ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------------------

NGUYỄN THỊ THU HẰNG

PHÁT TRIỂN KINH TẾ DU LỊCH THÀNH PHỐ
HẠ LONG - TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
-----------------------

NGUYỄN THỊ THU HẰNG

PHÁT TRIỂN KINH TẾ DU LỊCH THÀNH PHỐ
HẠ LONG - TỈNH QUẢNG NINH
Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
Mã số: 60.31.01.01

LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ CHÍNH TRỊ

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. DƢƠNG NGỌC THANH

Hà Nội – 2016


Học viên

Nguyễn Thị Thu Hằng


iii

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN

i

LỜI CAM ĐOAN

ii

MỤC LỤC

iii

BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT

vii

DANH SÁCH CÁC BẢNG

viii

MỞ ĐẦU



1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI

5

1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài liên quan đến phát triển kinh tế
du lịch

5

1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến phát triển kinh tế
du lịch
1.1.3. Các công trình nghiên cứu dƣới dạng sách và công bố khác

7
10

1.1.4. Khái quát kết quả các công trình nghiên cứu đã công bố và vấn đề đặt
ra cần tiếp tục nghiên cứu về kinh tế du lịch

12

1.1.4.1. Khái quát kết quả của các công trình nghiên cứu đã công bố liên quan
đến phát triển kinh tế du lịch ........................................................................... 12
1.1.4.2. Những vấn đề đặt ra cần đƣợc tiếp tục nghiên cứu............................ 14
1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KTDL

15



2.2. PHƢƠNG PHÁP TRỪU TƢỢNG HÓA KHOA HỌC GẮN LIỀN VỚI
PHƢƠNG PHÁP KẾT HỢP LOGIC VÀ LỊCH SỬ

35

2.3. PHƢƠNG PHÁP PHÂN TÍCH – PHƢƠNG PHÁP TỔNG HỢP

36

2.4. PHƢƠNG PHÁP THỐNG KÊ

36

2.5. PHƢƠNG PHÁP SO SÁNH ĐỐI CHIẾU

37

CHƢƠNG 3: NGUỒN LỰC VÀ THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KINH
TẾ DU LỊCH Ở THÀNH PHỐ HẠ LONG

38

3.1.NGUỒN LỰC CHO PHÁT TRIỂN KTDL HẠ LONG

38

3.1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

38


3.3.1. Kết quả đạt đƣợc của phát triển kinh tế du lịch thành phố Hạ Long................... 55
3.3.2. Những tồn tại, hạn chế .......................................................................... 62
3.3.3. Nguyên nhân của những tồn tại và hạn chế

67

CHƢƠNG 4: PHƢƠNG HƢỚNG VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY PHÁT
TRIỂN KINH TẾ DU LỊCH Ở THÀNH PHỐ HẠ LONG

70

4.1. BỐI CẢNH VÀ PHƢƠNG HƢỚNG PHÁT TRIỂN KTDL THÀNH
PHỐ HẠ

70

4.1.1. Bối cảnh phát triển kinh tế du lịch thành phố Hạ Long hiện nay.

70

4.1.1.1. Xu hƣớng phát triển kinh tế du lịch của thế giới và khu vực hiện nay70
4.1.1.2. Những thuận lợi, cơ hội cho phát triển kinh tế du lịch thành phố Hạ
Long hiện nay .................................................................................................. 73
4.1.1.3. Những khó khăn cho phát triển kinh tế du lịch thành phố Hạ Long
hiện nay ........................................................................................................... 73
4.1.2. Phƣơng hƣớng phát triển kinh tế du lịch thành phố Hạ Long.

74

4.2. GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KTDL Ở


vii

BẢNG CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Tên đầy đủ

KTDL

Kinh tế du lịch

KT-XH

Kinh tế - xã hội

DNDL

Doanh nghiệp du lịch

KH-CN

Khoa học - công nghệ

Ý nghĩa


viii


1

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Kinh tế du lịch là ngành kinh tế tổng hợp, có tính liên ngành, liên vùng
và xã hội hóa cao. Hoạt động của ngành kinh tế này không chỉ đáp ứng nhu
cầu du lịch ngày càng tăng của ngƣời dân mà còn đóng vai trò quan trọng
―xuất khẩu tại chỗ‖ các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ ra ngƣớc ngoài. Nhiều
nƣớc đã coi KTDL là ngành ―công nghiệp không khói‖, mang lại lợi ích vô
cùng to lớn. KTDL không chỉ đóng góp vào tăng trƣởng kinh tế của đất nƣớc,
mà còn tạo động lực phát triển các ngành kinh tế khác, tạo nhiều cơ hội việc
làm và thu nhập cho ngƣời dân, là phƣơng tiện quảng bá hiệu quả hình ảnh
đất nƣớc.
Du lịch Hạ Long là một trong những điểm sáng vô cùng tiềm năng, nơi
hội tụ những vẻ đẹp tiềm ẩn, đầy quyến rũ; đã, đang và sẽ là một điểm đến
tuyệt cho những du khách thích chiêm ngƣỡng cái đẹp, thích khám phá cảnh
quan thiên nhiên kỳ thú nơi đây. Tuy nhiên, đứng dƣới góc độ nào đó, du lịch
Hạ Long phát triển chƣa thực sự tƣơng xứng với tiềm năng to lớn này. Du lịch
chƣa thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn nhƣ đã đƣ ợc xác định trong
Nghị quyết của các cấp ủy Đảng của các địa phƣơng trong vùng, chƣa có
bƣớc phát triển đột phá và khai thác có hiệu quả tiềm năng và lợi thế về du
lịch của các tỉnh. Chất lƣợng sản phẩm du lịch chƣa cao, loại hình chƣa thật
sự phong phú, đặc sắc với bản sắc văn hoá riêng, chƣa có đƣợc những sản
phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao. Giá cả so sánh trong một số khâu dịch vụ
còn cao dẫn tới kém sức cạnh tranh quốc tế. Nhiều khu du lịch, điểm du lịch
còn khai thác ở dạng tự phát, chƣa đƣợc đầu tƣ đúng tầm. Chƣơng trình du
lịch còn đơn điệu, trùng lặp, chƣa đáp ứng nhu cầu của từng đối tƣợng khách,
của mỗi thị trƣờng. Dịch vụ du lịch chƣa đa dạng, chất lƣợng hạn chế, ít hấp





3

+ Đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển KTDL ở
thành phố Hạ Long.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
- Đối tượng nghiên cứu:
Các quan hệ trong KTDL và phát triển KTDL bao gồm: kinh doanh lữ
hành, kinh doanh lƣu trú du lịch, kinh doanh vận chuyển khách du lịch, kinh
doanh phát triển khu du lịch, điểm du lịch và kinh doanh dịch vụ du lịch khác
ở thành phố Hạ Long.
- Phạm vi nghiên cứu:
+ Về không gian: Luận văn nghiên cứu sự phát triển KTDL ở thành phố
Hạ Long đƣợc xác định trong Chiến lƣợc phát triển du lịch của Việt Nam thời
kỳ 2011 - 2020, tầm nhìn 2030.
+ Về thời gian: Phần phân tích, đánh giá thực trạng tính từ năm 2010 đến
nay; phần phƣơng hƣớng, giải pháp xác định đến năm 2020, tầm nhìn đến
năm 2030.
4. Cơ sở lý luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn
- Cơ sở lý luận:
Chủ nghĩa Mác - Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh và những quan điểm,
đƣờng lối, chính sách đổi mới của Đảng và Nhà nƣớc ta về phát triển KTDL.
- Phương pháp nghiên cứu:
+ Học viên sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu của kinh tế chính trị
bao gồm: phƣơng pháp trừu tƣợng hóa, phân tích - tổng hợp, lôgic kết hợp với
lịch sử...
+ Ngoài ra, nghiên cứu sinh còn sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu
của kinh tế học hiện đại gồm: phƣơng pháp thống kê, phân tích định
lƣợng, phƣơng pháp chuyên gia, phƣơng pháp so sánh, đồng thời tiếp thu có

