Huongdanvn.com –Có hơn 1000 sáng kiến kinh nghiệm hay

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT NGUYỄN HỮU CẢNH
Mã số: ...............

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

XÂY DỰNG VÀ VẬN DỤNG GIÁO ÁN
CÁC LOẠI HÌNH HOẠT ĐỘNG NGOẠI
KHÓA TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
(Chương trình Lịch sử Việt Nam lớp 10 Ban cơ bản)

Người thực hiện: PHẠM THỊ HẠNH.
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục: ………...
- Phương pháp dạy học bộ môn: Lịch sử 
- Lĩnh vực khác: ....................................................... 

Có đính kèm: Các sản phẩm không thề hiện trong bản in SKKN
 Mô hình  Phần mềm  Phim ảnh  Hiện vật khác


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

Năm học: 2011-2012
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I.THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên : Phạm Thị Hạnh

XÂY DỰNG VÀ VẬN DỤNG GIÁO ÁN CÁC LOẠI HÌNH HOẠT ĐỘNG
NGOẠI KHÓA TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ (Chương trình lịch sử Việt Nam lớp
10 ban cơ bản)...............................................................................................................4
V. TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................50

Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 3


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

XÂY DỰNG VÀ VẬN DỤNG GIÁO ÁN CÁC LOẠI HÌNH
HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA TRONG DẠY HỌC
LỊCH SỬ (Chương trình lịch sử Việt Nam lớp 10 ban cơ bản)
I.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Trong chương trình dạy và học ở phổ thông thì môn lịch sử là một môn
học rất cần thiết trong quá trình giáo dục trí tuệ, lý tưởng chính trị, tình cảm,
đạo đức cho học sinh. Tuy nhiên theo quan điểm của nhiều người đây chỉ là
một môn xã hội có ít tiết dạy trong một tuần lại là một môn học phụ nên ít chú
trọng quan tâm.
Khoa học lịch sử là một môn khoa học đặc biệt vì cả người dạy và người
học đều không trực tiếp quan sát, trực tiếp được với sự kiện lịch sử. Các sự
kiện có khi cách đây quá xa khiến cho học sinh ở phổ thông thường cảm thấy
mơ hồ, khó hiểu dẫn đến chán nản không có hứng thú với môn lịch sử. Vì vậy

Trang 4


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

thông chưa đầu tư đúng mức để nâng cao chất lượng giảng dạy cho môn lịch
sử. Trong đó có việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa ở trường phổ thông.
Hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử có tác động tích cực đối với
việc giáo dục và phát triển tư duy học sinh khi học lịch sử, giúp cho học sinh
tiếp thu kiến thức dễ dàng và đặc biệt gây hứng thú trong môn học. Không
những thế, hoạt động ngooại khóa còn có tác dụng giáo dục cho học sinh ý
thức, trách nhiệm, ý thức lao động và tinh thần tập thể.
Tuy nhiên, trong các trường phổ thông hiện nay hoạt động ngoại khóa
còn chưa được chú trọng, đặc biệt là hoạt động ngoại khóa trong bộ môn lịch
sử. Việc tổ chức các giờ học ngoại khóa còn hạn chế và nếu tổ chức thì cũng
chưa đạt yêu cầu mà một giờ học ngoại khóa cần đạt được.
Trước tình hình như vậy, là một giáo viên tôi thấy cần thiết phải tìm ra
một giải pháp hữu ích nhằm giúp học sinh ở phổ thông ngày một yêu thích
môn lịch sử. Chính vì vậy, tôi quyết định thực hiện sử dụng những giờ học
ngoại khóa cũng như việc tổ chức hoạt động đó. nhằm nâng cao hiệu quả
trong dạy học lịch sử.
Chúng ta thấy rằng trong giờ học chính khóa giáo viên có rất nhiều tài
liệu, tư liệu và giáo án để tham khảo. Nhưng để tổ chức hoạt động ngoại
khóa, giáo viên phổ thông chưa có bất cứ một tài liệu, giáo án để hướng dẫn
tổ chức một buổi học ngoại khóa cụ thể. Chính vì thế, hầu hết giáo viên ở phổ
thông đều cảm thấy lúng túng trong tổ chức. Đó cũng là một trong những
nguyên nhân dẫn đến các hoạt động ngoại khóa ít được tổ chức và áp dụng
trong dạy học lịch sử.

