Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu thường đề cập tới với sự thay
đổi bất thường của khí hậu, được gọi chung bằng hiện tượng nóng lên toàn cầu.
Nguyên nhân chính làm biến đổi khí hậu trên Trái đất là do sự gia tăng các hoạt
động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp
thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất
liền khác.
Theo Báo cáo Phát triển Con người 2007 – 2008 của UNDP, với kịch bản
nước biển dâng, đến năm 2100, nhiệt độ tăng trung bình 3-4 độ C sẽ có khoảng 22
triệu người Việt Nam bị ảnh hưởng. Đặc biệt, vùng Đồng bằng sông Cửu Long sẽ
bị ngập úng hoàn toàn, khiến năng suất nông nghiệp giảm 20%. Bão lụt, ngập úng
cũng gia tăng. Bệnh tật, nhất là sốt xuất huyết, sốt rét phát triển mạnh khiến sức
khỏe của người dân bị ảnh hưởng.
Việt Nam đang chịu ảnh hưởng từ nhiều mặt của Biến đổi khí hậu (BĐKH),
thiên tai, bão lụt, hạn hán diễn ra dồn dập hơn trước. Điều này là hiển nhiên và
không thể chối bỏ. Trước tình hình này, các lĩnh vực, ngành, địa phương đã triển
khai các hoạt động nghiên cứu, đánh giá tình hình, diễn biến và tác động của
BĐKH đến tài nguyên, môi trường, sự phát triển kinh tế - xã hội, đề xuất và bước
đầu thực hiện các giải pháp ứng phó, và về lâu dài tích hợp mục tiêu ứng phó
BĐKH vào trong các hoạt động thường xuyên của mình.
Với vai trò là một giáo viên giảng dạy địa lý ở trường THCS, có nhiệm vụ
đào tạo ra những công dân hữu dụng, có ích cho đất nước, tôi thấy rằng việc lồng
ghép, tích hợp nội dung biến đổi khí hậu vào chương trình giảng dạy ở một số môn
học nhất là môn Địa lý ở trường THCS là hoàn toàn phù hợp và cần thiết nhằm
trang bị cho các em những kiến thức tốt nhất về BĐKH, đồng thời các em cũng
Người thực hiện
1


2


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

II. PHÂN NỘI DUNG.
1. Chương 1: Tổng quan.
1.1/ Cơ sở lý luận.
Biến đổi khí hậu là nguy cơ lớn làm giảm
năng suất nông nghiệp, gia tăng tình trạng
thiếu nước, gia tăng các hiện tượng cực đoan
của thời tiết, phá vỡ tình trạng cân bằng của
các hệ sinh thái và làm gia tăng bệnh tật. Theo
dự báo, trong thế kỷ 21, nhiệt độ thế giới có
thể tăng thêm 50C, trong khi ngưỡng biến đổi
khí hậu nguy hiểm là tăng thêm 2 0C. Nếu vượt
qua ngưỡng này, các thảm họa sinh thái sẽ xảy
ra và cuộc sống con người bị đe dọa nghiêm
trọng.
Biến đổi khí hậu đang đe doạ trực tiếp đến Việt Nam. Theo nghiên cứu của
Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), TP Hồ Chí Minh nằm trong danh
sách 10 thành phố bị đe doạ nhiều nhất bởi biến đổi khí hậu (bao gồm Calcutta và
Bombay của Ấn Độ, Dacca của Bangladesh, Thượng Hải, Quảng Châu của Trung
Quốc, TPHCM của Việt Nam, Bangkok của Thái Lan và Yangon của Myanmar).
Theo dự báo, nếu nhiệt độ trên Trái Đất tăng thêm 20C, thì sẽ có 22 triệu người ở
VN mất nhà và 45% diện tích đất nông nghiệp ở vùng đồng bằng sông Cửu Long
sẽ ngập trong nước biển. Các hiện tượng như: lượng mưa thất thường và luôn biến
đổi, nhiệt độ tăng cao hơn, tình hình thời tiến khốc liệt hơn, tần suất và cường độ
của những đợt bão lũ, triều cường tăng đột biến, các dịch bệnh xuất hiện và lan
tràn.... trong những năm gần đây đều có liên quan nhiều đến việc biến đổi khí hậu.

chịu hậu quả của BĐKH.
Qua việc rà soát chương trình và sách giáo khoa Địa lí từ lớp 6 đến lớp 9,
nhiều bài có khả năng giáo dục ứng phó với BĐKH. Tuy nhiên, việc giáo dục ứng
Người thực hiện
4


