A.ĐẶT VẤN ĐỀ:
Năm học 2012-2013 là năm học toàn Ngành tiếp tục nỗ lực đổi mới
phương pháp dạy học để đào tạo con người năng động, sớm thích nghi với đời
sống xã hội. Trước tình hình đó đội ngũ giáo viên phải không ngừng đổi mới
phương pháp soạn giảng để trong mỗi tiết học học sinh sẽ được hoạt động nhiều
hơn, thảo luận nhiều hơn và quan trọng là được suy nghĩ nhiều hơn trên con
đường chủ động chiếm lĩnh tri thức.
Riêng đối với môn Ngữ văn, đặc biệt là kiểu bài đọc hiểu văn bản văn học
tổ chức các hoạt động tiếp nhận văn học theo con đường đặc thù của cảm thụ
văn chương phải tiến hành sao cho phù hợp với đặc trưng của bộ môn vừa mang
bản chất xã hội vừa là một hiện tượng thẩm mĩ , hiện tượng nghệ thuật.
Thực tiễn sư phạm chỉ ra rằng dạy học văn ở nhà trường phổ thông hiện
nay khi áp đúng các phương pháp , kĩ thuật dạy học tích cực giáo viên tỏ ra lúng
túng không biết áp dụng phương pháp kĩ thuật dạy học đó như thế nào ? Nhiều
giáo viên áp dụng một cách máy móc, gò ép chiếu lệ, hoặc quá lạm dụng
phương tiện kĩ thuật hiện đại, hoặc áp dụng quá nhiều phương pháp kĩ thuật
trong một bài dạy nên vựơt quá thời gian cho phép…
Một trong những nguyên nhân của thực trạng trên là giáo viên chưa xác
định đúng bản chất của đổi mới phương pháp, tâm lí sợ học sinh không biết nên
phải nói hết, khả năng linh hoạt trong giờ dạy còn hạn chế. Vì vậy khi khai thác
tác phẩm văn học không những không làm cho tác phẩm trở nên sống động ,
giàu sức gợi mà còn làm cho tác phẩm khô khan, chết cứng.
Thanh Thảo là một trong những tác giả đương đại được chọn đưa vào
chương trình Ngữ văn 12 mang lại cho chương trình một diện mạo một hơi thở
mới. Với những sáng tạo của mình ,Thanh Thảo khước từ lối biểu đạt dễ dãi để
thể hiện cuộc sống ở bề sâu, cách biểu đạt mới với những câu thơ tự do, giàu suy
tư, phóng túng trong xúc cảm và đương nhiên không dễ hiểu vì nhuốm màu sắc
tượng trưng, siêu thực mà ông học tập ở chính nhà thơ hiện đại Tây Ban Nha :
Phê- đê- ri- cô Gar- xi –a Lor- ca. Sự đổi mới đó yêu cầu người tiếp nhận và
chiếm lĩnh thơ ông phải có sự đổi mới tư duy.
Bài thơ “ Đàn ghi ta của Lor ca” ( Thanh Thảo) là một bài thơ hay nhưng

năng. Mục tiêu bao gồm : mục tiêu tri thức, mục tiêu rèn luyện kĩ năng , mục
tiêu giáo dục tư tưởng, tình cảm.
- Tìm được Cách thức tiến hành ( phương pháp dạy học ) thích hợp ,
tương ứng với nội dung, yêu cầu và điều kiện dạy học , phù hợp với trình độ học
sinh và quỹ thời gian dạy học.
- Thiết kế dạy học phải thể hiện rõ và đảm bảo : mọi hoạt động dạy học
dưới sự tổ chức của thầy giáo , học sinh chủ động khám phá, tiếp nhận kiến thức
theo Mục tiêu cần đạt mà mỗi bài – tiết dạy học đã xác định.
2.Thực trạng của vấn đề:
Trong những năm qua, hầu hết đội ngũ giáo viên trong cả
nước nói chung, ở các trường trong tỉnh, trong huyện đã được tham dự các lớp
tập huấn, bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ về đổi mới phương pháp dạy học do
Sở GD&ĐT tổ chức, nội dung triển khai một số phương pháp, kĩ thuật dạy học
2