bởi đối tượng mà học sinh tiếp xúc đều nằm trong quá khứ cách đây có khi cả
ngàn năm. Chính vì vậy để học sinh hình dung và hình thành những khái niệm
và tri thức lịch sử là rất khó. Nếu chỉ học trên lớp thầy giảng, trò ghi chép thì
chưa đủ, cần để học sinh nhìn thấy lịch sử, tiếp xúc với lịch sử như vậy học
sinh mới thấy được người thật, việc thật, mới hiểu lịch sử và yêu thích lịch sử.
Những việc này có thể làm được nếu giáo viên ở các trường THPT tổ chức
những buổi học ngoại khóa cho học sinh tìm hiểu lịch sử.
Trong nhiều năm qua, môn lịch sử đang là một môn học “nóng”. Môn
học này nóng không phải là do nó được nhiều học sinh yêu thích và theo học
mà nó nóng bởi kết quả thi đại học môn lịch sử trở thành một đề tài được
nhiều phương tiện thông tin khai thác và trở thành nỗi bức xúc của xã hội.
Kết quả thi tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2005,2006, 2007, 2008 rất
thấp, hơn 80% thậm chí hơn 90 % dưới trung bình, cùng với nhiều bài viết
ngô nghê, xuyên tạc lịch sử đã làm xôn xao dư luận. Những con số về kết quả
thi đại học trong những năm qua khiến chúng ta đau lòng.
Những con số về điểm thi dưới trung bình chưa phải là tất cả nhưng nó
phản ánh sự giảm sút chất lượng bộ môn đang ở mức báo động. Thực trạng
này dấy lên nỗi trăn trở không yên lòng của những nhà giáo dục và những
thầy cô tâm huyết với nghề. Tuy nhiên, thực trạng trên đã giúp chúng ta nhìn
thẳng vào sự thật, tìm ra căn nguyên của vấn đề để có hướng khắc phục.
Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 6


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

Không phải đã hết những học sinh yêu thích môn lịch sử, còn nhiều giáo viên

điều kiện (hoàn cảnh địa phương, nhà trường, lớp học, khả năng của giáo
viên và học sinh, yêu cầu chính trị của các trường hay địa phương). Vai trò
của nhà trường rất quan trọng, nhưng việc phát huy tính tích cực, năng lực
chủ động, sáng tạo của học sinh là điều không thể thiếu được.
Nội dung của hoạt động ngoại khóa lịch sử xuất phát từ mục tiêu đào tạo,
thông qua nội dung và phương pháp dạy học. Vì vậy hình thức tổ chức và
cách tiến hành cũng không tách khỏi nội dung và phương pháp dạy học lịch
Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 7


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

sử cũng như nó gắn liền với bài học nội khóa. Hoạt động ngoại khóa là một
hình thức tổ chức dạy học. Nó có tác dụng hỗ trợ bài nội khóa vì vậy khi lựa
chọn và tổ chức cần tuân thủ những nguyên tắc chủ yếu sau:
“Thứ nhất, nội dung công tác ngoại khóa phải nhằm vào việc thực hiện
mục tiêu đào tạo của cấp học. Thực hiện chức năng, nhiệm vụ của bộ môn
lịch sử ở từng trường phổ thông. Để thực hiện nguyên tắc này cần chú ý đến
đặc trưng của việc học tập lịch sử. Dựa trên cơ sở của các sự kiện chính trị cơ
bản, điển hình để tổ chức hoạt động ngoại khóa chứ không thể tùy tiện phạm
những biểu hiện sai lầm của việc vận dụng không đúng phương pháp lịch sử
và phương pháp logic.
Thứ hai, công tác ngoại khóa là một mặt, một bộ phận của việc học tập ở
trường phổ thông, vì vậy nó phải liên quan đến chương trình nội khóa, phù
hợp với đặc điểm lứa tuổi, trình độ học sinh mỗi lớp. Phải xây dựng chương
trình, kế hoạch tiến hành ngoại khóa với các hình thức thích hợp.


