia
về nông thôn mới quy định tại điều 3: Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố
trực thuộc trung ương có thể bổ sung thêm tiêu chí hoặc quy định mức đạt của


8
các tiêu chí cho phù hợp với điều kiện cụ thể của địa phương nhưng không
được thấp hơn mức quy định trong Bộ tiêu chí quốc gia.
1.1.3. Khái niệm xây dựng nông thôn mới
Từ Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng chính
phủ về ban hành bộ tiêu chí quốc gia về NTM và Quyết định 800/QĐ-TTg
ngày 04/6/2010 của Thủ tướng chính phủ về Phê duyệt Chương trình mục tiêu
Quốc gia về xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020 thì: Xây dựng NTM là xây
dựng nông thôn đạt 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM, là phát triển
toàn diện về các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh ở vùng nông thôn.
1.1.4. Đơn vị nông thôn mới
Theo Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT, ngày 21/8/2009 của Bộ
Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí quốc
gia về NTM, tại Khoản 3 Điều 23 quy định: Ban chỉ đạo NTM Trung Ương

- Chức năng sinh thái: Quá trình công nghiệp hoá và đô thị hoá khiến
con người ngày càng xa rời tự nhiên, dẫn đến những ô nhiễm trong môi
trường nước và không khí. Nếu so sánh với hệ thống sinh thái đô thị, thì hệ
thống sinh thái nông nghiệp một mặt có thể đáp ứng nhu cầu cung cấp các sản
phẩm lương thực hoa quả cho con người, mặt khác cũng đáp ứng được các
yêu cầu về môi trường tự nhiên. Thuộc tính sản xuất nông nghiệp đã quyết
định hệ thống sinh thái nông nghiệp mang chức năng phục vụ hệ thống sinh
thái. Đất đai canh tác nông nghiệp, hệ thống thuỷ lợi, các khu rừng, thảo
nguyên..., phát huy các tác dụng sinh thái như điều hoà khí hậu, giảm ô nhiễm
tiếng ồn, cải thiện nguồn nước, phòng chống xâm thực đất đai, làm sạch đất....
Thông qua sự tuần hoàn của tự nhiên và năng lượng, cuối cùng, thành thị
cũng là nơi thu được lợi ích từ chức năng sinh thái của nông thôn [5].
- Chủ thể xây dựng NTM:
Có người cho rằng chủ thể xây dựng nông thôn phải là chính quyền.
Tuy nhiên, trên thực tế, người nông dân mới thực sự là chủ thể xây dựng nông
thôn. Đó không phải là do nhà nước không có đủ tiềm lực kinh tế để đóng vai


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT .................................................................. v
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................... vi
DANH MỤC CÁC HÌNH ................................................................................ ix
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ...................................................................................... 3
3. Ý nghĩa của đề tài .......................................................................................... 3

nông dân là yêu cầu để phát triển nông thôn, đồng thời cũng là nhu cầu tất yếu
của chính bản thân người nông dân.[5].
+ Động lực từ các doanh nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp và các tổ
chức hợp tác
Một trong những nhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp xây dựng nông
thôn mới là phát triển hiện đại hóa nông nghiệp. Hiện đại hóa nông nghiệp ở
đây phải được hiểu là ngoài các điều kiện sản xuất hiện đại như thủy lợi, làm
đất, đường xá giao thông, viễn thông thông tin..vv., nó còn bao hàm chuyên
nghiệp hóa và sản nghiệp hóa sản xuất nông nghiệp. Một khi đã thực hiện kinh
doanh gia đình và phát triển kinh tế thị trường trong nông nghiệp, thì nhất định
cũng phải thực hiện chuyên nghiệp hóa và sản nghiệp hóa nông nghiệp. Đây
còn là cơ sở để gia tăng sức cạnh tranh quốc tế cho nông nghiệp. Ngoài ra,
trong điều kiện thị trường, thì chỉ có sự tham gia của các tổ chức nông dân mới
có thể nâng cao giá trị nông sản phẩm, đây cũng chính là chức năng cũng như
trách nhiệm của các tổ chức hợp tác nông dân. [5].
1.2. Quan điểm của Đảng về xây dựng nông thôn mới
1.2.1. Các quan điểm của Đảng về xây dựng NTM trước Đại hội V [19]
- Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III (tháng 9/1960): Đảng xác định
ưu tiên phát triển công nghiệp nặng một cách hợp lý, đồng thời ra sức phát
triển nông nghiệp và công nghiệp nhẹ (ở miền Bắc)


12
- Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ IV (tháng 12/1976): Ưu tiên phát
triển công nghiệp nặng một cách hợp lý trên cơ sở phát triển nông nghiệp và
công nghiệp nhẹ, kết hợp xây dựng công nghiệp và nông nghiệp cả nước
thành một cơ cấu kinh tế công nông nghiệp.
- Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V (tháng 3/1982): Tập trung sức
phát triển mạnh nông nghiệp, coi nông nghiệp là mặt trận hàng đầu, đưa nông
nghiệp từng bước lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa ...

Tài chính về hướng dẫn một số nội dung thực hiện Quyết định 800/QĐ-TTg
ngày 04/6/2010 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Chương trình mục
tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2010 - 2020, đã đề ra 6 nguyên tắc
trong xây dựng NTM như sau:
(1). Các nội dung, hoạt động của Chương trình xây dựng NTM phải
hướng tới mục tiêu thực hiện 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM ban
hành tại Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/4/2009 của Thủ tướng Chính phủ.
(2). Phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư địa phương là chính,
Nhà nước đóng vai trò định hướng, ban hành các tiêu chí, quy chuẩn, chính
sách, cơ chế hỗ trợ, đào tạo cán bộ và hướng dẫn thực hiện. Các hoạt động cụ
thể do chính cộng đồng người dân ở thôn, xã bàn bạc dân chủ để quyết định
và tổ chức thực hiện.
(3). Kế thừa và lồng ghép các chương trình mục tiêu quốc gia, chương
trình hỗ trợ có mục tiêu, các chương trình, dự án khác đang triển khai trên địa
bàn nông thôn.
(4). Thực hiện Chương trình xây dựng NTM phải gắn với kế hoạch phát
triển kinh tế xã hội của địa phương, có quy hoạch và cơ chế đảm bảo thực hiện
các quy hoạch xây dựng NTM đã được cấp có thẩm quyền xây dựng.
(5). Công khai, minh bạch về quản lý, sử dụng các nguồn lực; tăng
cường phân cấp, trao quyền cho cấp xã quản lý và tổ chức thực hiện các công
trình, dự án của Chương trình xây dựng NTM; phát huy vai trò làm chủ của
người dân và cộng đồng, thực hiện dân chủ cơ sở trong quá trình lập kế
hoạch, tổ chức thực hiện và giám sát đánh giá.


14
(6). Xây dựng NTM là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã
hội; cấp ủy đảng, chính quyền đóng vai trò chỉ đạo, điều hành quá trình xây
dựng quy hoạch, đề án, kế hoạch, và tổ chức thực hiện. Mặt trận Tổ quốc và
các tổ chức chính trị, xã hội vận động mọi tầng lớp nhân dân phát huy vai trò