HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA

ĐÀO TẠO GIÁO VIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC ĐỊA PHƯƠNG

TS. Lê Thị Thu Hương
Trường ĐH Thủ đô Hà Nội
Tóm tắt: Trong xu thế hội nhập về mọi mặt trong đó có lĩnh vực giáo dục thì
việc đào tạo giáo viên theo định hướng phát triển năng lực trong các trường đại học địa
phương là một hướng đi rất quan trọng. Các trường đại học địa phương, ngoài nhiệm
vụ đào tạo nguồn nhân lực cho xã hội nói chung thì nhiệm vụ quan trọng là đào tạo
nguồn nhân lực đáp ứng các yêu cầu mà địa phương đang cần.
Từ khóa: Phát triển năng lực; Đào tạo giáo viên; Đại học địa phương; Đào tạo
giáo viên Trường ĐH Thủ đô Hà Nội; Giải pháp về đào tạo giáo viên; Thực tập thường
xuyên.
Abstract : As integration trends are emerging in all fields, particularly in the
field of education; teacher training oriented towards capacity building for local
universities becomes a very important direction. To local universities, besides the
mission of training human resource for society in general, training human resource
which can meet demands of the local areas is also considered significant.
Key words: Capacity building, Teacher training, Local universities, Teacher
education at Hanoi Metropolitan University, Solutions for teacher training, Internship
at fixed periods.
1. Hiện nay việc đổi mới công nghệ và toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế về giáo
dục, trong nền giáo dục mới có sự chuyển đổi cơ bản vai trò, vị trí của người thầy.
Người thầy không chỉ là người dạy học trên lớp học, một người làm nhiệm vụ truyền
thụ kiến thức là chính, người cung cấp thông tin, mà trở thành người tổ chức, hướng
dẫn quá trình học của học sinh. Giờ đây, đòi hỏi giáo dục nhà trường không chỉ còn
là truyền thụ mà là sự khám phá kiến thức. Với chức năng mới, người giáo viên trước
hết phải là nhà giáo dục, có phẩm chất nhân cách tốt đẹp để giáo dục học sinh bằng
nhân cách của mình; có năng lực giáo dục biểu hiện ở năng lực tìm hiểu đối tượng và

nghiệp tốt tinh thần trách nhiệm trong công việc. Năng lực sư phạm của phần lớn nhà
giáo được nâng lên, bước đầu đáp ứng được yêu cầu đổi mới nội dung, phương pháp
dạy học. Thực tiễn những năm qua cho thấy, giáo dục phổ thông đã và đang tích cực đổi
mới nội dung và phương pháp theo hướng hiện đại và tiếp cận với thế giới, đặc biệt là
phương pháp dạy học.
Tuy nhiên, chất lượng đội ngũ giáo viên còn nhiều bất cập, nhất là về chuyên
môn của đội ngũ nhà giáo. Nhiều giáo viên chưa đáp ứng được yêu cầu của đổi mới tư
duy và phương pháp giáo dục, thiếu kỹ năng sư phạm; thiếu kỹ năng thực hành công
tác xã hội, năng lực nghiên cứu giáo dục và năng lực phát triển nghề nghiệp,... Công
tác đào tạo giáo viên trong các trường sư phạm hiện nay vẫn nặng về đào tạo kiến thức
chuyên môn, chưa chú trọng đúng mức đào tạo nghiệp vụ sư phạm. Đào tạo giáo viên chưa
được quan niệm và tổ chức thực hiện như một quá trình liên tục, cũng chưa có sự gắn
bó hữu cơ giữa đào tạo và nghiên cứu khoa học; sự gắn kết giữa đào tạo của trường sư
phạm với các thực tiễn hoạt động giáo dục xã hội và giáo dục phổ thông thiếu chặt chẽ,
đồng bộ.