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

Cá nhân tự đọc là hình thức phổ biến thuận lợi, quan tọng nhất trong hình
thức đọc sách ngoại khóa. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh tự đọc (ghi
chép, nêu vấn đề và giải quyết vấn đề)
Đọc chung ở lớp những quyển sách hiếm, những đoạn hay để gây hứng
thú và bổ sung, củng cố kiến thức. Thường trên lớp chỉ giới thiệu nội dung
sách, thảo luận, tranh luận những vấn đề có liên quan.
2. Mục đích, yêu cầu.
Đọc sách góp phần rèn luyện cho học sinh kỹ năng, thói quen, hứng thú
và phương pháp làm việc với sách.
Trong công việc này, cần khắc phục những quan niệm không đúng,
thường có những học sinh thích đọc tiểu thuyết kiếm hiệp hơn là đọc những
tài liệu lịch sử, tài liệu gốc; bị thu hút vào những tình tiết ly kỳ, hấp dẫn mà
không chú ý đên những kiến thức khoa học.
3. Cách tiến hành.
Trước tiên, giáo viên giúp học sinh lập danh mục sách cần đọc trong mỗi
khóa trình, trong năm học. Trong danh mục, nên có phần phân loại những
loại sách cần thiết phải đọc và những loại sách đọc thêm nếu có thời gian.
Tiếp đó để khơi dậy tính tích cực hứng thú, sự hiếu kỳ và lòng ham hiểu
biết cái mới của học sinh, giáo viên tóm tắt sơ lược nội dung một số cuốn
sách. Trong cách giới thiệu, đặc biệt có hiệu quả là dẫn ra một vài chi tiết,
những đoạn nhỏ hấp dẫn để kích thích học sinh tiếp tục tìm đọc.
Trong chương trình lịch sử trung học phổ thông, có thể tìm đọc các loại
sách sau đây:
- Về lịch sử thế giới cổ trung đại: học sinh cần đọc các quyển: “Lịch sử
thế giới cổ đại” và “Lịch sử thế giới trung đại”, (Nhà xuất bản Giáo dục – Hà

- Trong chương trình lịch sử Việt Nam thời kỳ dựng nước đến nay có rất
nhiều loại sách, không chỉ phù hợp với các bài nội khóa, mà còn có thể dùng
ngoại khóa. Khi lựa chọn giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tập trung vào
các loại sau đây.
Thứ nhất, những tài liệu văn kiện Đảng, của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết
về lịch sử dân tộc.
Thứ hai, những sách nghiên cứu hoặc phổ biến khoa học về lịch sử dân
tộc, giới thiệu những nét chung về sự phát triển của dân tộc hay một số nét
tiêu biểu về thành tích xây dựng và bảo vệ Tổ quốc như các loại sách về
những cuộc khởi nghĩa (Lam Sơn, Tây Sơn…) các chiến thắng (Điện Biên
Phủ, Đại thắng mùa xuân 1975…), các anh hùng dân tộc: Phan Đình Giót, Bế
Văn Đàn, Nguyễn Viết Xuân, Võ Thị Sáu…
Thứ ba, các hồi ký, ký sự cách mạng. Đây là một loại sách phản ánh các
sự kiện lịch sử mà thanh thiếu niên rất yêu thích.
Thứ tư, các tác phẩm văn học có liên quan đến lịch sử dân tộc, bao gồm
thơ văn yêu nước, cách mạng, các tác phẩm văn học hiện thực qua các thời
kỳ, những truyện ký, tiểu thuyết lịch sử như: “Quận He khởi nghĩa”, “Lửa
rừng đêm”, “Núi rừng Yên Thế”, “Những vì sao đất nước”, “Nghìn năm văn
hiến”…Cần lưu ý học sinh về tính khoa học và việc hư cấu (không phải
xuyên tạc, bóp méo lịch sử) trong một số quyển sách này khác với loại tiểu
thuyết võ hiệp lịch sử không có cơ sở khoa học. Hiệu quả việc tổ chức đọc
sách trong hoạt động ngoại khóa là điều rất quan trọng, cần quan tâm.
Giáo viên có thể tổ chức gặp gỡ tác giả sách, những nhà nghiên cứu để họ
trình bày cảm nghĩ quá trình biên soạn của mình, giới thiệu những vấn đề
hay, lý thú trong nội dung cuốn sách. Trong buổi gặp gỡ học sinh có thể phát
biểu ý kiến, nêu thắc mắc, trao đổi. Đây là hình thức có tác dụng giáo dục và
gây hứng thú đọc sách cho học sinh, song khó tổ chức. Hình thức phổ biến
nhất là học sinh tổ chức các buổi sinh hoạt với sựu giúp đỡ, chỉ đạo của giáo
viên. Ở đây các em trình bày những hiểu biết của mình về tác giả, về sách,
phát biểu cảm nghĩ, kể lại nội dung tóm tắt hoặc trích đọc, dẫn những đoạn

trình bày trong
sách

Những thu
hoạch sau khi
đọc sách.

Đặc biệt giáo viên phải xây dựng cho học sinh nề nếp thói quen tránh tùy tiện
khi đọc sách ở nhà mà phải có chủ đích, có hiệu quả.
2.3 Kể chuyện lịch sử.
4. Khái niệm:
Kể chuyện là hình thức hoạt động ngoại khóa hấp dẫn, dễ làm và có
tác dụng giáo dục cao.
Có nhiều cách như kể lại nội dung một cuốn sách hay đã đọc, một câu
chuyện được tìm hiểu qua tài liệu, hay của chính người tham gia, chứng kiến
sự kiện tường thuật lại.
5. Yêu cầu:
Nội dung câu chuyện phải liên quan đến các sự kiện cơ bản trong bài
học, chính xác, tránh những chi tiết ly kỳ không có giá trị khoa học, không
phù hợp với yêu cầu học tập.
Kể chuyện phải làm cho người nghe xúc động, như được sống lại với sự
kiện ấy.
Kể chuyện khác với thông báo. Thông báo chỉ cung cấp cho người nghe
một số tri thức nhất định, ngắn gọn, khô khan, còn kể chuyện bao giờ cũng
phải có chủ đề và tình tiết. Ví như, khi thông báo về thời niên thiếu của Bác
Hồ, người ta chỉ nắm dược những nét chính (quê hương, gia đình, tên lúc bé).
Còn kể chuyện về thời niên thiếu của Bác với nhiều tình tiết sinh động nhằm
khôi phục bức tranh lịch sử quê hương Bác, gia đình và tuổi thơ của Bác…
Nội dung bài kể không chỉ có khối lượng sự kiện, tri thức được cung cấp,
mà còn bao gồm cả việc phân tích, nêu lên bản chất của sự vật, hiện tượng.

2.4 Nói chuyện lịch sử.
Nói chuyện lịch sử có nội dung cao hơn kể chuyện lịch sử. Kể chuyện
chủ yếu là từ cụ thể nâng lên trình độ tư duy khái quát, ngược lại nói chuyện
lịch sử chủ yếu là từ tư duy khái quát, được minh họa, dẫn chứng bằng những
sự kiện cụ thể theo một chủ đề nào đấy.
Nói chuyện lịch sử phải có chủ đề rõ ràng, chủ đề phải phù hợp với nội
dung chương trình nội khóa, với nhiệm vụ chính trị trước mắt. Vì vậy nói
chuyện lịch sử không thể tổ chức thường xuyên và ở bất cứ nơi nào như kể
chuyện lịch sử. Nó thường được tổ chức nhân ngày kỷ niệm một sự kiện lịch
sử quan trọng, một danh nhân, lãnh tụ cách mạng…, những đợt sinh hoạt
chính trị bồi dưỡng về văn hóa, nghiên cứu lịch sử địa phương. Người nói
chuyện phải là người am hiểu sâu sắc về nội dung trình bày. Do đó, người nói
chuyện thường là giáo viên, cán bộ nghiên cứu, cán bộ giảng dạy ở các
trường đại học, cán bộ làm công tác tuyên huấn.

Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 12


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

2.5 Trao đổi, thảo luận.
7. Định nghĩa:
Đây là hình thức ngoại khóa nhằm giúp học sinh bày tỏ ý kiến của mình
để củng cố kiến thứ khoa học, lòng tin khi đọc một cuốn sách, nghe kể
chuyện, nói chuyện lịch sử, hoặc suy nghĩ về một vấn đề lịch sử nào đó.
8. Yêu cầu:


Nguyễn Thị Côi, các hình thức dạy học lịch ở trường THCS, NXBGD năm 1999 trang 29.

Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 13


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

- Thứ nhất, những cuộc tham quan phục vụ trực tiếp nội dung bài học nội
khóa, có thể là bài giảng trong bảo tàng hoặc trên thực địa.
- Thứ hai, những cuộc tham quan có tính chất như một hoạt động ngoại
khóa.
Sự phân chia này chỉ có tính chất tương đối vì hai loại tham quan này
thường được tiến hành xen nhau. Bài dạy thực địa cũng có phần tham quan.
Các cuộc tham quan ngoại khóa đều nhằm mục đích củng cố, bổ sung kiến
thức đã học.
Tham quan lịch sử có thể tiến hành ở những địa điểm sau:
- Ở bảo tàng.
- Ở nơi xảy ra sự kiện lịch sử.
- Tại một di tích lịch sử.
- Một cuộc hành quân lần theo dấu vết người xưa.
Ở đây chúng tôi chỉ đi phân tích tham quan lịch sử có tính chất một hoạt
động ngoại khóa.
Trong tình hình hiện nay thì đây là hình thức đang được các trường
THPT sử dụng nhiều nhất. Hoạt động này có thể tổ chức vào đầu năm hoặc
nhân dịp kỷ niệm các ngày lễ như ngày thành lập quân đội nhân dân Việt

