bộ y tế

chơng trình 33

trờng đại học y hà nội

báo cáo
tổng kết đề tài nhánh
đề tài cấp nhà nớc
đề tài nhánh: Nghiên cứu tình trạng sức khỏe của các
cựu chiến binh ở quận Cầu Giấy - Hà Nội. Đề xuất giải
pháp phục hồi sức khỏe cho những ngời bị tác động
của các hợp chất chứa dioxin.
CHủ NHIệM Đề TàI NHáNH: ts, ĐạI Tá NGUYễN QUốC ÂN
cơ quan chủ trì đề tài nhánh:
Trung tâm nhiệt đới việt-nga, bộ quốc phòng

thuộc đề tài

nghiên cứu các biến đổi về mặt di truyền, miễn Dịch,
sinh hoá, huyết học và tồn lu dioxin
trên các đối tợng phơi nhiễm có nguy cơ cao.
chủ nhiệm đề tài: pgs.ts Nguyễn văn Tờng
CƠ QUAN CHủ QUảN: bộ Y Tế
cơ quan CHủ TRì : TRƯờNG ĐạI HọC Y Hà NộI

hà nội 2003

5462-2
13/10/2005


báo cáo
tổng kết đề tài nhánh
đề tài cấp nhà nớc
đề tài nhánh:
Nghiên cứu tình trạng sức khỏe của các cựu chiến
binh ở quận Cầu Giấy - Hà Nội. Đề xuất giải pháp phục
hồi sức khỏe cho những ngời bị tác động của
chất da cam / dioxin.
CHủ NHIệM Đề TàI NHáNH: ts NGUYễN QUốC ÂN
cơ quan chủ trì :
Trung tâm nhiệt đới việt-nga, bộ quốc phòng

Thời gian thực hiện: 2001 - 2003.
Kinh phí đợc cấp: 225 000 000 VND

hà nội - 2003


b¸o c¸o tỉng hỵp
kÕt qu¶ nghiªn cøu ®Ị tµi nh¸nh
TS Ngun Qc ¢n
Trung t©m nhiƯt ®íi ViƯt-Nga
Nghiªn cøu t×nh tr¹ng søc kháe cđa c¸c cùu chiÕn binh
ë qn CÇu GiÊy - Hµ Néi. §Ị xt gi¶i ph¸p phơc håi søc
kháe cho nh÷ng ng−êi bÞ t¸c ®éng cđa
chÊt da cam/dioxin.
i.®Ỉt vÊn ®Ị
ChiÕn dÞch “Ranch Hand” – thùc chÊt lµ cc chiÕn tranh ho¸ häc
do qu©n ®éi Mü tiÕn hµnh ë ViƯt Nam cã quy m« lín nhÊt trong lÞch sư
chiÕn tranh thÕ giíi, ®· kÕt thóc c¸ch ®©y h¬n 30 n¨m. Theo tác giả Mỹ

chÊt da cam/dioxin (OA/dioxin) do qu©n ®éi Mü ®· sư dơng trong chiÕn tranh ViƯt
Nam ®èi víi m«i tr−êng, c¸c hƯ sinh th¸i vµ søc kh cđa nh©n d©n ta, ChÝnh phđ ®·
phª dut Ch−¬ng tr×nh 33, Bé Y tÕ ®· giao nhiƯm vơ cho tr−êng §¹i häc Y Hµ Néi
thùc hiƯn ®Ị tµi cÊp Nhµ n−íc : ” Nghiªn cøu c¸c biÕn ®ỉi vỊ mỈt di trun, miƠn dÞch,
sinh ho¸, hut häc vµ tån l−u dioxin trªn c¸c ®èi t−ỵng ph¬i nhiƠm cã nguy c¬ cao “,
do PGS, TS ngun V¨n T−êng lµm chđ nhiƯm. Trung t©m nhiƯt ®íi ViƯt-Nga ®−ỵc
giao nhiƯm vơ thùc hiƯn ®Ị tµi nh¸nh thc ®Ị tµi nªu trªn víi tiªu ®Ị: “Nghiªn cøu t×nh
tr¹ng søc kháe cđa c¸c cùu chiÕn binh ë qn CÇu GiÊy - Hµ Néi. §Ị xt gi¶i ph¸p
phơc håi søc kháe cho nh÷ng ng−êi bÞ t¸c ®éng cđa c¸c hỵp chÊt chøa dioxin “.
Mơc tiªu nghiªn cøu:
- §¸nh gi¸ hiƯn tr¹ng søc kháe cđa c¸c cùu chiÕn binh (CCB) cã møc
®é tiÕp xóc kh¸c nhau víi OA/dioxin trong chiÕn tranh, hiƯn ®ang sinh
sèng t¹i qn CÇu GiÊy-Hµ Néi.
- So s¸nh m« h×nh bƯnh tËt cđa nh÷ng CCB cã møc ®é tiÕp xóc kh¸c
nhau víi c¸c OA/dioxin vµ c¸c u tè nguy c¬ kh¸c.
- Sư dơng c¸c chÕ phÈm peptit ®iỊu hoµ sinh häc vµo ®iỊu trÞ, phơc
håi søc kháe cho c¸c CCB cã bƯnh lý liªn quan tiÕp xóc víi OA/dioxin.
Néi dung nghiªn cøu:
1.§iỊu tra m« t¶ thùc tr¹ng søc kh cđa c¸c CCB hiƯn ®ang sèng
trªn ®Þa bµn c¸c ph−êng NghÜa §«, NghÜa T©n, Quan Hoa, qn CÇu GiÊy,
2