1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
1.1.1. Các công trình nghiên cứu ở nƣớc ngoài liên quan đến phát
triển kinh tế du lịch
―Tourism in Developing Countries” (Du lịch ở các nƣớc đang phát triển)
của hai tác giả Martin Oppermann và Kye - Sung Chon, đƣợc xuất bản bởi
Nxb International Thomson Business Press vào năm 1997. Nội dung cuốn
sách tập trung phân tích những vấn đề sau: sự phát triển du lịch ở các nƣớc đã
và đang phát triển, trong đó tác giả nhấn mạnh về quá trình nghiên cứu du lịch
tại các đất nƣớc đang phát triển theo nhiều giai đoạn: 1930-1960, 1970-1985
và 1985-1993. Đồng thời, công trình này còn đề cập đến mối liên hệ giữa
chính phủ và du lịch, các mô hình phân tích phát triển du lịch, các phƣơng
pháp đo lƣờng phát triển du lịch quốc tế, sự phát triển các điểm đến du lịch
nhƣ khu nghỉ mát ven đồi hay ven biển, các khu du lịch vùng ngoại ô.
Công trình: “Global Tourism - The next decade” (Du lịch toàn cầu Thập kỷ tới) do tác giả William Theobald viết và đƣợc Nxb Butterworth Heinemann Ltd xuất bản năm 1994. Công trình này giới thiệu về khái niệm và
phân loại du lịch; xác định những ảnh hƣởng tích cực và tiêu cực của du lịch;
định hƣớng và kế hoạch phát triển du lịch; vai trò du lịch đối với hòa bình thế
giới. Ở công trình nghiên cứu này, tác giả đã làm rõ du lịch là một trong
những nguồn lực lớn thúc đẩy nền hòa bình, hữu nghị và hiểu biết lẫn nhau.
Khi mọi ngƣời đi du lịch khắp nơi trên thế giới và hiểu biết về nhau, về phong
tục tập quán của nhau cũng nhƣ đánh giá cao về cá nhân con ngƣời của mỗi
quốc gia, từ đó các quốc gia sẽ xây dựng đƣợc sự hiểu biết quốc tế, điều này
có thể cải thiện rõ rệt nền hòa bình thế giới.


6

Công trình: “The Business of Rural Tourism International Perspectives”
(Quan điểm quốc tế về việc phát triển kinh doanh du lịch tại khu vực nông
thôn) của hai tác giả Stephen J. Page và Don Getz, đƣợc Nxb International
Thomson Business Press xuất bản năm 1997. Nội dung nghiên cứu đề cập đến