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

phó với BĐKH thông qua các bài này hầu hết được thể hiện ở mức độ liên hệ. Đây
là vấn đề hết sức khó khăn cho giáo viên. Vì lúc này, giáo viên phải biết tìm kiếm
và lựa chọn thông tin về BĐKH một cách hợp lí để làm sao khi lồng ghép không
gây quá tải cho bài học, không biến bài học địa lí thành bài giáo dục ứng phó với
BĐKH.
1.2/ Cơ sở thực tiễn.
Trong các nội dung tích hợp giáo dục: bảo vệ môi trường và sử dụng tiết
kiệm, hiệu quả năng lượng cũng đã chứa đựng nội dung giáo dục ứng phó với
BĐKH. Tuy nhiên những hoạt động trên chưa nhấn mạnh được tính cấp bách của
vấn đề BĐKH trong bối cảnh hiện nay. Vì vậy, rất cần tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa
việc triển khai đưa các nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH vào các cấp bậc học
nói chung và bộ môn Địa lí nói riêng. Tuy nhiên, bước đầu không tránh khỏi sự
lúng túng, bỏ sót quy trình, nội dung tích hợp trong quá trình giảng dạy.
Học sinh còn thờ ơ, dửng dưng, đứng ngoài cuộc, chưa thấy được vai trờ của
mỗi cá nhân trong việc góp phần giảm nhẹ thiên tai, ứng phó với biến đổi khí hậu.
Vì vậy, cần phải lồng ghép, tích hợp để học sinh có những hiểu biết và nhận thức
về biến đổi khí hậu trên toàn cầu và những giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu.
Từ đó, các em có những hành động thích hợp tham gia vào các hoạt động về ứng
phó với biến đổi khí hậu nói riêng và với thiên tai nói chung.
Có thể nói, thế hệ trẻ hôm nay sẽ là những người phải đương đầu trực tiếp
với những tác động ghê gớm của BĐKH. Vì thế việc giáo dục cho học sinh nhận

Ở Việt Nam, tốc độ dâng lên của mực nước biển khoảng 3mm/năm (giai đoạn
1993 - 2008) tương đương với tốc độ dâng lên của mực nước biển trong các đại
dương thế giới. Dự báo đến cuối thế kỷ 21 mực nước biển có thể dâng lên 75cm so
với thời kỳ 1980 - 1999.
- Sự thay đổi thành phần và chất lượng khí quyển có hại cho môi trường
sống của con người và các sinh vật trên Trái Đất.

Người thực hiện
6


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

- Có sự xuất hiện của nhiều thiên tai bất thường, trái quy luật, mức độ lớn
như bão, mưa lớn, hạn hán gây nên những tổn thất to lớn về người và tài sản.
2.1.3/ Đặc điểm của BĐKH:
- Diễn ra chậm, từ từ, khó phát hiện, khó đảo ngược;
- Diễn ra trên phạm vi toàn cầu, có ảnh hưởng tới tất cả các lĩnh vực có liên
quan đến sự sống và hoạt động của con người;
- Cường độ ngày một tăng và hậu quả khó lường trước;
- Là nguy cơ lớn nhất của con người phải đối mặt với tự nhiên trong lịch sử
phát triển của mình.
2.1.4/ Nguyên nhân của BĐKH:
BĐKH là do nồng độ của khí hiệu ứng nhà kính tăng lên trong khí quyển ở
mức độ cao, làm cho Trái Đất ấm lên, nhiệt độ bề mặt Trái Đất nóng lên. Nhiệt độ
trái đất nóng lên tạo ra các biến đổi đối với các vấn đề thời tiết hiện nay. Theo báo
cáo mới nhất của Liên Hiệp Quốc, nguyên nhân của hiện tượng BĐKH 90% do con
người gây ra, 10% là do tự nhiên.
- Các nguyên nhân do con người gây nên:
+ Sự tác động tiêu cực của con người vào các thành phần tự nhiên làm thay

Sự nóng lên của Trái Đất
- Nhiệt độ tăng có ảnh hưởng trực tiếp đến các hệ sinh thái tự nhiên, làm suy
giảm đa dạng sinh học, làm ảnh hưởng tới năng suất, chất lượng sản phẩm vật nuôi,
cây trồng.
- Sự thay đổi và chuyển dịch của các đới khí hậu, đới thảm thực vật tự nhiên
dẫn tới nguy cơ đe dọa sự sống của các loài sinh vật.
- Nhiệt độ tăng dần dẫn đến sự thay đổi các yếu tố thời tiết khác, phá hoại
mùa màng, có ảnh hưởng trực tiếp tới các ngành năng lượng, xây dựng, giao thông
vận tải, công nghiệp, du lịch...
Tác động của nước biển dâng

Người thực hiện
8


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

- Làm tăng diện tích ngập lụt có ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông
nghiệp, các đô thị, các công trình xây dựng giao thông vận tải cũng như nơi cư trú
của con người; đặc biệt ở các vùng đồng bằng ven biển.
- Làm tăng độ nhiễm mặn của nguồn nước, làm thay đổi các hệ sinh thái tự
nhiên, hệ sinh thái nông nghiệp.
Làm tăng cường các thiên tai
- Bão, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán xảy ra bất thường trái quy luật, có sức tàn phá
lớn.
- Xuất hiện các đợt nóng, lạnh quá mức, bất thường gây tổn hại đến sức khỏe
con người, gia súc và mùa màng.
- Tình trạng hoang mạc hóa có xu hướng gia tăng.
Tác động giữa BĐKH và suy giảm tài nguyên tự nhiên, KT-XH


Suy giảm phát
triển kinh tế


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

2.1.6/ Địa chỉ tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với BĐKH trong môn địa lý
7
1

Bài 7. MT nhiệt đới BĐKH là tăng tính thất thường của Liên hệ.
gió mùa
khí hậu ở MT nhiệt đới gió mùa (liên
hệ với Việt Nam).
1. Khí hậu

2

Bài 9. Hoạt động sản − Sản xuất nông nghiệp ở đới nóng Liên hệ.
xuất nông nghiệp ở đới ngày càng trở nên khó khăn khi thời
tiết và khí hậu ngày càng thất thường
nóng
(gia tăng lũ lụt, hạn hán).
1. Đặc điểm sản xuất
− Có biện pháp canh tác hợp lí và ứng
nông nghiệp
phó với những thiên tai để mang lại
hiệu quả trong sản xuất.

3

Bài 16. Đô thị hoá ở Sự phát triển nhanh các đô thị lớn đã Liên hệ.
đới ôn hoà
làm nảy sinh nhiều vấn đề MT, như
2. Các vấn đề đô thị tăng lượng khí thải từ các phương tiện
giao thông, rác thải, khí thải trong sinh
hoá
hoạt và sản xuất.
Hiện tượng khói bụi tạo thành lớp
sương mù bao phủ bầu trời diễn ra khá
phổ biến ở các đô thị đới ôn hoà.

Người thực hiện
10


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

7

Bài 17. Ô nhiễm MT ở − Biết được nguyên nhân ô nhiễm Bộ phận.
đới ôn hoà
không khí ở đới ôn hoà.
1. Ô nhiễm không khí

− Nguyên nhân và hậu quả (mưa axit,
hiệu ứng nhà kính, thủng tầng ôdôn) ô
nhiễm không khí ở đới ôn hoà.
− Quan sát tranh ảnh và nhận xét về
các hoạt động sản xuất, MT ở đới ôn
hoà.

1. Đặc điểm của MT

− Các hoang mạc ngày càng mở rộng
một phần cũng là do BĐKH.

− Hậu quả của việc thu hẹp diện tích
băng (nước biển dâng…).
11

Bài 22. Hoạt động Đới lạnh có nguồn tài nguyên khoáng Liên hệ.
kinh tế của con người sản phong phú. Ngày nay, với sự tiến
ở đới lạnh
bộ của khoa học kĩ thuật, con người
2. Việc nghiên cứu và đang nghiên cứu để khai thác tài
nguyên ở đới lạnh. Việc khai thác tài
khai thác MT
nguyên (khoáng sản) ở đới lạnh cần
hợp lí, tránh ô nhiễm MT.

12

Bài 29. Dân cư, xã hội Bùng nổ dân số ở châu Phi gây sức ép Liên hệ.
châu Phi
lớn tới nhiều vấn đề, trong đó có MT.
2. Bùng bổ dân số và
xung đột tộc người ở
châu Phi

13


khai thác (xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt,
phốt phát).
1. Khu vực Bắc Phi
2. Khu vực Trung Phi
3. Khu vực Nam Phi

− Trung Phi : Kinh tế chủ yếu dựa vào
trồng trọt và chăn nuôi theo lối cổ
truyền. Hạn hán kéo dài, nạn đói
thường xuyên xảy ra.
− Cộng hoà Nam Phi phát triển nhất
khu vực Nam Phi. Các ngành công
nghiệp khai khoáng, luyện kim, cơ
khí, hoá chất... rất phát triển ở quốc
gia này. Đây cũng là những ngành gây
ô nhiễm MT.