Hµ Néi. Ph©n tÝch c¸c th«ng tin thu thËp ®−ỵc nh»m t¸i hiƯn tiỊn sư bÞ ph¬i
nhiƠm OA/dioxin vµ chÞu t¸c ®éng cđa c¸c u tè nguy c¬ chÝnh kh¸c.
2. Ph©n tÝch ®¸nh gi¸ nh÷ng biĨu hiƯn bƯnh lý kh¸c nhau ë c¸c CCB
trªn c¬ së kÕt qu¶ ®iỊu tra thùc tr¹ng søc kh vµ kh¸m nghiƯm l©m sµng
cđa c¸c CCB.
3. §¸nh gi¸ hiƯu qu¶ viƯc sư dơng chÕ phÈm peptit ®iỊu hoµ sinh häc
trong ®iỊu trÞ, phơc håi søc kháe cho c¸c CCB cã mét sè bƯnh lý liªn quan

dioxin. §©y lµ mét trong nh÷ng vÊn ®Ị ®ang ®−ỵc nhiỊu nhµ khoa häc
quan t©m gi¶i qut ®Ĩ t×m ra lêi gi¶i cho nh÷ng c©u hái nh− thùc sù dioxin
g©y ra nh÷ng hËu qu¶ g× ? Nh÷ng hiƯu øng nµo cã thĨ do dioxin g©y ra vµ
hiƯu øng nµo do dioxin gi÷ vai trß chÝnh ?
Từ năm 1980 ở Việt Nam đã thành lập Ủy ban quốc gia
điều tra hậu qủa chất hóa học dùng trong chiến tranh Việt nam
(Ủy ban 10-80). Tham gia vào chương trình nghiên cứu của Ủy
ban 10-80 bªn c¹nh c¸c nhµ khoa häc cã tªn ti cđa ViƯt Nam nh− c¸c GS
T«n ThÊt Tïng, Hoµng §×nh CÇu,TrÞnh Kim ¶nh, B¹ch Qc Tuyªn, §µo
Xu©n Trµ, Ngun Xu©n Huyªn, Ngun H−ng Phóc, Phan ThÞ Phi Phi,
Ngun ThÞ Ngäc Ph−ỵng... cßn có các chuyên gia từ Mỹ,
Pháp,Canada, Nhật ...Các nghiên cứu này tập trung vào hai
hướng chính. Hướng thứ nhất là xác đònh phạm vi, mức độ ô
nhiễm môi trường bởi các chất diệt cỏ chứa dioxin, xác đònh
hàm lượng dioxin lưu tồn trong các mẫu môi trường, thực phẩm,
trong cơ thể con người ( máu, mỡ, sữa mẹ) . Hướng thứ hai là tìm
hiểu về sự liên quan giữa hàm lượng dioxin lưu tồn trong cơ thể
với các loại bệnh lý khác nhau, chú ý đến các loại bệnh hiếm
gặp.
Nh÷ng nghiªn cøu ban ®Çu cđa ViƯt Nam cho thÊy c¸c chÊt ®éc hãa
häc chøa dioxin do qu©n ®éi Mü sư dơng trong chiÕn tranh ViƯt Nam cã
thĨ g©y ra rÊt nhiỊu hËu qđa y häc nh− lµm t¨ng nguy c¬ m¾c mét sè d¹ng
ung th− vµ dÞ tËt bÈm sinh, c¸c rèi lo¹n tiªu hãa, thÇn kinh, thËn, miƠn dÞch,
bƯnh lý vµ bÊt th−êng chøc n¨ng sinh s¶n. Song c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu
trong thêi kú nµy ch−a cã ®đ ln cø khoa häc vµ c¬ së ph−¬ng ph¸p ln
®Ĩ rót ra nh÷ng nhËn ®Þnh thèng nhÊt vµ cã ln cø. C¸c nghiªn cøu tiÕp
theo do UB 10-80, Häc viƯn qu©n y ViƯt Nam tiÕn hµnh ®· ®Ị cËp ®Õn c¸c
vÊn ®Ị nh−: x¸c ®Þnh hµm l−ỵng "dioxin" l−u tån trong m¸u, m« mì, s÷a
mĐ ë ng−êi vµ trong c¸c mÉu m«i tr−êng, x©y dùng chØ sè møc ®é ph¬i
nhiƠm cã thĨ cã vµ nghiªn cøu møc ®é l−u hµnh ung th− gan vµ chưa trøng,

