TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH VÀ CÔNG NGHỆ HÀ
NỘI
KHOA TRIẾT HỌC VÀ KHOA HỌC XÃ HỘI
*************

TIỂU LUẬN TRIẾT
Vận dụng phép biện chứng duy vật để giải thích
sai lầm:
Bệnh chủ quan duy ý chí trong chủ trương và chỉ đạo
của các nhà lãnh đạo cấp cao của Đảng và nhà nước ta
trong thời kỳ 1976-1989

Gíao viên hướng dẫn: Ths.Trần Đình Bích
Họ và tên sinh viên thực hiện: Phạm Phương
Thảo
Lớp:KT 15-17
Mã SV:10A01628N

Hà nội, tháng 12 năm 2010


DH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

MỤC LỤC

Lời nói đầu………………………………………………………………
Chương I: Bệnh chủ quan duy ý chí của nước ta trong những
năm 1976-1989
1. Khái niệm bệnh chủ quan duy ý
chí…………............



2
Phạm Phương Thảo KT15-17


DH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

Trải qua những biến động và thăng trầm của lịch sử, sau hơn 20
năm đổi mới toàn diện đất nước, đến nay, đất nước ta đã từng bước vượt
qua những khó khăn, thử thách; ngày một phát triển không ngừng, đời
sống của toàn dân về mọi mặt ngày càng nâng cao, vị thế của Việt Nam
trên trường quốc tế ngày càng được củng cố vững chắc. Để đạt được điều
này đó là nhờ sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng. Tuy nhiên, bên cạnh
những thắng lợi đạt được, chúng ta cần thẳng thắn nhìn nhận khuyết
điểm, những sai lầm chậm khắc phục của các nhà lãnh đạo cấp cao của
Đảng và nhà nước ta trong thời kỳ 1976-1989.
Tại đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt
Nam đã nhìn thẳng vào những yếu kém, sai lầm, đã tự phê bình và đưa ra
những đường lối đổi mới toàn diện đất nước. Trong nhận thức về cách
mạng xã hội chủ nghĩa, Đảng ta đã nhanh chóng nghiên cứu, tìm tòi, xây
dựng đường lối, xác định mục tiêu và phương hướng xã hội chủ nghĩa
nhưng Đảng cũng đã phạm vào những sai lầm chủ quan duy ý chí, vi
phạm quy luật khách quan như: nóng vội trong cải tạo xã hội chủ nghĩa,
xóa bỏ ngay nền kinh tế nhiều thành phần; đẩy mạnh quá mức việc xây
dựng công nghiệp nặng; duy trì quá lâu cơ chế quản lý kinh tế tập trung
quan liêu, bao cấp; có nhiều chủ trương sai trong việc cải cách giá cả, tiền
tệ, tiền lương. Công tác tư tưởng và tổ chức cán bộ phạm nhiều khuyết
điểm nghiêm trọng…

3

cầu của thực tiễn đã và đang đặt ra.Trong tác phẩm Sửa đổi lối làm việc,
Chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Nguyên nhân của bệnh chủ quan là: kém lí
luận, hoặc khinh lí luận, hoặc lí luận suông”. Cả ba nguyên nhân này,
không những biểu hiện và tồn tại trong cán bộ, đảng viên trước cách
mạng ở nước ta, mà trong công việc đổi mới hiện nay, tình trạng đó vẫn
còn tồn tại như một hiện tượng phổ biến. Lí luận suông dẫn đến tác hại là
nói nhiều làm ít, hay nói không đi đôi với làm. Điều này làm mất uy tín
của Đảng, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.
Bệnh chủ quan duy ý chí là sự thể hiện về trình độ văn hóa, khoa học của
chủ thể nhận thức. Ở một mức độ nào đó, người ta không thể có được tư
duy biện chứng khoa học khi trình độ văn hóa, khoa học chưa đạt đến
chuẩn mực cần có. Vì vậy, sự yếu kém về trình độ văn hóa, khoa học sẽ
tất yếu dẫn đến tư duy kinh nghiệm và phạm phải sai lầm chủ quan duy ý
chí. Do ý thức sai lầm về vai trò của lý luận mà dẫn đến lãng quên việc
thường xuyên chủ động nâng cao năng lực tư duy lý luận. Về điểm này,
Ph. Ăngghen đã từng khẳng định: “Tư duy lý luận chỉ là một đặc tình
bẩm sinh dưới dạng năng lực của người ta. Năng lực ấy cần phải được
6
Phạm Phương Thảo KT15-17