16

Bài 39. Kinh tế Bắc − Các nước Bắc Mĩ có nền công Liên hệ.
Mĩ (tiếp theo)
nghiệp rất phát triển.
2. Công nghiệp chiếm − Các nước Bắc Mĩ, nhất là Hoa Kì,
vị trí hàng đầu thế giới đã phát thải một lượng khí thải rất lớn
vào MT.
− Việc cắt giảm khí thải sẽ góp phần
giảm BĐKH.

17


− Ngày nay, dưới tác động của hiệu
ứng nhà kính, khí hậu Trái Đất đang
nóng lên, lớp băng ở Nam Cực ngày
càng tan chảy nhiều hơn.
− Hậu quả của băng tan (nước biển
dâng...).

20

Bài 48. Thiên nhiên Bão nhiệt đới cùng với nạn ô nhiễm Liên hệ.
biển và mực nước biển dâng cao do
châu Đại Dương
Trái Đất nóng lên đang đe dọa cuộc
2. Khí hậu, thực vật và sống của dân cư trên nhiều đảo thuộc
động vật
châu Đại Dương.

21

Bài 57. Khu vực Tây − Tây và Trung Âu là khu vực tập Liên hệ.
trung nhiều cường quốc công nghiệp
và Trung Âu
của thế giới.
2. Kinh tế
− Đây là một trong những khu vực phát
thải nhiều khí thải vào MT nhất.
− Việc cắt giảm khí thải vào MT ở
khu vực này sẽ góp phần giảm BĐKH.

22

tiện phù hợp, trước hết quan tâm sử dụng:
+ Các phương tiện dạy học có hiệu quả cao để tăng cường tính trực quan và
hứng thú học tập của HS, phát huy sự chủ động, tích cực cũng như năng lực tư duy
của người học (như sử dụng các thí nghiệm, mô hình, tranh ảnh, video clip,...).
+ Các phương pháp dạy học tích cực: hoạt động nhóm/cá nhân/chia sẻ cặp
đôi, trực quan, vấn đáp - đàm thoại gợi mở, khi cần mở rộng nâng cao có thể sử
dụng phương pháp thuyết trình ...
Bước 4: Xây dựng tiến trình dạy học cụ thể theo các phần, các mục của bài
học. Đặc biệt cần chú ý:
Khâu thiết kế các câu hỏi: sao cho lô gic, hợp lí, câu hỏi tích cần phù hợp với
nội dung bài dạy, không nên đi quá xa nội dung bài dạy; Cần sử dụng câu hỏi gắn
với thực tiễn, đặc biệt là thực tế địa phương để học sinh vừa nhận thức đầy đủ về
BĐKH và biết đưa ra những hành động phù hợp để có thể tham gia giải quyết
những vấn đề cụ thể do BĐKH gây ra.
Khi xây dựng câu hỏi, cần có đáp án, mục đích để nội dung tích hợp không
xa rời nội dung bài dạy nếu học sinh không có phương án trả lời sát với nội dung
bài học.
Suy nghĩ, lựa chọn để đưa các phương tiện dạy học, đồ dùng trực quan (tranh
ảnh, lược đồ ...) vào các phần các mục của bài dạy hợp lí, đúng lúc, đúng chỗ, tránh
ôm đồm, tham lam gây quá tải cho tiết học. Cần sử dụng khai thác triệt để nhằm
tăng cường tính giáo dục cho học sinh.
Người thực hiện
14


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

2.2/ Một số phương pháp dạy học tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với
BĐKH trong môn Địa lí 7
Phương pháp dạy học hiện nay rất đa dạng. Đối với bộ môn Địa lí, việc dạy học

bản đồ có thể được sử dụng để giáo dục BĐKH là bản đồ khí hậu, bản đồ rừng, bản
đồ khoáng sản, bản đồ địa lí tự nhiên,...
Việc hướng dẫn HS khai thác kiến thức từ các bản đồ cũng rất có khả năng để
giáo dục BĐKH. Ngoài các bước như :
− Cho HS đọc tên bản đồ để biết đối tượng, hiện tượng địa lí được thể hiện trên
bản đồ ;
− Đọc bảng chú giải của bản đồ để biết các đối tượng, hiện tượng địa lí được thể
hiện trên bản đồ như thế nào (loại kí hiệu nào) ;
− Xác định vị trí của đối tượng dựa vào các kí hiệu ;
− Tìm ra một số đặc điểm của đối tượng địa lí được thể hiện trên bản đồ dựa vào
kí hiệu bản đồ ;
− Dựa vào bản đồ để xác lập các mối liên hệ giữa các đối tượng và hiện tượng
địa lí ; ...
Chúng ta cần chú ý tới việc: Vận dụng kiến thức địa lí để nhận xét, giải thích,
liên hệ các hiện tượng địa lí có liên quan tới vấn đề BĐKH.
Ví dụ, khi dạy bài 30: Kinh tế châu Phi

