A. ĐẶT VẤN ĐỀ
LỜI MỞ ĐẦU
Hoạt động giáo dục hướng nghiệp đã được Bộ giáo dục và Đào tạo đưa vào
chương trình giáo dục phổ thông nhằm giúp học sinh tìm hiểu thế giới nghề nghiệp,
biết cách tìm kiếm thông tin nghề và cơ sở đào tạo nghề cần thiết cho bản thân; biết
cách tự đánh giá năng lực bản thân, điều kiện gia đình và nhu cầu xã hội để định
hướng học tập và chọn nghề tương lai cho phù hợp.
Công tác hướng nghiệp cho học sinh cần phải có sự tham gia, phối hợp chặt
chẽ của cả gia đình, nhà trường, xã hội …, trong đó nhà trường đặc biệt là những
giáo viên trực tiếp tham gia giảng dạy, đứng lớp đóng một vai trò hết sức quan
trọng. Với trách nhiệm là một giáo viên trực tiếp dạy môn Địa lý tại Trung tâm giáo
dục thường xuyên Vĩnh Lộc, bản thân luôn có sự trăn trở, tìm tòi trong công tác
giáo dục hướng nghiệp cho học sinh. Qua quá trình giảng dạy, qua kinh nghiệm
thực tiễn, tôi đã mạnh dạn đưa hoạt động giáo dục hướng nghiệp lồng ghép vào môn
học, thông qua các buổi học ngoại khóa (quan sát thực địa), nhằm cung cấp thông
tin cần thiết và giúp cho học sinh một số cách thức lựa chọn nghề nghiệp tương lai.
Thực tiễn cho thấy thế giới nghề nghiệp rất phong phú và đa dạng, nhu cầu
tìm hiểu thông tin nghề nghiệp của học sinh rất lớn. Tuy nhiên do thời lượng có hạn
và căn cứ vào nhu cầu của học sinh, thực tế địa phương, tôi chỉ đi sâu vào hướng
nghiệp cho học sinh thông qua các hoạt động ngoại khóa, giúp học sinh trực tiếp tìm
hiểu, quan sát thực tế một số hoạt động sản xuất công nghiệp trên địa bàn địa
phương.
Qua một số năm học áp dụng phương pháp học tập trên, bản thân nhận thấy
đã thu được kết quả khả quan. Vì vậy tôi đã lựa chọn làm đề tài sáng kiến kinh
nghiệm “ Giáo dục hướng nghiệp thông qua các hoạt động quan sát thực địa trong
dạy học môn Địa lí khối Bổ túc trung học”.
Với tâm huyết và mong muốn đóng góp một phần vào công tác giáo dục
hướng nghiệp cho học sinh đạt hiệu quả cao, nhưng năng lực và kinh nghiệm của
bản thân còn có hạn, đề tài không tránh khỏi những thiếu sót. Rất mong được sự
tham gia đóng góp ý kiến của đồng nghiệp, để đề tài sáng kiến kinh nghiệm của bản
thân được hoàn thiện hơn.

lượng nghề ngày càng tăng, con người không dễ dàng gì lựa chọn cho mình một
nghề giữa hàng ngàn nghề khác nhau. Vì vậy, thông qua việc tổ chức cho học sinh
tham gia các hoạt động quan sát thực tế sẽ góp phần giúp học sinh định hướng, lựa
chọn nghề trong tương lai hiệu quả và thiết thực nhất.
-2-


