THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến: Hướng dẫn học sinh lớp 4 làm bài văn miêu tả cây cối
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Học sinh lớp 4, GV giảng dạy lớp 4.
3. Tác giả:
Họ và tên:

Nguyễn Thị Thu Hường

Nam hay nữ: Nữ

Ngày tháng năm sinh: 02 - 03- 1973
Trình độ chuyên môn: Cử nhân khoa học Tiểu học
Chức vụ, đơn vị công tác : Giáo viên trường Tiểu học Lê Lợi – Chí Linh – Hải
Dương
Điện thoại: 01659 559 848
4. Đồng tác giả: Không
5. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Không
6. Đơn vị áp dụng sáng kiến: Cấp trường
7. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến: Học sinh đang học lớp 4 và
giáo viên đang giảng dạy lớp 4+5.
8. Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Từ năm học 2014 – 2015.
TÁC GIẢ SÁNG KIẾN

XÁC NHẬN CỦA ĐƠN VỊ ÁP DỤNG

1


TÓM TẮT SÁNG KIẾN
1.Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến.
Trong đời sống, muốn người khác nhận ra những điều mình đã nhìn thấy,

cụ học tập, đặc biệt biết lập sổ tay văn học ghi chép những từ ngữ, những câu
văn, đoạn văn hay để làm tư liệu. Lớp học không quá đông để thuận lợi cho
việc hướng dẫn, sửa lỗi cho học sinh. Phòng học có đủ các trang thiết bị cần
thiết cho việc dạy và học.
2.2. Thời gian và đối tượng áp dụng
Với phạm vi sáng kiến này tôi tìm hiểu nghiên cứu về hướng dẫn học sinh làm
tốt bài văn miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4A do tôi chủ nhiệm nơi trường tôi
công tác. Thời gian áp dụng sáng kiến năm học 2014 – 2015.
3. Nội dung sáng kiến:
Văn tả cây cối là loại văn căn cứ vào những điều quan sát, ghi chép, cảm
nhận được về đối tượng là cây cối trong thiên nhiên, cảnh vật..., dùng ngôn ngữ
để vẽ ra hình ảnh chân thực của đối tượng đó, trình bày theo bố cục hợp lí và
diễn đạt bằng lời văn sinh động, khiến cho người đọc người nghe cùng thấy,
cùng cảm nhận như mình. Song thực tế giảng dạy tôi thấy học sinh còn lúng
túng khi làm văn. Chủ yếu là các em hay vay mượn hình ảnh ở văn mẫu hoặc
bài viết có nội dung sơ sài, liệt kê, kể lể. Câu văn thường nghèo cảm xúc,
nghèo hình ảnh, thiếu tính thực tế. Khả năng liên kết câu, liên kết đoạn thì hạn
chế… Từ thực trạng này tôi đề ra các biện pháp giúp học sinh lớp 4 học tốt hơn
thể loại văn miêu tả cây cối. Tôi kiên trì giúp học sinh hiểu và nắm chắc yêu
cầu của bài văn tả cây cối, hướng dẫn tìm hiểu đề, quan sát tinh tế, lập dàn ý,
vận dụng các kiến thức tổng hợp để viết đoạn, viết bài văn hoàn chỉnh.
4. Khẳng định giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến:
Qua thực tế áp dụng sáng kiến, tôi nhận thấy: Sáng kiến của tôi nghiên cứu có
tính khả thi cao. Biện pháp này của tôi đã thu được những kết quả đáng kể. Bài
làm văn của học sinh diễn đạt tốt hơn câu văn gợi tả, gợi cảm hơn. Học sinh
không sợ, không ngại học văn, hứng thú, yêu thích môn học.
5. Đề xuất kiến nghị để thực hiện áp dụng sáng kiến.
Để sáng kiến áp dụng hiệu quả, tôi có một số kiến nghị đề xuất như sau:
- Bản thân giáo viên phải có trình độ chuyên môn vững vàng, tâm huyết, kiên
trì, tỉ mỉ trong việc hướng dẫn học sinh làm văn. Giáo viên quan tâm, động viên

