Phân tích các nguyên tắc của bảo trợ xã hội đối với người khuyết tật Là đối tượng, thực thể tồn tại trong đời sống xã hội, người khuyết tật có đầy đủ các
quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân. Tuy nhiên, do những khiếm khuyết không
mong muốn về cơ thể mà người khuyết tật gặp phải nhiểu trở ngại, khó khăn trong
cuộc sống, chính vì vậy, Nhà nước ta đã dành sự quan tâm đặc biệt đến đối tượng
này với những chính sách, quy định của pháp luật về bảo trợ xã hội theo những
nguyên tắc cụ thể đối với người khuyết tật nhằm giúp họ khắc phục khó khăn, ổn
định cuộc sống, hòa nhập cộng đồng. Để rõ hơn về vấn đề này, em đi sâu tìm hiểu
đề tài: “Phân tích các nguyên tắc của bảo trợ xã hội đối với người khuyết tật. Các
nguyên tắc đó được thể hiện như thế nào trong quy định của pháp luật bảo trợ xã
hội đối với người khuyết tật?”.

NỘI DUNG
Một số khái niệm và ý nghĩa bảo trợ xã hội đối với người khuyết tật.
Khái niệm người khuyết tật.
Ngày 17/6/2010, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật người khuyết tật, có hiệu
lực từ ngày 01/0/2011, chính thức sử dụng khái niệm “người khuyết tật” thay cho
khái niệm “người tàn tật”, phù hợp với khái niệm và xu hướng nhìn nhận của thế
giới về vấn đề khuyết tật. Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 của Luật này thì “
Người khuyết tật là người bị khiếm khuyết một hoặc nhiều bộ phận cơ thể hoặc bị
suy giảm chức năng được biểu hiện dưới dạng tật khiến cho lao động, sinh hoạt, học
tập gặp khó khăn”.
Theo cách hiểu này thì người khuyết tật (NKT) bao gồm cả những người bị khuyết
tật bẩm sinh, người bị khiếm khuyết do bệnh tật, tai nạn, thương binh, bệnh binh…
Như vậy, Luật người khuyết tật Việt Nam đã đưa ra khái niệm NKT dựa vào mô


hình xã hội, tuy nhiên còn chung chung so với khái niệm trong Công ước về quyền
của người khuyết tật.
Thông qua quy định của các hệ thống pháp luật khác nhau cho thấy, để đưa ra khái
niệm thuyết phục và thống nhất về NKT là không dễ dàng. Việc nghiên cứu để ban
đưa ra định nghĩa quốc tế về NKT là thách thức do những mô hình của khuyết tật

Nhà nước nhưng cho đến nay vẫn chưa có định nghĩa chính thức về BTXH trong
các văn bản pháp luật. Theo cách hiểu thông thường thì đó là “sự giúp đỡ cho qua
khỏi cơn nguy khốn” hay “giúp cho qua khỏi cơn nghèo ngặt”. Về ngữ nghĩa thì đa
số các nhà khoa học cho rằng cùm từ này gồm hai nhóm từ ghép là “cứu trợ xã hội”
và “trợ giúp xã hội”.
BTXH được tiếp cận với nhiều góc độ như kinh tế, đảm bảo quyền con người, tiếp
cận dưới phạm vi rộng và hẹp với sự khác biệt về nội hàm khái niệm, tiếp cận dưới
những quan điểm, phạm vi khác nhau nên cũng có những khái niệm khác nhau đề
cập nội dung này, nhưng tóm lại, dựa trên quan điểm chung của ILO và riêng ở Việt
Nam, có thể hiểu BTXH là sự giúp đỡ của Nhà nước, xã hội và cộng đồng bằng
những biện pháp và cách hình thức khác nhau đối với các đối tượng gặp phải rủi ro,
bất hạnh, nghèo đói… vì nhiều nguyên nhân dẫn đến không đủ khả năng tự lo liệu
được cuộc sống tối thiểu của bản thân và gia đình nhằm giúp họ tránh được mối đe
dọa của cuộc sống thường nhật, giúp họ vượt qua khó khăn, ổn định cuộc sống, hòa
nhập cộng đồng. Theo khái niệm này, đối tượng BTXH chính là những người gặp
khó khăn, rủi ro, biến cố, bất hạnh trong cuộc sống vì nhiều nguyên nhân khác nhau
cần có sự giúp đỡ. Những đối tượng được kể đến đầu tiên trong hầu hết các quy
định pháp luật BTXH các quốc gia đều là nhóm NKT, người già, cô đơn, trẻ em mồ
côi thiếu người nuôi dưỡng…
Về thể chế hóa chính sách xã hội mang đậm tính nhân đạo này, tùy thuộc vào các
giai đoạn khác nhau của điều kiện kinh tế - xã hội, Nhà nước đã ban hành các văn
bản pháp luật quy định cụ thể chế độ BTXH với phạm vi đối tượng, điểu kiện


