TV N
Ung th c t cung là lo i b nh mà các t bào ác tính phát sinh và phát tri n
t i c t cung. C t cung là ph n phía d
c t cung x y ra khi các t bào b t th

i c a t cung thông v i âm đ o. Ung th
ng

c t cung phát tri n ngoài s ki m

soát.
Ung th c t cung (UT CTC) là lo i ung th th
kho ng 12% c a t t c các ung th

ng g p

ph n , chi m

n gi i. Tu i trung bình ph n b ung th

CTC xâm l n là 48-52 tu i. [8]
T l m c b nh UT CTC thay đ i nhi u theo y u t đ a lý. Theo th ng kê c a
Pháp và M có 17 ca/ 100.000 dân,

châu M La Tinh và châu Phi có t 30 – 75

ca/100.000 dân. T l t vong c a UT CTC
hàng th 6, nh

các n


i đi u d

ch m sóc đ

ng ph i hi u rõ và n m b t k p th i các di n bi n c a ng

b nh đ a ra các k ho ch ch m sóc phù h p v i ng

i

i b nh. T nh ng v n đ này

tôi ti n hành làm chuyên đ v ch m sóc đ i v i b nh nhân UT CTC đ
2 ph

c b nh

c đi u tr

ng pháp x tr và ph u thu t v i m c tiêu:

1. Tìm hi u v b nh ung th c t cung và ph
2. L p k ho ch ch m sóc cho ng

ng pháp đi u tr .

i b nh x tr và đi u tr ph u thu t b nh

ung th CTC.


phía tr

đ nh hình nón có l thông

c và lên 2/3 ra phía sau. Cu i cùng, ph n m m mè là
gi a (l ngoài CTC ) n m g n trong âm đ o, h i ch ch

2
Thang Long University
Library


xu ng d
môi tr

i và ra phía sau nên túi cùng tr

c ng n h n túi cùng sau và ng

c CTC l i dài h n môi sau, còn 2 cùng đ bên n m

2 bên s

c l i,

n m m mè.

ng CTC là m t khoang o dài 2,5 – 3cm, gi i h n phía trên b i l trong và
phía d



i màng đáy, bi u mô có các

t

bào hình b u d c, nhân m n, nguyên sinh ch t h p g i là t bào d tr (Reserve
Cell).
Bi u mô c ngoài CTC: ph lên toàn b b m t CTC, các túi cùng và âm
đ o là bi u mô lát gai có 5 l p
c đi m chính c a c u trúc bi u mô v y (tính t đáy đ n l p b m t) là:
- Kích th
-

c t bào to d n và nhân nh d n.

u màu thu c nhu m baz (màu xanh) gi m d n.

- Xu t hi n glycogen

l p trung gian và t ng lên rõ r t

các l p b m t

( ng d ng làm tets I t – nghi m pháp Schiller).
3. Y U T

NGUY C

M C UNG TH


CTC

ánh giá giai đo n đ có phác đ đi u tr chu n
Phân lo i giai đo n ung th CTC c a hi p h i s n ph khoa qu c t (FIGO
– 1995) và phân lo i TNM c a t ch c y t th gi i (UICC – 1988)
B ng 1.1:
TNM

FIGO

T n th

ng

Tx

Không đánh giá đ

c u nguyên phát

T0

Không có b ng ch ng v kh i u nguyên phát

Tis

0

Ung th t i ch


IB

T n th

T1B1

IB1

ng kính l n nh t c a t n th

ng ≤ 4cm

T1B2

IB2

ng kính l n nh t c a t n th

ng > 4cm

T2

II

T2A

IIA

Ch a xâm l n parametre



i âm đ o

Ung th xâm l n đ n thành khung x
d

i âm đ o ho c d n đ n th n

Ung th xâm l n đ n 1/3 d

n

ng ch u ho c t i 1/3

c

i âm đ o không lan đ n thành

khung ch u
Ung th xâm l n đ n thành khung ch u ho c gây th n

n

c

ho c m t ch c n ng
Ung th xâm l n bàng quang, tr c tràng ho c lan ra ngoài

4
Thang Long University


M0

Không có di c n xa

M1

IVB
Các ph

và ph i đ

c di c n xa

Di c n xa
ng pháp phân lo i này ch áp d ng cho ung th bi u mô t i CTC

c kh ng đ nh b ng xét nghi m gi i ph u b nh.