yêu, ghét của con người. Qua đó bồi dưỡng cho các em những tình cảm lành
mạnh, trong sáng như: tình yêu gia đình, quê hương, làng xóm, Tổ quốc.
Trong môn học Tiếng Việt không thể không kể tới phân môn Tập làm
văn. Phân môn Tập làm văn có nhiệm vụ chủ yếu là rèn luyện kĩ năng sản sinh
ngôn bản nói và viết. Để sản sinh được các bài văn này, học sinh phải có nhiều
kĩ năng như các kĩ năng nghe, nói, đọc, viết tiếng Việt, kĩ năng dùng từ đặt câu.
Học sinh phải có các kĩ năng phân tích đề, lựa chọn ý, kĩ năng lập dàn bài, viết
đoạn, liên kết đoạn. Cho nên có thể nói nhiệm vụ cơ bản chủ yếu của phân môn
Tập làm văn là giúp học sinh sau một quá trình luyện tập lâu dài có ý thức, dần
dần nắm được cách viết bài văn theo nhiều loại.
Hiện nay với nhiều giáo viên thường coi môn Tập làm văn là môn khó
dạy, ngại dạy. Mặt khác khi dạy học giáo viên còn lệ thuộc quá nhiều vào sách
giáo khoa, vào những bài văn mẫu thiếu thực tế. Chưa biết khai thác vốn sống
thực tế của học sinh, chưa chú trọng đẩy mạnh các hoạt động thực tiễn, hoạt
động ngoại khoá hỗ trợ cho việc học tập làm văn. Học sinh bị bó hẹp trong bốn
bức tường của lớp học và gia đình. Giáo viên còn thiếu tính kiên trì trong việc
hướng dẫn học sinh luyện tập.

6


Học sinh ít hứng thú học tập môn này. Nhiều học sinh khi làm bài văn
cảm thấy khó, thấy bí, thấy không biết viết gì, nói gì ngay cả với những học
sinh khá. Qua thực tế giảng dạy ở lớp, ở trường, qua dự giờ thăm lớp các bạn
đồng nghiệp, thông qua việc tìm hiểu chương trình, yêu cầu kiến thức kĩ năng
cơ bản của phân môn Tập làm văn trong Tiếng Việt bậc Tiểu học nói chung và
phân môn Tập làm văn nói riêng cho thấy: Kiến thức Tập làm văn ở Tiểu học
tập trung nhiều trong trong chương trình Tập làm văn lớp 4- 5 với các kiểu bài
như: trao đổi ý kiến; kể chuyện; miêu tả;… Ở lớp 4, văn miêu tả được dạy
trong 30 tiết với 3 kiểu bài cụ thể: tả đồ vật, tả con vật, tả cây cối. Trong đó

kiện cơ sở vật chất và thiết bị dạy học. Đội ngũ giáo viên tương đối đầy đủ về
số lượng, tỉ lệ chuẩn hoá đã được nâng cao. Đặc biệt là đổi mới phương pháp
dạy học, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học từng bước được đẩy mạnh.
Song để tiết học thực sự lôi cuốn học sinh vào quá trình học tập, các hoạt động
của thầy và trò diễn ra được tự nhiên, nhẹ nhàng, hiệu quả trên cơ sở phát huy
tính chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh còn là một vấn đề cần được quan
tâm.
Vì vậy tôi đã tích cực đi dự giờ, trao đổi với đồng nghiệp, trò chuyện với
học sinh đồng thời khảo sát và phân loại học sinh trong dạy học môn Tiếng
Việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng nhằm mục đích nắm được
đối tượng của mình và đề ra biện pháp giúp học sinh lớp 4 làm tốt bài văn miêu
tả cây cối. Qua đó tôi thấy thực trạng dạy Tập làm văn như sau:
2.1. Đối với giáo viên:

8


Giáo viên dạy kiến thức trong sách giáo khoa và trong chương trình chủ
yếu bằng phương pháp thuyết trình, giảng giải. Học sinh thụ động tiếp thu kiến
thức. Đôi khi giáo viên có đàm thoại hay sử dụng đồ dùng trực quan… thì cũng
chỉ nhằm cho trò hiểu được, nhớ được lời thầy giảng để làm được bài tập thầy
ra. Hoạt động của thầy và trò giới hạn trong bốn bức tường, lấy bàn và bảng
đen làm trọng tâm thu hút của học sinh.
Giáo viên chưa chú ý phát huy hết khả năng sáng tạo của học sinh, chưa
khơi dậy, đánh thức trong mỗi học sinh những tiềm năng trí tuệ, vốn sống thực
tế của học sinh nên khi dạy giáo viên còn áp đặt cách cảm, cách nghĩ của người
lớn cho học sinh, học sinh ít có cơ hội được bộc lộ tâm trạng cảm xúc của mình
qua ngôn ngữ.
Việc nhận xét bài cho học sinh của một số giáo viên còn chung chung
không cụ thể như: Bài văn chưa hay, bài viết chưa chân thực, dùng từ chưa

“ Con có nhờ đến bố mẹ, người thân giúp con khi làm văn không?”thì rất nhiều
học sinh trả lời là “có” vì con nhờ bố mẹ, người thân giúp tìm những câu văn
hay, hỏi về cây đó có những đặc điểm như thế nào, nhờ bố mẹ sửa cho những
câu văn cho hay hơn.
Qua trao đổi với đồng nghiệp và phỏng vấn học sinh các lớp 4, đọc các bài văn
của học sinh, tôi nhận thấy:
- Nhiều học sinh ngại học văn vì theo các em học văn phải là viết nhiều,
phải tìm tòi suy nghĩ nhiều. Phỏng vấn học sinh lớp 4 tại trường tôi thu được
kết quả: Số học sinh thích học môn Tiếng Việt chiếm khoảng 55 %. Số học
sinh thích học phân môn Tập làm văn chỉ chiếm khoảng 20 % - 25,5% (Tập
trung vào những em học sinh có năng khiếu viết văn).
- Việc sử dụng từ ngữ của học sinh còn lặp, còn vụng, chưa hợp văn
cảnh.
- Các em thiếu kiến thức thực tế về đối tượng miêu tả, có em tả cây hoa
hồng nhung cao ngập đầu bố em, thân cây bàng bốn bạn học sinh lớp 4 ôm
không xuể, cây chuối có cành rung rinh, hoa phượng thơm nồng nàn như hoa
sữa…
- Một số học sinh có năng khiếu cũng chưa chú ý một cách đúng mức
đến việc tập viết những câu văn giàu giá trị nghệ thuật.

10


- Bài viết thiếu cảm xúc, khô cứng, chưa trọng tâm hoặc sơ sài, hay lan
man.
- Nhiều học sinh còn rất vụng trong việc nối câu, tạo đoạn, sắp xếp bố
cục, liên kết giữa các đoạn trong bài để có bài văn bố cục chặt chẽ.
- Học sinh thường miêu tả rất chung chung, đối tượng miêu tả dù là loài
cây nào cũng giống nhau: tả gốc, thân, cành, lá, hoa, quả… Các em không phân
biệt giữa các loài cây với nhau, không nắm được với loài cây ăn quả tả kĩ bộ

hơn môn Toán và các môn học khác rất nhiều vì văn không có công thức, văn
là cảm xúc, cùng một đối tượng quan sát để miêu tả nhưng mỗi người có một
cảm xúc khác nhau, sự suy nghĩ, sự cảm nhận về sự vật, hoàn cảnh sống khác
nhau thì miêu tả đối tượng cũng khác nhau. Thấy văn của con chưa hay nhưng
cũng không biết hướng dẫn như thế nào.
2.4. Phân tích nguyên nhân dẫn đến thực trạng:
2.4.1 Về phía học sinh:
- Học sinh tiểu học ngại học văn vì bài văn miêu tả cây cối khó, đòi hỏi
có sự nhạy cảm tinh tế
- Học sinh đọc ít sách, vốn kiến thức của các em về thiên nhiên, về các
loài cây còn hạn chế dẫn đến bài viết của các em hay sơ sài, ít cảm xúc, ít sáng
tạo, không tả được những nét riêng biệt của từng loại cây. Một số em ỷ lại, lệ
thuộc vào cô giáo, bố mẹ, phụ thuộc vào các bài văn mẫu
- Không nắm chắc yêu cầu đề bài.
- Nhiều em thường xuyên bỏ qua bước lập dàn ý khi viết văn miêu tả.
- Chưa biết cách liên kết câu, ý, đoạn, bài sao cho liền mạch, uyển
chuyển.
- Nắm chưa chắc phương pháp làm một bài văn miêu tả.
- Chưa ham học nên chưa chú trọng rèn luyện kĩ năng.
- Vốn từ ngữ của học sinh tiểu học còn hạn chế, các em lại thường không
có thói quen tích lũy vốn từ ngữ của mình, thường diễn đạt không linh hoạt,
ngôn ngữ chưa phong phú, ít vốn sống.
Ngoài ra có thể kể đến các nguyên nhân khác, như sự hấp dẫn của các trò chơi
hiện đại. Ngoài giờ học, các em thường bị thu hút vào các trò chơi GAMES
hoặc các trang WEB hấp dẫn khác trên INTERNET mà quên đi rằng thế giới
thiên nhiên xung quanh các em thực sự hấp dẫn khác. Trẻ em ngày nay đang bị
12