Giáo viên yêu cầu quan sát H30.1. lược đồ nông nghiệp châu Phi. Dựa vào bảng
chú giải, hãy kể tên và xác định nơi phân bố một số cây trồng vật nuôi chính ở châu
Phi? Giải thích vì sao lại có sự phân bố đó?
Người thực hiện
16


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

Dựa vào lược đồ và kiến thức của mình học sinh:
- Kể tên một số cây trồng, vật nuôi chính theo bảng chú giải.
- Dựa theo ký hiệu phần chú thích để xác định nơi phân bố.
- Dựa vào hiểu biết về kiến thức địa lý tự nhiên châu Phi ở bài trước và lược

nghiệp và giao thông vận tải.
− Hậu quả : Bầu khí quyển bị ô nhiễm nặng nề, tăng hiệu ứng nhà kính khiến
Trái Đất nóng lên, làm cho khí hậu toàn cầu biến đổi ...
Ví dụ 2 : Sử dụng ảnh 20.5 – SGK Địa lí 7 (Bài 20 : Hoạt động kinh tế của
con người ở hoang mạc)

− Mục đích quan sát : Nguyên nhân dẫn đến các hoang mạc ngày càng mở rộng.
− Tên bức tranh : Một vùng đất ở rìa hoang mạc Xa-ha-ra bị cát lấn.
− Mô tả hiện tượng : Bức ảnh cho thấy các khu dân cư đông đúc nhưng rất ít
cây xanh.
− Nguyên nhân : Thứ nhất, là do nhu cầu về thức ăn cho chăn nuôi và củi
đun nấu, nên người dân đã chặt hạ cây xanh ; Thứ hai, là do BĐKH.
Người thực hiện
18


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

− Hậu quả : Xu hướng các hoang mạc (đới nóng) ngày càng mở rộng.
Ví dụ 3 : Sử dụng ảnh 21.5 – SGK Địa lí 7 (Bài 21: Môi trường đới lạnh)

− Mục đích quan sát : Hiện tượng băng trôi.
− Tên bức tranh : Băng trôi.
− Mô tả hiện tượng : Những tảng băng lớn (cao) đang tan dần và trôi về phía
xích đạo.
− Nguyên nhân : Trái Đất nóng lên.
− Hậu quả : Băng ở hai vùng cực tan dần, mực nước biển dâng cao, nhiều
vùng ven biển, đồng bằng, nhiều quốc đảo có nguy cơ ngập lụt...
Lưu ý :
− Việc lựa chọn tranh/ảnh cho HS quan sát trước hết phải phù hợp với nội

giáo dục về tác hại của BĐKH và đủ thời gian của một tiết học.
Người thực hiện
20


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

− Việc lồng ghép những đoạn phim vào bài học đúng lúc, đúng chỗ, vừa phải...
sẽ góp phần làm cho bài HS động, hấp dẫn... Tuy nhiên, việc lồng ghép đoạn phim
vào bài học còn phụ thuộc vào điều kiện của từng trường (máy chiếu, đầu chiếu,
điện...), trình độ công nghệ thông tin của GV...
d) Phương pháp sử dụng biểu đồ, số liệu thống kê
− Phương pháp sử dụng biểu đồ giúp HS dễ dàng nắm bắt được đặc điểm của
các đối tượng, hiện tượng địa lí tự nhiên và kinh tế – xã hội.
Những biểu đồ có thể sử dụng để minh họa cho sự BĐKH hoặc là một trong
những nguyên nhân gây BĐKH là : Biểu đồ khí hậu (HS có thể so sánh sự thay đổi
nhiệt độ và lượng mưa giữa các năm với nhau), biểu đồ phát thải khí CO 2, biểu đồ
phát triển của các ngành công nghiệp nặng, biểu đồ biến động về diện tích rừng...
GV phân tích mối quan hệ nhân quả để liên hệ, dẫn dắt HS tìm ra nguyên nhân, hậu
quả của BĐKH.
− Bản thân các số liệu thống kê không phải là kiến thức địa lí, song nó có một ý
nghĩa nhất định đối với việc hình thành các tri thức địa lí. Vì vậy, bản chất của
phương pháp này là sử dụng các số liệu thống kê để minh hoạ, cụ thể hoá các khái
niệm và nêu bật ý nghĩa của những kiến thức địa lí.
Sử dụng số liệu thống kê còn là minh chứng để HS thấy được những biểu hiện,
nguyên nhân và hậu quả của BĐKH.
Ví dụ : Khi dạy bài 21 : MT đới lạnh − Lớp 7, để lí giải cho HS biết tại sao
trong những năm gần đây băng ở hai cực tan chảy, diện tích băng thu hẹp lại ?
Nguyên nhân chính là do Trái Đất nóng lên. Nói như vậy là đúng, nhưng để thuyết
phục hơn, GV nên đưa ra số liệu để minh chứng. Theo số liệu do Ban Liên Chính

