SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
GIÚP HỌC SINH YẾU HỌC TỐT LUYỆN TỪ VÀ CÂU LỚP 5
I. ĐÁT VẤN ĐỀ:

Ở cấp tiểu học phân môn luyện từ và câu có nhiệm vụ làm phong phú vốn từ và
tích cực hóa vốn từ cho học sinh: cung cấp một lượng từ ngữ nhất định theo quy định
của chương trình, giúp học sinh hiểu được nghĩa của từ trong hệ thống, hiểu đúng
nghĩa và cái hay của nghĩa từ trong hoạt động thực hiện chức năng giao tiếp của
mình. Luyện từ và Câu còn giúp cho các em chiếm lĩnh ngôn ngữ trong giao tiếp, học
tập, hoạt động tạo ra hứng thú và động cơ học học tập. Khi chúng ta nói, một người
nào đó nắm được ngôn ngữ là chúng ta khẳng định người đó có một số lượng từ nhất
định và biết sử dụng vốn từ đúng với quy tắc ngữ pháp, với nghi thức lời nói trong
hoạt động giao tiếp của mình. Hơn thế nữa, nhờ có vốn từ dồi dào, cũng giúp cho các
em trở nên tư duy chính xác và chặt chẽ hơn. Không có vốn từ các em sẽ không có đủ
điều kiện thể hiện một cách sinh động ý nghĩ của mình.
Vì lẽ đó, ở trường tiểu học giáo viên có nhiệm vụ dạy cho học sinh một cách có hệ
thống các phương pháp để hình thành và phát triển năng lực dùng từ cho học sinh.
Phân môn này còn giúp học sinh tích cực hóa vốn từ, đưa các từ vào tạo câu, tạo lời
nói trong học tập vui chơi, sinh hoạt thường ngày.
Ngoài ra, Luyện từ và câu ở tiểu học còn giúp học sinh trang bị một số hiểu biết về
ngữ pháp như: giúp nắm được một số khái niệm ngữ pháp, biết dùng một số câu, kiểu
câu.
Mục tiêu của phân môn Luyện từ và câu ở Tiểu học là nhằm đào tạo, cung cấp
cho các em những kiến thức cơ bản để khi các em học xong Tiểu hoc thì các em sẽ có
một trình độ dùng từ, dùng câu chính xác; nói được, viết được những gì muốn nói,
muốn viết, thể hiện theo đúng ngữ pháp tiếng Việt. Đó cũng chính là đào tạo ra con
người biết giao tiếp trong đời sống. Phân môn Luyện từ và câu còn giáo dục cho

1



Việc dạy của giáo viên vẫn bám vào phương pháp dập khuôn máy móc, chưa tìm
ra phương pháp để nâng cao chất lượng giờ học. Giáo viên hầu hết chưa kiểm soát hết
việc dùng từ, dùng câu của học sinh nên chưa kịp thời sửa sai. Đây là nguyên nhân

2


làm cho học sinh hoạt động không tích cực và nhàm chán khi học Luyện từ và Câu.
Trong thực tế hiện nay, ở trường Tiểu học việc dạy học Luyện từ và câu, bên
cạnh những thành công, còn nhiều hạn chế, thiếu sót. Học sinh của chúng ta chưa diễn
đạt được từ, câu như mong muốn, kết quả qua giao tiếp của các em chưa đáp ứng
được yêu cầu của việc hình thành kĩ năng sử dụng từ, câu. Các giờ Luyện từ và câu
thì hầu như học sinh chỉ mới biết đọc đúng, nói đúng một số câu theo mẫu, số lượng
học sinh biết diễn đạt tốt còn rất hạn chế. Giáo viên tiểu học còn lúng túng khi dạy
Luyện từ và câu, đồng thời những phương pháp cụ thể hướng dẫn rèn cho học sinh
Tiểu học cũng rất ít được quan tâm, đề cập đến trong các lần sinh hoạt chuyên môn.
Một số học sinh mới chỉ ở mức độ đọc đúng, đọc trơn, đọc to, đọc nhanh là
được; hay trong giao tiếp chỉ nói cho xong chuyện là được. Các em chẳng cần quan
tâm mình có diễn đạt được tình cảm bài thơ, bài văn đó hay không, hoặc trong lời nói
mình đã dùng từ, câu có phù hợp hay chưa?
Qua tìm hiểu tôi rút ra được một số nguyên nhân sau:
- Do cách dùng từ, dùng câu theo phương ngữ, thường phát âm lệch chữ viết,