mới. Có thể khẳng định rằng đây là những phương pháp dạy học quan trọng, vừa
mới vừa hiện đại, lại rất khả thi, đang được nhiều nước trên thế giới áp dụng.
Qua việc tìm hiểu và vận dụng phương pháp dạy học tích cực trong quá trình
dạy học, tôi nhận thấy phương pháp dạy học này đã thật sự đem lại “luồng sinh
khí mới” cho học sinh trong quá trình dạy học bộ môn Ngữ văn. Bước đầu đã
giảm bớt được tâm lý chán học Văn, khơi gợi trong học sinh tình yêu đối với
môn học, đồng thời đem đến cho các em cái nhìn mới, cách tư duy mới, sự hưng
phấn, lôi cuốn đối với môn học Ngữ văn.
Tuy nhiên, việc ứng dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học tích cực trong
quá trình dạy học là vấn đề còn khó khăn, lúng túng đối với nhiều giáo viên,
trong đó có giáo viên dạy môn Ngữ văn. Họ tỏ ra băn khoăn không biết sử dụng
các phương pháp kĩ thuật đó như thế nào vào khâu nào trong quá trình dạy học?
Đối với những giáo viên cao tuổi và những giáo viên chưa quen với việc ứng
dụng Công nghệ thông tin, trình độ Tin học còn hạn chế thì ngại tìm ngại làm.

buộc học sinh phải thuộc bài… Mà Hỏi bài cũ còn có trách nhiệm để chuẩn bị
tâm thế, gây hứng thú cho học sinh bước vào bài mới. Vì vậy, hoạt động hỏi bài
cũ được thiết kế dạy học với ý tưởng: Vừa ôn luyện kiến thức về tác phẩm Sóng;
vừa gây hứng thú, vừa chuẩn bị tâm thế để HS có ý thức so sánh, phân biệt
giữa hai giai đoạn văn học: VH 1945 - 1975 và VH sau 1975. Đây là một nội
dung của Mục tiêu cần đạt.
Hoạt động Vào bài mới: Gợi cho HS hứng thú và định hướng khám
phá những nét mới, sâu sắc trong tác phẩm của Thanh Thảo.
- Ứng dụng các phương tiện kĩ thuật hiện đại thu hút sự chú ý và tạo hứng thú
học tập cho học sinh. Bằng những hình ảnh âm thanh màu sắc, bảng biểu …trực
quan sinh động các phương tiện kí thuật hiện đại tác động cùng một lúc vào
nhiều giác quan của học sinh khiến các em phải chú ý.
Khi tìm hiểu chung về tác giả- tác phẩm giáo viên dùng máy chiếu hình
ảnh của Lor-ca và khối vuông ru bich là những dẫn dụ có thể tác động mạnh đến
học sinh , đưa các em chuyển vùng không gian riêng tư vào vùng không gian
thẩm mĩ của bài học, chuẩn bị cho khâu tiếp nhận tác phẩm.
3.1.2 Hoạt động tổ chức học sinh tri giác ngôn ngữ nghệ thuật:
Hoạt động này nằm trong giai đoạn đầu của quá trình cảm thụ tác phẩm từ lớp
vỏ đến lớp hình. Tác dụng của hoạt đông tri giác ngôn ngữ giúp HS cảm nhận
tác phẩm ở cấp độ chỉnh thể.
Trong Thiết kế bài dạy “ Đàn ghi ta của Lor ca” , tôi sử dụng Đọc văn là
biện pháp chủ đạo để tri giác ngôn ngữ nghệ thuật . Đọc văn có nhiều hình thức
đọc khác nhau nhưng tôi chú ý hai khâu :
- Thứ nhất là khâu đọc ở nhà, giáo viên yêu cầu học sinh đọc văn bản ở nhà
để chuẩn bị cho việc đọc văn trên lớp, khâu đọc đi kèm với những yêu cầu cụ
thể:
+ Đọc văn bản “ Đàn ghi ta của Lorca” và cho biết cảm nhận chung của
em.
+ Theo em tình điệu chung bao trùm bài thơ, từng đoạn thơ là gì? Từ đó
cần phải đọc tác phẩm bằng giọng đọc như thế nào?