lãng quên một thế giới thơ mộng ở xung quanh, cái thế giới mà không phải chỉ



phát triển của quả từ khi còn non đến khi chín, màu sắc, hương vị đặc biệt của
quả. Đặc điểm riêng biệt của cây ăn quả đó so với những cây hoa khác.
Trong miêu tả cây cối, để giúp học sinh định hình được đối tượng miêu tả, tôi
cho học sinh liệt kê các loại đối tượng theo những đặc điểm chung nhất đó là:
Trong thực tế có rất nhiều loài cây khác nhau, mỗi loài cây lại có những
Cây bóng mát
Cây ăn quả
Cây hoa
1-MB: Giới thiệu cây sắp 1-MB: Giới thiệu cây sắp tả 1-MB: Giới thiệu cây sắp
tả

2-TB:

tả

2-TB:

+ Tả bao quát: tầm cao,

2-TB:

+ Tả bao quát: tầm cao, dáng cây…

+ Tả bao quát: tầm cao,

dáng cây…

dáng cây…

bóng mát, cây hoa ở chỗ: cây bóng mát cần miêu tả kĩ về sự phát triển của lá,
tán lá, vẻ đẹp của tán lá và ảnh hưởng của tán lá với cảnh vật xung quanh và
con người. Với cây ăn quả cần đặc biệt chú ý đến sự hình thành và phát triển,
hương vị, màu sắc của quả, giá trị của quả đem lại. Với cây hoa cần miêu tả kĩ
sự hình thành và phát triển của hoa, màu sắc, hương thơm, vẻ đẹp của nó tác
động đến môi trường xung quanh.
14


Ngoài ra có thể mở rộng thêm cho học sinh năng khiếu các đối tượng
miêu tả như:
- Loài cây làm cảnh.VD : cây tùng tháp, cây vạn tuế,…..
- Cây làm thuốc: cây hương nhu, cây đinh lăng, khóm cam thảo,…
- Loài cây là biểu tượng của làng quê: cây tre, cây dừa, cây cọ
- Loài cây đặc trưng của mùa xuân ( cây đào, cây mận..) mùa hè ( hoa sen, hoa
súng…), mùa thu ( hoa cúc vàng,..), mùa đông ( hoa cải,…).
- Một vườn rau hoặc một vườn hoa, một vườn cây ăn quả.
…
Việc đưa ra các đối tượng miêu tả giúp cho học sinh thấy trong thực tế có rất
nhiều loài cây, mỗi loài cây có đặc điểm, lợi ích khác nhau. Dù cùng là một loài
cây thì chúng cũng khác nhau cơ bản về đặc điểm, độ lớn của gốc, rễ, thân,
cành, lá, mùi hương, hoa,…Có loại cây do người trồng, có loài cây mọc tự
nhiên, có loài cây mọc trên mặt đất, có loài cây sống ở dưới nước,..
3.2. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu đề:
Đây là bước rất quan trọng bởi nó giúp học sinh xác định được hướng đi
đúng. Ở bước này, học sinh cần nắm được:
- Đề thuộc thể loại văn gì?
- Kiểu bài gì?
- Đối tượng miêu tả là gì?
- Để làm nổi bật loài cây đó thì trọng tâm miêu tả là bộ phận nào của cây?

