S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

PHẦN I
ĐẶT VẤN ĐỀ
Lý do chọn đề tài .
Lịch sử là khoa học nghiên cứu, tái hiện lại một cách chân thực quá khứ
của xã hội loài người . Trong phạm vi nhà trường , lịch sử là môn học có tác
dụng tốt nhất trong việc giáo dục đạo đức, truyền thống yêu nước của dân tộc
cho học sinh , hơn thế nữa là sự biết ơn , kính trọng không chỉ đối với cha ông,
các vị anh hùng dân tộc mà còn là sự biết ơn , kính trọng đối với những người có
cống hiến lớn cho nhân loại .
Học tốt lịch sử giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về quá khứ , rút
ra được những kinh nghiệm quý báu cho hiện tại và từ đó đưa ra những dự báo
chính xác cho tương lai . Nhấn mạnh tầm quan trọng của môn lịch sử trong nhà
trường , Tsec nư sepx ki nhà văn dân chủ Nga thế kỷ XIX đã nói : “ … Có thể
không biết , không cảm thấy say mê học toán , tiếng Hi Lạp hoặc chữ La tinh ,
hóa học . Có thể không biết hàng ngàn môn học khác nhưng dù sao đã là người
có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con người không
phát triển đầy đủ về trí tuệ …”.
Học tốt môn lịch sử giúp học sinh đạt kết quả cao trong các kỳ thi học
sinh giỏi, đặc biệt là thi đại học, mở ra một tương lai tươi sáng cho các em.
Xuất phát từ những lý do trên, bản thân tôi một người cũng từng là học
sinh, sinh viên nghành lịch sử, yêu thích môn lịch sử và bây giờ là giáo viên
môn lịch sử trường trung học phổ thông đã rút ra một số phương pháp học tập
cùng với việc tham khảo kinh nghiệm từ các đồng nghiệp trên các diễn đàn và ở

1


trường theo khối C đông vừa là thời cơ vừa là thách thức đối với giáo viên bộ
môn khối C nói chung và giáo viên môn lịch sử nói riêng. Vấn đề đặt ra là trong

2


S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

số các em theo khối C chỉ có một số em có khả năng thực sự, phần lớn còn lại là
vì không thể học được các môn tự nhiên để thi các khối A,B.. và các em gần như
là chưa có được những phương pháp học tập hiệu quả mà chỉ đơn thuần là học
thuộc lòng nhất là môn sử, nên kết quả thường không cao. Do đó nhiệm vụ đặt ra
cho giáo viên dạy lịch sử là phải hướng dẫn, cố vấn cho các em những phương
pháp, những kinh nghiệm quý báu của bản thân, của đồng nghiệp mà mình tích
luỹ được để các em có được kết quả tốt nhất trong học tập cũng như ở các kỳ thi
học sinh giỏi cấp tỉnh, thi đại học. Qua đó góp phần nâng cao chất lượng môn
lịch sử đồng thời duy trì và phát triển và khối C vốn là một khối lớn trong nhà
trường.
3. Giải pháp và tổ chức thực hiện.
Trong thời gian công tác ở trường THPT 3 Cẩm Thuỷ chúng tôi đã đúc rút và
tập hợp, hướng dẫn học sinh học tập môn lịch sử theo một số phương pháp sau(
ngoài việc học sinh phải chăm chú và tích cực học tập ở trên lớp)
3.1 Một số phương pháp học tập
3.1.1 Học theo giai đoạn và lập thư mục.
Như chúng ta biết lịch sử là tất cả những gì đã trải qua trong quá khứ, nhưng
không phải là một chuỗi dài triền miên, đều đều mà có sự thăng trầm của nó. Căn
cứ vào đó các nhà sử học đã chia lịch sử thành các giai đoạn bao gồm cả lịch sử