DH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

phát triển hoàn thiện…” Vì vậy, để khắc phục tình trạng yếu kém đó,
cách trước tiên và chủ yếu là học tập, rèn luyện lý luận của chủ nghĩa duy
vật biện chứng. Sau đó, ta phải kiểm nghiệm bằng thực tiễn. Qua thực
tiễn cho thấy, quá trình hoạch định đường lối chiến lược, sách lược cách
mạng và sự cụ thể hóa các đường lối đó bằng các chủ trương, chính sách
và pháp luật, nếu bị sự can thiệp, áp đặt của ý muốn chủ quan tự phát sẽ
làm nguy hại nghiêm trọng đến sự phát triển của đất nước, hậu quả của nó

càng trở nên nghiêm trọng.
Bên cạnh đó, bệnh chủ quan duy ý chí là một phạn trù lịch sử nên
bệnh này có nguồn gốc lịch sử, xã hội, giai cấp và do đặc điểm tâm lý của
người sản xuất nhỏ, lối tư duy kinh nghiệm. Việt Nam là một dân tộc có
nền văn minh lúa nước từ lâu đời, lối sống cộng đồng, trọng tình, hướng
nội và lạc quan. Điều này đã ảnh hưởng trực tiếp đến lối tư duy của người
Việt. Với những thắng lợi lịch sử vẻ vang qua những cuộc đấu tranh dựng
– giành – giữ nền độc lập, đã khiến cho tư duy chúng ta thường chủ quan,
dựa vào kinh nghiệm. Trong thực tế hiện nay, nó đem lại những hậu quả
to lớn, chủ yếu là dẫn đến bệnh chủ quan duy ý chí.
Nguồn gốc của bệnh chủ quan duy ý chí còn do xa rời nguyên tắc
thống nhất giữa lý luận với thực tiễn và thái độ thiếu khách quan trong
nhận thức, đánh giá hiện thực khách quan.
Tóm lại, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến bệnh chủ quan duy ý
chí. Là căn bệnh không chỉ do yếu kém về trình độ nhận thức, trình độ lý
luận mà còn là sản phẩm của một nền sản xuất nhỏ lạc hậu kéo dài, đến
lượt nó, bệnh chủ quan duy ý chí trở thành một trong những nguyên nhân
làm cho nền kinh tế bị đình đốn, sa sút. Do vậy, quá trình khắc phục bệnh
chủ quan duy ý chí phải là sự kết hợp giữa việc nâng cao trình độ nhận
thức, trình độ lý luận, trong đó bao hàm cả việc nắm vững phép biện
chứng duy vật với việc đẩy mạnh đổi mới và phát triển kinh tế.
3. Biểu hiện của bệnh chủ quan duy ý chí ở nước ta trong những
năm 1976-1989.
Trong những năm 1976-1989, các nhà lãnh đạo cấp cao của nước ta
đã mắc những sai lầm nghiêm trọng mà điển hình là bệnh chủ quan duy ý
chí. Điều này thể hiện ở những việc sau:

8
Phạm Phương Thảo KT15-17



CHƯƠNG II
TÁC HẠI CỦA BỆNH CHỦ QUAN DUY Ý CHÍ
ĐỐI VỚI NƯỚC TA
1.Tác hại của bệnh chủ quan duy ý chí đối với nền kinh tế của đất
nước
• Bệnh chủ quan duy ý chí ở nước ta có biểu hiện ở sự thoát ly cả lý
luận khia học thực tiễn đất nước, gây ra hậu quả nghiêm trọng cho
nền kinh tế xã hội, góp phần làm cho nền kinh tế xã hội lâm vào
tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng.
• Chủ nghĩa chủ quan duy ý chí đã đưa chúng ta tơi ảo tưởng có thể
đưa ngay nền kinh tế còn phổ biến là sản xuất nhỏ thẳng tiến lên
CNXH. Do muốn “tiến thẳng”, muốn quá độ trực tiếp lên CNXH,
chúng ta đã bỏ qua chỉ dẫn của Lênin về hình thức quá độ gián
tiếp để một nước mà nền kinh tế còn là sản xuất nhỏ đi lên CNXH.
V.I.Lênin đã từng khẳng định: “Nếu phân tích tình hình chính trị
hiện nay, chúng ta có thể nói rằng chung ta đang ở vào một thời kỳ
quá độ trong thời kỳ quá độ. Toàn bộ nền chuyên chính vô sản là
một thời kỳ quá độ, nhưng hiện nay có thể nói chúng ta có cả một
loạt thời kỳ quá độ mới” . Do chủ quan duy ý chí, do ảo tưởng,
chúng ta đã không nhận thức đúng vị trí và vai trò của các bước
quá độ gián tiếp và do đó chúng ta đã bỏ qua các hình thức kinh tế
trung gian quá độ của một nước nông nghiệp lạc hậu đi lên
CNXH.
• Một sai lầm nữa do mắc bệnh chủ quan duy ý chí là đường lối tiến
hành công nghiệp hóa và tập thể nông nghiệp. Từ chỗ không đánh
10
Phạm Phương Thảo KT15-17



đa dạng, bắt đầu từ thói độc đoán, gia trưởng đến bệnh hình thức,
11
Phạm Phương Thảo KT15-17