cụ thể các em thường mắc lỗi sau:
+ Các lỗi về tiếng và từ: Có thể tách câu thành nhiều tiếng. Khi nói, từng tiếng
có thể ngắt ra rõ ràng. Khi viết, mỗi tiếng thành một chữ. Còn khi lưu tiếng thì có
những lúng túng nhất định: Tiếng có lúc không có nghĩa - Tiếng có thể có nghĩa rõ
ràng hoặc không rõ ràng.
Ví dụ: Từ con gà là một tổ hợp. Trong nói năng thực tế , tiếng việt không thể
chấp nhận con x gà (không thể nói con béo gà, con tơ g à . . N h ư n g không phải vì thế


cầu
SL
20

29

%
68.96

SL
6

%
20.69

SL
3

từ, câu tốt
%
10.34

SL
0

%
0

Qua việc điều tra trên cho thấy tỉ lệ học sinh dùng từ, câu chưa đạt yêu cầu và số

a) Luyện tập về từ và câu thông qua việc luyện đọc đúng:
- Trước khi tiến hành luyện đọc, chia văn bản thành các đoạn đọc (đơn vị chia

tạm thời, không phải bao giờ cũng đồng nhất với cách chia đoạn theo bố cục của văn
bản mà giáo viên căn cứ vào trình độ đọc của học sinh trong lớp để chia văn bản
thành các đoạn), sao cho các đoạn không quá dài hoặc quá chênh lệch nhau về số chữ,
cách ngắt đoạn không quá chi li, gây khó khăn cho học sinh đọc theo dõi và đọc nối
tiếp.
- Dựa vào số đoạn, giáo viên chỉ định trước số học sinh tham gia đọc nối tiếp ở

mỗi vòng đọc. Học sinh có thể đứng hoặc ngồi tại chỗ với tâm thế sẵn sàng đọc nối
tiếp, đây là cách rèn cho các em cách sẵn sàng ứng phó với việc sử dụng từ ngữ trong
giao tiếp.
- Để giúp học sinh yếu tiếp thu bài tốt, giáo viên nên hướng dẫn học sinh thực

hiện qua 3 vòng như sau:
+ Vòng 1: Qua những học sinh đọc nối tiếp, giáo viên nghe và phát hiện những
hạn chế về cách phát âm, ngắt nghỉ, ngữ điệu câu, từ đó có biện pháp hướng dẫn đối
với cá nhân hoặc nhắc nhở chung đối với cả lớp để học sinh biết cách diễn đạt theo
một yêu cầu nhất định.
+ Vòng 2: Học sinh đọc nối tiếp, kết hợp nắm nghĩa của một số từ, nó có tác
dụng góp phần nâng cao kĩ năng diễn đạt từ ngữ của các em. Nếu học có sai sót, giáo
viên vẫn tiếp tục hướng dẫn, sửa chữa.

5


+ Vòng 3: Học sinh đọc nối tiếp để giáo viên đánh giá sự tiến bộ, tiếp tục
hướng dẫn hoặc nhắc nhở.
Việc luyện tập như thế sẽ tạo điều kiện cho nhiều học sinh được tham gia vào việc


trong bài.

6


- Luyện tập qua một số từ tượng thanh mô phỏng: tiếng cười nói, tiếng chim

kêu, tiếng gió thổi, tiếng nước chảy...
2.2. Khai thác vốn từ của học sinh thông qua việc tìm hiểu bài và luyện tập.
- Vận dụng một vài biện pháp tích cực - đặc thù bộ môn thể hiện tính tích hợp

(về nội dung) và tính tích cực (về phương pháp) trong mỗi bài soạn để giúp học sinh
có kiến thức cơ bản về ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp và văn bản từ đó giúp các em có kĩ
năng dùng từ, đặt câu, liên kết câu và sử dụng dấu câu.
- Hoạt động tôi thường dạy trong tiết Luyện từ và Câu là hoạt động thực hành.

Thực hành dùng từ, đặt câu, dựng đoạn hoặc chữa các lỗi về từ, câu đoạn. Giáo viên
cần khuyến khích học sinh thảo luận, tranh luận và thực hiện hoạt động học tập theo
tất cả các chiều quan hệ: Thầy - trò, trò - thầy, trò - trò khắc phục tình trạng suốt giờ
học chỉ có thầy hỏi trò trả lời đơn điệu và thiếu dân chủ (Truyền thụ kiến thức một
chiều).
- Khi thấy học sinh nói sai và dẫn đến viết sai thì giáo viên phải chỉ cho học

sinh cách diễn đạt, dùng từ, đặt câu để các em không cảm thấy khó khăn, lúng túng
trong khi nói và viết .
- Tuỳ theo trình độ học sinh trong lớp, giáo viên có thể đưa ra nguyên văn câu

hỏi, bài tập trong sách giáo khoa hoặc chia tách câu hỏi thành các ý nhỏ để học sinh
dễ thực hiện hoặc bổ sung câu hỏi phụ có tác dụng dẫn dắt học sinh trả lời câu hỏi,

cách làm bài bộc lộ sự sáng tạo riêng của mình.
- Muốn học sinh dùng từ hay, đặt câu đúng, diễn đạt được trọn vẹn ý theo yêu cầu

thì trước hết người giáo viên phải có vốn từ tốt để thâm nhập, lây truyền tới học sinh
nhằm gây hứng thú cho học sinh trong tiết học. Để học sinh luyện tập tốt thì người

giáo viên luôn coi trọng việc “làm mẫu” để từ đó cả thầy và trò có ý thức tự điều
chỉnh cách dùng từ, đặt câu, phân tích cấu tạo câu của mình đúng hơn và phải có lòng
đam mê khi tìm hiểu về phân môn này.
2.4. Luyện tập thực hành
- Để giờ học được nhẹ nhàng, đem lại hiệu quả thiết thực (nhất là đối với học sinh

còn yếu về phân môn này), khi dạy giáo viên cần tập trung vào những kiến thức cơ
bản, cần linh hoạt hơn trong phương pháp nhằm đạt đến hiệu quả thiết thực. Đối với
học sinh lớp 5 các em cần được trang bị những kiến thức sơ giảng về ngữ âm, từ
vựng, ngữ pháp và văn bản; rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu, liên kết câu và sử dụng dấu
câu. Để đạt yêu cầu này giáo viên cần sử dụng linh hoạt các biện pháp, hình thức tổ
chức cho học sinh thực hành.
- Hướng dẫn học sinh thực hành dùng từ, đặt câu, dựng đoạn hoặc chữa lỗi câu,

đoạn. Giáo viên nên chia nhỏ ý từng từ, từng câu lần lượt cho nhiều học sinh tích cực

8


tham gia đặt câu, qua đó bộc lộ năng lực của từng cá nhân. Lắng nghe học sinh đặt
câu để cảm nhận ưu điểm hay hạn chế kỹ năng dùng từ, đặt câu của các em để từ đó
có biện pháp động viên hay giúp đỡ kịp thời. Giáo viên cần khuyến khích cho học
sinh thảo luận, tranh luận và thực hiện hoạt động học tập theo tất cả các chiều quan
hệ: Thầy - trò, trò - thầy; trò - trò, khắc phục tình trạng suốt giờ học chỉ có thầy hỏi,



Ví dụ: Dạy bài Từ trái nghĩa (tiết 1- tuần 4).
* Khi dạy loại bài này, tôi sử dụng trò chơi “đố nhau”. Tôi dùng bài thơ sau để

giúp học sinh thực hiện trò chơi và nhận biết từ trái nghĩa.
+ Cách thực hiện: Các nhóm thảo luận (nhóm 4) tìm cặp từ trái nghĩa trong
từng dòng thơ, sau đó học sinh các nhóm đố nhau (nhóm 1 đọc 1 dòng thơ, nhóm 2
tìm cặp từ trái nghĩa trong dòng thơ đó. Sau đó nhóm 2 sẽ làm ngược lại...và cứ tiếp
tục cho đến hết).
Dòng sông bên lở bên bồi Bên lở thì đục bên bồi thì trong Khôn nhà dại chợ long
đong Việc này hẳn có tay trong tay ngoài Lươn ngắn lại chê trạch dài Vụng chèo
khéo chống khen ai vững vàng Vào sinh ra tử gian nan Ăn không nói có làm càn chớ

nên Xấu người đẹp nết là hơn Đầu đuôi kể rõ dưới trên ngọn ngành Trống xuôi kèn
ngược sao đành Áo rách khéo vá hơn lành vụng may

(TNTP số 19 tháng 3/2007)
+ Muốn tìm được cặp từ trái nghĩa, trước các cặp từ còn đang “Nghi vấn”, học
sinh cần trảlời2 câu hỏi nhỏ sau: thứ nhất “nghĩa của 2 từ trong mỗicâu thơ có đối
lập nhau không, trái ngược nhau không?”, thứ hai : “cơ sở chung của sự đối lập về
nghĩa của 2 từ là gì ?”. Trả lời được 2 câu hỏi trên, học sinh đã xác định có cơ sở chắc
chắn về từ trái nghĩa.
*