2. Học sinh đánh giá đúng năng lực học tập và điều kiện kinh tế gia đình.
Hầu hết học sinh khối Bổ túc trung học đều có năng lực kiến thức học tập
trung bình và yếu. Hoàn cảnh kinh tế gia đình phần lớn gặp nhiều khó khăn. Ngoài
thời gian học tập tại trường, các em phải tham gia lao động phụ giúp gia đình. Với
điều kiện kinh tế và năng lực học tập của bản thân, để tiếp tục tham gia học tập ở
một trường đại học, cao đẳng nào đó là vấn đề hết sức khó khăn. Công tác hướng
nghiệp cho học sinh thông qua các buổi học tập ngoại khóa quan sát các hoạt động
sản xuất trên địa bàn địa phương, sẽ góp phần giúp các em có một định hướng nghề
đúng với năng lực học tập cũng như sau khi tốt nghiệp sớm tìm kiếm được công
việc ổn định, tạo nguồn thu nhập giúp đỡ gia đình phát triển kinh tế.
3. Góp phần xây dựng kinh tế địa phương, xây dựng nông thôn mới.
Những năm gần đây, với sự xuất hiện của nhiều ngành sản xuất mới, đặc biệt
với sự có mặt của các nhà máy, xí nghiệp công nghiệp ở khu vực nông thôn đã và
đang làm cho nền kinh tế nông thôn phát triển mạnh mẽ. Cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao
động khu vực nông thôn có sự chuyển dịch: Giảm tỉ trọng giá trị kinh tế, lao động
trong lĩnh vực hoạt động Nông- Lâm- Ngư nghiệp, tăng tỉ trọng giá trị kinh tế, lao
động khu vực hoạt động Công nghiệp- Xây dựng và Dịch vụ. Với sự xuất hiện của
nhiều nhà máy, xí nghiệp tại địa phương , lực lượng lao động đi làm ăn khác tỉnh
đang có xu hướng chuyển về quê nhà. Việc định hướng nghề cho học sinh tham gia
lao động tại địa phương sinh sống, sẽ góp phần cho công cuộc phát triển kinh tế
nông thôn, tham gia vào xây dựng các tiêu trí trong xây dựng nông thôn mới.
4. Giúp học sinh hình thành tác phong lao động công nghiệp và trong học
tập.

các hình thức đào tạo đào tạo, những ưu đãi, hỗ trợ học tập rất hấp dẫn làm cho
ngay chính bản thân các giáo viên được giao nhiện vụ đảm nhận công tác giáo dục
hướng nghiệp, cũng gặp phải nhiều lúng túng trong công tác giáo dục hướng
nghiệp.
Hầu hết giáo viên làm công tác giáo dục hướng nghiệp là kiêm nhiệm, thiếu
kinh nghiệm, ít có thời gian trong việc nghiên cứu sâu về thị trường lao động và sự
biến đổi của thị trường lao động. Chưa có sự đầu tư thích đáng trong việc tìm hiểu
những Đường lối, Chủ trương, Chính sách của Đảng, Nhà nước và địa phương về
vấn đề lao động việc làm. Chưa thật sự nắm bắt được những tâm tư, nguyện vọng
của học sinh trong lựa chọn nghề nghiệp.
1.2, Về phía học sinh:
Sau khi tốt nghiệp, tuyệt đại đa số học sinh chỉ muốn thi vào các trường đại
học, coi con đường học đại học là hướng duy nhất có tương lai để lập thân, lập
nghiệp, bất kể đến trình độ, khả năng về mọi mặt của bản thân và gia đình như thế
-4-


nào. Học sinh cũng không chú ý đến điều kiện và yêu cầu phát triển kinh tế- xã hội
của địa phương, đất nước, đến chỉ tiêu tuyển sinh, đào tạo và tuyển dụng của Nhà
nước. Còn hạn chế và hoàn toàn chưa tính đến khả năng tìm được việc làm sau khi
tốt nghiệp đại học.
Việc hiểu biết về nghề của học sinh còn phiến diện, sơ sài. Chưa tự đánh giá
được đúng bản thân về phẩm chất và năng lực, những đặc điểm về tâm sinh lý của
bản thân, những điểm mạnh, điểm yếu, hoàn cảnh gia đình, đặc điểm kinh tế- xã hội
của địa phương, đất nước. Do đó phần lớn học sinh có dự định chọn nghề chỉ theo
một suy nghĩ duy nhất là dựa vào ý thích cá nhân, hoàn toàn theo cảm tính chủ
quan, không dựa trên đặc điểm hoạt động của nghề.
Phần lớn học sinh sau khi tốt nghiệp phổ thông đều muốn thoát ly khỏi sự
kèm cặp của gia đình, để chứng tỏ mình đã thật sự là một “người lớn”, biết sống tự
lập, tự chủ. Vì vậy các em chỉ thích vào học , đi làm việc ở môi trường xa nhà. Sự