DH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

tệ quan liêu giấy tờ. Nguy cơ của căn bệnh chủ quan duy ý chí
trong việc hoạch định đường lối, chính sách và trong hoạt động
thực tiễn là ở chỗ:
+ Một là, nó dẫn đến chỗ tách đường lối, chính sách ra khỏi đời
sống kinh tế - xã hội. Nó làm cho đường lối, chính sách không
phản ánh đúng lợi ích sống còn và ý chí của quần chúng lao
động mà thể hiện lợi ích, ý chí, ý muốn chủ quan của một nhóm
người. Từ đó mà dẫn đến sự thiếu hiệu quả trong quản lý, tệ
quan liêu giấy tờ, bệnh hình thức, sự thờ ơ, sự quan liêu hóa đời
sống xã hội.
+ Hai là, nó dẫn đến chỗ tuyệt đối hóa biện pháp hành chính,
cưỡng bức trong việc giải quyết các nhiệm vụ kinh tế, văn hóa xã hội, bất chấp những quy luật khách quan của đời sống kinh tế
- xã hội đang vận động không ngừng.
+ Ba là, nó tạo ra thái độ bàng quan, thờ ơ, lãnh đạm ở những
người lãnh đạo trước yêu cầu, nguyện vọng của quần chúng dẫn
đến hiện tượng lạm dụng chức quyền để mưu đồ lợi ích cá nhân.
Nó khiến cho phê bình và tự phê bình trở thành khẩu hiệu
suông.
+ Bốn là, nó dẫn đến chỗ coi thường ý kiến và khả năng sáng tạo
của quần chúng lao động. Nó hạn chế tính công khai, dân chủ,
hạn chế quyền tự do và các quyền công dân khác của quần
chúng lao động.
• Chủ nghĩa chủ quan duy ý chí còn dẫn đến chỗ cường điệu hóa vai

chứng duy vật.
• Bệnh chủ quan duy ý chí dẫn đến sai lầm trong chính sách cải cách
tiền lương, giá cả thị trường, nó đã tác động rất lớn vào cuộc sống
của nhân dân nhất là trong khi lúc đó nền kinh tế còn gặp rất nhiều
khó khăn.
Do nhận thức chúng ta mang tính chủ quan duy ý chí, xa rời thực tiễn,
không tôn trọng quy luật khách quan nên đường lối, chính sách nhằm xây
dựng mô hình CNXH và các biện pháp, phương tiện để thực hiện đường
lối, chính sách này không có tác dụng cải tạo thực tiễn, làm cho thực tiễn

13
Phạm Phương Thảo KT15-17


DH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

kinh tế - xã hội của nước ta phát triển theo chiều hướng tiến lên mà ngược
lại còn kìm hãm sự phát triển đó.

CHƯƠNG III :
MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP KHẮC PHỤC
BỆNH CHỦ QUAN DUY Ý CHÍ
Đảng và nhà nước ta đã mắc phải những sai lầm chủ quan duy ý chí,
vi phạm quy luật khách quan dẫn đến những hậu quả khôn lường.Vì vậy,
hơn bao giờ hết, để tiến nhanh, tiến mạnh, tiến vững chắc, đưa nước ta
ngang tầm với các nước trong khu vực và quốc tế. Chúng ta cần thẳng
thắn nhìn nhận khuyết điểm, nghiêm túc kiểm điểm, đồng thời phải khắc
phục những hạn chế, yếu kém của mình để đổi mới đất nước trên tất cả
các lĩnh vực. Và việc đầu tiên chúng ta cần làm là khắc phục bệnh chủ
quan duy ý chí mà chúng ta đã từng mắc phải. Đây là nhiệm vụ cấp bách

nhanh và bền vững”, đồng thời phải khơi dậy trong nhân dân lòng yêu
nước, phát huy tài lực, ý chí của nhân dân, quyết tâm đưa nước ta ra khỏi
tình trạng đói nghèo, lạc hậu… trong điều kiện và đặc điểm của thời đại
ngày nay.
Nước ta đang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau, tác
động tổng hợp và diễn biến phức tạp trong thời gian sắp tới. Chúng ta vẫn
tồn tại nguy cơ tụt hậu về kinh tế, tình trạng suy thoài về chính trị, tư
tưởng, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ đảng viên biểu hiện ở
những tệ như quan liêu, tham nhũng, lãng phí…Đảng ta nhận định, trong
những năm tới, đất nước có nhiều cơ hội lớn để tiến lên. Vì vậy, đòi hỏi
bức bách toàn dân tộc phải tranh thủ cơ hội, vượt qua thử thách, tiếp tục
đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và đồng bộ, phát triển nhanh chóng và bền
vững. Muốn đạt được những điều này, Đảng ta phải khắc phục những sai
lầm khuyết điểm, khắc phục triệt để bệnh chủ quan duy ý chí, phải luôn
15
Phạm Phương Thảo KT15-17


DH Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội

xuất phát từ thực tiễn cách mạng và tôn trọng quy luật khách quan trong
mọi hoạt động từ lý luận đến thực tiễn.

TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Hồ Chí Minh toàn tập. tập 5, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia,
Hà Nội, 2000.
• Đảng Cộng sản Việt Nam: Cương lĩnh xây dựng đất nước trong
thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Nhà xuất bản Sự thật, Hà
Nội, 1991.
• Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc