MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU…………………………………………………………………...1
NỘI DUNG…………………………………………………………………..….2
I.

Con người, nhân cách và sự phát triển nhân cách……………………….2

1. Khái niệm con người theo tâm lý học hiện đại………………………………..2
2. Nhân cách và sự phát triển nhân cách…………………………………………2
II. Các yếu tố và vai trò của chúng trong ảnh hưởng đến sự
hình thành, phát triển nhân cách………………………………………………3
1. Yếu tố di truyền………………………………………………………………..3
2. Hoàn cảnh sống………………………………………………………………..4
3. Nhân tố giáo dục………………………………………………………………5
4. Nhân tố hoạt động……………………………………………………………..6
5. Yếu tố giao tiếp………………………………………………………………..8
III. Liên hệ thực tiễn……………………………………………………………8
KẾT LUẬN CHUNG………………………………………………………….10
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………………………..11

1


LỜI NÓI ĐẦU
“ Đừng cố gò gẫm để hình thành nhân cách, điều đó cũng giống như cố bắt
nụ hồng xanh nở hoa vậy. Bạn hãy sống sao cho tốt nhất, và nhân cách của bạn
tự nó sẽ hình thành”
Henry James

Khi đứa trẻ cất lên tiếng khóc đầu tiên trong cuộc đời cũng là lúc thế giới lại
đón chào thêm một sinh linh bé bỏng gia nhập vào vòng tay của cộng đồng. Đó

chất và tinh thần của con người diễn ra theo quy luật tích lũy về lượng, biến đổi
về chất nhằm chuyển hóa cá thể người thành một chủ thể có ý thức trong xã hội.
Sự phát triển nhân cách là sự biến đổi có quy luật cả lượng và chất về thể
chất, về tâm lý, về mặt xã hội của cá nhân. Sự phát triển nhân cách được thể hiện
ở 3 phương diện.
- Sự phát triển về thể chất: Được thể hiện sự tăng trưởng của cơ thể và sự
hoàn thiện các chức năng, các cơ quan trong cơ thể.
- Sự phát triển về tâm lý: Đó là sự hoàn thiện trong các quá trình tâm lý và
sự hoàn thiện các thuộc tính tâm lý mới của cá nhân.
- Sự phát triển về mặt xã hội: Thể hiện ở sự thay đổi trong cách ứng xử với
người xung quanh, trong sự tham gia tích cực vào đời sống xã hội.
Rất nhiều thế kỷ qua, vấn đề sự hình thành và phát triển của nhân cách của
con người đã làm nhức nhối bao nhà khoa học, tâm lý học đương thời, đặc biệt là
vai trò của các yếu tố ảnh hưởng đến nó.
3


II.

Các yếu tố và vai trò của chúng trong ảnh hưởng đến sự hình
thành, phát triển nhân cách.
Theo quan điểm tâm lý học macxit, không phải con người sinh ra đã có

sẵn nhân cách và cũng không phải nó được bộc lộ dần từ các bẳn năng nguyên
thủy. Trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách bị chi phối bởi nhiều
yếu tố như yếu tố di truyền, hoàn cảnh sống, nhân tố giáo dục, nhân tố hoạt
động và yếu tố giao tiếp.
1. Yếu tố di truyền.
Di truyền là sự tái tạo ở trẻ em những thuộc tính sinh học có ở Cha mẹ, tất
cả truyền từ cha mẹ đến con cái những đặc điểm và những phẩm chất nhất định

cảnh xã hội hay còn gọi là môi trường tự nhiên và môi trường xã hội
a. Hoàn cảnh tự nhiên.
Là toàn bộ các điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái phuc vụ cho hoạt động sản
xuất, rèn luyện thể chất và vui chơi giải trí của con người.
Xét cho cùng, nhiều phong tục tập quán đều có nguồn gốc từ điều kiện và
hoàn cảnh sống tự nhiên. Nhân cách như là một thành viên xã hội, chịu ảnh
hưởng của tự nhiên thong qua những giá trị vật chất và tinh thần, qua phong tục
tập quán của dân tộc, địa phương, của nghề nghiệp. Những cái vốn có liên hệ với
điều kiện tự nhiên ấy qua phương thức sống của chính bản thân nó.
b. Hoàn cảnh xã hội.
Hoàn cảnh xã hội bao gồm toàn bộ hoàn cảnh chính trị, kinh tế, sinh hoạt và
văn hoá.
Trong sự hình thành và phát triển nhân cách hoàn cảnh xã hội có tầm quan
trọng đặc biệt, vì nếu không có xã hội loài người thì những tư chất có tính người
cũng không thể phát triển được. Nhân cách đó là một sản phẩm của xã hội. Như
thế có nghĩa là đứa trẻ muốn trở thành người nhân cách thì phải có sự tiếp xúc
với người lớn để nắm vững tri thức, kinh nghiệm lịch sử xã hội, để được chuẩn
5