thuộc địa
lần 2 của
thực dân
Pháp

Hoạt động
đấu tranh
của tư sản
dân tộc và
tiểu tư sản
và công
nhân

Hoạt
động
của
Nguyễn
Ái Quốc

Các tổ
chức
cách
mạng

Đảng
cộng
sản Việt
Nam ra
đời


Hoạt
động
đấu
tranh
của
công
nhân

Hội
VN
CM
TN

-Ở Pháp
-Ở Liên
Xô
-Ở TQ
- Vai trò
đối với
cmVN

Việt
Nam
Quốc
dân
Đảng

Hoàn
cảnh,
nội

nghĩa,
bài học

Xô
Viết
Nghệ
Tĩnh

Phong trào
Dân chủ
1936 1939

Hội nghị
lần
1BCHTƯ
Đảng tháng
10 -1930
và Luận
cương
chính trị

Phong Trào
giải Phóng
dân tộc
1939
Phong trào
Dân1945
chủ
1936 -1939


VN
trong
những
năm
1939 1945

Hội
nghị
BCH
TƯ
tháng
11 năm
1939

NguyÔn Quèc

Hội
nghị
BCH
TƯ
tháng 5
năm
1941

Quá
trình
chuẩn bị
của
Đảng từ
sau Hội

Chính
sách ,
biện
pháp
khắc
phục
khó
khăn
của

Việt Nam trong
cuộc kháng
chiến toàn quốc
1946 - 1954

Kháng
chiến
toàn quốc
bùng nổ

Chủ
trương
biện
pháp
của
Đảng
trong
việc đối
phó với


Giơ
ne
vơ

Nguyên
nhân
thắng
lợi, ý
nghĩa
lịch sử
6


S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

GIAI ĐOẠN
1954 - 1975

Tình hình,
nhiệm vụ sau
hiệp định
Giơ ne vơ

Cách mạng
miền Nam

Cách mạng

và Hiệp định
Pa ri 1973
Cách mạng
miền Bắc
1954 -1975

Chống
chiến
lược
“Việt
Nam
hoá
chiến
tranh”

Tổng
tiến
công
và nổi
dậy
Xuân
1975

Đại Hội
lần thứ
3 của
Đảng và
kế
hoạch 5
năm

mới của Đảng
từ 1986

Trên đây là thư mục kiến thức ở dạng khái quát. Từ các ý lớn của thư mục này
học sinh sẽ triển khai đến mức chi tiết hơn cho từng giai đoạn một. Tất cả nội
dung một giai đoạn sẽ được xây dựng trên một tờ giấy khổ Ao và treo ở góc học
tập, hoặc một nơi nào dễ quan sát nhất trong nhà để có thể thường xuyên tiếp cận
kiến thức. Khi đã nắm tương đối chắc kiến thức giai đoạn đó rồi thì sẽ đưa nội
dung giai đoạn khác lên. Như vậy bằng cách này sẽ giúp học sinh dễ dàng nắm
được kiến thức cơ bản ngay từ trong quá trình xây dựng thư mục kiến thức này.
Cũng bằng phương pháp này, học sinh có thể chia và xây dựng thư mục phần
lịch sử thế giới 1945 - 2000 theo các nội dung lớn như sau:
- Sự hình thành trật tự thế giới mới sau chiến tranh.
- Liên Xô, Đông Âu.
- Các nước Á, Phi, Mĩ La tinh.

8


S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

- Mĩ, Tây Âu, Nhật Bản.
- Quan hệ quốc tế.
- Cách mạng khoa học công nghệ và xu thế toàn cầu hoá.
3.1.2 Thường xuyên đọc và ghi chép.
Nhiều học sinh vẫn cho rằng để nhớ năm tháng diễn ra sự kiện, cách hữu hiệu
nhất là đọc đi, đọc lại nhiều lần. Đây là cách học khá phổ biến vì tính truyền


