ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN LẬP QUYẾT

TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHỦ ĐỀ
"DÕNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƢỜNG" VẬT LÍ 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI - 2015

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN LẬP QUYẾT

TỔ CHỨC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHỦ ĐỀ
"DÕNG ĐIỆN TRONG CÁC MÔI TRƢỜNG" VẬT LÍ 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY
HỌC
BỘ MÔN VẬT LÝ
Mã số: 60 14 01 11

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Số thứ tự

Kí hiệu

Ý nghĩa

1

ĐN

Định nghĩa

2

GD- ĐT

Giáo dục - Đào tạo

3

GDBVMT

Giáo dục bảo vệ môi trƣờng

4

GV

Giáo viên

Tên bảng

Số thứ
tự
1

Bảng 2.1: Tiêu chí đánh giá kết quả phiếu học tập

2

Bảng 2.2: Tiêu chí đánh giá kết quả hoạt động nhóm

3

Bảng 2.3: Tiêu chí đánh giá tính tích cực của các nhóm

4

Bảng 3.1: Các bƣớc tiến hành thực nghiệm

5

Bảng 3.2: Kết quả bài kiểm tra

6

Bảng 3.3: Điểm tích cực của các nhóm

7


Bảng 3.11: Kết quả điểm của học sinh mỗi nhóm và tỉ lệ % trên tổng
số học sinh cả lớp

15

Bảng 3.12: Kết quả học tập cuối cùng của học sinh

Trang

56
57
58
62
83
85
86
86
86

87
87

87
88
89

89

5


Hình 2.1: Sơ đồ cấu tạo máy phát điện

7

Hình 2.2: Sơ đồ nguyên lí truyền tải điện năng đi xa

8

Hình 3.1: Hình ảnh tiết học bài " Dòng điện trong kim loại"

9

Hình 3.2: Hình ảnh tiết học bài " Dòng điện trong chất điện phân"

10

Hình 3.3: Hình ảnh tiết học bài " Dòng điện trong chất khí"

11

Hình 3.4: Hình ảnh tiết học bài " Dòng điện trong chất bán dẫn"

12

Hình 3.5: PHT bài "Dòng điện trong kim loại"

13

Hình 3.6: PHT bải "Dòng điện trong chất điện phân"


MỤC LỤC
Lời cảm ơn………………………………………….…………………………......trang i
Danh mục chữ viết tắt…………………………...………………………………..trang ii Danh
mục các bảng……………………………………………………………....trang iii Danh mục các
hình……………………………………………………………….trang iv MỞ
ĐẦU………………………………….……………………………………...trang 1 1. Lí do chọn
đề tài…………………………………………………………….…trang 1 2. Câu hỏi nghiên
cứu…………………………………………………………….trang 1 3. Giả thuyết nghiên
cứu……………………………………………………….…trang 1 4. Mục đích nghiên
cứu………………………………………….…………….….trang 1 5. Đối tƣợng, khách thể
nghiên cứu………………………………………………trang 2 6. Nhiệm vụ nghiên
cứu………………………………………………….……….trang 2 7. Phƣơng pháp nghiên
cứu…………………………………………...………….trang 3 8. Cơ sở lí
luận…………………………………………………..………………..trang 4 9. Cấu trúc của luận
văn………………………………………………………….trang 4 CHƢƠNG 1: Cơ sở lí luận
của dạy học tích hợp và dạy học theo góc…….....….trang 5 1.1. Dạy học tích
hợp………………………………………………………..……trang 5 1.1.1. Dạy học tích hợp là
gì…………………………………………………..….trang 5 1.1.2. Đặc điểm của dạy học tích
hợp………………………………………….…trang 5 1.1.3. Các quan niệm về dạy học tích
hợp…………………………………….….trang 6 1.1.4. Các cách tiếp cận dạy học theo quan
điểm tích hợp……………………….trang 9 1.1.5. Quy trình tổ chức dạy học tích
hợp……………………………………….trang 12 1.1.6. Ý nghĩa của dạy học tích
hợp………………………………………..……trang 15 1.1.7. Thực tiễn dạy học tích hợp ở
trƣờng phổ thông Việt Nam hiện nay…..…trang 16 1.2. Dạy học theo
góc……………………………………………………...…….trang 19 1.2.1. Thế nào là dạy học
theo góc………………………………………………trang 19 1.2.2. Mục tiêu dạy học theo
góc………………………………………..………trang 20 1.2.3. Đặc điểm của dạy học theo
góc……………………………….………….trang 20 1.2.4. Các mức độ học theo
góc…………………………………..……………..trang 22


nghiệm………………………………………………….trang 61 3.5. Thời gian thực
nghiệm………………………………...……………………trang 61