bị bước vào cuộc sống và lao động trong văn hoá của thời đại. Môi trường góp
phần tạo nên mục đích, động cơ, phương tiện và điều kiện hoạt động giao lưu
của cá nhân, nhờ đó mà cá nhân lĩnh hội được kinh nghiệm của xa hội loài
người để hình thành và phát triển nhân cách của mình. Tuy nhiên, trong quá
trình hình thành và phát triển nhân cách, cần đánh giá đúng mức vai trò của môi
trường, tránh quá đề cao hoặc quá xem nhẹ vai trò của nhân tố nảy trong sự hình
thành và phát triển nhân cách.
3. Nhân tố giáo dục.
Giáo dục là sự tác động có mục đích, kế hoạch biện pháp và hệ thống lên
đời sống, tinh thần của con người để hình thành ở họ những phẩm chất mà nhà

thì giáo dục không quyết định trực tiếp của mỗi cá nhân. Giáo dục không được
tách rời với tự giáo dục, tự rèn luyện tự hoàn thiện nhân cách ở mỗi cá nhân.
Phải thường xuyên chú ý kích thước hoạt động học tập của học sinh, thường
xuyên tổ chức các hoạt động phong phú cho học sinh tham gia, để chính qua hoạt
động và giao tiếp ấy mà trẻ ngày càng phát triển tâm lý, càng nhận thức thế gới
một cách sâu sắc hơn.
4. Nhân tố hoạt động.
Hoạt động là sự tác động có định hướng giữa con người với thế giới xung
quanh, hướng tới biến đổi nó thoả mãn nhu cầu của con người.
Hoạt động giữ vai trò quyết định trực tiếp đến sự hình thành và phát triển
nhân cách:
- Trong thực tế cuộc sống, dù thực hiện quá trình giáo dục tốt đến đâu, cho dù
đã có sự kết hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội, nhưng nếu không được
từng người đón nhận thì mọi tác động trên sẽ không còn có tác dụng, bởi vậy
hoạt động của cá nhân mới là yếu tố quyết định trực tiếp đến sự hình thành và
phát triển nhân cách. Chừng nào cá nhân nhận thức được ý nghĩa của hoạt động

7


cá nhân trong sự phát triển hoàn thiện bản than mình thì hoạt động cá nhân trong
sẽ trở thành hoạt động tự giác.
- Mỗi loại hoạt động đều đề ra cho con người những yêu cầu nhất định, đòi
hỏi ở con người những phẩm chất tâm lý nhất định. Quá trình tham gia hoạt động
làm cho con người hình thành những và phát triển được những phẩm chất và
năng lực đó, nhân cách của họ do đó được hình thành và phát triển.
- Tâm lý học hiện đại đã coi hoạt động là quá trình sang tạo của con người và
là quá trình con người lĩnh hội toàn bộ nhũng cái có trong thực tại xung quanh
cần cho cuộc sống của chủ thể. Hai quá trình trong hoạt động diễn ra đồng thòi
và đồng nhất với nhau, chuyển hoá lẫn nhau, gọi là quá trình đối tượng hoá và

thể trở thành nhân cách nếu không được giao tiếp với nhữg người khác.
Giao tiếp là một trong những nhu cầu xã hội cơ bản nhất và xuất hiện sớm
nhất hay có thể nói là nhu cầu bẩm sinh của con người. Nếu như nhu cầu này
không được thoả mãn sẽ gây ra hậu quả nặng nề. Không chỉ là điều kiện cho sự
phát triển, giao tiếp còn là con đường hình thành nhân cách con người. Bằng
giao tiếp, con người gia nhập vào các quan hệ xã hội lĩnh hội nền văn hoá xã hội,
các bản chất con người, đồng thời thông qua giao tiếp , con người đóng góp tài
lực của mình vào kho tàng chung của nhân loại. Trong giao tiếp con người
không chỉ nhận thức được người khác, nhận thức được các quan hệ xã hội mà
còn nhận thức được chính bản than mình, tự đối chiếu, so sánh mình với người
khác, với chuẩn mực xã hội, tư đánh giá bản than mình để hình thành một thái độ
giá trị - cảm xúc đối với bản thân. Hay nói cách khác đi qua giao tiếp con người
hình thành năng lực tự ý thức - một thành phần giao tiếp trông nhân cách.
III.

Liên hệ thực tiễn

Quay trở lại điểm khởi đầu của mỗi con người, trẻ em sinh ra cũng được bố
mẹ trao tặng bộ gen của riêng của riêng mình. Có những em may mắn được
hưởng thiên phú trong các lĩnh vực hội họa, âm nhạc,… tạo tiền đề rất tốt cho sự
phát triển tương lai, là tiền đề cho nhân cách phát triển theo chiều hướng riêng.
9


Các bậc cha ông có câu: “Con nhà tông không giống lông cũng giống cánh”.
Với từng đứa trẻ, khi sống trong những môi trường khác nhau thì nhân cách
được hình thành, phát triển cũng có xu hướng khác nhau. Lý do rất đơn giản mỗi
gia đình có truyền thống, phương hướng dạy con khác nhau. Chẳng hạn, có em
được gia đình từ nhỏ dạy đàn, hát, được bố mẹ thường xuyên đưa tới các bữa
tiệc, liên hoan đông người,… khi trưởng thành em sẽ có một sự tự tin, dạn dĩ


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Giáo trình Tâm lý học đại cương, Trường Đại học luật Hà Nội, Nxb Công
an nhân dân, 2008, tr 205-214.
2. Tuyển tập tâm lý học - Phạm Minh Hạc, Nhà xuất bản chính trị quốc gia,
2005.

12