Hình 2 : Các t n th

ng ung th c t cung v i các giai đo n

5


5. GI I PH U B NH

5.1



ng n m

ng CTC th i gian đ u th

ng khó ch n

đoán vì m t ngoài CTC h u nh không thay đ i trong khi đó ung th khoét sâu vào
l p đ m.
5.2 Vi th
Áp d ng theo phân lo i mô b nh h c ung th c t cung c a WHO n m
2003 kèm theo mã b nh ICD-0.
6 LÂM SÀNG VÀ CH N OÁN

6.1 Tri u ch ng lâm sàng
Các tri u ch ng lâm sàng g n li n v i m c đ ti n tri n c a b nh. [7]
- Giai đo n t i ch , giai đo n vi xâm nh p
+ B nh th

ng không có bi u hi n lâm sàng gì đ c bi t.

+ Ch có th đ

c ch n đoán xác đ nh b ng mô b nh h c.

- Giai đo n ung th xâm nh p
+ Tri u ch ng đ u tiên đó là ra máu âm đ o b t th

ng: ra máu sau giao


6.2.2 Ung th c t cung xâm nh p, d a vào
+ Khám b ng m v t xác đ nh:
* Hình nh t n th

ng CTC: U th sùi, u th sùi loét, u th loét, u th thâm

nhi m.
* ánh giá kích th

c u.

* M c đ xâm l n cùng đ , âm đ o.
* Di c n âm đ o.
* Sinh thi t u ch n đoán mô b nh h c.
+ Th m âm đ o và tr c tràng:
* ánh giá xâm l n n n dây ch ng r ng (Parametre).
* Xác đ nh xâm l n cùng đ , âm đ o.
* Xác đ nh nhân di c n âm đ o.
* Xác đ nh xâm l n tr c tràng.
+ Khám toàn thân: h th ng h ch ngo i vi (h ch b n, h ch th
c ,

khám b ng phát hi n c ch

ng…

+ Các xét nghi m th m dò khác:
* Soi bàng quang đ đánh giá xâm l n bàng quang.

7

Bí đ i ti u ti n, hay ra máu khi đ i ti u ti n.

-

ng âm đ o.

au hay kèm theo các d u hi u viêm nhi mvùng h ch u.

Ch n đoán tái phát thông qua th m khám lâm sàng và làm sinh thi t t i m m
c t âm đ o hay CTC. Khi phát hi n tái phát qua th m khám lâm sàng đ nh k , hay
khi có các bi u hi n lâm sàng, thì t n th

ng ít khi còn khu trú t i ch và th

ng

kèm theo di c n h ch hay di c n xa.
Di c n trong UT CTC hay g p là di c n h ch, gan, ph i, x

ng. Th

ng

phát hi n các di c n này thông qua các xét nghi m c n lâm sàng nh ch p XQ,
ch p CT_scanner, Ch p MRI. Hay khi có các tri u ch ng lâm sàng nh đau ng c,
khó th , ho, đau và h n ch v n đ ng.[2]
7. I U TR

Ch đ nh đi u tr UT CTC ph thu c vào giai đo n b nh
7.1. Ung th CTC giai đo n t i ch


N u xét nghi m mô b nh h c có di c n h ch ch u: x tr ti u khung sau m .
7.4. Ung th giai đo n IB – IIA

7.4.1 Ph

ng pháp ph u thu t

- Ch đ nh:
+ Ph n tr c n b o t n bu ng tr ng.
+ Kích th
- Ph

c u ≤ 2 cm.

ng pháp ph u thu t: Wertheim

+ C t t cung m r ng ( c t r ng Parametre ngoài ni u qu n ).
+ Vét h ch ch u hai bên.