8


3.6. Các bƣớc tiến hành thực nghiệm……………………………………………trang 62
3.7. Kết quả của thực nghiệm sƣ phạm………………...………………………..trang 63 3.7.1.
Phân tích diễn biến giờ học…………………………………………….…trang 63 3.7.2. Kết quả
trong phiếu học tập………………………………………...…….trang 65 3.7.3. Kết quả bài kiểm
tra……………………………………………...……….trang 82 3.8. Đánh giá kết quả thực
nghiệm…………………………………...…………trang 82 3.8.1. Mục đích đánh
giá…………………………………………...……………trang 82 3.8.2. Đối tƣợng và hình thức
đánh giá………………………..………………..trang 82 3.9. Kết quả đánh
giá………………………………………..…………………..trang 83 3.9.1. Đánh giá định
tính………………………………...………………………trang 83 3.9.2. Đánh giá định lƣợng
về việc phát huy tính tích cực và hợp tác của học
sinh………………………………………………………………………………trang 84 3.10.
Đánh giá chung về việc tích hợp các nội dung của chủ đề " Dòng điện trong các môi
trƣờng" và vận dụng các phƣơng pháp dạy học theo góc để tổ chức dạy học về đề tài
này....................................................................................................................trang 89 Kết
luận chƣơng 3…………………………..………………...…………………trang 90 Kết luận và
khuyến nghị………………………………………………………...trang 92 TÀI LIỆU THAM
KHẢO……………………………………………………….trang 93 PHỤ
LỤC………………………………………………………………………..trang 95

9


MỞ ĐẦU


góc.

thức, quy trình tổ chức dạy học

- Nhiệm vụ 2 : Nghiên cứu về cách thức tổ

11


theo góc.

chức dạy học theo góc.
- Nhiệm vụ 3: nghiên cứu về quy trình tổ chức
dạy học theo góc.
- Nhiệm vụ 1 : Điều tra thực trạng dạy học tích
hợp ở trƣờng phổ thông hiện nay.
- Nhiệm vụ 2 : Lựa chọn, xây dựng hệ thống

Mục tiêu 3:
Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống bài

bài giảng tích hợp phần "Dòng điện trong các
môi trƣờng" Vật lí 11 cơ bản.

giảng tích hợp phần "Dòng điện
trong các môi trƣờng" Vật lý học 11
cơ bản và lên phƣơng án giảng dạy
sao cho hợp lí, hiệu quả.


i
ả


ng
the
o
ph
ƣơ
ng
ph
áp
cũ.

nêu vào
quá
trình
giảng
dạy
môn

Nh
iệ
m
vụ
2:
Rú
t ra
kết
luậ

nghề Hà
Nam.
Nhiệm
vụ 3:
Mở
rộng
phạm vi
nghiên
cứu

g
nội

c

du

á

ng

c

và
biệ

p

n


- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Điều tra, quan sát, phỏng vấn…
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Triển khai thực nghiệm ở các lớp đƣợc
chọn mẫu tại trƣờng Cao đẳng nghề Hà Nam và áp dụng phƣơng pháp thống kê toán học
trong khoa học giáo dục để xử lí kết quả, đánh giá chất lƣợng, tính khả thi của đề tài.
8. Cơ sở lý luận
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về dạy học tích hợp.
- Nghiên cứu về dạy học theo góc.
- Phƣơng pháp, cách thức, quy trình tổ chức dạy học theo góc.
9. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, kiến nghị, tiểu luận gồm 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài
Chƣơng 2: Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống bài giảng tích hợp phần "Dòng điện
trong các môi trƣờng " Vật lí học 11 cơ bản và lên phƣơng án giảng dạy sao cho hợp
lí, hiệu quả. Lập kế hoạch sử dụng chúng trong dạy học cho học sinh lớp 11 hệ văn hóa
nghề trƣờng Cao đẳng nghề Hà Nam.
Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu đạt đƣợc.