n¨m 1988 ®Õn nay Trung t©m nhiƯt ®íi ViƯt-Nga ®· vµ ®ang tiÕn hµnh
nghiªn cøu c¬ b¶n vỊ hËu qđa y sinh häc cđa c¸c chÊt ®éc sinh th¸i chøa
dioxin dïng trong qu©n sù vµ ®· x©y dùng ®−ỵc ph−¬ng ph¸p ln nghiªn
cøu vÊn ®Ị nµy. Nh÷ng kÕt qđa nghiªn cøu cđa TTN§ ViƯt-Nga cho thÊy:
5


Nh÷ng hËu qủa y sinh học do dioxin gây ra được thể hiện trong phạm
vi rất rộng của các rối loạn chức năng của các hệ, các cơ quan
khác nhau trong cơ thể. Các rối loạn này diễn ra dai dẳng, lâu
dài, thường là tiềm ẩn, làm suy giảm tình trạng sức khỏe chung,
làm giảm khả năng lao động thể lực , trí tuệ, tạo những tiền đề
thuận lợi cho các loại bệnh thông thường diễn ra nặng hơn, lưu
hành rộng rãi hơn.Do ®ã mét trong nh÷ng vÊn ®Ị cÊp b¸ch hiƯn nay
trong ch−¬ng tr×nh kh¾c phơc hËu qu¶ chiÕn tranh hãa häc cđa Mü ë ViƯt
Nam lµ gi¶i qut hËu qu¶ l©u dµi cđa OA/dioxin ®èi víi søc kháe nh÷ng
ng−êi bÞ ph¬i nhiƠm chÊt ®éc.
Trong nghiªn cøu nµy chóng t«i ¸p dơng phương pháp luận do
Trung t©m nhiƯt ®íi ViƯt-Nga x©y dùng ®Ĩ phát hiện, đánh giá những
biÕn ®ỉi vỊ søc kh ë nh÷ng CCB cã møc ®é tiÕp xóc kh¸c nhau víi các
chất độc do qu©n ®éi Mü sư dơng trong chiÕn tranh ViƯt Nam. Trªn c¬ së
®ã ®Ị xt nh÷ng gi¶i ph¸p cã hiƯu qđa trong ®iỊu trÞ vµ phơc håi søc kháe
cho nh÷ng n¹n nh©n cđa OA-dioxin ë n−íc ta.
Qua tham kh¶o kinh nghiƯm trªn thÕ giíi vỊ c«ng t¸c dù phßng, ®iỊu
trÞ vµ phơc håi søc kháe cho nh÷ng ng−êi bÞ tỉn th−¬ng bëi dioxin cho thÊy
hiƯn nay ch−a cã biƯn ph¸p gi¶i qut vÊn ®Ị nªu trªn mét c¸ch cã ln cø
khoa häc vµ hiƯu qu¶. Nguyªn nh©n cđa t×nh tr¹ng nµy lµ cho ®Õn nay vÉn
ch−a cã nh÷ng quan ®iĨm thèng nhÊt ®èi víi sinh bƯnh häc cđa dioxin. Do
vËy c¸c ph−¬ng ph¸p vµ ph¸c ®å ®iỊu trÞ n¹n nh©n dioxin ®ang sư dơng ë
nhiỊu n−íc míi chØ h−íng vµo ®iỊu trÞ triƯu chøng vµ ch−a ®¶m b¶o ®−ỵc

của các tác nhân khác (bị chấn thơng, tác động tia phóng xạ, nhiễm độc,
căng thẳng thần kinh -tâm lí) và đợc sử dụng để dự phòng và điều trị
những trạng thái liên quan tới các rối loạn khả năng chống đỡ của cơ thể và
nhiều rối loạn chức năng sinh lý, kể cả bệnh lý do tuổi tác. Cytomedin là
loại thuốc đã đợc ghi trong dợc điển quốc gia của LB Nga.
Hiện nay tại Viện điều hòa sinh học và lão khoa Sant-Peterbua thuộc
Viện Hàn lâm y học Liên bang Nga đã xây dựng đợc công nghệ điều chế
các chế phẩm có hoạt tính sinh học để bổ sung vào thức ăn. Các loại thuốc
này đợc gọi là Cytamin. Đây là phức hợp nucleo-protein có hoạt tính sinh
học tự nhiên chiết tách từ các cơ quan và các mô khác nhau của động vật,
có định hớng tác động (định hớng vào các cơ quan đặc hiệu). Các loại
thuốc này cũng chứa các loại khoáng chất ( magie, sắt, photpho, kali, canxi,
natri ...), các yếu tố vi lợng (đồng, mangan, coban, molibden ...) và các
vitamin (B1, B2, A, E ...) với nồng độ sinh lý và ở dạng dễ hấp thu. Điều
7


này làm tăng tác dụng sinh lý cao của chế phẩm đối với tất cả các lứa tuổi.
Không chỉ đơn thuần là thuốc chữa bệnh, các hợp chất peptit điều hòa sinh
học còn là chế phẩm bồi bổ sức khỏe. Khi bổ sung vào thức ăn, với tác dụng
điều hòa sinh lý, Cytamin sẽ tác động đến các hệ chức năng khác nhau, do
đó có thể sử dụng làm các thuốc thích nghi tự nhiên (adaptogen).
Những điều nêu trên cho thấy: việc sử dụng các chế phẩm peptit điều hòa
sinh học - Cytomedin và Cytamin đáp ứng đợc yêu cầu của công tác điều trị và
dự phòng cho các CCB và những ngời dân Việt Nam bị tác động của các chất
diệt cỏ chứa dioxin do quân đội Mỹ sử dụng trong chiến tranh .
Đợc phép của Bộ Y tế Việt Nam (Công văn số 7455/QLD-VP ngày
18/12/2001 của Cục quản lý dợc Việt Nam, Bộ Y tế cho phép tiếp nhận và
sử dụng thuốc Thymalin ở Việt Nam, Công văn số 1049/QLTP-ĐK ngày
18/12/2001 của Cục Quản lý chất lợng vệ sinh an toàn thực phẩm, Bộ Y tế

Khám bệnh ngoài da
Khám TMH, RHM, Mắt
Khám ngoại khoa

Ghi điện tim
Xét nghiệm huyết học
Xét nghiệm sinh hoá máu
XN nớc tiểu thờng qui
Định lợng dioxin trong máu
* Lập phiếu điều tra tình trạng sức khoẻ CCB
9