7.4.2 Ph
th

ng pháp x tr k t h p ph u thu t: Áp d ng v i u m i kích

c
- X tr ti n ph u:
+ U < 4 cm: x áp sát li u t i A 65- 70 Gy.
+ U ≥ 4 cm : x ngoài nh m thu nh u, li u toàn khung ch u 20-30 Gy.
+ Sau đó x áp, li u t i A 65-70 Gy.


- X ngoài v i li u 30-40 Gy.
+ U thu nh thì x áp sát t ng li u đi m A 80-90 Gy.
+ Sau đó x ngoài b sung thêm 20-25 Gy, che chì vùng CTC, nâng li u t i
khung ch u lên 55-60 Gy.
+ Có th x tr h ch ch b ng li u 40-45 Gy.

7.5.2. Ph

ng pháp hóa tr k t h p x tr

- Hóa x tr đ ng th i:
+ Th

ng truy n Cisplatin v i li u 40 mg/m2 da, tu n 1 l n, trong 5 tu n.

+ K t h p x tr ngoài vào khung ch u và x áp sát. Li u x toàn ti u khung
50 Gy, áp sát nâng li u t i A lên 65 Gy.
- Hóa x tr xen k .
+ Hóa tr li u: th
+ Li u l

ng dùng các phác đ có 5 FU + Cisplatin.

ng:

* 5 FU 750 mg/m2 da/ngày 1-6.
* Cisplatin 75mg/m2 da ngày 1.
* Gi a các đ t ngh 21 ngày.
+ Sau hóa tr li u 3 đ n 4 đ t chuy n x tr .

i v i cá nhân

8.1

- Quan h 1 v - 1 ch ng
- Không quan h tình d c s m

Hình 3: D ng c tránh thai
- Th

ng th i tránh lây nhi m qua tình d c: bao cao su, màng ng n âm đ o.
ng xuyên ki m tra Pap ( t bào t i c t cung ): vào th i đi m kho ng 3

n m sau l n giao h p đ u tiên, sau đó l p l i m i n m 1 l n.. B t đ u t tu i 25,

11


n u 3 l n xét nghi m Pap liên ti p đ u bình th

ng thì có th l p l i 2 n m sau

đó.[4]
- Tuy nhiên, nên l p l i m i n m trong nh ng tr

ng h p sau:

+ Có nhi m HPV
+ Có nhi m HIV
+ Có nh n ghép t ng

Thang Long University
Library


CH

NG 2

CH M SÓC
- Thông tin hành chính: h và tên, tu i, gi i, ngh nghi p, đ a ch , ngày gi
vào vi n.
- H i b nh
- Lý do vào vi n
- Ti n s b nh
- Khai thác tìm nguyên nhân, y u t nguy c
- Khám lâm sàng
- C n lâm sàng: xét nghi m máu, sinh hóa, Xquang ph i, đi n tâm đ ….. ch p
CT-scanner.
1. V I B NH NHÂN I U TR TIA X

1.1 Nh n đ nh :
- Quan sát tình tr ng da và niêm m c:
+ Thay đ i màu da di n da vùng tia:


Tình tr ng viêm da khô?



Tình tr ng viêm da

k t qu mong đ i: ng
- Nguy c viêm đ

i b nh tuân th h

ng d n c a đi u d

ng tiêu hóa liên quan đ n ng

ng.

i b nh u ng ít n

c tr

c

khi tia.
k t qu mong đ i: ng
c viêm đ

i b nh u ng nhi u n

c tr

c khi tia s gi m nguy

ng tiêu hóa.

1.3 L p k ho ch ch m sóc

+ H tiêu hóa: n u b nh nhân có bu n nôn, nôn, a ch y, h i ch ng viêm ru t
co th t

báo bác s , bù đ n

c, v sinh s ch s sau khi tiêu ch y.

+ H ti t ni u: đái bu t , đái r t.
- Can thi p y l nh thu c
-

m b o dinh d

-

m b o v sinh

ng

- Giáo d c s c kh e:
+ Luôn gi khô, tránh n

c và ch t t y r a vào di n da vùng tia.

+ Lau khô sau m i l n đi v sinh ( lau b ng v i m m, không s d ng kh n
t ).
+ M c qu n áo m m, r ng. tránh m c qu n áo ch t gây c sát vùng tia.
+ Dùng b t c lo i kem bôi da nào đ u ph i h i ý ki n c a bác s đi u tr .
+ Tránh giao h p trong th i gian đi u tr .
1.4 Th c hi n k ho ch ch m sóc


ng đ t 2000 –

2500 Kcalo.
+ T ng c

ng thêm các lo i vitamin A,B,C… có trong hoa qu .

- Ch đ v sinh:

15

i nhà bi t


+ Ch m sóc da: thay váy áo, lau chùi c th , b ph n sinh d c, thay ga tr i
gi

ng 1l n/ngày ho c khi c n thi t.
+ V sinh r ng mi ng: 2l n/ngày đánh r ng, xúc mi ng b ng n

c mu i.

- Giáo d c s c kh e:
+ D n ng

i b nh u ng nhi u n

c( nh t là nh ng lúc chu n b tia).




Hình 7: Hình nh x ngoài

Hình 8 :Ng

i b nh đi u tr x đ t ngu n trong t cung

17


2. V I B NH NHÂN TR

CM

2.1. Nh n đ nh
- Toàn tr ng:
+ Tri giác: ti p xúc, g i h i
+ D u hi u sinh t n ( m ch, nhi t đ , huy t áp )
+ Th tr ng ( béo, g y, trung bình, cân n ng )
+ Ti n s d

ng thu c, ti n s các b nh kèm theo.

+ H tim m ch: huy t áp cao hay th p?
+ H hô h p:
 T n s th / phút?
 Ki u th (th ng c, th b ng )
+ H tiêu hóa: n u ng th nào?
+ H ti t ni u: có phù không, có ti u bu t, ti u đ c không?

c m UT CTC.

- Tâm lý lo l ng liên quan đ n thi u thông tin v cu c m .
K t qu mong đ i: Ng

i b nh b t lo l ng khi đã đ

c cung c p các thông

18
Thang Long University
Library


tin liên quan đ n cu c m ..
- Chu n b đ
pha đ l

ng n

ng tiêu hóa không t t liên quan đ n ng

c theo h

i b nh không tuân th

ng d n .

K t qu mong đ i: Ng


+ T i tr

cm

c m nh n n hoàn toàn (th

ng ng u ng t i thi u tr

ng nh n n t i thi u 8 gi tr

c m ),

c 4 gi .

+ Sáng hôm sau th c hi n truy n d ch cho ng

i b nh.

- Can thi p y l nh:

t i hôm tr

+ Th t tháo t i hôm tr

c m và th t l i vào sáng hôm sau.

+ Ho c h

i b nh u ng thu c làm s ch đ


c ti n hành theo th t

u tiên trong k ho ch ch m sóc.

- Cung c p thông tin cho ng

i b nh v ph

ng pháp ph u thu t, ph

ng

pháp gây mê.[ 1]
- o d u hi u sinh t n.
- Cho ng

i b nh ký gi y cam đoan m .

- C o lông b ph n sinh d c, r a âm đ o.
-H

ng d n ng

Chi u tr

i b nh n ít th c n có ch t x tr

c 2 ngày ph u thu t.

c hôm ph u thu t n cháo, u ng s a. T i nh n n hoàn toàn đ n sáng

2.5 L

n tr

i b nh tháo h t đ trang s c, và r ng gi n u có.

ng giá
- B nh nhân đ lo l ng khi đ

c cung c p thông tin v cu c m .

- Tuân th theo l i d n c a nhân viên y t v ch đ
- B nh nhân đ

c chu n b s ch s đ

n tr

cm .

ng tiêu hóa.

20
Thang Long University
Library


Hình 9: i u d

ng h

i b nh c n ng n i khí qu n.

+ o nh p th : 15ph/ l n , 20ph/l n ( trong 2h đ u )
- Tình tr ng tu n hoàn: HA – M ?
- Nhi t đ :
+ T ng thân nhi t
+ H thân nhi t
- Tình tr ng th n kinh:
+ Ng

i b nh mê hay t nh, đau v t m ?