Lor - ca”, GV có thể đưa ra tình huống và nêu câu hỏi: Trong bài thơ “Ghi nhớ"
của Lorca có câu “Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn ghi ta” , tại sao Thanh
Thảo lại lấy câu đó làm đề từ trong bài thơ viết về Lor ca của mình? HS buộc
phải hiểu về ý nghĩa biểu tượng của hình ảnh cây đàn ghi ta mới có thể xử lí
được tình huống và trả lời được câu hỏi này.
* Phân tích cắt nghĩa văn học bằng biện pháp so sánh :
Để giúp HS phát hiện ra phong cách nghệ thuật độc đáo của Thanh Thảo Gv
yêu cầu HS so sánh cách trình bày trong bài thơ có gì đặc biệt so với các bài thơ
của các tác giả khác đã học trước đó.
3.1.4 Hoạt động tổ chức học sinh tự bộc lộ tự nhận thức:
Tự bộc lộ là hoạt động tự giác, tự nguyện của bạn đọc HS thể hiện kết quả
tiếp nhận của mình về tác phẩm.

5


Bài dạy “ Đàn ghi ta của Lor ca” như trên là một bài khó không phải chỉ
đối với giáo viên mà còn đối với cả HS nên việc tiếp nhận không phải là qua
một tiết học mà có thể lĩnh hội hết được giá trị sâu sắc của nó. Chính vì vậy khi
thiết kế bài dạy này tôi đã áp dụng phương pháp đóng vai trong đó GV đóng vai
nhà thơ Thanh Thảo là khách mời tham dự chương trình giao lưu mà nhà trường
tổ chức , HS sẽ đóng vai người trò truyện với nhà thơ qua những câu hỏi về
những vấn đề còn khúc mắc khi tiếp cận bài thơ. Qua đó giáo viên có thể củng
cố lại những điểm cơ bản của bài dạy . Đặc biệt là sẽ biết được HS còn chưa
hiểu chỗ nào để giải đáp, bổ sung trong các tiết dạy chủ đề tự chọn hoặc phụ đạo
sau đó.
3.2. Chứng minh giải pháp ( Thiết kế giáo án)
ĐÀN GHI TA CỦA LOR-CA
ThanhThảo
.A. Mức độ cần đạt:

Cái độc đáo của ông được coi là một hiện tượng lạ ngay trong những năm 1972.
Sau 1975 Thanh Thảo tiếp tục với những đổi mới trên hành trình sáng tạo tạo ra
một giọng thơ trầm, giàu suy tư , với những liên tưởng độc đáo , bất ngờ mang
ý nghĩa khái quát sâu xa. Giống như “giọt cồn ở nồng độ cao” ( Chu Văn Sơn)
bề ngoài thì lạnh mà bên trong thì nóng bỏng . “Đàn ghi ta của Lor-ca” là một
thi phẩm tiêu biểu cho kiểu tư duy đó của Thanh Thảo.
Hoạt động của GV và HS
Yêu cầu cần đạt
Hoạt đông 2: Tìm hiểu chung về
tác giả tác phẩm.
Phương pháp vấn đáp- thuyết
trình :
+ Yêu cầu học sinh đọc phần tiểu
dẫn và trả lời các câu hỏi sau:
? Phần tiểu dẫn có những nội dung
gì?
(Có 2 nội dung: giới thiệu về tác giả
Thanh Thảo và bài thơ Đàn ghi ta của
Lor - ca)
HS trả lời kiến thức trong Sgk.
Giáo viên cần nhấn mạnh cho học
sinh ghi một số ý.
Và để tạo cho học sinh sự hứng thú
khi đến với tác giả và tác phẩm GV
có thể đưa ra quan niệm của Thanh
Thảo về thơ “ Thơ là cõi lặng lẽ của
con Hổ. Ngay con Hổ cũng có lúc
giật mình vì một tiếng lá rụng. Thơ đi
giữa can trường và hoảng hốt, đi giữa
cõi liều và nỗi sợ, thơ là con dao găm