Tỉ lệ %

Kết quả đậu

SL

Tỉ lệ %

2008- 2009

56

50

89,20

03

0,06

2009- 2010

53

42

79,25

03

xa…
Hậu quả của việc định hướng nghề và chọn nghề không dựa trên cơ sở khoa
học dẫn đến tình trạng mất cân đối nghiêm trọng trong các kỳ thi tuyển sinh vào các
trường đại học và cao đẳng hàng năm, sự mất cân đối biểu hiện ở chỗ: Mất cân đối
giữa số học sinh đăng ký dự thi với số chỉ tiêu tuyển sinh vào các trường hàng năm,
số học sinh đăng ký dự thi thì quá đông, nhưng chỉ tiêu tuyển sinh chỉ có hạn; sự
mất cân đối về số học sinh dự thi giữa các trường, giữa các nhóm ngành; tính trung
bình mỗi thí sinh ở các tỉnh về thành phổ để tham gia dự thi thường phải có ít nhất
một phụ huynh đi kèm, chi phí cho đi lại, ăn ở của một cặp thí sinh- phụ huynh này
trong đợt thi không phải nhỏ, đây chính là gánh nặng với nhiều gia đình, nhất là
nhữnh gia đình nông dân ở khu vực nông thôn có thu nhập thấp. Những nguyên
nhân trên đã dẫn đến sự lãng phí không nhỏ về thời gian, sức khỏe, tài chính của cả
các gia đình thí sinh và các trường đại học, cao đẳng tổ chức thi tuyển, gây khó
khăn trong công tác quản lý an ninh trật tự, an toàn giao thông…
- Phần lớn số học sinh sau khi biết kết quả thi đại học, cao đẳng không như
mong muốn lại lên đường “ Nam tiến” hoặc “ Bắc tiến”, để tìm kiếm việc làm, tìm
vận may ở nơi xa sứ, số ở lại địa phương rất ít ỏi. qua theo dõi, điều tra, thống kê
một số năm cho thấy:

-6-


Số học sinh
Năm học

Thi đậu TN

Số HS ở lại

Số học sinh tìm


11,32

44

83,02

2010- 2011

60

40

66,87

16

27,00

2011- 2012

39

32

82,05

06

15,38

thuyết với rèn luyện kỹ năng thực hành, bảo đảm để sau khi tốt nghiệp người học có
khả năng hành nghề” (Điều 30.3- Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật ngành
giáo dục và đào tạoViệt Nam).
Căn cứ vào tình hình thực tế về công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh
tại Trung tâm, nhu cầu thực tiễn về việc làm của học sinh sau khi tốt nghiệp trung
học phổ thông, giải pháp thiết thực nhất đó là thông qua các giờ học ngoại khóa của
môn Địa lý, giáo viên tổ chức tiến hành cho học sinh tham gia trực tiếp quan sát,
điều tra thực tế tình hình sản xuất ở một số ngành công nghiệp tại địa phương. Từ
đó học sinh sẽ có cơ sở cho việc lựa chọn nghề nghiệp của mình trong tương lai một
cách hiệu quả nhất.
II. CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ TỔ CHỨC THỰC HIỆN.
Để đạt được hiệu quả cao trong công tác giáo dục hướng nghiệp cho học sinh
thông qua các hoạt động quan sát, điều tra thực tế đòi hỏi người giáo viên phải có
tâm huyết, lòng nhiệt tình, tinh thần trách nhiệm cao trong công việc. Kết quả đạt
được trong một buổi tổ chức điều tra thực dịa phụ thuộc rất nhiều vào trình độ kiến
thức, mức độ hiểu biết về địa lý địa phương của giáo viên và khả năng tổ chức,
hướng dẫn, động viên của giáo viên làm cho học sinh có hứng thú. Do đó yêu cầu
-8-


người giáo viên phải nắm vững những đặc điểm cơ bản về đối tượng, nghiên cứu và
biết cách nghiên cứu có hệ thống. Công tác gíáo dục hướng nghiệp cho học sinh
thông qua các buổi học tập ngoại khóa về quan sát, điều tra thực tế cần tiến hành
thực hiện theo trình tự:
1. Công tác điều tra thăm dò:
+, Ngay đầu năm học mới, giáo viên tiến hành công tác điều tra thăm dò
bằng cách, tổ chức phát phiếu thăm dò ý kiến học sinh với nội dung:

PHIẾU THĂM DÒ CÁ NHÂN


- Đến điạ điểm khảo sát, điều tra.
- Tiến hành khảo sát, điều tra thông qua quan sát, điều tra thực địa, thu thập
thông tin.
- trong quá trình khảo sát, điều tra cần quan tâm đến các yếu tố, các đặc điểm
nổi bật của đối tượng.
4. Tổng kết buổi khảo sát điều tra:
- Tiến hành thảo luận nhóm,tổ thống nhất kết quả thu được của nhóm.
-9-


- Tiến hành công tác thảo luận lớp trao đổi những vấn đề còn vướng mắc. Tổng
kết nội dung buổi khảo sát được thể hiện qua báo cáo tổng hợp bao gồm những nội
dung cơ bản:
+, Ý nghĩa của buổi khảo sát, điều tra;
+, Đặc điểm về đối tượng khảo sát,điều tra;
+, Các bước tiến hành khảo sát, điều tra;
+, Đánh giá công việc đã làm và những kết luận đã rút ra được thông qua buổi
khảo sát, điều tra;
+, Giá trị thực tiễn và hướng vận dụng.
III. MỘT SỐ VÍ DỤ MINH HỌA.
Ví dụ 1: Điều tra, quan sát hoạt động sản xuất của nhà máy gạch Phú Thịnh.
a, Mục tiêu, nội dung khảo sát, điều tra.
- Sau buổi khảo sát, điều tra thực tế, học sinh được cũng cố và hiểu rõ đặc
diểm của ngành sản xuất vật liệu xây dựng.
- Được trực tiếp tìm hiểu về hình thức sản xuất, phương thức sản xuất của
nghàng công nghiệp.
- Trực tiếp quan sát những thao tác, tác phong lao động công nghiệp, những
quyền lợi của người lao động.
- Nội dung khảo sát, điều tra nhằm mục đích bổ sung kiến thức trong các bài
học về địa lí công nghiệp, địa lí địa phương lớp 10, 12.

tổ và tiến hành thảo luận lớp. Đại diện các tổ báo cáo kết quả làm việc của tổ mình.
Tiến hành thảo luận lớp làm rõ những vấn đề, nội dung cơ bản của buổi khảo sát,
điều tra và viết báo cáo tổng hợp với các nội dung về những việc đã thực hiện, kết
quả công việc, liên hệ thực tiễn…
`

Ví dụ 2: Khảo sát điều tra công ty may
a, Mục tiêu khảo sát, điều tra:
- Sau buổi khảo sát, học sinh năm vững kiến thức đặc điểm của ngành sản xuất

công nghiệp dệt- may.
- Được trực tiếp quan sát tìm hiểu tác phong, thao tác hoạt động lao động
công nghiệp.
- Nội dung khảo sát, điều tra nhằm cũng cố kiến thức các bài học liên quan
tới địa lí công nghiệp và địa lí địa phương lớp 10, 12
- Bổ xung kiến thức hiểu biết nghề nghiệp, giúp cho quá trình lựa chọn nghề
trong tương lai.
b, Chuẩn bị kế hoạch khảo sát, điều tra:
- Xác định địa điểm khảo sát, điều tra: Công ty may thuộc địa bàn xã Vĩnh
Long, huyện Vĩnh Lộc.
- 11 -


- Thời gian: 01 buổi.
- Lộ trình: Từ Trung tâm GDTX theo quốc lộ 217 về phía Tây Bắc 4,5km.
- Phương tiện: Xe buyt, phương tiện phục vụ (Giấy, bút, máy ảnh…)
- Một số thông tin cơ bản cung cấp cho học sinh: Là công ty may công nghiệp
xây dựng và đưa vào hoạt động sản xuất năm 2011 có vốn đầu tư của nước ngoài.
Diện tích 15ha phương thức sản xuất hiện đại, sản xuất dây chuyền máy móc tiên
tiến, sản phẩm chủ yếu quần, áo xuất khẩu. Tổng sản phẩm sản xuất 90 đến 110 tỉ