hưởng, mức hưởng,… và tổ chức thực hiện. Do vậy, có thể hiểu, dưới góc độ pháp
luật, chế độ BTXH là tổng thể các quy phạm pháp luật có quan hệ chặt chẽ với
nhau, xác định quyền và nghĩa vụ của Nhà nước, tổ chức, cá nhân trong việc hỗ trợ
về vật chất và tinh thần cho các thành viên trong xã hội khi bị lâm vào hoàn cảnh
bất hạnh, rủi ro, nghèo đói,... không đủ khả năng đảm bảo cuộc sống tối thiểu của
bản thân và gia đình.

hoàn cảnh hiện tại. Do đó, mức hưởng thường là thấp và linh hoạt, phụ thuộc vào
khả năng tài chính của Nhà nước, khả năng huy động nguồn lực, và tình trạng thực
tế của đối tượng,…
Khái niệm bảo trợ xã hội đối với người khuyết tật.
Xuất phát từ khái niệm BTXH nói chung, BTXH đối với NKT được hiểu là tổng
hợp các cơ chế, chính sách và các giải pháp của Nhà nước và cộng đồng xã hội
nhằm trợ giúp và bảo vệ cho NKT, trước hết và chủ yếu là những khoản trợ cấp, hỗ
trợ và các chi phí khác nhằm giúp cho đối tượng ổn định cuộc sống, hòa nhập cộng
đồng. Theo đó, các nội dung của BTXH nói chung áp dụng với đối tượng hưởng là
NKT khi thỏa mãn các điều kiện hưởng trong các chế độ trợ cấp, hỗ trợ.
Trên quan điểm tiến bộ, BTXH đối với NKT được tiếp cận từ góc độ nhân quyền
với trách nhiệm của Nhà nước chứ không chỉ dừng lại ở mục đích nhân đạo, ban ơn,
chiếu cố tới những thân phận khiếm khuyết về sức khỏe. Các khoản trợ cấp, hỗ trợ
cho cuộc sống của NKT được thực hiện như một sự phân phối lại lợi ích xã hội theo
hướng công bằng, đảm bảo cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia trong
tương quan phát triển kinh tế và xã hội. Không chỉ dừng lại ở đó, việc nhìn nhận
NKT như một dạng trong đa dạng các thành viên xã hội và khơi gợi khả năng lao
động tiểm ẩn trong họ là một trong những tư tưởng tiến bộ để các khoản trợ cấp


BTXH không còn ý nghĩa đơn thuần là gánh nặng cho ngân sách Nhà nước mà
chính là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, với mục tiêu vì con người – trung tâm
của sự phát triển.
Ý nghĩa của bảo trợ xã hội với người khuyết tật.
NKT luôn chiếm một tỉ lệ nhất định trong dân số mỗi quốc gia, ở Việt Nam, theo
báo cáo của Bộ Lao động – Thương binh và xã hội, ước tính cả nước có khoảng 5,3
triệu NKT, chiếm 6,34% dân số cả nước. Xem xét về thể trạng và cơ hội tạo thu
nhập đảm bảo cuộc sống cho thấy, đương nhiên với những khuyết tật của mình,
nhóm đối tượng này đã trở thành yếu thế so với những người bình thường. Họ cần
giúp đỡ, hỗ trợ để đảm bảo cuộc sống. Với trách nhiệm đảm bảo và chăm lo đời