264


HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA

2. Do vậy vấn đề đặt ra là phải đào tạo người giáo viên theo định hướng phát triển
năng lực. Đây là xu hướng đang phát triển mạnh ở nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là
ở các nước tiên tiến, nhằm đáp ứng những đòi hỏi và thách thức của xã hội hiện đại.
“Để chuẩn bị cho thế hệ trẻ thành công khi đối mặt với những thách thức của xã hội
thông tin và nhận được tối đa lợi ích từ những cơ hội mà xã hội đó tạo ra đã trở thành
mục tiêu quan trọng của xã hội châu Âu. Nó định hướng cho sự thay đổi chính sách
giáo dục, xem xét lại nội dung chương trình và phương pháp dạy - học. Điều này chắc
chắn làm gia tăng sự chú ý đến các năng lực cơ bản cụ thể là những năng lực hướng
tới cuộc sống với mục đích suốt đời tham gia tích cực vào các hoạt động xã hội"5. Đặc


TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

Để thực hiện được những vấn đề nói trên, tôi xin mạnh dạn nêu ra một vài giải
pháp về việc đào tạo giáo viên theo định hướng phát triển năng lực tại các trường đại
học địa phương như sau:
2.1. Đào tạo, bồi dưỡng giáo viên theo định hướng mở, phát triển năng lực, kết
hợp đào tạo ban đầu với đào tạo liên tục
Chúng ta cần chuyển nền giáo dục có tính chất truyền thống sang nền giáo dục
mở. Nền giáo dục của nước ta đang bị “đóng kín” trong khái niệm về chương trình, nội
dung, thời gian, trường, lớp, học… Do đó việc đào tạo, bồi dưỡng giáo viên cũng phải
đi theo hướng mở cần phải được nhìn nhận như một hệ thống mở và một quá trình
phát triển liên tục. Hiện nay việc đào tạo giáo viên mới chỉ quan tâm chủ yếu ở trường
sư phạm, nghĩa là đào tạo ban đầu, các giai đoạn sau như tập sự, đến đào tạo tại chức
để nâng cao bằng cấp và bồi dưỡng thường xuyên, giáo viên tham gia vào các hoạt
động xã hội…ít được quan tâm. Như vậy chúng ta còn đang khép kín, chỉ có giảng
viên và sinh viên sư phạm. Đây là mô hình truyền thống của một nhà trường chuyên
ngành.
Đứng trước sự biến động về số lượng và chuyên môn của đội ngũ giáo viên, về
sự chuyển đổi nghề thì đào tạo giáo viên cần mềm dẻo hơn, không chỉ đào tạo ở
trường mà còn đào tạo tại trường phổ thông, đào tạo từ xa; gắn kết với trường phổ
thông, với sự tham gia của các nhà quản lý giáo dục. Để thực hiện được điều này cần
đổi mới về nội dung chương trình đào tạo theo hướng chuyên nghiệp hóa, tiếp tục
nâng cao trình độ đào tạo theo hướng đại học hóa, về đào tạo tại chức và bồi dưỡng
thường xuyên, về phát triển nghề nghiệp và tự học.
Vấn đề kết hợp đào tạo ban đầu với đào tạo liên tục thực chất là đào tạo lại và
bồi dưỡng giáo viên. Xác định yêu cầu bồi dưỡng nhà giáo là nhiệm vụ chiến lược của
ngành trong việc nâng cao chất lượng đội ngũ. Nhà giáo có quyền lợi và trách nhiệm
được bồi dưỡng nâng cao trình độ. Hoàn thiện chế độ tập huấn bồi dưỡng giáo viên, dự
trù kinh phí thường xuyên, đưa kinh phí bồi dưỡng giáo viên vào dự toán của chính

và bồi dưỡng giáo viên đương chức); quan hệ cộng tác trong nghiên cứu cải tiến thực
tiễn giáo dục và đào tạo.
Trên cơ sở đó nghiên cứu một số mô hình hợp tác giữa cơ sở đào tạo và trường
phổ thông, đặc biệt là mô hình trường phổ thông liên kết đào tạo nghề. Xây dựng liên
kết trách nhiệm pháp lí giữa đào tạo giáo viên và giáo dục phổ thông trên nhiều mặt, nhiều
lĩnh vực hoạt động, tạo ra những tiến bộ trong lí luận và quan điểm giáo dục cũng như
những cải tiến trong thực tiễn giáo dục và đào tạo giá viên. Mở rộng và phát triển sự cộng
tác giữa cơ sở đào tạo với trường phổ thông trong tổ chức thực hành, thực tập sư phạm cho
sinh viên trở thành lĩnh vực liên kết tổng hợp với sự tham gia của cả giảng viên, giáo viên
và sinh viên.
2.3.Tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học; kiện toàn chế độ quản lý nhà
giáo; nâng cao đãi ngộ giáo viên; mở rộng hội nhập quốc tế về đào tạo giáo viên
- Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng chuyển từ lối truyền
thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc sang tập trung dạy cách học, cách nghĩ và tự
học, phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức của người học
theo phương châm “giảng ít, học nhiều”.