Sử dụng phơng pháp phỏng vấn trực tiếp từng đối tợng theo mẫu phiếu
thống nhất ( phụ lục2 ) để thu thập thông tin về tiền sử, điều kiện và mức
độ có thể bị tác động của các yếu tố nguy cơ khác nhau trong các thời kỳ
trớc, trong và sau phục vụ trong quân đội, về tiền sử thay đổi tình trạng
sức khoẻ của các CCB.
*Khám lâm sàng
Phơng pháp khám bệnh trong từng chuyên khoa theo quy định chung và
theo mẫu phiếu quy định ( phụ lục 3 ).Nội dung khám gồm :1. Các bệnh
về tai, mũi, họng, răng và thị giác. 2. Hệ tim mạch. 3.Hệ hô hấp. 4. Hệ
tiêu hoá. 5. Hệ tiết niệu. 6. Hệ xơng-cơ. 7.Các rối loạn thần kinh. 8. Các
bệnh ngoài da và tham khảo toàn bộ nội dung sổ sức khoẻ để thu thập các
thông tin về tiền sử bệnh (trong các trờng hợp còn giữ đợc). Đánh giá
hiện trạng sức khoẻ của đối tợng.
*Xét nghiệm cận lâm sàng
Tiến hành ghi điện tim và các xét nghiêm huyết học, sinh hoá máu, nớc tiểu .
Định lợng dioxin trong máu trộn của các nhóm CCB có mức độ tiếp xúc
khác nhau với OA/dioxin


Khám lâm sàng giữa kỳ: triệu chứng chủ quan, trạng thái tâm sinh lý,
chức năng các cơ quan (sau uống thuốc 4 ngày)

Khám và xét nghiệm đánh giá kết quả điều trị: triệu chứng khách quan,
trạng thái tâm sinh lý, tình trạng chức năng các cơ quan, xét nghiệm cận
lâm sàng (sau uống thuốc 4 ngày)

Điều trị: (trong 20 ngày)

Nhóm nghiên cứu 2: 15 ngời

Thymalin,epythalamin

Khám và xét nghiệm đánh giá kết quả điều trị: triệu chứng chủ quan,
trạng thái tâm sinh lý, tình trạng chức năng các cơ quan, xét nghiệm cận lâm
sàng (20 ngày sau điều trị)

11


V. kết quả nghiên cứu
1. Một số đặc điểm của đối tợng nghiên cứu.
Phân nhóm CCB theo mức độ tiếp xúc với OA/dioxin
Căn cứ vào thông tin thu đợc qua phiếu khảo sát dịch tễ,
chúng tôi phân chia ra ba nhóm CCB có mức độ có thể có tiếp xúc
khác nhau với OA/dioxin nh sau:
-Nhóm 1 (đối chứng) : gồm 233 CCB (chiếm 44,89%) không bị
tiếp xúc trực tiếp và không đến vùng đã bị rải OA/dioxin.
-Nhóm 2 (nhóm nghiên cứu): gồm 230 CCB (chiếm 44,32%)

1,2,3,4,6,7,8- HpCDF (pg/g máu)
OCDF(pg/g máu)
I-TEQ
PCDD/PCDF (pg/g máu)
I-TEQ
PCDD/PCDF (pg/g lipit máu)



62.988.15

61.748.38

63.466.64

0

3.24 2.46

4.12 2.43

Trên bảng thấy rõ độ tuổi trung bình của các CCB ở cả ba nhóm khi
đến khám sức khoẻ là tơng đơng nhau. Thời gian trung bình sống ở vùng
bị rải OA/dioxin của nhóm tiếp xúc gián tiếp là 3.072.46 năm, còn ở CCB
tiếp xúc trực tiếp là 4.12 2.43 năm. Nhìn chung ở nhóm tiếp xúc trực tiếp
có thời gian lu trú tại vùng bị rải OA/dioxin dài hơn nhóm tiếp xúc gián
tiếp.

13


Có nhiều các yếu tố có liên quan đến tình trạng sức khoẻ của CCB. ở
đây chúng tôi lu ý đến 3 yếu tố chính sau đây (Bảng 3):
Bảng 3. Các yếu tố chính liên quan đến tình trạng sức khoẻ CCB
Nhóm
Yếu tố
ảnh hởng



39.91
33.48
26.61
40.26
29.44
44.59

40
69
121
155
93
162

17.39
30.00
52.61
71.43
42.86
74.65

7
11
38
47
33
47

12.50

với các hoá chất khác (trớc, trong và sau chiến tranh) thì hai nhóm là
tơng đơng nhau.
Ngoài ra chúng tôi cũng quan tâm đến một số thói quen sinh hoạt có
thể ảnh hởng tới sức khoẻ cựu chiến binh (bảng 4).
Bảng 4. Một số thói quen có hại có thể ảnh hởng đến sức khỏe cựu chiến binh
Nhóm
Thói quen
có hại