13


CHƢƠNG
1
CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC TÍCH HỢP VÀ DẠY HỌC THEO GÓC
1.1. Dạy học tích hợp.
1.1.1. Dạy học tích hợp là gì?
Trong tiếng Anh, tích hợp đƣợc viết là "integration" một từ gốc Latin (integer)
có nghĩa là "whole" hay "toàn bộ, toàn thể". Có nghĩa là sự phối hợp các hoạt động khác
nhau, các thành phần khác nhau của một hệ thống để bảo đảm sự hài hòa chức năng và mục
tiêu hoạt động của hệ thống ấy.
Theo từ điển Tiếng Việt: "Tích hợp là sự kết hợp những hoạt động, chương trình

nguồn tri thức khoa học và có những quy luật chung gần gũi nhau.
- Tích hợp kiến thức: hành động liên kết, nối liền các tri thức khoa học khác nhau
thành một tập hợp kiến thức thống nhất.
- Tích hợp kĩ năng: hành động liên kết rèn luyện hai hoặc nhiều kĩ năng thuộc cùng
một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực gần nhau để nắm vững một thể.
 Quan niệm về tích hợp môn học trong báo cáo đề tài B91-37-12: "Đổi mới
mục tiêu, nội dung và phƣơng pháp dạy học trƣờng THCS - vấn đề tích hợp":
Tích hợp theo nghĩa hẹp là: việc đƣa những vấn đề về nội dung của nhiều môn
học vào một giáo trình duy nhất trong đó những khái niệm khoa học đƣợc đề cập đến theo
một tinh thần và phƣơng pháp thống nhất.
Có thể có tích hợp hoàn toàn hoặc một phần của các môn khoa học tự nhiên nhƣ Lí,
Hóa, Sinh, Địa chất, Địa lí tự nhiên cũng nhƣ cả với một vài môn Khoa học Xã hội. Cũng có
thể có sự tích hợp một phần của hai hay ba môn Khoa học tự nhiên nhƣ: Lí- Hóa, HóaSinh, Lí-Sinh, Địa chất-Địa lí. Trong giáo trình tích hợp hoàn toàn cũng nhƣ
một phần lại có các cách:
- Liên hợp: Có sự phối hợp chặt chẽ về nội dung phƣơng pháp, kế hoạch bài giảng
của các môn học tích hợp nhƣng mỗi môn vẫn đặt trong một phần riêng hoặc một chƣơng
riêng. Đây là hình thức thấp của tích hợp- tích hợp liên môn.

16


- Tổ hợp: Trong cách này thì nội dung các môn học tích hợp đƣợc hòa vào
nhau hoàn toàn. Tuy nhiên đã đảm bảo phần nào tính hệ thống của mỗi môn, vẫn có những
bài hoặc nội dung nặng về môn này, những bài khác nặng về môn kia; bên cạnh đó có
những bài có tính chất bắc cầu giữa các môn đó. Đây là hình thức tích hợp ở mức độ cao
hơn. Ta gọi đó là sự tổ hợp các môn học khoa học.
- Tích hợp: Tích hợp ở mức cao nhất nội dung của các môn học riêng rẽ đƣợc hòa vào
nhau hoàn toàn và đƣợc trình bày thành những bài hoặc những chủ đề.
 Quan niệm tích hợp môn học theo quan điểm của Xavier Rogier nhƣ sau:
- Tích hợp là một quan điểm lí luận dạy học: tích hợp có nghĩa là sự hợp nhất,

Cách tiếp cận này xuất phát từ những nội dung (của chƣơng trình hiện hành) và
biến đổi dần dần các nội dung đó để soạn thảo các năng lực, sau đó soạn thảo mục tiêu tích
hợp.
Cách tiếp cận này tiến hành theo 6 giai đoạn:
 Phân biệt các nội dung môn học quan trọng với các nội dung môn học kém quan
trọng.
Giai đoạn này chỉ ra cho giáo viên thấy những nội dung mà họ cần dành nhiều thời
gian cho việc dạy học. Nhƣng sách giáo khoa cũng nhƣ chƣơng trình có thể đóng vai trò
này.
Nếu tầm quan trọng của nội dung môn học đã đƣợc ghi rõ trong chƣơng
trình thì sách giáo khoa phải tôn trọng điều đó trong chừng mực có thể.
 Biến đổi các nội dung môn học thành các mục tiêu.
Giai đoạn này cho phép ta vạch rõ hơn mức độ đòi hỏi đối với học sinh trong
từng năm học.Nó cũng sẽ cung cấp những chỉ dẫn tốt nhất cho các nhà soạn thảo sách giáo
khoa về những điều cần đƣa vào sách giáo khoa.
Sách giáo khoa cũng nhƣ chƣơng trình có thể đóng vai trò này. Tuy nhiên nếu
chƣơng trình đã ghi rõ các mục tiêu hoặc các năng lực thì sách giáo khoa phải tuân theo.
 Nhóm các mục tiêu lại thành năng lực cần đạt.
 Nhận biết các năng lực cơ bản cần lĩnh hội và cho chúng một trọng lƣợng lớn
hơn.
Giai đoạn này cho phép ta:

18


- Biết đƣợc chính xác những điều ta chờ đợi ở học sinh ở mỗi trình độ.
- Thiết lập đƣợc tiến độ trong những yêu cầu Nhấn mạnh vào các năng lực cơ bản.
Nếu chƣơng trình chƣa nêu chính xác các năng lực cơ bản thì sách giáo khoa có
thể làm điều đó.
 Dùng các tình huống tích hợp để phân biệt các năng lực cơ bản với các năng

năng lực cần đào tạo thì không đƣợc khoanh rõ. Ta có hai loại sau:
- Các năng lực do nhu cầu cuộc sống hàng ngày. - Các
năng lực do nhu cầu tiếp tục học lên.
Đào tạo phổ thông chia làm nhiều giai đoạn: giai đoạn tiền học đƣờng (nhà trẻ,
mẫu giáo), giai đoạn tiểu học, giai đoạn trung học ( trung học cơ sở, trung học phổ thông).
 Xác định các năng lực góp phần thực hiện mục tiêu tích hợp.
Đây là công việc phân tích mục tiêu tích hợp cuối thời đoạn. Có thể theo hai
quan điểm:
- Hoặc phân tích theo các mức: số lƣợng thông tin cung cấp cho học sinh khi ta nêu
tình huống cho các em, mức độ tự chủ mà ta đòi hỏi ở học sinh, mức độ phức tạp của các
tình huống mà học sinh sẽ gặp, mức độ chi tiết đòi hỏi ở học sinh, mức độ
chứng minh cần thiết,…
- Hoặc phân tích ra các thành tố: theo các thời đại, theo các miền địa lí, theo
các quan điểm, theo loại thao tác cần sử dụng, theo loại tình huống đƣợc đề cập.
 Lập bảng mục tiêu cho từng năng lực.
Việc làm này mang tính chất kĩ thuật nhiều hơn, bao gồm một mặt phải nhận rõ
các kĩ năng tích hợp và mặt khác phải nhận rõ các nội dung tích hợp.Cần nhớ đa số các kĩ
năng là xuyên môn.
 Xác định các phƣơng pháp sƣ phạm.
Các phƣơng pháp sƣ phạm không những phải cho phép đạt đƣợc các mục tiêu
đơn lẻ trong bảng mục tiêu mà còn phải cho phép học sinh tích hợp các kiến thức đã lĩnh
hội.

20


Để tích hợp các kiến thức đã lĩnh hội, điều không thể lẩn tránh đƣợc là phải nêu
ra cho học sinh những tình huống phức tạp trong đó các em sẽ đƣợc dẫn dắt tới việc tích
hợp các kiến thức đã lĩnh hội.
Những nguyên tắc cơ bản để giúp học sinh tích hợp các kiến thức đã lĩnh hội

Bước 2: Biên soạn giáo án tích hợp

Hình 1.2: Các bước biên soạn giáo án tích hợp
- Xác định mục tiêu của bài học
Để xác định mục tiêu của giáo án cần: Tham khảo mục tiêu của mô đun trong hệ
thống các mô đun của chƣơng trình đào tạo nghề và phiếu phân tích công việc, xác định vị
trí của mô đun, bài trong chƣơng trình đào tạo nghề, từ đó xác định chi tiết mục tiêu học tập
của từng bài ở ba mặt kiến thức, kỹ năng và thái độ.
- Xác định nội dung bài học
Dựa vào mục tiêu sẽ chọn lọc nội dung trình bày ngắn gọn, súc tích, tránh đƣa
vào bài quá nhiều kiến thức mà không phân biệt đƣợc kiến thức chính yếu với kiến

22