Tóm lại: Tìm hiểu đề bài là vô cùng quan trọng. Nó giúp học sinh định
hướng tốt, viết văn đúng thể loại, không bị lạc đề, giúp học sinh xác định mình
cần viết gì để làm nổi bật trọng tâm của cây cần miêu tả, diễn đạt súc tích, sâu
sắc, không lan man.
3.3 Hướng dẫn học sinh quan sát, tìm ý và miêu tả:
3.3.1 Các cách quan sát:
Để viết được bài văn miêu tả nói chung và bài văn tả cây cối nói riêng
được hay, sinh động, hấp dẫn, gần gũi thì việc quan sát là quan trọng nhất. Nếu
không bài văn chỉ mang tính liệt kê, kể lể, thiếu chính xác.
Trước hết cần cho học sinh hiểu quan sát là gì.
- Quan sát là sử dụng các giác quan để nhận biết sự vật, cho ta cảm giác
về màu sắc (xanh, đỏ, vàng, tím,..), hình dạng cao thấp, trạng thái, mùi vị... Ta
16


phải cảm nhận sự vật bằng tất cả các giác quan khác, khi ta nhắm mắt lại ta vẫn
cảm nhận được những gì, không lạm dụng thị giác. Dạy học sinh quan sát là
dạy cách mở rộng các giác quan để tìm ra đặc điểm của sự vật, cảnh vật, cây
cối,... Với học sinh đại trà, tôi chỉ yêu cầu các em quan sát một số bộ phận nổi
bật của cây, còn với học sinh có năng khiếu tôi yêu cầu các em bước đầu cần
sáng tạo trong quan sát, quan sát tinh tế. Tức phải biết đặt đối tượng trong
không gian, thời gian nào đó. Học sinh thấy những điểm mà người khác nhìn
vào chỉ thấy bình thường còn mình nhìn vào thấy nó thú vị. Để phát huy tính
sáng tạo, độc lập trong quan sát của các em, tôi đã hướng dẫn các em:
*Quan sát theo trình tự thời gian
Quan sát theo trình tự thời gian là quan sát cây từ khi bé đến lúc trưởng
thành, từ mùa này sang mùa khác hoặc quan sát từ sáng đến tối,…Trong
khoảng thời gian ấy, cây có sự thay đổi rõ nét ở một hay một số bộ phận về độ
lớn, màu sắc, đặc điểm, trạng thái do tác động của thời gian, thời tiết. Cây phát
triển theo từng thời kì, lại cũng biến đổi theo mùa, theo mưa, nắng; có khi biến

gần đến xa. Quan sát từ dưới lên trên hoặc từ trên xuống dưới, từ ngoài vào
trong hoặc từ trong ra ngoài. Kiểu quan sát này còn gọi là quan sát theo từng bộ
phận của cây. ( Ví dụ: Bài Cây mai tứ quý của Nguyễn Vũ Tiềm – trang 23 –
TV 4 Tập 2). Cây thường có các bộ phận: rễ, gốc, thân, cành lá, hoa, quả. Khi
quan sát cần chú ý là hình dáng, màu sắc, hương vị của mỗi loài cây đề tìm ra
những cái khác nhau. Cái đẹp của cây hoa là ở những bông hoa, cành hoa còn
cái đẹp ở cây ăn quả là ở những chùm quả sai trĩu trịt, chín mọng,…Cây liễu
đẹp ở dáng mềm mại của thân cây và thướt tha của cành lá, còn dáng đẹp của
cây tùng tháp lại là ở cái dáng thẳng đứng sừng sững,…Có loại rễ ăn sâu vào
lòng đất, có loại rễ bò lan trên mặt đất, lại có loài rễ rủ từ trên cao xuống như
cây si,…Phải làm toát lên những nét riêng biệt ở từng loại cây.
Khi quan sát em cũng cần chọn được một vị trí thích hợp và không nhất
thiết là một vị trí cố định. Có thể từ xa đến gần, có khi từ trên nhìn xuống dưới
hay từ dưới ngước lên
Ví dụ: Tôi hướng dẫn học sinh cách quan sát cây bàng ở sân trường:
- Em thấy nhìn từ xa, hình dáng cây thế nào?
- Khi đến gần các bộ phận: gốc, rễ, thân, cành, tán, lá, hoa, quả ra sao?
- Nên dừng lại ở bộ phận nào để quan sát kĩ hơn? Vì sao? (ở đây tôi định
hướng cho học sinh vì cây bàng là loại cây cho bóng mát, vì vậy trọng tâm
miêu tả phải là vòm lá, tán lá. Người tả phải quan sát kĩ các chi tiết về lá cây:
hình dáng, màu sắc, cách mọc trên cành, sự phát triển,…) Cây bàng thường
18