qua khó khăn, túng quẫn của cuộc sống thường nhật. Không dừng lại ở đó, từ việc
góp phần đảm bảo cuộc sống cho NKT. Các khoản trợ cấp của BTXH còn tạo cơ
hội thuận lợi cho họ vươn lên đảm bảo và nâng cao đời sống. Các khoản trợ cấp xã
hội đối với NKT còn có ý nghĩa là công cụ phân phối lại tiền bạc, của cải và dịch vụ
có lợi cho các thành viên yếu thế, thu hẹp dần sự chênh lệch mức sống, giảm bớt
bần cùng, nghèo đói. Phân phối lại thu nhập xã hội theo hướng công bằng, đảm bảo
lợi ích xã hội đối với NKT nói riêng và toàn bộ dân chúng nói chung.
Dưới góc độ chính trị xã hội.
BTXH đối với NKT không chỉ thể hiện thái độ của Nhà nước đối với bộ phân dân
chúng mà còn là biện pháp hỗ trợ tích cực của xã hội đối với mỗi thành viên của
mình khi gặp rủi ro, hạn chế về sức khỏe. Trên phương diện xã hội, BTXH cho
NKT còn làm giảm thiểu những bất ổn xã hội, góp phần ổn định xã hội, ổn định
chính trị bởi lẽ khi rơi vào tình cảnh cùng quẫn, phân biệt đối xử, con người sẽ dễ
nảy sinh những hành vi lệch lạc về chuẩn mực đạo đức. Trang bị cho nhận thức của
mỗi cá nhân về sự đảm bảo cuộc sống khi khó khăn bằng những “lưới đỡ” BTXH
khiến họ yên tâm và tin tưởng hơn trong cuộc sống, là yếu tố tạo nên sự hòa đồng
giữa các thành viên xã hội không phân biệt giới tính, tôn giáo, địa vị... giúp NKT


nhận thấy mình có giá trị, có địa vị chứ không hề bị “bỏ rơi” vì những khiếm khuyết
sức khỏe, đây chính là là nền tảng cơ bản thúc đẩy phát triển bền vững về kinh tế xã
hội và chính trị mỗi quốc gia.
Dưới góc độ pháp luật.
BTXH đối với NKT là một trong những nội dung của pháp luật ASXH, điều chỉnh
việc trợ giúp vật chất và tinh thần cho nhóm đối tượng có vị thế bất lợi, thiệt thòi, ít
có cơ may trong cuộc sống như những người bình thường khác. BTXH cho NKT
với các chế độ trợ cấp được thiết lập trên cơ sở đảm bảo quyền con người. Mỗi con
người sinh ra trong xã hội đều có quyền được sống, được bình đẳng, được thương
yêu, đùm bọc, che chắn, bảo vệ trước những biến cố bất lợi, đặc biệt là khi sự sống
bị đe dọa. Quyền này đã được ghi nhận tại Điều 22 Tuyên ngôn nhân quyền của

tượng thụ hưởng có tính đến mức độ rủi ro khuyết tật. Vì vậy, pháp luật quy định cụ
thể về điều kiện hưởng, mức lương các khoản trợ cấp, hỗ trợ cho NKT đảm bảo
công bằng và phù hợp với từng giai đoạn phát triển nhất định. Điều này lí giải cho
thực tế là mặc dù quyền hưởng BTXH cho NKT được áp dụng cho tất cả mọi đối
tượng, không có sự phân biệt theo tiêu chí nào, nhưng để được hưởng các khoản trợ
cấp, hỗ trợ của hệ thống BTXH, NKT còn phải đảm bảo các điều kiện hưởng cụ thể.
Mức trợ cấp bảo trợ xã hội đối với người khuyết tật không phụ thuộc vào sự đóng
góp, thu nhập hoặc mức sống của họ mà chủ yếu phụ thuộc vào mức độ khuyết tật
và nhu cầu thực tế của đối tượng.
Xuất phát từ nguyên nhân rủi ro là những khiếm khuyết về sức khỏe khiến nhiều
NKT có những hạn chế nhất định so với những đối tượng khác trong cộng đồng,
thậm chí, họ còn khó khăn trong việc đảm bảo sự tồn tại. Những rủi ro này có thể
xuất hiện ngay từ khi họ sinh ra hoặc trong quá trình sống, vì vậy, đòi hỏi một
khoản tích lũy đóng góp hay nghĩa vụ tài chính nào cho phần phụ hưởng trợ cấp sẽ