267


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC THỦ ĐÔ HÀ NỘI

- Kế thừa các phương pháp đã được vận dụng, nhưng ở mức cao hơn: trao đổi
đàm thoại; Dạy và học phát hiện và giải quyết vấn đề. Dạy và học hợp tác trong nhóm
nhỏ. Vận dụng các kỹ năng trong dạy học. Tăng cường sử dụng công nghệ thông tin
trong dạy học. Dạy và học theo dự án: là một hình thức, trong đó học sinh thực hiện
nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lý thuyết với thực hành, tự lập
kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả. Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết


HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC GIA

3. Đào tạo giáo viên theo định hướng phát triển năng lực tại trường Đại học Thủ
đô Hà Nội nhằm đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục
Trường Đại học Thủ đô Hà Nội trực thuộc sự quản lý của Ủy ban Nhân dân
thành phố Hà Nội, tuy mới nâng cấp từ trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội lên thành
trường đại học chưa được 2 năm nhưng đây là địa chỉ có bề dầy đào tạo giáo viên có uy
tín cho thành phố Hà Nội. Nhằm nâng cao năng lực của nguồn giáo viên trong tình hình
mới thì việc đào tạo giáo viên ở trường Đại học Thủ đô Hà Nội vừa có những điểm
chung nhưng cũng có nhiều điểm khác biệt so với các trường đại học địa phương khác.
Theo tôi, ngoài những năng lực, phẩm chất chung cần có của người giáo viên
trong xu thế hội nhập thì đào tạo giáo viên tại trường Đại học Thủ đô cần chú trọng
đến những vấn đề sau:
3.1. Đào tạo nguồn giáo viên cho Hà Nội có trình độ chuyên môn cao, có các kĩ
năng mềm cần thiết đáp ứng được nhu cầu của thủ đô.
Nguồn giáo sinh được đào tạo trong trường Đại học Thủ đô hiện nay, đa số là
người Hà Nội và sau khi tốt nghiệp ra trường, đây cũng là nguồn nhân lực chính phục
vụ trong ngành giáo dục của thủ đô. Vì vậy, cần đẩy mạnh hơn nữa đào tạo các lớp
chất lượng cao (giỏi về kiến thức chuyên môn, có trình độ ngoại ngữ và tin học tốt,
được rèn luyện nhiều kĩ năng nghiệp vụ sư phạm). Giáo dục Hà Nội phải đổi mới
trước nhằm đáp ứng nhu cầu hội nhập vì vậy cần có sự chuẩn bị ngay từ khâu đào tạo
giáo viên. Đào tạo giáo viên theo hướng đủ khả năng dạy tích hợp đáp ứng được ngay
khi sách giáo khoa và chương trình thay đổi; Giáo viên Hà Nội phải có trình độ ngoại
ngữ tốt, nhất là hiện nay Việt Nam đã gia nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN và có xu
hướng mở rộng liên kết, hợp tác trên mọi lĩnh vực trong đó có giáo dục; Giáo viên Hà
Nội cũng phải sử dụng tốt các trang thiết bị dạy học hiện đại, thành thạo sử dụng công
nghệ công tin trong dạy học...
3.2. Thay đổi hình thức thực tập định kì của sinh viên sư phạm bằng hình thức
thực tập thường xuyên, tích lũy điểm thực tập. Không nên cho sinh viên chỉ thực tập ở

Chỉ thị số 40-CT/TW, của Ban Bí thư khóa IX, ngày 15-6-2004, về “Xây dựng,
nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục”.
Hồ Chí Minh toàn tập, (2011), Tập 4, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.Thủ
tướng Chính phủ, (2012), Chiến lược phát triển giáo dục 2011 - 2020 ngày 18-62012.
Bộ Giáo dục và Đào tạo, “Kỷ yếu Hội nghị toàn quốc các trường Sư phạm”, Hà
Nội, 2011
Key competence. A developing concept in general compulsary education.
Eurodice, 2002.
ASEM Education and Research Hub for Lifelong Learning, e - Newsletter
No10, Nov.2009 (Tài liệu dịch: Những vấn đề của giáo dục ASEM và sự nghiên
cứu cho học tập suốt đời).

270