thu, chi phí vận hành v.v…
Các công trình trên nghiên cứu về du lịch, du lịch giải trí ngoài trời,
marketing du lịch, luật du lịch, du lịch ở các nƣớc đang phát triển, các yếu tố
ảnh hƣởng đến phát triển du lịch… trong đó đã có một số quan tâm đến
KTDL và quản lý KTDL.
Ngoài ra, bằng tiếng Anh và một số thứ tiếng khác, đã có một số công
trình nghiên cứu về du lịch và KTDL đã đƣ ợc dịch ra Tiếng Việt nhƣ:
Công trình: ―Kinh tế du lịch‖ của tác giả Robert Lanquar, Nxb Thế giới,
năm 1993. Trong công trình này tác giả đã kh ẳng định: KTDL đó là ngành
công nghiệp vì nó là toàn bộ những hoạt động nhằm khai thác các của cải của
du lịch, nhằm biến các tài nguyên nhân lực, tƣ bản và nguyên liệu thành dịch
vụ và sản phẩm. Đồng thời, tác giả cuốn sách đã giới thiệu những vấn đề về
tình hình và ảnh hƣởng của du lịch đến nền kinh tế. Yêu cầu về du lịch, sự
tiêu dùng của du lịch, sản xuất cho du lịch, đầu tƣ du lịch. Những công cụ và
phƣơng tiện phân tích kinh tế học du lịch và kinh doanh du lịch.
Công trình: ―KTDL và du lịch học‖ của hai tác giả Trung Quốc là Đổng
Ngọc Minh, Vƣơng Lôi Đình, Nxb Đại học Giao thông Thƣợng Hải, năm
2000, đƣợc Nxb Trẻ dịch ra Tiếng Việt vào năm 2001. Nội dung công trình đề
cập đến những vấn đề lý luận cơ bản về du lịch và KTDL nhƣ: khái niệm về
du lịch, khái quát về KTDL, sản phẩm du lịch, thị trƣờng du lịch, vai trò của
KTDL, quy hoạch xây dựng khu du lịch, v.v...
Ngoài các công trình đã đƣ ợc công bố nêu trên, còn có những bài viết về
kinh doanh du lịch, dịch vụ du lịch công bố trên các thông tin khác của
UNWTO, trên các Tạp chí, các website bằng tiếng nƣớc ngoài.
1.1.2. Các công trình nghiên cứu trong nƣớc liên quan đến phát triển
kinh tế du lịch
Luận án Tiến sĩ Kinh tế của Nguyễn Anh Tuấn (2010), “Năng lực cạnh
tranh điểm đến của du lịch Việt Nam”, bảo vệ tại Đại học Quốc gia Hà Nội.




9

Xây dựng chƣơng trình thị trƣờng trong đó xây dựng chính sách thị
trƣờng phù hợp nhằm đẩy mạnh công tác quy hoạch chiến lƣợc và kế hoạch
ngắn hạn cho từng giai đoạn, từng thị trƣờng khách du lịch; (ii) Tăng cƣờng
hợp tác du lịch trong nƣớc và quốc tế; (iii) Phát triển không gian lãnh thổ của
thị trƣờng du lịch; (iv) Định hƣớng đầu tƣ phát triển cơ sở hạ tầng cho du lịch;
(v) Dự báo các chỉ tiêu phát triển thị trƣờng du lịch Quảng Ninh trong giai
đoạn 2006 - 2010, định hƣớng đến 2020 tầm nhìn 2030. Cuối cùng, luận án đã
đề xuất 4 nhóm giải pháp nhằm phát triển thị trƣờng du lịch trong thời gian
tới bao gồm: (i) Nhóm các giải pháp tạo lập nguồn cung hàng hóa du lịch; (ii)
Nhóm các giải pháp kích cầu; (iii) Nhóm giải pháp điều tiết giá cả; (iv) Nhóm
giải pháp tạo lập môi trƣờng du lịch trong HNKTQT.
Luận án Tiến sĩ Kinh tế của Nguyễn Trùng Khánh (2012), “Phát triển
dịch vụ lữ hành du lịch trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế: Kinh nghiệm
của một số nước Đông Á và gợi ý chính sách cho Việt Nam”, bảo vệ tại Viện
Khoa học Xã hội Việt Nam, Hà Nội. Nội dung chính của luận án hƣớng vào
hệ thống hóa một số vấn đề lý luận cơ bản liên quan đến việc phát triển dịch
vụ lữ hành du lịch trong điều kiện HNKTQT nhƣ: du lịch, khách du lịch, dịch
vụ lữ hành du lịch, dịch vụ lữ hành du lịch quốc tế inbound... Tác giả luận án
đã xác định phạm vi dịch vụ lữ hành du lịch theo nghĩa rộng, khẳng định tính
chất dịch vụ thƣơng mại của hoạt động lữ hành du lịch; chỉ ra các điều kiện
phát triển dịch vụ lữ hành du lịch, bao gồm các điều kiện về cung và cầu.
Kinh nghiệm phát triển dịch vụ lữ hành du lịch trong HNKTQT của một số
nƣớc Đông Á mà Việt Nam có thể tham khảo nhƣ: (i) Hệ thống hóa và bằng
các số liệu cập nhật đến 2010 phân tích kinh nghiệm phát triển dịch vụ lữ
hành của Trung Quốc, Malaixia và Thái Lan trên các mặt nguồn lực, sự thay
đổi của chính sách qua các giai đoạn và sự tác động của chúng tới sự phát
triển của dịch vụ lữ hành du lịch; từ đó, rút ra những nhận xét về kết quả tích

gian tới cũng phát triển mạnh với tốc độ tăng trƣởng cao.


11

Cuốn ―Giáo trình Kinh tế du lịch‖ đƣợc xuất bản tại Nxb Đại học Kinh
tế quốc dân Hà Nội, năm 2008 do hai tác giả GS,TS. Nguyễn văn Đính và
PGS,TS. Trần Thị Minh Hòa đồng chủ biên. Dƣới góc độ KTDL, các tác giả
cuốn sách cung cấp các tri thức cơ bản về khái niệm du lịch, khách du lịch,
sản phẩm du lịch và tính đặc thù của nó; lịch sử hình thành, xu hƣớng phát
triển và tác động KT - XH của du lịch. Khái quát về lịch sử hình thành và
phát triển của du lịch thế giới; hệ thống hóa những xu hƣớng phát triển cơ bản
của cầu và cung du lịch trên thế giới và phân tích các tác động về KT - XH
của du lịch đối với một địa bàn phát triển du lịch (chủ yếu dƣới góc độ một
quốc gia). Cung cấp những kiến thức cơ bản về: cầu du lịch, loại hình du lịch
và các lĩnh vực kinh doanh du lịch; điều kiện để phát triển du lịch; tính thời
vụ trong du lịch; lao động trong du lịch; cơ sở vật chất - kỹ thuật du lịch; chất
lƣợng dịch vụ du lịch; hiệu quả KTDL; quy hoạch phát triển du lịch; tổ chức
và quản lý ngành du lịch. Trong đó, cuốn sách đã dành một dung lƣợng nhất
định để đánh giá ngành du lịch Việt Nam từ khi ra đời nhất là từ khi đổi mới
đến nay. Khẳng định vai trò của du lịch đối với sự phát triển KT - XH của
quốc gia và những khó khăn, hạn chế cả về chủ quan lẫn khách quan mà
KTDL Việt Nam đang gặp phải. Cuốn sách còn chỉ rõ những nguyên nhân mà
KTDL Việt Nam phát triển chƣa ổn định, thiếu bền vững, hiệu quả chƣa
tƣơng xứng với tiềm năng du lịch to lớn của đất nƣớc.
Cuốn: “Quy hoạch du lịch” của tác giả Bùi Thị Hải Yến, đƣợc xuất bản
bởi Nxb Giáo dục, Hà Nội, năm 2009. Nội dung cuốn sách hƣớng làm rõ các
dẫn luận quy hoạch du lịch: lịch sử phát triển của khoa học quy hoạch du lịch,
khái niệm quy hoạch du lịch, nguyên tắc quy hoạch du lịch, tiềm năng và các
điều kiện quy hoạch du lịch. Thực trạng kinh doanh du lịch và cơ sở khoa học

Từ các công trình nêu trên, theo nghiên cứu sinh tổng kết, các tác giả đã
hƣớng vào những nội dung chủ yếu sau đây: (1). Xác định đƣợc những nét cơ
bản về phát triển KTDL với nội hàm liên quan đến KTDL: khái niệm du lịch,
KTDL, khách du lịch, năng lực cạnh tranh điểm đến, nguồn nhân lực du lịch,
quản lý nhà nƣớc về KTDL…(2). Đặc điểm, tình hình và xu hƣớng phát triển
KTDL ở các quốc gia trên thế giới hiện nay. Những kinh nghiệm để nâng cao
năng lực cạnh tranh, tạo lập sản phẩm du lịch độc đáo để thu hút khách du


13

lịch của một số vùng ở Việt Nam và các nƣớc trên thế giới cho phát triển
KTDL. (3). phân tích, làm rõ sản phẩm du lịch, cơ cấu sản phẩm du lịch, vai
trò của những yếu tố cấu thành sản phẩm du lịch, vai trò của KTDL đối với sự
phát triển KT - XH của đất nƣớc, của các vùng trên các khía cạnh, các yếu tố
cấu thành cung và cầu du lịch, sự hình thành, vận hành và phát triển của thị
trƣờng du lịch. (4). Thực trạng về thị trƣờng du lịch ở một số tỉnh của Việt
Nam nhƣ Hà Nội, Hà Tây, Quảng Nam Đà Nẵng, Quảng Ninh...(5). Một số
giải pháp nhằm đa dạng hóa và nâng cao chất lƣợng sản phẩm du lịch ở một
số tỉnh của Việt Nam bao gồm: những cơ chế chính sách thu hút, nâng cao
hiệu quả nguồn vốn đầu tƣ để phát triển KTDL; cách thức vận hành các
nguồn lực du lịch, nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực du lịch trong quá
trình HNKTQT. Ở một số công trình nghiên cứu, các tác giả đã đề xuất những
phƣơng hƣớng, mục tiêu và các nhóm giải pháp nhằm phát triển du lịch, thị
trƣờng du lịch và kinh doanh du lịch, nâng cao chất lƣợng sản phẩm du lịch
để thu hút du khách trong nƣớc và quốc tế.
Các tác giả đã phản ánh khá đầy đủ, chi tiết và rõ nét về khái niệm, vị trí,
vai trò và tác dụng của du lịch, coi nó nhƣ một ngành ―công nghiệp không
khói‖, ―con gà đẻ trứng vàng‖ có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển
KT - XH của đất nƣớc.

triển KTDL của thành phố trong những năm qua; thông qua đó, đánh giá
những thành tựu đạt đƣợc, chỉ rõ những hạn chế và nguyên nhân khách quan,
chủ quan của những hạn chế, yếu kém của phát triển KTDL ở thành phố Hạ
Long trong thời gian qua.
Ba là, cần chỉ ra những thế mạnh, hạn chế trong quá trình phát triển của
thành phố này để đề xuất các mục tiêu, phƣơng hƣớng và giải pháp thúc đẩy
phát triển trong thời gian tới. Theo vấn đề này, tác giả sẽ xác định bối cảnh,
phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm phát triển KTDL ở thành phố Hạ Long
trong thời gian tới, góp phần vào sự phát triển KT - XH chung của vùng và
góp phần thực hiện thắng lợi Nghị quyết của Đảng bộ ở Quảng Ninh trong
thời gian tới.


15

1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN KTDL
1.2.1. Khái niệm và đặc điểm chủ yếu của KTDL
1.2.1.1. Khái niêm KTDL
Cho đến nay, đã có một vài quan niệm về KTDL với các cách tiếp cận
khác nhau. Theo tác giả Nguyễn Đình Sơn: ―KTDL là một phạm trù phản ánh
bước tiến mới của lực lượng sản xuất trong quá trình tổ chức khai thác các
tài nguyên du lịch của đất nước thành sản phẩm du lịch nhằm thu hút khách
du lịch trong và ngoài nước, tổ chức buôn bán xuất khẩu tại chỗ hàng hóa và
dịch vụ thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng cho du khách, góp phần nâng cao
đời sống vật chất, tinh thần cho con người, thúc đẩy KT - XH phát triển‖.
Dƣới góc độ kinh tế chính trị, kinh tế du lịch là một quan hệ kinh tế
trong lĩnh vực cung ứng sản phẩm du lịch, bao gồm các quan hệ ngành, nghề
là: kinh doanh lữ hành, kinh doanh lưu trú du lịch, kinh doanh vận chuyển
khách du lịch, kinh doanh phát triển khu du lịch, điểm du lịch và kinh doanh
dịch vụ du lịch khác, nhằm thoả mãn nhu cầu tinh thần của du khách, đem lại