Nhóm tiếp xúc

không tiếp xúc
Gián tiếp
( n = 233 )
( n = 230 )
Số lợng % Số lợng %

Trực tiếp
( n = 56 )
Số lợng
%

Uống rợu
ít khi uống rợu
Uống < 100 ml/ngày
Uống > 100 ml/ngày

230
3
0

70.87

41

73.21

14


Hút < 10 điếu/ngày
Hút > 10 điếu/ngày

54
0

23.18
-

66
1

28.70
0.43

15
0

28.70
-




1- Có sự gia tăng có ý nghĩa thống kê về các triệu chứng liên quan đến
hội chứng suy nhợc thần kinh ở các cựu chiến binh tiền sử tiếp xúc với
OA/dioxin do quân đội Mỹ dùng trong chiến tranh.
2- Có sự gia tăng có ý nghĩa thống kê một số biểu hiện rối loạn tâm
thần khác điển hình là hoang tởng, ảo giác, liệt dơng ở nhóm các cựu chiến
binh tiền sử tiếp xúc với OA/dioxin .
3- Bị thơng trong chiến đấu, sức ép do bom pháo (điều kiện chiến đấu
ác liệt) có ảnh hởng đáng kể đến tỷ lệ mắc các triệu chứng bệnh lý thần kinh
ở các cựu chiến binh chống Mỹ.
2.3. Kết quả nghiên cứu các triệu lâm sàng hệ tim mạch, hô hấp, tiêu hoá
ở các nhóm CCB có mức độ tiếp xúc khác nhau với OA/dioxin trong
chiến tranh. ( xem chi tiết tại trang 43-60.).
-Các biểu hiện lâm sàng của hệ tim mạch ở nhóm CCB có tiếp xúc với
OA/dioxin chiếm tỷ lệ cao khác biệt có ý nghĩa thống kê so với nhóm CCB không
tiếp xúc với CĐHH. Trên điện tâm đồ thời gian dẫn truyền nhĩ thất (khoảng PQ ) ở
nhóm CCB tiếp xúc OA/dioxin dài hơn, có ý nghĩa thống kê, so với nhóm CCB
không tiếp xúc (tơng ứng với 0.1665 giây và 0.1625 giây với (p< 0.05 ).Tỷ lệ
những ngời có nhịp chậm xoang và bloc phân nhánh trái trớc trên ở nhóm
CCB có tiếp xúc OA/doixin (tơng ứng là 19.39% và 14.78%) cao hơn rõ
rệt, có ý nghĩa thống kê so với nhóm CCB không tiếp xúc OA/doixin (tơng
ứng là 12.56% và 3.46% với p tơng ứng < 0.05 và p
41,6

40
27,71
30

22,8

23,48

15,12

20

10,82

10
0

Nhóm TX

Ngứa da

Phát ban trên da

Sẩn ngứa, VDDƯ,MĐ
Nhóm KTX

2.6. Kết quả xét nghiệm huyết học và sinh hoá máu, nớc tiểu của
các CCB có mức độ tiếp xúc khác nhau với OA/doixin (xem chi tiết ở

da cam/dioxin chúng tôi rút ra những nhận định sau:
1. Các chế phẩm peptit điều hoà sinh học (hepatamin, pancramin,
vencramin) có hoạt tính đặc hiệu tổ chức nên có khả năng làm bình thờng
hoá chức năng các cơ quan đờng tiêu hoá. Cũng đã ghi nhận đợc ảnh
hởng của Epitalamin, Thylamin và Coramin làm bình thờng hoá tình trạng
chức năng hệ hô hấp, tim và đại não.

