Phân tích vai trò của yếu tố giáo dục đối với sự hình thành phát triển
nhân cách
I. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN
1. Khái niệm nhân cách
Định nghĩa: Hiện nay có nhiều định nghĩa về nhân cách nhưng nhìn chung, nhân
cách thường được xác định như là một hệ thống các quan hệ của con người đối với
thế giới xung quanh và đối với bản thân mình. Theo đó, “Nhân cách là tổ hợp
những thuộc tính tâm lý của cá nhân biểu hiện ở bản sắc và giá trị xã hội của người
ấy.”
Nhân cách không phải là tất cả các đặc điểm cá thể của con người mà chỉ bao hàm
những đặc điểm quy định con người như là một thành viên của xã hội, nói lên bộ
mặt tâm lý xã hội, giá trị và cốt cách làm người của mỗi cá nhân. Tuy nhiên nhân
cách không phải là một nét, một phẩm chất tâm lý riêng lẻ mà là một cấu tạo tâm lý
mới. Do đó không phải con người sinh ra đã có nhân cách. Ngoài ra, nhân cách còn
quy định bản sắc, cái riêng của cá nhân trong sự thống nhất biện chứng với cái
chung, cái phổ biển của cộng đồng mà cá nhân đó là đại biểu. Ví dụ: mỗi sinh viên
Việt Nam đều là nhân cách duy nhất với tất cả những đặc điểm riêng biệt của mình,
song đều có cái chung của con người Việt Nam là tình yêu làng xóm, yêu quê
hương Việt Nam.
Qua những phân tích trên có thể thấy nhân cách có một số đặc điểm sau:
- Tính thống nhất: thống nhất giữa việc nói và việc làm, giữ ý thức và hành động,
giữa đức và tài..
- Tính ổn định: nhân cách con người là quá trình hình thành từ từ, nhân cách là tổ
hợp các thuộc tính ổn định, tiềm tàng của cá nhân, nó khó hình thành mà cũng khó
mất đi.


- Tính tích cực: nhân cách con người là chủ thể của hoạt động và giao lưu các mối
quan hệ giữa người này với người khác
- Tính giao lưu: Nhân cách chỉ có thể hình thành, phát triển, tồn tại và thể hiện trong
hoạt động và trong mối quan hệ giao tiếp với những cá nhân khác. Thông qua quan

tại mà còn phải thích hợp với yêu cầu phát triển của tương lai để thúc đẩy sự tiến bộ
của xã hội. Vì vậy, giáo dục phải đi trước, đón đầu sự phát triển. Muốn đi trước, đón
đầu sự phát triển, giáo dục căn cứ trên những dự báo về gia tốc phát triển của xã
hội, thiết kế nên mô hình nhân cách của con người thời đại với hệ thống định hướng
giá trị tương ứng.
2. Giáo dục can thiệp, điều chỉnh các yếu tố khác nhằm tạo sự thuận lợi cho quá
trình phát triển nhân cách
Các yếu tố bẩm sinh - di truyền, môi trường và hoạt động các nhân đều có ảnh
hưởng đến sự phát triển nhân cách ở các mức độ khác nhau, tuy nhiên yếu tố giáo
dục lại có thể tác động đến các yếu tố này để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho sự phát
triển nhân cách.
* Đối với di truyền


- Giáo dục tạo điều kiện thuận lợi để những mầm mống của con người có trong
chương trình gène được phát triển. Chẳng hạn, trẻ được di truyền cấu tạo cột sống,
bàn tay và thanh quản … nhưng nếu không được giáo dục thì trẻ khó có thể đi thẳng
đứng bằng hai chân, biết sử dụng công cụ hay phát triển ngôn ngữ…
- Giáo dục rèn luyện, thúc đẩy sự hoàn thiện của các giác quan và vận động cơ thể.
- Giáo dục phát hiện những tư chất của cá nhân và tạo điều kiện để phát huy năng
khiếu thành năng lực cụ thể.
- Giáo dục tìm cách khắc phục những khiếm khuyết cơ thể để hạn chế những khó
khăn của người khuyết tật trong sự phát triển nhân cách (phục hồi chức năng hoặc
hướng dẫn sử dụng công cụ hỗ trợ). Ngoài ra giáo dục còn góp phần tăng cường
nhận thức trong xã hội về trách nhiệm của cộng đồng đối với người khuyết tật và tổ
chức cho toàn xã hội chia sẻ, hỗ trợ người khuyết tật vượt qua khó khăn và sự bất
hạnh của mình.
* Đối với môi trường
- Giáo dục tác động đến môi trường tự nhiên qua việc trang bị kiến thức và ý thức
bảo vệ môi trường của con người, khắc phục được sự mất cân bằng sinh thái, làm

III. LIÊN HỆ THỰC TẾ.
Giáo dục giữ vai trò quan trọng trong việc hành thành và phát triển nhân cách con
người. Giáo dục có tính tiên tiến và có thể đi trước vạch đường cho nhân cách do
vậy nếu được giáo dục một cách tốt nhất ngay từ trong nhà trường sẽ giúp cho thế


hệ trẻ có những định hướng giá trị nhân cách đúng đắn, có nhận thức và thái độ
hành vi hợp lý,..
Giáo dục có thể bù đắp những thiếu hụt do khuyết tật bẩm sinh hoặc bệnh tật đem
lại cho con người như trường hợp của thầy Nguyễn Ngọc Ký tuy không còn đôi tay
nhưng vẫn trở thành giáo viên, hay như nghệ sỹ ghi ta tài năng Văn Vượng bị mù từ
bé nhưng nhờ có phương pháp giáo dục đúng đắn mà trở thành tài năng ấm nhạc…
Đây là cơ sở để tổ chức các trường dạy trẻ em khuyết tật, trẻ em thiệt thòi … Ngoài
ra giáo dục còn giúp các e có tư chất tốt phát triển : như các trường năng khiếu,
trường đào tạo chất lượng cao…
Môi trường xã hội ngoài những ảnh hưởng tích cực, còn gây ra những tiêu cực.
Giáo dục có khả năng giúp học sinh phòng ngừa, loại bỏ những ảnh hưởng tiêu cực,
động viên được tính tự giác rèn luyện học tập của học sinh.
Giáo dục nhân cách không thể chỉ bằng lời nói mà phải bằng những công việc cụ
thể, mọi hành vi thái đọ, lối sống của người lớn có tác động trực tiếp đến hình thành
nhân cách trẻ nhỏ, từ đó ảnh hưởng tới tương lai. Do đó, ngoài giáo dục trong nhà
trường, giáo dục trong gia đình là rất cần thiết.
KẾT THÚC VẤN ĐỀ
Nhân cách là một vấn đề vô cùng phức tạp và rất khó lý giải nhưng nó lại hiện diện
quanh chúng ta từng ngày từng giờ. Trong thời kỳ phát triển hiện nay, khi mà một
bộ phận không nhỏ giới trẻ đang có những biểu hiện của việc suy thoái nhân cách
thì việc nghiên cứu, tìm hiểu những yếu tố ảnh hưởng đến sự hình thành và phát
triển nhân cách của con người lại càng được quan tâm, chú trọng nhiều hơn.
Với vai trò chủ đạo trong việc hình thành nhân cách, giáo dục là phương pháp tốt
nhất giúp con người hướng đến những chuẩn mực đạo đức lối sống văn hó xã hội