được trình bày.
♦ Giáo viên cần dự kiến thời gian cho buổi tham quan. Thông thường,
thời gian tham quan được giới hạn trong khoảng 2 - 3 giờ là phù hợp với sức
khỏe và trình độ, cũng như nhận thức của học sinh trung học phổ thông.
♦ Kết quả của buổi tham quan được đánh giá thông qua việc giáo viên
cho học sinh thảo luận hoặc viết các bài thu hoạch. Vì thế giáo viên cần đưa
ra những bài tập và yêu cầu cho học sinh hoàn thành.
Tổ chức tham quan học tập ở bảo tàng, di tích lịch sử.
Đối với hình thức này, nội dung chủ yếu là nhằm củng cố kiến thức đã
học hoặc nhằm chuẩn bị cho việc học bài mới. Ví dụ, giáo viên tổ chức cho
học sinh lớp 10 đi thăm quan Bảo tàng lịch sử Việt Nam trước hoặc sau khi
học chương I “Việt Nam từ thời Nguyên thuỷ đến thế kỷ X”. Đây là dịp để
giúp hoạ sinh có điều kiện trực tiếp quan sát, tìm hiểu các loại tài liệu, hiện
vật liên quan đến bài học, giúp các em cụ thể hoá kiến thức và tạo những biểu
tượng chân thực, chính xác. Do đó trong buổi tham quan, giáo viên cần tập
trung vào những loại hiện vật có liên quan đến chương trình bài đã học (hoặc
sẽ học). “Việc tạo cho học sinh những biểu tượng cụ thể, sống động về các sự
kiện trên sẽ góp phần khắc phục việc “hiện đại hóa” lịch sử”6
Buổi tham quan cũng phải tuân thủ những yêu cầu và quy định như hình
thức tham quan trên, những nội dung chủ yếu ở đây nhằm huớng vào chương
trình học, do vậy đồi hỏi giáo viên và và học sinh phải làm việc nhiều hơn về
mặt chuyên môn lịch sử, đi sâu tìm hiểu những hiện vật trưng bày theo mục
đích tham quan. Để đạt kết quả tốt, giáo viên nên kết hợp với cán bộ hướng
dẫn ở bảo tàng, di tích để việc trưng bày, bổ sung kiế thức phù hợp với yêu
cầu và trình độ nhận thức của học sinh; trên cơ sở đó, giáo viên gợi ý, dẫn dắt
học sinh nắm vững những vấn đề quan trọng.
Kết thúc buổi tham quan học tại bảo tàng, di tích lịch sử giáo viên cần
tiến hành kiểm tra, đánh giá nhận thức của học sinh. Nếu là buổi tham quan
học tập nhằm củng cố kiến thức đã học, giáo viên nên giao cho học sinh bài
tập dưới dạng câu hỏi khái quát, tổng hợp và cho các em trao đổi hoặc viết

trường hợp trên giáo viên đều rất quan trọng.
- Trong phương pháp tiến hành, giáo viên cần phát huy tính chủ động,
tích cực, sáng tạo, trí thông minh để gây hứng thú học tập cho học sinh.
- Để tổ chức tốt quá trình tham quan, giáo viên cần tránh những việc làm
có tính hình thức, chỉ xem lướt qua mà không chú ý quan sát, tìm hiểu những
điều cần thiết. Mỗi buổi tham quan đều có kế hoạch chủ đề nhất định. Vì vậy
sau khi quan sát về bảo tàng hay nơi diễn ra sự kiện lịch sử, cần tập trung vào
một số vấn đề vào nhu cầu bài học. Sau buổi tham quan cần tổ chức một buổi
thảo luận những vấn đề có liên quan đến nội dung bài học hoặc mục đích đã
đề ra…
2.7 Dạ hội lịch sử.
13. Khái quát:
“Dạ hội lịch sử là một hoạt động ngoại khoá có tính chất tổng hợp, thu
hút tất cả các học sinh trong lớp và ngoài trường tham dự”7.
Lực lượng tham gia dạ hội lịch sử thường gồm hai nhóm: một số ít học
sinh tham gia biểu diễn và đông đảo học sinh khác là khán giả. Đối với cả hai
nhóm, dạ hội lịch sử có tác dụng củng cố, làm sâu sắc, phong phú thêm
những tri thức khoa học và nghệ thuật, khơi dậy những xúc cảm làm cơ sở để
giáo dục tình cảm, bồi dưỡng óc thẩm mỹ, gây hứng thú học tập trong bộ
môn trong học sinh…
Chủ đề dạ hội lịch sử rất phong phú:
- Chủ đề về lịch sử địa phương là một nội dung khá hấp dẫn trong dạ hội
lịch sử, như: “Quê hương – quá khứ và hiện tại”, “Những anh hùng chiến sĩ
quê ta”, “Thiếu niên quê ta”…
- Chủ đề lịch sử dân tộc (hoặc kết hợp lịch sử dân tộc với lịch sử địa
phương), như: “Văn hoá Hùng Vương”, “Bác Hồ với thanh thiếu nhiên quê
ta”, “Điện Biên Phủ chấn động địa cầu”…
7