khiến khoản trợ cấp này không còn vai trò “lưới đỡ” cuối cùng của người dân cho
sự tồn tại và không còn ý nghĩa đảm bảo quyền sống của con người, đảm bảo phân
phối lại lợi ích xã hội. Chỉ trong trường hợp cuộc sống thường nhật của họ bị đe
dọa, hoặc cần có sự giúp đỡ, hỗ trợ để tồn tại, vấn đề trợ cấp mới được đặt ra.
Với mục đích không nhằm bù đắp hoặc thay thế thu nhập của đối tượng hay đảm
bảo đời sống cho NKT với những yêu cầu định trước mà chỉ nhằm giúp đỡ, hỗ trợ
cho đối tượng thoát khỏi tình trạng cuộc sống thường nhật bị đe dọa, tạo cơ hội cho
họ vươn lên khắc phục rủi ro, hòa nhập cộng đồng, do vậy, các khoản trợ cấp
BTXH cho NKT không gắn với bất cứ yêu cầu gì về nghĩa vụ tài chính cho việc thụ
hưởng. Nói cách khác, để được hưởng trợ cấp BTXH, NKT không phải đóng góp
tài chính đồng thời, mức thu nhập, mức sống của họ trước khi bị khuyết tật cũng
không phải là tiêu chí xác định mức hưởng. Không phải trước khi bị khuyết tật, đối
tượng nào có thu nhập cao, mức sống cao hơn thì hưởng trợ cấp cao hơn và ngược
lại. Tiêu chí quan trọng để xác định mức hưởng trợ cấp cho NKT chính là mức độ

rõ nét nhất thái độ của Nhà nước đối với nhóm người “yếu thế” trong xã hội. Mặc
dù vậy, về cơ bản, việc cân đối giữa nhu cầu của NKT và khả năng đáp ứng của
điều kiện kinh tế cũng phải hướng tới yêu cầu đảm bảo nhu cầu tối thiểu cần thiết
nhằm duy trì cuộc sống cho NKT trước những khó khăn cuộc sống.
Đa dạng hóa, xã hội hóa hoạt động bảo trợ xã hội đối với người khuyết tật, phát huy
khả năng vươn lên hòa nhập cộng đồng.
Nguyên nhân rủi ro dẫn đến tình trạng khuyết tật của con người là đa dạng, vì vậy,
việc thực hiện BTXH đối với họ cũng cần phải xem xét đến mức độ, hình thức và
biện pháp hợp lí. Ở phạm vi hẹp, BTXH cho NKT với những khoản trợ cấp, hỗ trợ
nuôi dưỡng được thực hiện chủ yếu bằng tiền hoặc hiện vật, đáp ứng nhu cầu tối
thiểu cuộc sống, song cần hướng tới phát huy đa dạng các hình thức, biện pháp bảo
trợ nâng đỡ tinh thần, tâm lí, chăm sóc sức khỏe,… Thông qua những hoạt động bảo
trợ này, đối tượng xóa đi mặc cảm, tạo cơ hội tự tin cho họ hòa nhập cộng đồng,
phát huy những khả năng vươn lên đảm bảo cuộc sống. Thậm chí, từ cách tiếp cận


mới mẻ về NKT, hiện nay đang hướng tới nhìn nhận NKT như một trong đa dạng
đối tượng xã hội, là nguồn nhân lực tiềm ẩn cần có sự hỗ trợ khai thác.
Từ việc xác định trách nhiệm chính của Nhà nước đối với cuộc sống NKT thông
qua các khoản trợ cấp, hỗ trợ từ tài chính công, Nhà nước cũng huy động sự tham
gia của cả cộng đồng và bản thân NKT. Mỗi cá nhân trong cộng đồng đều có trách
nhiệm với các thành viên khác và với chính mình trên cơ sở thương yêu, đùm bọc,
che chở lẫn nhau. Đây trở thành nền tảng của xã hội hóa hoạt động BTXH đối với
NKT. Trong điều kiện hiện nay, việc xã hội hóa thực hiện BTXH đối với NKT được
nhìn nhận theo hướng tiến bộ. Không phải BTXH cho NKT chỉ dừng lại ở những
khoản trợ cấp do Nhà nước thực hiện mang tính ban phát, bao cấp mà hướng tới
việc huy động nguồn lực và sự quan tâm của cả cộng đồng nhằm đưa đến sự bảo vệ
cao nhất cho NKT. Điều này thể hiện rõ trong những quy định mang tính tùy nghi,
điều chỉnh hoạt động của các hiệp hội từ thiện, các trung tâm bảo trợ, chăm sóc
NKT… và cả những mô hình chăm sóc thay thế hiện đang thu hút sự quan tâm của