18


2. Các chế phẩm peptit điều hoà sinh học gây ảnh hởng kích thích lên
các chỉ tiêu miễn dịch tế bào và miễn dịch dịch thể, làm bình thờng hoá các
chỉ tiêu chuyển hoá và chống oxy hoa trong cơ thể.
3. Các chế phẩm peptit điều hoà sinh học có khả năng cải thiện tình
trạng tâm lý tình cảm của bệnh nhân .
4. Không thấy các tác dụng phụ của các loại thuốc nêu trên.
5. Kết quả nghiên cứu cho thấy việc sử dụng các chế phẩm peptit điều
hoà sinh học trong điều trị phục hồi sức khoẻ cho các CCB bị phơi nhiễm
chất da cam /dioxin có nhiều triển vọng khả quan. Cần tiến hành những
nghiên cứu tiếp để sớm góp phần khắc phục hậu quả chiến tranh hoá học ở
Việt Nam.
VI.kết luận
Qua khám nghiệm tổng hợp cho hơn 519 cựu chiến binh có các mức
độ tiếp xúc khác nhau với chất độc hoá học trong kháng chiến chống Mỹ,
hiện đang sống tại quận Cấu Giấy, Hà Nội, chúng tôi rút ra một số nhận xét
sau đây:
1. Sau hơn 30 năm bị tiếp xúc trực tiếp với chất độc hoá học do quân
đội Mỹ sử dụng trên chiến trờng Việt Nam, cho đến nay ( năm 2001
)trong máu của những ngời cựu chiến binh này vẫn còn lu tồn một lợng
đáng kể 2,3,7,8-TCDD : 2,73pg/g máu, trong lúc đó ở các cựu chiến binh

Nghiên cứu nhiễm sắc thể ở thế hệ F2 của những ngời tiếp xúc chất
độc hoá học trong chiến tranh Việt Nam. Báo cáo khoa học Hội thảo quốc
tế lần thứ II Chất diệt cỏ trong chiến tranh: Tác hại lâu dài đối với con
ngời và thiên nhiên , Hà Nội, 1993, tr 393-398.
3. Bùi Đại, Quốc Gia,Lê Cao Đài, Bích Thuỷ.
Tình hình bệnh tật của những quân nhân hoạt động ở vùng rải chất
độc hoá học và tai biến sinh sản của gia đình họ so với những quân nhân
không tiếp xúc với chất độc hoá học. Báo cáo khoa học Hội thảo quốc tế
lần thứ II Chất diệt cỏ trong chiến tranh: Tác hại lâu dài đối với con
ngời và thiên nhiên , Hà Nội, 1993, tr 188-199.

20


4. Lê Cao Đài, Đinh Quang Minh, Hoàng Trọng Quỳnh, Lê
Hồng Thơm, Lê Bích Thuỷ.
Nhận xét về tình hình phân bố dioxin ở các địa phơng Việt Nam.
Báo cáo khoa học Hội thảo quốc tế lần thứ II CDC trong chiến tranh: Tác
hại lâu dài đối với con ngời và thiên nhiên , Hà Nội, 1993, tr. 5.
5. Nguyễn Văn Nguyên, Lê Bách Quang
Báo cáo kết quả nghiên cứu những tác động hậu quả lâu dài của chất
độc màu da cam đối với con ngời ở khu vực sân bay Biên Hoà và biện
pháp khắc phục 1996-1997, Hà Nội,1998, tr.9-10,18.
6. Phan Thị Phi Phi, Đỗ Hoà Bình, Trần Thị Chính, Nguyễn
Thanh Thuý, Phan Thị Thu Anh, Chu Thị Tuyết,Trơng Mộng Trang,
Vũ Triệu An, Đinh Quang Minh, Lê Cao Đài, Hoàng Đình Cầu.
Nghiên cứu các hậu quả muộn trên một số chỉ tiêu miễn dịch ở cựu
chiến binh đã sống ở vùng có rải chất dioxin. Báo cáo khoa học Hội thảo
quốc tế lần thứ II Chất diệt cỏ trong chiến tranh: Tác hại lâu dài đối với
con ngời và thiên nhiên , Hà Nội, 1993, tr 377-386.

Пептидные тимомиметики. –СПб. : Наука, 2000.-С.-74.
14. Румак В.С.
Медико-биологические основы оЦенки отдаленныx медиЦинскиx
последствий

применения

в

фитотоксикантов,содержащиx ТXДД

военныx
(

Целяx

на пример применения

Оранжевого Агента в xоде операЦии Ranch Hand).Автореф. дисс. д.м.н.
Л.1993.-50 с.
15.Румак В.С., Позняков С.П., Нгуен Куок Ан, Софронов Г.А.
Отдаленные медиЦинские последствия воздействия диосинов. В
сб.ТропЦентр-98 Москва-Xаной, кг.2,ч.3,с.11-39.
16.Софронов Г.А.,Румак В.С., Позняков С.П., Умнова Н.В.,
Антонюк В.В.
Медико-биологические последствия xимической войны США во
Вьетнам ( выявление, xарактеристика и идентификаЦия эффектов ).
М.Наука.2001.с.186.

22