+ Ng

i b nh n m yên hay v t vã giãy gi a?

- Tình tr ng v ti t ni u:
+S l

ng, màu s c n

c ti u.

+ D u hi u phù chi.

3.1.2. Ch m sóc các ngày ti p theo
- Tri giác: t nh táo? Ti p xúc?
- Tình tr ng hô h p:
+ T n s th / phút?
+ Xu t ti t đ m, dãi ?

- Tâm lý: lo l ng, tho i mái?
- Nh n đ nh nh ng bi n ch ng có th s y ra

22
Thang Long University
Library


+ Nguy c li t ru t, t c ru t sau m : theo dõi d n l u d ch d dày, m c đ
ch

ng b ng, d u hi u đau b ng.

+ Nguy c ch y máu sau m : theo dõi s l

ng, tính ch t d ch d n l u ti u

khung, các d u hi u toàn thân ( m ch, huy t áp…)
+ Nguy c đ ng d ch sau m : theo dõi v t m có s ng n ? có đau đ t ng
sinh môn? Có r i lo n đ i ti u ti n ( đi ngoài phân l ng, đái bu t đái r t) ?
+ Nguy c nhi m trùng sau m : theo dõi nhi t đ , sonde d n l u n

c ti u

n u đ lâu ngày. Có th x y ra viêm ph i b i nhi m kèm theo do n m lâu
đ ng nh t là v i ng

i già.

+ Nguy c bí ti u kéo dài sau m : theo dõi s ngày l u sonde ti u?

i b nh c ng ch

i b nh không b trào ng

c vào đ

ng th .

ng b ng liên quan đ n m t nhu đ ng ru t.

K t qu mong đ i: ng

i b nh h t ch

ng b ng.

- Nguy c li t ru t, t c ru t sau m liên quan đ n ch a có nhu đ ng ru t.c
đ ng d ch liên quan đ n t c sonde d n l u.
K t qu mong đ i: sonde d n l u không b t c.
- Nguy c bí ti u kéo dài sau m liên quan đ n đ t sonde ti u lâu ngày.
K t qu mong đ i: ng

i b nh không b bí ti u.

3.3. L p k ho ch ch m sóc b nh nhân sau m

3.3.1. Ch m sóc t i phòng h u ph u
Ngay sau khi m xong ng

i b nh đ


- Theo dõi:
+ Nh p th
+ D u hi u sinh t n ( 1h/l n )
+ M c đ hôn mê, c m giác, v n đ ng
+N

c ti u: s l

ng, màu s c, c u bàng quang, d u hi u phù chi…

- Can thi p y l nh:
+ Thu c : thu c tiêm, truy n t nh m ch….
+ Các xét nghi m: huy t h c, sinh hóa…

3.3.2. Ch m sóc các ngày ti p theo
- Giúp ng

i b nh gi m đau.

- Theo dõi:
+ Nh p th , M , HA, nhi t đ 3h/l n ( nh ng gi ti p theo c a ngày đ u sau
m ) ho c 2l n/ ngày và khi c n thi t cho nh ng ngày ti p theo.
+ Tình tr ng v t m : khô hay th m máu…
+ Tình tr ng d n l u: sonde b ng, sonde ti u….
+ Các bi n ch ng, tác d ng ph c a thu c, các d u hi u b t th

ng có th

x y ra.

+

m b o ch m sóc v t m , tránh nhi m trùng ( thay b ng hàng ngày )

+

m b o dinh d

ng

+ Ch m sóc v ti t ni u ( theo dõi n

c ti u, l

ng n

c vào, ra … theo dõi

màu s c )
+ Ch m sóc v tiêu hóa ( theo dõi nhu đ ng ru t, b ng m m hay ch

ng)

+ Ch m sóc v da ( v sinh da s ch s , không ng a).

Hình 10. Hình nh ch m sóc v t th

ng có d n l u

*Giáo d c s c kh e