Nguyễn Thị Côi, các hình thức dạy học lịch ở trường THCS, sdd, trang 33.

cảnh lịch sử nhằm gây hứng thú cho người tham dự, làm sao cho họ cảm thấy
như mình đang sống hoặc được tham gia, chứng kiến sự kiện đã xảy ra. Triển
lãm gồm tranh ảnh, áp phích minh hoạ, sách báo, các hiện vật hay mô hình
phục chế… được trưng bày ở một góc hội trường hay trên đường vào hội
trường hoặc hai bên sân khấu.
Ý nghĩa của buổi dạ hội sẽ tăng lên nhiều nếu trong buổi dạ hội có sự
tham dự của “nhân chứng” xảy ra sự kiện, những anh hùng chiến sĩ cách
mạng, người thân trong gia đình nhân vật lịch sử.
15. phương pháp tiến hành:
Để tiến hành dạ hội lịch sử, giáo viên phải thực hiện các công việc sau:
- Trên cơ sở chủ đề đã chọn, giáo viên cần xây dựng kế hoạch dạ hội. Kế
hoạch dạ hội cần dựa vào kế hoạch chung và điều kiện của nhà trường, và
năng lực của học sinh, và yêu cầu chính trị của địa phương…
- Trong kế hoạch, giáo viên phải chỉ rõ thời gian, địa điểm tiến hành, nội
dung dạ hội, thành phần tham gia, khách mời, những tranh ảnh, hiện vật cần
triển lãm…trong đó quan trọng nhất là nội dung chương trình.

Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 17


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

- Nội dung chủ yếu của dạ hội lich sử là hoạt động văn nghệ, trò chơi và
múa hát tập thể. Song việc tổ chức của giáo viên cần linh hoạt, đa dạng tuỳ
vào chủ đề, điều kiện của nhà trường và học sinh.
- Trên cơ sở nội dung chương trình, giáo viên phân công học sinh chuẩn

cầu giảng dạy và nhu cầu giáo dục ở nhà trường phổ thông, điều quan trọng
đối với giáo viên là phải có phương pháp nghiên cứu đúng, khoa học và làm
tốt những công tác tổ chức nghiên cứu.
8

Lịch sử địa phương, Trương Hữu Quýnh- PhanNgọc Liên, NXBGD, 1989

Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 18


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

17.Xác định mục đích của công việc.
Muốn xác định đúng mục đích, chúng ta cần căn cứ vào mục tiêu,
phương thức đào tạo của nhà trường, nguyên lý giáo dục của Đảng và yêu
cầu, nội dung của chủ đề nghiên cứu. Vấn đề cơ bản, mục đích tìm hiểu lịch
sử địa phương phải thể hiện được tác dụng đối với học tập rèn luyện trong
thực tế cho học sinh và phục mục tiêu kinh tế - xã hội của địa phương.
Công tác chuẩn bị bao gồm việc thành lập ban chỉ đạo điều hành công
việc, tổ chức các nhóm, xác định địa phương đến nghiên cứu và chuẩn bị về
mặt tư tưởng chuyên môn cho học sinh.
Triển khai công việc tại địa phương.
- Trước hết, phải nghe báo cáo của địa phương để giúp họ sinh hiểu rõ
tình hình các mặt và biết cách ứng xử đúng đắn trước các mối quan hệ phức
tạp trong quá trình sưu tầm tài liệu, tiếp xúc với nhân dân. Ở đây học sinh
nghe hai báo cáo: báo cáo chung và báo cáo của những người am hiểu sâu sắc

Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

+ Tài liệu ngôn ngữ học là một trong những nguồn tư liệu không thể thiếu
được đối với việc nghiên cứu lịch sử dân tộ nói chung và lịch sử địa phương
nói riêng. Hai loại tài liệu này phổ biến nhất là phương ngôn và địa danh. Địa
danh xác định địa điểm và nguồn gốc xuất hiện các nguồn cư dân,sự phát
triển địa bàn cư trú có liên quan đến nghề nghiệp của cư dân, đến quan hệ
giai cấp, chế độ xã hội, sở hữu ruộng đất thời phong kiến ở từng địa
phương... Còn phương ngôn là tiếng nói của cư dân một địa phương, nằm
trong tiếng nói chung của dân tộc nhưng có sắc thái riêng do điều kiện lịch sử
tạo lên. Dựa vào phương ngôn chúng ta có thể làm sáng tỏ gốc của những
người nói phương ngôn đó, thời gian họ đền địa phương, ảnh hưởng của họ
đến nhóm người xung quanh…
+ Tài liệu truyền miệng là nguồn tư liệu vô cùng phong phú, như truyện
cổ tích, ca dao, tục ngữ, hò vè, truyện kể của các cụ già, của các cán bộ cách
mạng. Loại tài liệu này có tác dụng rất lớn trong việc nghiên cứu, biên soạn
giảng dạy lịch sử địa phương. Song sử liệu truyền miệng nhiều nhược điểm,
thường thiếu chính xác, khoa học, vì vậy khi sử dụng cần chọn lọc kỹ càng.
- Tổ chức, vận động nhân dân tham gia trong quá trình sưu tầm tài liệu.
ban chỉ đạo cần tranh thủ sự giúp đỡ của cơ quan Đảng, chính quyền, các tổ
chức văn hóa, đoàn thể quần chúng địa phương. Để từ đó thâm nhập vào
quần chúng, vận động quần chúng tham gia cung cấp tài liệu. Giáo viên có
thể tổ chức cho học sinh tham gia một số hoạt động công ích ở địa phương
như: giúp đỡ những gia đình thương binh, liệt sĩ, người già cô đơn, chăm sóc
nghĩa trang liệt sĩ.
Mỗi nguồn tài liệu lịch sử địa phương đều có vị trí, ý nghĩa nhất định.
Học sinh sưu tầm, sắp xếp, song giáo viên lịch sử là người xử lý, đối chiếu và
xác minh để lựa họn phần xác thực nhất. Vì vậy đòi hỏi giáo viên phải có

trên có thể sử dụng một hình thức nữa mang lại tính khả quan cao như trò
chơi lịch sử. Đây là hình thức ngoại khóa gọn nhẹ, dễ tổ chức mà hấp dẫn
học sinh. Đây không chỉ là một việc giải trí, mà đòi hỏi người tham dự phải
phát huy năng lực tư duy, trí thông minh để giải quyết các vấn đề đặt ra. Nếu
trò chơi không đòi hỏi sự nỗ lực, không đòi hỏi sự hoạt động tích cực của tư
duy thì trò chơi đó chưa đạt yêu cầu.
Ở đây cần phân biệt trò chơi lịch sử với việc thi tìm hiểu lịch sử. Trò chơi
lịch sử không đòi hỏi học sinh phải hiểu biết sâu rộng, chuẩn bị lâu và kỹ, mà
phải dựa vào vốn hiểu biết sẵn có của người tham dự, sự thông minh nhanh
trí và tiến hành dưới các hình thức vui chơi. Hình thức này phải phù hợp với
sự sôi nổi của tuổi trẻ và có ý nghĩa giáo dục.
20.Yêu cầu:
- Trò chơi phải có mục đích giáo dục rõ rệt, có nội dung phong phú, với
nhiều hình thức thích hợp phát huy được sự ham hiểu biết, giàu trí tưởng
tượng, biết suy luận, nhanh trí, khéo tay, sôi nổi nhưng không ồn ào, tư duy
sâu sắc nhưng không quá trầm lặng…
- Trò chơi phải thu hút đông đảo học sinh tham gia.
- Trong trò chơi, người làm chủ là học sinh, song giáo viên có vai trò rất
quan trọng; vừa là người hướng dẫn, tổ chức trò chơi, vừa là người tham gia
khéo léo dẫn dắt các em đạt kết quả tốt.
Có nhiều loại trò chơi lịch sử: “thi đố kiến thức về lịch sử”, “ô chữ”, “ô
số”, “súc sắc”, “lập niên biểu”, “trò chơi mật mã”.
Tóm lại, những hình thức trong hoạt động ngoại khóa rất đa dạng. Giáo
viên trong quá trình giảng dạy có thể tùy vào đặc trưng từng bài, từng giai
đoạn để chọn những hình thức phù hợp. Điều này rất quan trọng nó liên quan
đến sự thành công hay thất bại trong hoạt động ngoại khóa bởi nếu như hình
thức không phù hợp thì khi áp dụng vào một buổi ngoại khóa sẽ không tránh
khỏi những sai sót. Không những không gây hứng thú được cho học sinh mà
còn khiến cho bài học ngoại khóa khô khan, chán nản…
Sáng kiến kinh nghiệm

trình hình thành và phát triển của nhà nước phong kiến Việt Nam sau
khi thoát khỏi phong kiến phương Bắc đô hộ.
2. Về tư tưởng, tình cảm.
- Giáo dục lòng yêu quê hương, đất nước, tự hào về lịch sử lâu đời
của dân tộc ta, ý thức được vị trí của lao động và trách nhiệm với lao
động xây dựng quê hương đất nước.
- Giáo dục tinh thần đấu tranh bền bỉ chống đồng hóa giành độc lập
dân tộc của nhân dân ta.
- Bồi dưỡng ý thức độc lập dân tộc, bảo vệ sự thống nhất nước nhà,
niềm tự hào dân tộc và ý thức học tập, lao động sang tạo trong xây
dựng đất nước và tôn trọng những thành tựu quý giá của nền văn hóa
Việt Nam.
3. Về kỹ năng.
-Rèn luyện kỹ năng tổ chức, quản lý và hoạt động nhóm cho học sinh.

Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 22


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

-Rèn luyện khả năng nghe, ghi chép, phân tích và so sánh các hiện
vật…
-Nâng cao khả năng liên hệ kiến thức đã học trong sách vở với thực
tế.
II. Nội dung của buổi ngoại khóa.
- Khắc sâu lại những kiến thức đã học về lịch sử Việt Nam thời kỳ

khóa. Trong đó, cần ôn kỹ lại những kiến thức đã học cụ thể là kiến
thức trong phần lịch sử Việt Nam từ nguyên thủy đến thế kỷ IX. Và yêu
cầu học sinh đọc trước về quá trình hình thành, phát triển của nhà nước
Sáng kiến kinh nghiệm

Trang 23


Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

GVTH: Phạm Thị Hạnh

phong kiến Việt Nam. Trong đó cần tìm hiểu trước về những triều đại
trong lịch sử Việt Nam từ Ngô, Đinh – Tiền Lê, Lý, Trần – Hồ, Lê –
Mạc, Trịnh – Nguyễn, Tây Sơn, Nguyễn.
4. Về khâu tổ chức: Giáo viên cần chuẩn bị tốt thì buổi ngoại khóa
mới diễn ra tốt đẹp. Trước khi đi giáo viên cần gặp lớp phổ biến về
những nội quy bắt buộc của buổi ngoại khóa để học sinh hiểu rõ.
Sau đó giáo viên chia lớp thành các nhóm khác nhau. Mỗi nhóm có
một nhóm trưởng và các nhóm sẽ tự quản lý lẫn nhau trong suốt thời
gian diễn ra buổi thăm quan. Khi đó giáo viên chỉ quản lý lớp thông
qua lớp trưởng và các nhóm trưởng.
5. Về kiến thức, nội dung:
Đây là khâu rất quan trọng nó quyết định thành công của buổi ngoại
khóa. Trong buổi ngoại khóa đó học sinh thu được những gì là phụ
thuộc phần lớn vào giáo viên tổ chức buổi ngoại khóa đó.
Trong các buổi buổi ngoại khóa thăm quan bảo tang, giáo viên
thường nhờ hướng dẫn viên của bảo tàng thuyết trình cho học sinh về
những hiện vật trong bảo tàng. Chính điều này đã khiến cho những buổi
ngoại khóa tổ chức không mấy thành công. Những hướng dẫn viên

học, từ lòng sông, lòng suối, trong nhà dân, trên đường phố…mà còn
có cả hiện vật lấy từ đáy biển sâu.
- Những hiện vật trong bảo tàng thể hiện được sức sáng tạo vĩ đại
của những thế hệ tiền nhân cũng như tiềm năng dồi dào của các sản
phẩm văn hóa từ xa xưa.
Bảo tàng chia làm rất nhiều khu vực thăm quan, tuy nhiên đoàn thăm
quan chỉ tập trung vào những gian trưng bày sau:
1. Thời tiền sử.
2. Thời sơ sử - Hùng vương dựng nước.
3. Thời Bắc thuộc, đấu tranh giành lại độc lập.
4. Thời Ngô, Đinh, Tiền Lê, Lý.
5. Thời Trần – Hồ.
6. Văn hóa Chăm pa.
7. Thời Lê sơ – Mạc, Lê – Trịnh và tiền Nguyễn.
8. Thời Tây Sơn.
9. Thời Nguyễn.
B. Tiến hành thăm quan qua những gian trưng bày có nội dung
sau:
1. Thời tiền sử.
- Trưng bày những mô hình, hiện vật, bản đồ một số di tích thời đã
cũ đá mới ở Việt Nam.
- Giáo viên giới thiệu cho học sinh Việt Nam là nơi xuất hiện con
người từ rất sớm. Ngày nay còn tìm thấy những dấu tích của con người
thời nguyên thủy ở Núi Đọ (Thanh Hóa), hang Lạng Nắc (Lạng Sơn),
hang Hùm (Yên Bái), Khe Tong (Quảng Bình), Cồn Sò Điệp (Thanh
Hóa), Núi Voi (Thanh Hóa)…Giáo viên kết hợp chỉ trên bản đồ và hình
ảnh để học sinh hình dung.
PV: Giáo viên yêu cầu học sinh nhớ lại bài học và cho biết tại sao
người nguyên thủy lại cư trú trong những mái đá? Công cụ sản xuất của họ
là gì?