vấn đề nào đó. Qua đó những sai sót xẽ được nhắc nhở kịp thời, các vấn đề kiến
thức xẽ được sáng tỏ hơn.
Ví dụ: Hai học sinh có thể vấn đáp nhau những câu hỏi đơn giản về một chủ
đề như sau:
- Hỏi : Hội Việt Nam Cách mạng Thanh Niên do ai sáng lập và vào thời
gian nào?
- Trả lời: Do Nguyễn Ái Quốc sáng lập vào tháng 6 năm 1925.
- Hỏi: Sau khi thành lập Hội có những hoạt động gì ?
- Trả lời: Mở các lớp huấn luyện bồi dưỡng cán bộ cách mạng, xuất bản báo
Thanh Niên, xuất bản sách Đường Cách mệnh, thực hiện phong trào “ Vô
sản hoá”...
- Hỏi: Hội đã phân hoá như thế nào?
- Trả lời: Năm 1929 Hội phân hoá thành hai tổ chức Cộng sản là Đông
Dương Cộng sản Đảng và An Nam Cộng sản Đảng.
3.1.4 Nhớ một được hai.
Đây là cách liên kết các sự kiện để có thể nhớ được nhiều sự kiện có liên
quân đến nhau .
Ví dụ: Giữa hai sự kiện là ký kết Hiệp định Gơ ne vơ và Hiệp định Pa ri, ta
thấy Hiệp định giơ ne vơ ký ngày 21 tháng 7 năm 1954, chỉ cần đảo lại ngày
tháng ta sẽ có thời gian ký Hiệp định Pa ri 27 tháng 1 năm 1973.
Ngày 2 tháng 9 năm 1945 Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập, đảo lại ngày 9
tháng 2 năm 1930 khởi nghĩa Yên Bái.
Ngày 3 tháng 2 năm 1930 được coi là ngày thành lập Đảng, đảo lại ngày 2
tháng 3 năm 1946 Quốc hội khoá I họp phiên đầu tiên.
Giữa các sự kiện có trùng ngày tháng:

10




11


S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

Ví dụ: Buổi tối nên bắt đầu học từ 19h 30 tới 23h là đi ngủ. Buổi sáng
khoảng 5 giờ thức dậy và học khoảng 1 tiếng đến 6h thì nghỉ. Đây là hai mốc
thời gian quan trọng mà các em dễ tự bổ sung kiến thức nhất. Thời gian còn lại
trong ngày, nếu học không vào thì nhất thiết phải thay đổi địa điểm, có thể tìm
những nơi yên tĩnh để học hoặc thư giãn một chút cho khuây khoả rồi học tiếp.
Khi ôn cần bám sát sách giáo khoa, cấu trúc đề thi, chuẩn kiến thức kỹ năng
của Bộ Giáo dục và bài giảng của thầy, cô trên lớp. Hiện nay ngoài thị trường có
nhiều loại sách ôn tập dành cho học sinh chuẩn bị thi tốt nghiệp và thi đại
học...Tuy nhiên có nhiều tài liệu khi tái bản đã không chỉnh sửa cho phù hợp với
nội dung chương trình mới vì vậy nếu theo các tài liệu này các em sẽ rất dễ mất
oan điểm.
Ngoài việc ôn theo các tài liệu trên, đối với các em có điều kiện có thể dành
thời gian ôn thi qua mạng Internet. Đây là kênh ôn thi có nhiều thông tin phong
phú, rất bổ ích nếu biết khai thác và tận dụng. Qua kênh này có thể khai thác các
đề thi thử trực tuyến hoặc xem các cẩm nang hướng dẫn ôn tập và bí quyết thi
đạt điểm cao của các thủ khoa hay giáo viên bộ môn chia sẻ trên trang mạng.
3.2.2 Phương pháp làm bài.
Để bài thi sử đạt điểm cao, khi làm bài trước hết học sinh phải đảm bảo ba
nguyên tắc sau: một là đúng, hai là đủ và ba là rõ ràng.
Các bước tiến hành làm bài: Trước hết phải đọc và phân tích kỹ đề bài xem
đề yêu cầu như thế nào và yêu cầu những gì. Sau khi phân tích kỹ đề học sinh

và làm dàn ý sơ lược trước khi viết bài.
* Lẫn lộn sự kiện giữa các thời kì, các giai đoạn lịch sử khác nhau.
Ví dụ: Nhầm lẫn nội dung, ý nghĩa giữa hai Hội nghị Trung ương Đảng
tháng 11 năm 1939 và 1941 khi trả lời câu hỏi “Trong giai đoạn 1939 -1945 Hội
nghị Trung ương nào đã đánh dấu sự chuyển hướng chỉ đạo cách mạng của
Đảng? Trình bày nội dung của Hội nghị đó ?”. Có học sinh đã trả lời được là Hội
nghị Trung ương tháng 11 năm 1939 nhưng lại trình bày nội dung của Hội nghị
Trung ương lần thứ 8 tháng 5 năm 1941. Có học sinh khẳng định là hội nghị
Trung ương lần thứ 8 tháng 5 năm 1941 nhưng lại trình bày nội dung Hội nghị
Trung ương tháng 11 năm 1939.

13


S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

Nguyên nhân chính là do thiếu sự tỉnh táo, mất bình tĩnh do quá hồi hộp,
không suy xét kỹ trước khi viết. Để khắc phục hiện tượng này cần rèn luyện tâm
lý thi thật tốt bằng việc tham gia nhiều kỳ khảo sát của trường hoặc có thể là các
trường khác.
Ngoài các lỗi trên, học sinh còn hay mắc những lỗi như diễn đạt lan man, dài
dòng, viết sai chính tả, gạch, xoá nhiều gây mất thiện cảm với người chấm.
Những bài mắc lỗi này thường khó đạt điểm cao. Do đó trong quá trình làm bài
cần hết sức cẩn thận và tập trung để bài viết thật trúng, đúng và gọn gàng.
4.Kiểm nghiệm
Thông qua việc hướng dẫn học sinh các phương pháp học tập, ôn luyện môn
lịch sử như trên và với việc học sinh vận dụng trong quá trình học tập đã mang


6

Năm 2009

0

0

1

3

Năm 2010

1

1

3

2

14


S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

Học viện Hành chính, Học viện Cảnh sát và Đại học Luật. Ngoài ra số lượng
điểm 7 và 7,5 là 10 em.
- Đặc biệt năm 2011 có 1em đạt 9đ khi thi vào Đại học KHXHvà NV Đại học
Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh.
Trong bối cảnh khá ảm đạm của chất lượng môn lịch sử trên phạm vi cả nước
những năm gần đây thì kết quả của trường THPT 3 Cẩm thuỷ có được là rất đáng
phấn khởi.
PHẦN III KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT.
Kết luận.
Tóm lại các phương pháp học tập trên có thể không còn là vấn đề mới mẻ
nhưng để tập hợp thành một nhóm phương pháp thì chưa thấy ai làm. Dù vấn đề
không mới song rõ ràng với việc hướng dẫn học sinh các phương pháp học tập
lịch sử phần lịch sử Việt Nam lớp 12 như đã nêu trên đã và sẽ thực sự mang lại
hiệu quả cao trong trong quá trình học tập, ôn luyện và thi cử của các em nhất là
với các kỳ thi mang tính quyết định của học sinh cuối cấp và với phương pháp
hiệu quả, học sinh tích cực hơn trong học tập đã giúp giáo viên bớt được áp lực
công việc và “nhàn” hơn trong quá trình lên lớp.
Đề xuất

15


S¸ng kiÕn kinh nghiÖm
TuÊn - THPT 3 CÈm Thuû

NguyÔn Quèc

Qua quá trình thực hiện đề tài và xuất phát từ thực trạng của việc dạy và học
môn lịch sử, chúng tôi xin có một số đề xuất sau đây.
- Về phía nhà trường tăng cường hoạt động ngoại khoá với chủ đề lịch sử, với