Thủ tục tố tụng dân sự được tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm áp dụng trong
trường hợp đương sự chết và kiến nghị hoàn thiện pháp luật
Thủ tục tố tụng dân sự là một trong những thủ tục có nhiều khâu và nhiều giai đoạn.
Trong tố tụng cũng phát sinh nhiều vấn đề mà luật cũng đã dự liệu đến đó là trường
hợp đương sự chết trong quá trình tố tụng. Theo đó luật đã có những quy định cụ
thể hơn trong trường hợp này. Cụ thể như thế nào, dưới đây em xin trình bày sự
hiểu biết của mình về vấn đề trên thông qua đề bài số 9 của tổ bộ môn “Thủ tục tố
tụng dân sự được tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm áp dụng trong trường hợp đương
sự chết và kiến nghị hoàn thiện pháp luật về vấn đề này”.
B. Nội dung
I. Thủ tục tố tụng dân sự được tòa án cấp sơ thẩm, phúc thẩm áp dụng trong trường
hợp đương sự chết
1. Khái niệm đương sự trong tố tụng dân sự và những vấn đề liên quan.
a. Khái niệm
Điều 56 bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 quy định : Đương sự trong vụ án dân sự là
cá nhân, cơ quan, tổ chức bao gồm nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi nghĩa vụ
liên quan (người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan không có yêu cầu độc lập, người
có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan có yêu cầu độc lập).
Theo đó ta có thể hiểu, đương sự trong vụ án dân sự là người tham gia tố tụng dân
sự để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình hoặc bảo vệ lợi ích công cộng, lợi
ích của nhà nước thuộc lĩnh vực mình phụ trách.
b. Đặc điểm của đương sự trong vụ án dân sự


Đương sự trong vụ án dân sự là người tham gia tố tụng dân sự do vậy đương sự có
đầy đủ các đặc điểm của người tham gia tố tụng. tuy nhiên mục đích đương sự tham
gia vụ án dân sự là để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của chính mình, những
người tham gia tố tụng khác là để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác
hoặc để hỗ trợ cho hoạt động tố tụng vì vậy so với những người tham gia tố tụng
khác đương sự trong vụ án dân sự còn có những đặc điểm khác biệt sau
Đương sự trong vụ án dân sự là chủ thể của quan hệ pháp luật nội dung có quyền,

Căn cứ quy định tại Điều 189 BLTTDS 2004 sửa đổi bổ sung năm 2011. Nếu trong
quá trình giải quyết vụ án đương sự chết mà chưa có cá nhân, tổ chức kế thừa ( sau
đây gọi chung là người thừa kế) quyền và nghĩa vụ của đương sự thì vụ án tạm thời
đình chỉ. Thẩm quyền ra quyết định tạm đình chỉ nếu đương sự chết trước khi bắt
đầu xét xử thì thẩm phán có quyền ra quyết định tạm đình chỉ, nếu đương sự chết
trong quá trình xét xử thẩm quyền ra quyết định thuộc về Hội đồng xét xử theo quy
định tại Điều 194 BLTTDS. Hậu quả của việc tạm đình chỉ giải quyết vu án dân sự
được quy định tại Điều 190 BLTTDS 2004 sửa đổi bổ sung năm 2011 Tòa án không
xóa tên trong sổ thụ lý vụ án mà ghi chú vào sổ ngày tháng năm quyết định đình chỉ
vụ án.Quy định tại Điều 189 BLTTDS: “ chưa có cá nhân, tổchức thừa kế” ở đây
được hiểu đây là trường hợp quyền – nghĩa vụ được thừa kế và đương sự có người
thừa kế nhưng vì lý do nào đó mà không xuất hiện tại thời điểm đương sự chết, để
phân biệt với trường hợp đương sự chết mà “không có người thừa kế hoặc quyền và
nghĩa vụ không được thừa kế, thay thế”.
Đối với trường hợp quyền, nghĩa vụ thừa kế thay thế được và đương sự có người để
thừa kế có hai trường hợp xảy ra.


Trường hợp 1: tìm được người thừa kế quyền nghĩa vụ của đương sự: căn cứ tạm
đình chỉ vụ án không còn tồn tại vụ việc sẽ tiếp tục được xét xử theo quy định tại
điều 191 BLTTDS 2004 sửa đổi bổ sung 2011. Vấn đề ai có quyền thừa kế và thừa
như thế nào về quyền – nghĩa vụ của đương sự đã chết được xác định theo quy định
tại Điều 62 BLTTDS 2004.
Trường hợp đương sự là cá nhân đang tham gia tố tụng chết mà quyền, nghĩa vụ về
tài sản của họ được thừa kế thù người thừa kế tham giá tố tụng.
Trường hợp đươg sự là cơ quan, tổ chức đang thma gia tố tụng phải chấm dứt hoạt
động, bị giải thể, hợp nhất, sát nhập, chia, tách, chuyển đổi hình thức tổ chức thì
việc thừa kế quyền, nghĩa vụ tố tụng dân sự đó được quy định như sau:
a) Trường hợp tổ chức phải chấm dứt hoạt động, bị giải thể là công ty cổ phần, công
ty trách nhiệm hữu hạn, công ty hợp danh thì cá nhân, tổ chức là thành viên của tổ

BLTTDS coi như nguyên đơn từ bỏ quyền khởi kiện, Tòa ra quyết định đình chỉ
giải quyết vụ án. Nguyên đơn có thể khởi kiện lại nếu còn thời hiệu khởi kiện, tuy
nhiên lúc này nguyên đơn khởi kiện là người thừa kế quyền và nghĩa vụ của đương
sự đã chết. Đổi lại nếu người vắng mặt là bị đơn, lý do vắng mặt là bị đơn đã chết
và toàn án không biết thì theo quy định tại khoản 2 Điều 200 Tòa án vẫn sẽ xét xử
vắng mặt bị đơn.
b. Tại phiên tòa phúc thẩm
Trong quá trình xét xử tại tòa án cấp phúc thẩm, trường hợp đương sự chết có thể
xảy ra trước hoặc trong quá trình xét xử.
Trường hợp 1: đương sự chết theo căn cứ tại Điểm a Khoản 1 Điều 192 xảy ra ngay
tại cấp sơ thẩm nhưng lên cấp phúc thẩm mới phát hiện: đối với trường hợp này hội


đồng xét xử phúc thẩm sẽ hủy bản án cấp sơ thẩm và đình chỉ giải quyết vụ án theo
quy định tại Điều 278 BLTTDS.
Trường hợp 2: đương sự chết theo căn cứ tại Điểm a Khoản 1 Điều 192 xảy ra tại
cấp phúc thẩm: trường hợp này hộ đồng xét xử cấp phúc thẩm ra quyết định đình
chỉ xét xử phúc thẩm vụ án theo quy định tại Điều 260 BLTTDS.
Như vậy, trong quá trình xét xử, cần xem xét trường hợp đương sự chết trước hay
trong quá trình xét xử để áp dụng đúng thủ tục tố tụng.
Các quy định đề cập đến vấn đề này được quy tại Điều 259, 260, 265, 266, 278 của
BLTTDS và theo hướng dẫn của Nghị Quyết 06/2012/NQ-HĐTP ngày 03 tháng 12
năm 2012 hướng dẫn thi hành một số quy định trong phần thứ ba “ Thủ tục giải
quyết tại tòa án cấp phúc thâm” của BLTTDS đã được sửa đổi bổ sung theo Luật
sửa đổi, bổ sung một số điều của BLTTDS.
Khi đương sự chết mà chưa có người thay thế quyền và nghĩa vụ của họ.
Theo như Điều 259 BLTTDS quy định về tạm đình chỉ tại phiên tòa phúc thẩm thì
được hiểu việc tạm đình chỉ khi có căn cứ tại điều 189 và hậu quả hậu quả của việc
tạm đình chỉ sẽ được quy định tại điều 190 và 191. Như vậy theo căn cứ tạm đình
chỉ tại điều 189 thì nếu đương sự chết mà chưa tìm thấy người thừ kế thì vụ án sẽ

chỉ giải quyết vụ án, hủy bản án sơ thẩm, thẩm quyền ra quyết định đình chỉ và hủy
án bản án sơ thẩm chỉ thuộc về Hội đồng xét xử
II. Kiến nghị hoàn thiện các quy định của pháp luật về thủ tục tố tụng tòa án cấp sơ
thẩm phúc thẩm áp dụng trong trường hợp đương sự chết.


Thứ nhất, nên quy định thêm về thời hiệu thừa kế quyền và nghĩa vụ tố tụng của
đương sự, nếu hết thời hiệu thì đưa ra quyết định đình chỉ giải quyết vụ án. Để tiết
kiệm thời gian tiền bạc, và đảm bảo quyền lợi cho các đương sự khác.
Thứ hai, nên làm rõ vấn đề “ quyền và nghĩa vụ không được thừa kế” bao gồm
những trường hợp nào, quyền và nghĩa vụ không thể thay thế, thừa kế ví dụ như
nghĩa vụ cấp dưỡng, hay trường hợp có người thừa kế nhưng họ từ chối quyền thừa
kế và hưởng di sản, hay không có người thừa kế.
Thứ ba, cần phải có quy định giải thích thế nào là “đương sự chết”, chết về mặt sinh
học hay pháp lý.
C. Kết luận
Mặc dù những quy định của pháp luật khá rõ ràng và chặt chẽ, song tố tụng nói
chung, tố tụng dân sự nói riêng muôn hình vạn trạng không thể dự liệu được hết.
Cần phải hoàn thiện hơn nữa, nắm bắt xu thế của xã hội cùng với đó là việc nhận
định tương lai để có một hệ thống luật hoàn chỉnh hơn.