ru bích.
+ Tìm hiểu về thể loại:
? Bài thơ đựơc làm theo thể thơ
nào? Cách trình bày có gì đặc biệt so
với các nhà thơ đã học trước đó?
Gv nói qua về trường phái thơ tượng
trưng, siêu thực:Theo chủ trương,
khuynh hướng này nhằm giải phóng
con người khỏi mọi xiềng xích xã hội,
thể hiện nội tâm và tư duy tự nhiên,
không bị gò bó bởi lý trí, lôgic, luân
lý, mỹ học, kinh tế, tôn giáo. Những
sáng tác phẩm của những nghệ sĩ Siêu
thực ghi chép tất cả những trạng thái
tâm lý luôn luôn chuyển biến trong
tiềm thức, không phân biệt thực hay
mộng, tỉnh hay điên, đúng hay
sai.Với trường phái này, những chủ
thể rất bình dị được đặt trong một
phông màn hoặc bí ẩn, hoặc hùng vĩ,
khiến cho bức tranh mang một sức
sống mới, ý nghĩa mới, như tồn tại
trong mơ cùng những sự vật hiện thực
trong trạng thái không thực. (Theo
Bách khoa Tự điển triết học)
+ Tìm hiểu bố cục bài thơ:
GV nêu câu hỏi : Chúng ta có thể
chia bài thơ ra làm mấy đoạn? Tại sao
em lại chia như vậy? gọi tên nội dung
chính của từng đoạn?

+ Đoạn 3 (4 dòng tiếp): Niềm xót
thương Ga – xi – a Lor – ca và nỗi xót
tiếc những cách tân nghệ thuật của Lor –
ca còn dang dở.
+ Đoạn 4 (9 dòng cuối): Suy tư và lòng
ngưỡng mộ sự bất tử của Lorca giống
như một huyền thoại.
- Chủ đề: Đồng cảm, thấu hiểu, xót tiếc,
ngưỡng mộ, ca ngợi Lor – ca: Tài năng, nhân
cách và bản lĩnh.

8


bước phát hiện ra bản chất của vấn đề
ở chỗ cách chia nào sẽ giúp ta tiếp
nhận bài thơ dễ dàng hơn.
+ Tìm hiểu chủ đề của bài thơ?
(Viết về ai? Nhằm thể hiện điều gì?)
Hoạt động 3: Đọc văn bản- giải I - ĐỌC HIỂU VĂN BẢN:
thích những từ ngữ khó
1. Đọc – giải thích hình ảnh, từ ngữ
+ Học sinh đọc bài thơ, giáo viên có
khó:
thể đọc lại để lưu ý cho học sinh về - Giọng trầm, ngắt nhịp linh hoạt, có lúc
nhịp thơ
bi tráng có lúc da diết sâu lắng, chú ý thể
hiện cái tôi nội cảm của Thanh Thảo
trong giọng đọc hướng vào cảm xúc nội
tâm.


9


- Tìm hiểu cấu trúc bài thơ:
b. Cấu trúc của bài thơ :
GV: Hai hình ảnh chính của phần
Lorca
Tiếng đàn ghi ta
nhan đề và lời đề từ cũng là hai hình
ảnh chính xuyên suốt trong bài thơ
Bọt nước
tạo nên cho bài thơ một cấu trúc theo Sự sống
kiểu ru bich.
(Kết hợp với phương pháp vấn
đáp giải thích minh họa- và kĩ Cái chết
nâu, xanh, tròn, vỡ tan.
thuật sơ đồ tư duy- điền khuyết)
.
GV cho học sinh xem hình ảnh về
khối vuông ru- bích cùng việc giải Bất tử
Li la li la
thích về đặc điểm của nó , đồng thời
tử
đặt câu hỏi để HS phát hiện ra cấu
trúc ru bich của bài thơ này qua việc
Tự sự
Trữ tình
áp dụng sơ đồ tư duy điền khuyết.
Gv đưa ra sơ đồ , yêu cầu HS điền

do:
+ Các hình ảnh gợi liên tưởng đến Lorca:
- Tiếng đàn bọt nước: Đó là thứ âm
thanh có hình khối tròn trịa, nhảy nhót,
mỏng manh nhưng không dễ bị tiêu diệt
(lúc hiện lúc tan nhưng tan rồi lại hiện)->
đó là cảm nhận rất riêng của tác giả về
tiếng đàn của Lor-ca.
- Áo choàng đỏ gắt – hình ảnh gợi liên
tưởng đến khung cảnh của một đấu
trường với cuộc đấu giữa võ sĩ với bò tót,
một hoạt động văn hóa của Tây Ban Nha.
- Vầng trăng
- Yên ngựa
- Âm thanh: Li – la – li, la li la -> sự
đồng cảm sâu sắc của Thanh Thảo với
Lor – ca, người đã dùng tiếng đàn để giãi
bày nỗi buồn và khát vọng.
10


=> Lor – ca, người nghệ sĩ tự do nhưng
đơn độc, đi lang thang với vầng trăng
chếnh choáng trên yên ngựa mỏi mòn, hát
nghêu ngao cùng tiếng đàn bọt nước.=>
Một con người tự do, một nhà cách tân
nghệ thuật mong manh và đơn độc.
+ Nghệ thuật xây dựng hình tượng thơ:
đặt trong sự đối lập.
- Qua hình ảnh “áo choàng đỏ gắt” để tạo

( kết hợp với kỹ thuật sơ đồ tư

(Đối lập)
+ Hát nghêu ngao >< áo choàng bê bết đỏ.
 (Hoán dụ)

Tự do của
>
tức
tưởi
Ròng ròng máu
chảy-> đau đớn

Nhân hóa, tượng
trưng trưng

Thanh Thảo đã hình dung hành trình
về cõi khác của Lor-ca. Trong sự hình
dung, Lor-ca đã giải thoát và về cõi
khác như thế nào? Để bước vào thế
giới ấy tác giả đã miêu tả hình ảnh
của Lor-ca như thế nào?
GV gợi mở: Hình ảnh của Lor-ca
như thế có lưu luyến có tiếc nuối
không?
Hình ảnh Lor-ca về cõi vĩnh hằng để
lại trong em suy nghĩ gì?
? Cách kết thúc bài thơ với âm
thanh li la li – la li la có ý nghĩa gì?
HS trình bày. Gv Nhận xét khái
quát, chốt ý.

* Đoạn 3: Niềm xót thương Ga – xi – a
Lor – ca và nỗi xót tiếc những cách tân
nghệ thuật của Lor – ca không ai tiếp
tục.
-Nỗi xót tiếc Lor-ca chuyển hóa thành
niềm tin bất tử của tiếng đàn.
+ Tiếng đàn như cỏ mọc hoang ->
Tiếng đàn tượng trưng cho nghệ thuật
của Lorca còn là tình yêu khát vọng ,
cái đẹp mà mọi sự tàn ác không thể hủy
diệt nó bất tử giống như thứ cỏ mọc
hoang.
+ Giọt nước mắt vầng trăng , long lanh
trong đáy giếng-> Hình ảnh đẹp, buồn

phương pháp vấn đáp minh họa –
thuyết trình – kỹ thuật sơ đồ tư
duy- điền khuyết)
Khái quát lại về những nét nghệ
thuật tiêu biểu của bài thơ về: Thể
loại, hình ảnh, ngôn ngữ, yết tố âm
nhạc
-HS làm việc cá nhân trước lớp. HS
khác bổ sung.
GV: nhận xét và chốt ý.
-HS làm việc cá nhân trước lớp. HS
khác bổ sung.
GV: nhận xét và chốt ý.
GV: Đặt câu hỏi Qua việc đọc hiểu
bài thơ hãy sơ đồ hóa mối quan hệ
giữa nhà thơ và đối tượng trữ tình

để cho Lor-ca có được một sự giải thoát
thực sự.
d. Vài nét về nghệ thuật:
- Bài thơ được sáng tác theo thể thơ tự
do, lối thơ vắt dòng, có cấu trúc gián
đoạn trong suy cảm nhưng lại rất liên tục
trong cốt tự sự.
- Thủ pháp tiêu biểu của thơ tượng
trưng siêu thực đặc biệt là chuỗi hình ảnh
thơ phong phú, mang tính tượng trưng
gợi nhiều liên tưởng.
- Ngôn từ mới mẻ, sáng tạo.
- Yếu tố âm nhạc trong bài thơ : Những

xót
thương

Cái
chết
oan
khuất

Niềm
xót
tiếc

Sự
nghiệp
dang
dở

Lòng
ngưỡng
mộ

Hình
tượng
Lorca

Sự bất
tử của
Lorca

13

bi th n ghi ta ca Lor-ca ( Thanh Tho)?
Kt qu:
* 12G Trung bỡnh tr lờn: 38/50 = 76%, trong ú Khỏ Gii: 6/50 = 12%
( 12 G- khi 11 nguyờn l lp yu kộm v hc lc núi chung, v mụn Ng
vn núi riờng)
* 12 I Trung bỡnh tr lờn: 46/49= 93,8% trong ú Khỏ Gii: 27/49 = 53,6%.
Tôi đã làm phép so sánh kết quả học tập của học sinh
và thu đ-ợc kết quả rất khả quan.

14


C.KT THC VN :
Dy hc Ng vn theo h-ớng phát huy tính tích cực, chủ
động của học sinh là cách làm phù hợp với thực tiễn
quá trình đổi mới ph-ơng pháp dạy học văn trong nhà
tr-ờng phổ thông, phù hợp với sự đổi mới ch-ơng
trình, sách giáo khoa, đổi mới về ph-ơng pháp kiểm
tra đánh gia, ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy
học Ngữ văn hiện nay. Cách làm này thực chất là biến
những gì thuộc về lí thuyết khô cứng thành t- duy
sáng tạo con đ-ờng nhanh nhất, đúng đắn nhất nhằm
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho
học
sinh.
Chúng ta đã và đang tìm kiếm con đ-ờng nâng
cao hiệu quả học tập, phát huy tính tích cực sáng tao
, tôn trọng chủ thể học sinh thì đây sẽ là cách làm
có thể coi là hiệu quả bởi nó phù hợp với trình độ,
tâm lí lứa tuổi của đa số học sinh, nhất là phù hợp

4. Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng môn ngữ văn, Nhà xuất bản
giáo dục- 2010.
5. Thiết kế bài giảng ngữ văn 12, nhà xuất bản giáo dục-2008
6. Sách giáo viên Ngữ văn 12- Nhà xuất bản giáo dục-2008
7. Phương pháp day học lấy học làm trung tâm – BGD & ĐT- NXB Hà Nội
8. Tài liệu Bồi dưỡng giáo viên – BGD& ĐT- NXB giáo dục
9. Sách giáo khoa Ngữ văn 12- NXB GD& ĐT
10.Sách giáo viên ngữ văn 12- NXB GD& ĐT
11. Đọc hiểu văn bản Ngữ văn 12- Nguyễn Trọng Hoàn

16


MỤC LỤC
Nội dung

TT

Trang

A

Đặt vấn đề

1

B

Giải quyết vấn đề


15

Tài liệu tham khảo

16

17


18