Cuối tiết, tôi củng cố kiến thức bằng cách tổ chức thi sử dụng từ trái

nghĩa dưới dạng 2 loại bài tập sau:
+ Loại bài tập 1: Điền từ trái nghĩa vào chỗ trống trong từng câu thơ sau
Ví du:

Số em sử dụng từ, câu khá, tốt được nâng lên rõ rệt. Kết quả thực nghiệm được thể
hiện qua bảng sau:
Bảng 2: Kết quả thực nghiệm
Lớp

Tổng Số em dùng từ, Số em dùng từ, Số em dùng từ, Số em dùng
số câu chưa đạt yêu câu trung bình câu khá
HS cầu

5.4

29

SL
0

%
0

SL
11

%
37.93

SL
8

từ, câu tốt
%

học tập gây hứng thú cho học sinh.
+ Việc rèn học sinh có thói quen học ở nhà là một việc làm cần thiết trong khâu
đọc diễn cảm, bởi vì ở lớp thời gian học tập rất ít. Các em chuẩn bị bài ở nhà tốt thì
đến lớp tiếp thu bài nhanh hơn, luyện tập tốt hơn.
III. KẾT LUẬN
1. Kết Luận trong nghiên cứu:
- Luyện từ và câu ở Tiểu học có nhiệm vụ làm phong phú vốn từ và tích cực hóa

vốn từ cho học sinh. Nắm vững được cách dùng từ, đặt câu sẽ giúp cho các em có khả
năng diễn đạt được các vấn đề trong đời sống hàng ngày, tăng hiệu quả giao tiếp, giúp
các em vững vàng, tự tin hơn trong cuộc sống.
Bởi lẽ đó, việc dạy Luyện từ và câu ở Tiểu học có tầm quan trọng rất lớn trong
việc hình thành cho các em năng lực sử dụng từ và sử dụng câu là hết sức cần thiết.
- Muốn rèn cho học sinh học tốt phân môn này thì trước hết mỗi giáo viên phải có

12


nghiệp vụ sư phạm tốt. Đặc biệt phải thực hiện đúng yêu cầu đề ra của phân môn
Luyện từ và câu, phải có vốn từ nhất định, sử dụng từ và câu phải chuẩn, hay, có sức
cuốn hút học sinh. Khi giáo viên làm mẫu, các em sẽ “lắng nghe và lắng nghe tích
cực”, coi đó là chuẩn mực để bắt chước, để so sánh, đánh giá với bài làm của mình.
Chính vì vậy, giáo viên cũng phải có sự chuẩn bị chu đáo. Mỗi từ ngữ, mỗi câu nói
của giáo viên đều phải chuẩn mực.
- Giáo viên cần phải nắm chắc từng đối tượng học sinh để có biện pháp dạy học

đạt kết quả cao. Nhất là tính phát huy tích cực trong học tập, tổ chức nhiều hình thức,
phương pháp dạy học tích cực sẽ thu hút, lôi cuốn được tất cả các đối tượng học sinh
trong lớp tham gia học tập, tăng khả năng giao tiếp giữa giáo viên và học sinh nhằm
đạt đến kết quả cao nhất.

viên phải chú ý thực hiện những yêu cầu đề ra của phân môn Luyện từ và Câu.
Mỗi giáo viên phải luôn trau dồi nghiệp vụ, học hỏi kinh nghiệm của các bạn
đồng nghiệp để nâng cao chất lượng dạy và học các phân môn khác.
2. Kiến nghị, đề xuất:
- Cần có sự quan tâm, chỉ đạo của các ngành và các cấp quản lý giáo dục sâu sát

và kịp thời hơn.
- Thường xuyên tổ chức các hội thảo chuyên đề, mở các lớp tập huấn chuyên đề

về phân môn Luyện từ và câu lớp 5; cần cung cấp đồ dùng dạy học, tài liệu tham
khảo,. Tạo điều kiện cho giáo viên và học sinh tham gia học tập trau dồi kiến thức.
Cần quan tâm nhiều hơn nữa đối với giáo viên tiểu học, thường xuyên có kế hoạch
bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ cho giáo viên ở các phân môn, nhất là phân môn
Luyện từ và câu. Cần cung cấp đầy đủ và kịp thời đồ dùng dạy học cho giáo viên.
Trên đây là đề xuất sáng kiến của tôi. Tôi rất mong được sự đóng góp ý kiến của
quý lãnh đạo.
Xin chân thành cảm ơn!
Phong Thạnh Đông, ngày 21 tháng 4 năm 2016
Người viết

14