“1. Đối tượng hưởng trợ cấp xã hội hàng tháng bao gồm:
a) Người khuyết tật đặc biệt nặng, trừ trường hợp quy định tại Điều 45 của Luật
này;
b) Người khuyết tật nặng.
2. Đối tượng được hỗ trợ kinh phí chăm sóc hàng tháng bao gồm:


a) Gia đình có người khuyết tật đặc biệt nặng đang trực tiếp nuôi dưỡng, chăm sóc
người đó;
b) Người nhận nuôi dưỡng, chăm sóc người khuyết tật đặc biệt nặng;
c) Người khuyết tật quy định tại khoản 1 Điều này đang mang thai hoặc nuôi con
dưới 36 tháng tuổi.
3. Người khuyết tật quy định tại khoản 1 Điều này là trẻ em, người cao tuổi được
hưởng mức trợ cấp cao hơn đối tượng khác cùng mức độ khuyết tật.
4. Mức trợ cấp xã hội hàng tháng, mức hỗ trợ kinh phí chăm sóc hàng tháng đối với
từng loại đối tượng theo quy định tại Điều này do Chính phủ quy định.”
Như vậy, theo quy định của pháp luật, điều kiện để hưởng mức trợ cấp xã hội của
NKT không hề phù thuộc vào sự đóng góp, thu nhập hoặc mức sống của họ mà phụ
thuộc vào mức độ khuyết tật (nặng, nhẹ) và nhu cầu thực tế của họ. Các khoản trợ
cấp BTXH cho NKT không gắn với bất cứ yêu cầu gì về nghĩa vụ tài chính cho việc
thụ hưởng. Nói cách khác, để được hưởng trợ cấp BTXH, NKT không phải đóng
góp tài chính đồng thời, mức thu nhập, mức sống của họ trước khi bị khuyết tật
cũng không phải là tiêu chí xác định mức hưởng. Không phải trước khi bị khuyết
tật, đối tượng nào có thu nhập cao, mức sống cao hơn thì hưởng trợ cấp cao hơn và
ngược lại. Tiêu chí quan trọng để xác định mức hưởng trợ cấp cho NKT chính là
mức độ rủi ro khuyết tật và hoàn cảnh sống thực tế của NKT.
Với nguyên tắc: “Thực hiện bảo trợ xã hội cân đối giữa nhu cầu thực tế của người
khuyết tật và phù hợp với khả năng đáp ứng của điều kiện kinh tế xã hội”.
Việc xác định điều kiện hưởng trong các khoản trợ cấp được quy định tại Luật
Khuyết tật 2010 như: đối tượng được hưởng trợ cấp hàng tháng; Đối tượng được hỗ

c) Trung tâm hỗ trợ người khuyết tật sống độc lập;
d) Cơ sở chăm sóc người khuyết tật khác.
3. Chính phủ quy định điều kiện thành lập, hoạt động, giải thể cơ sở chăm sóc
người khuyết tật.
4. Nhà nước đầu tư cơ sở vật chất và bảo đảm kinh phí hoạt động cho cơ sở chăm
sóc người khuyết tật công lập.
Điều 48. Trách nhiệm của cơ sở chăm sóc người khuyết tật
1. Tuân thủ điều kiện hoạt động của cơ sở chăm sóc người khuyết tật; thực hiện đầy
đủ các quy chuẩn về nuôi dưỡng, cung cấp dịch vụ tư vấn, trợ giúp người khuyết tật
tương ứng với từng loại cơ sở.
2. Thực hiện cải tạo, nâng cấp cơ sở vật chất chưa bảo đảm điều kiện tiếp cận đối
với người khuyết tật.”
Bên cạnh những cơ sở công lập được đảm bảo hoạt động từ kinh phí Nhà nước,
pháp luật cho phép và khuyến khích thiết lập các cơ sở BTXH ngoài công lập với
những điều kiện nhất định hướng tới việc bảo đảm và nâng cao hơn chất lượng cuộc
sống, khơi gợi khả năng tiềm ẩn của NKT, khắc phục những rào cản về ý thức, tâm
lí cho NKT, giúp họ nhanh chóng hòa nhập cộng đồng.
KẾT LUẬN
Từ những quy định trên của pháp luật đã thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Nhà
nước ta đối với người khuyết tật, nhằm giúp họ khắc phục khó khăn, ổn định cuộc


sống, hòa nhập cộng đồng, làm giảm thiểu những bất ổn xã hội, góp phần ổn định
xã hội, ổn định chính trị, là nền tảng cơ bản thúc đẩy phát triển bền vững về kinh tế
xã hội và chính trị mỗi quốc gia.