22


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

Đối với việc giáo dục ứng phó với BĐKH, phương pháp thực địa có ý nghĩa
quan trọng, tạo điều kiện cho HS có thể nhận thức được một cách trực quan các sự
vật và hiện tượng địa lí. HS có điều kiện liên hệ những kiến thức được học trong
nhà trường với cuộc sống xung quanh, vận dụng kiến thức đã học và kĩ năng vào
thực tiễn. Tuy nhiên, việc sử dụng các phương pháp này đòi hỏi phải có sự chuẩn bị
công phu, kĩ càng và cần có nhiều thời gian. Vì vậy, tùy điều kiện của từng địa
phương, từng trường và đối tượng HS mà GV lựa chọn nội dung và phương pháp
cho phù hợp.
Ví dụ : Khảo sát một vấn đề của địa phương có liên quan đến BĐKH, có thể
là biểu hiện, nguyên nhân, hậu quả. Nhiệm vụ của HS là ghi chép và mô tả những
vấn đề quan sát được và viết báo cáo, thu hoạch rút ra từ cuộc khảo sát, báo cáo kết
quả khảo sát. GV tổng kết, đánh giá về phương pháp tiến hành, nội dung và kết quả
của các vấn đề đã được khảo sát ; tổ chức cho HS tự đánh giá hoặc đánh giá lẫn
nhau về kết quả làm việc của từng nhóm.
2.2.3. Phương pháp hình thành biểu tượng địa lí
Biểu tượng địa lí là hình ảnh của sự vật, hiện tượng địa lí mà HS có được
trong các giờ học địa lí hoặc tự tri giác ở ngoài thực tế, như một cánh đồng, một
quả đồi, một khu rừng, một nhà máy, môi trường nơi cư trú, những hậu quả của tai
biến thiên nhiên (lũ lụt, hạn hán, nắng nóng, giá rét, sạt lở bờ biển, bờ sông, xói
mòn...). Biểu tượng bao giờ cũng có tính riêng lẻ và là những hình ảnh cụ thể.

Người thực hiện
23



Người thực hiện
24


Một số phương pháp tích hợp giáo dục Ứng phó biến đổi khí hậu vào giảng dạy Địa lý 7

+ Quan hệ nhân quả đơn giản và quan hệ nhân quả phức tạp.
+ Quan hệ nhân quả trực tiếp và quan hệ nhân quả gián tiếp.
− Khi hướng dẫn HS xác lập các mối quan hệ nhân quả, GV cần giúp HS :
+ Phân biệt nguyên nhân và kết quả.
+ Xác định mối quan hệ nhân quả này là quan hệ nhân quả đơn giản hay
phức tạp, quan hệ nhân quả trực tiếp hay quan hệ nhân quả gián tiếp.
+ Xây dựng các sơ đồ thể hiện các mối quan hệ nhân quả. Trong sơ đồ nên
dùng mũi tên để thể hiện quan hệ giữa nhân và quả.
− Ví dụ : Khi dạy bài 47 : Châu Nam Cực − Lớp 7, nội dung “băng ở Nam
Cực ngày càng chảy nhiều hơn” chính là hệ quả của Trái Đất nóng lên. Ta có thể sử
dụng sơ đồ quan hệ nhân quả đơn giản như sau :
Nước biển dâng
Trái Đất
đang nóng
lên

Lớp băng ở
Nam Cực
ngày càng tan
chảy

Diện tích các lục địa sẽ thu
hẹp lại