được trồng ở sân trường học, nên cần tìm hiểu mối quan hệ, những kỉ niệm tuổi
cắp sách tới trường,…
* Quan sát theo trình tự tâm lí
Quan sát theo trình tự tâm lí là kiểu quan sát thấy nét gì nổi bật thu hút
bản thân, gây cảm xúc mạnh thì quan sát trước, còn các bộ phận khác được
quan sát sau.

để quan sát cây cối Các em hãy dùng mắt mà quan sát vóc dáng, kích thước,
màu sắc. Tay xoa, da chạm lên thân cây, trên mặt lá, tai nghe tiếng gió, tiếng
chim, tiếng lá thì thầm, mũi xác định hương thơm của hoa và miệng để rõ vị
ngọt của quả…
Ta có thể chọn một thời điểm nhất định hay một khoảng thời gian nào đó
để miêu tả như từ lúc đến bên cây, chạy chơi dưới gốc cây đến khi ra về hoặc
lúc chăm sóc, vun gốc, tưới nước, bắt sâu cho cây,..: tai nghe, mũi ngửi, tay sờ,
lưỡi nếm ( tả quả), da cảm nhận và cả cảm xúc của bản thân.
Ví dụ: Khi hướng dẫn học sinh quan sát cây cho bóng mát ( cây bàng) ở sân
trường tôi cho học sinh ra thực tế sân để học sinh quan sát. Đồng thời tôi nêu
các câu hỏi gợi ý:
- Nhìn từ xa em thấy cây thế nào? (dáng cây thẳng, có 3 tán lá, cây cao
ngang tầng 2 của ngôi nhà, trông giống như một cái ô khổng lồ)
- Đến gần, nhìn và sờ tay vào thân cây em thấy gì? (vỏ cây màu nâu mốc,
sờ vào thấy sần sùi, ram ráp, sù sì như da cóc).
- Nhìn bộ rễ, em thấy thế nào? (có nhiều rễ cây to nhỏ nổi lên mặt đất)
- Nhìn lên những tán lá em thấy gì? (tán lá tròn, rất to, có nhiều tầng, có
mấy chú chim đang chuyền cành…)
- Lắng tai nghe, em thấy gì? (tiếng lá xào xạc, tiếng chim hót líu lo…)
Sau khi học sinh quan sát xong tôi cho học sinh ghi lại những điều mình
quan sát bằng ngôn ngữ của các em. Lưu ý học sinh cần ghi lại những đặc điểm
cơ bản của cây vừa quan sát.
Khi dạy học sinh quan sát cây cối trong tiết học, tôi còn tổ chức cho học
sinh chơi nhiều trò chơi để rèn kĩ năng quan sát của học sinh.
Ví dụ trò chơi: Nhắm mắt đoán vật. Các em tham gia trò chơi bịt kín
mắt. Cô giáo phát cho các em một số loại hoa, quả. Các em lựa chọn và đoán
tên các loại hoa quả đó bằng cách cảm nhận bằng nhiều giác quan rồi tả lại.
20





- Mỗi bộ phận cần tả những chi tiết nào?
- Bộ phận nào của cây cần tả kĩ?
+ Trả lời được câu hỏi đó là học sinh nắm được nội dung chính để làm
bài văn.
Sau khi học sinh đã biết cách lập dàn ý tôi còn cho học sinh so sánh dàn
ý của ba loài cây khác nhau để học sinh nắm được sự giống nhau và khác nhau
giữa các loài cây và biết miêu tả để làm nổi bật đặc điểm cơ bản của từng loại
cây.