- Bổ sung, tìm hiểu kiến thức nghề
b. Chuẩn bị kế hoạch khảo sát, điều tra:
- Xác dịnh địa điểm : Cơ sở chế biến gỗ - mộc dân dụng Quang Thắng xã
Vĩnh Thành - Huyện Vĩnh lộc.
-Thời gian : 1 buổi
- Lộ trình : Từ trung tâm GDTX đến quốc lộ 217 phía Tây 2 km
- Phương tiện: Xe đạp, các dụng cụ phục vụ, giấy, bút, máy ảnh, máy ghi
âm…
- Một số thông tin cung cấp: Là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên có
tổng lao động cố định 46, mức lương trung bình từ 2,7 – 4,5 triệu đồng / người/
tháng, các sản phẩm chủ yếu: Gỗ xẻ, mộc dân dụng…
c, Tiến hành khảo sát, điều tra:
Khi đến địa điểm, giáo viên phân chia thành hai nhóm và tiến hành giao nhiệm
vụ cụ thể cho các nhóm.
Nhóm 1: Quan sát, tìn hiểu cơ sở vật chất: Nhà xưởng, máy móc, các thao tác,
hoạt động của người lao động.
Nhóm 2: Quan sát, tìm hiểu các chế độ, quyền lợi lao động, mức độ ảnh hưởng
tới môi trường.
d, Tổng hợp buổi khảo sát, điều tra:
Sau khi trực tiếp quan sát, điều tra. Giáo viên tập trung lớp để tiến hành thảo
luận. Đại diện nhóm báo cáo kết quả làm việc của nhóm, tiến hành thảo luận lớp và
viết báo cáo thu hoạch.

- 13 -


C. KẾT LUẬN
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
VÀ NHỮNG KIẾN NGHỊ ĐỀ XUẤT.
I. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Số học sinh tham gia hoạt động ngoại khóa ngày một đông, kỹ năng quan sát thực tế
được nâng lên, tự bản thân các em sau các buổi tham gia quan sát, điều tra, khảo sát
dần xác định, định hướng được cho mình một nghề phù hợp kết quả theo dõi, tổng
hợp cho thấy:

Tổng số HS tham gia
Năm học

Tổng số HS

Khảo sát, điều tra
Số lượng

Tỉ lệ

2010- 2011

166

123

74,10

2011- 2012

180

175

97,22


học TC Nghề

ĐT Nghề
trực tiếp

Số

Tỉ

Số

Tỉ

Số

Tỉ

lượng

lệ

lượng

lệ

lượng

lệ


Số lượng học sinh sau khi đậu tốt nghiệp ở lại địa phương tham gia vào các
hoạt động sản xuất ngày một nhiều hơn:

- 15 -


Tổng số HS

Số HS làm việc

đậu TN

Năm học

Số HS làm việc
tại địa phương

ngoài tỉnh
Số

Tỉ

Số

Tỉ

lượng

lệ


60

02

3,51

55

96,49

Thông qua các hoạt động ngoại khóa về quan sát, khảo sát, điều tra chất
lượng tiếp thu kiến thức học trong sách giáo khoa của học sinh được nâng lên rõ rệt,
học sinh chủ động trong tìm hiểu, vận dụng kiến thức, giờ học trở nên sôi nổi, hiệu
quả giờ học cao. Kết quả dự giờ và kiểm tra được phản ánh cụ thể trong một số tiết
học:
Bài 45: Địa lý các ngành công nghiệp lớp 10.
Mức độ
Hiểu biết
Lớp

10A

Sĩ số

49

Vận dụng

Phân tích


lượng

lệ

02

4,08

04

8,16

23

46,94

20

40,82

Bài 60, 61: Tìm hiểu địa lí tỉnh, thành phố lớp 12.
M ức đ ộ
L ớp

12B

Sĩ số

39


Tỉ

lượng

lệ

lượng

lệ

lượng

lệ

04

10,00

19

49,00

15

38,00

- 16 -


Qua kết quả đạt được bản thân tôi nhận thấy việc tổ chức cho học sinh trong

Tống Văn Hoàn
- 17 -


MỤC LỤC

Trang
A.

B.

ĐẶT VẤN ĐỀ.
Lời mở đầu:

01

Cơ sở khoa học, tính thực tiễn và hiện trạng

02- 07

GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.
Các giải pháp thực hiện và tổ chức thực hiện

C.

08- 13

KẾT LUẬN.
Kết quả và kiến nghị