Cây bóng mát
Cây ăn quả
1-MB: Giới thiệu cây sắp 1-MB: Giới thiệu cây sắp tả

Cây hoa
1-MB: Giới thiệu cây

tả

2-TB:

sắp tả

2-TB:

+ Tả bao quát: tầm cao, dáng 2-TB:

+ Tả bao quát: tầm cao,


+ Ích lợi, sự gắn bó

khi chín.

sắc, hương thơm của

3-KB: cảm nghĩ của em

+Ích lợi, sự gắn bó

của hoa

3-KB: cảm nghĩ của em

+ Ích lợi, sự gắn bó
3-KB: cảm nghĩ của em

Ví dụ: Tả cây hoa hồng.
1. Mở bài: Giới thiệu cây hoa hồng.
2. Thân bài:
a. Tả bao quát: Cây trồng ( chậu, hay ở luống, đứng một mình hay sóng đôi,
sóng ba).
22


- Dáng vóc: mảnh mai, xanh bóng, chia ra vài nhánh….
- Tầm cao: ngang bụng, ngang ngực em,….
b. Tả chi tiết lần lượt từng bộ phận của cây :
- Thân cây : thường mảnh, nhiều nhánh, nhiều cành.
- Vỏ cây màu xanh sẫm , có gai …

cuốn người đọc vào quá trình tìm hiểu và nhận thức. Mở bài tốt sẽ là thành
công đầu tiên cho việc thực hiện bài tập làm văn. Nó tạo nên chất xúc tác, cầu
nối cảm hứng để người viết đi vào bài văn.
Có hai cách mở bài:
+ Mở bài trực tiếp: Giới thiệu thẳng vào cây mình tả.
+ Mở bài gián tiếp: Dẫn dắt từ vấn đề bao quát hơn để đến vấn đề cụ thể
đó là cây mình định tả. Kiểu bài này khó hơn cách trên. Nó đòi hỏi học sinh tìm
ra cái cớ, phải nói từ xa rồi dẫn dắt đến đối tượng chính.Yêu cầu quan trọng là
mở bài phải tự nhiên, không gò bó.
Để phân biệt rõ 2 cách mở bài này tôi dạy thật kĩ bài: Luyện tập xây
dựng mở bài trong bài văn tả cây cối. SKG Tiếng Việt 4 tập 2. Ngoài ra tôi
cũng cho thêm ví dụ khác để học sinh nắm chắc hơn.
Ví dụ: Sánh hai mở bài sau, em thấy cách mở bài nào hay hơn? Vì sao?
Mở bài 1: “Nhà em có trồng một cây hoa đào”
Mở bài 2: “

Sân nhà em có một khoảng đất trống, bố em đặt ở đó nhiều

chậu hoa cảnh: hoa ngọc lan trắng muốt, hoa nhà nhỏ bé khiêm nhường, hoa
quỳnh e ấp nở về đêm, hoa hông nhung thanh tao kiều diễm… Trong số những
loài hoa khoe sắc tỏa hương đó có một cây hoa được bố em đặc biệt quan tâm,
chăm sóc, đó là cây hoa đào.”
Tất cả học sinh đều nhận thấy rằng ở cách một mở bài đã đủ, đúng nội
dung nhưng cách mở bài thứ hai hay hơn. Đây là cách mở bài gián tiếp sáng
tạo, sinh động.
Khi viết mở bài có em viết ngắn gọn bằng một hoặc hai câu, nhưng lại có
em mở bài bằng cả một đoạn văn. Nhưng tôi yêu cầu dù mở bài dài hay ngắn
bằng cách nào thì cũng không được tách rời nội dung đã xây dựng ở phần này,
tuỳ nghệ thuật vào bài của các em mà tôi góp ý, không gò bó áp đặt học sinh.
Ví dụ:

phải xuất phát từ nội dung chính. Cũng như mở bài, các em nêu cảm xúc hoặc
thâu tóm lại vấn đề thì cũng có thể kết bài bằng nhiều cách nhưng chọn cách
nào cho tự nhiên và hay nhất. Thường có hai cách kết bài:
+ Kết bài không mở rộng: Nêu cảm nghĩ của bản thân về cây mình vừa tả.
25