I. Tên đề tài:
HƯỚNG DẪN HỌC SINH LỚP 5A VIẾT TỐT CÁC KIỂU MỞ BÀI, KẾT BÀI
TRONG BÀI VĂN TẢ CẢNH
II. Đặt vấn đề:
Việc giáo dục thế hệ trẻ trong thời đại hiện nay theo khuynh hướng giao tiếp, giúp trẻ
động não suy nghĩ thực hiện tốt các yêu cầu của giáo viên đưa ra là mục tiêu được Đảng và
Nhà nước hết sức coi trọng. Nó còn là nhu cầu của phụ huynh, của học sinh và đặc biệt là
những người làm công tác giáo dục. Để đạt mục tiêu đó, đòi hỏi giáo viên phải dành nhiều
thời gian nghiên cứu, tìm tòi để chọn lọc các phương pháp tối ưu nhằm giúp học sinh lĩnh
hội kiến thức một cách có hiệu quả nhất. Từ những suy nghĩ đó, kết hợp đọc sách tham khảo,
say mê với phân môn tập làm văn, bản thân tôi dần phát hiện một số kiểu viết mở bài, kết bài
khác nhau trong bài văn tả cảnh.
________________________________________________________________________
NGIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG TIỂU HOC
1
III. Cơ sở lí luận:
Môn tập làm văn là một trong các môn khó đối với cả người dạy và người học. Phân
môn tập làm văn rèn cả 4 kĩ năng nghe, nói, viết và đọc. Học sinh lớp 5 được dạy các kĩ
năng về kể chuyện, miêu tả người, cảnh vật. Bên cạnh đó, học sinh còn được rèn kĩ năng
thuyết trình, trao đổi, làm báo cáo thống kê và nâng cao các kĩ năng viết thư, điền vào giấy
tờ in sẵn đã hình thành từ các lớp dưới. Trong đó, văn tả cảnh chiếm thời lượng rất nhiều so
với quỹ thời gian ( gồm 14 tiết, từ tuần 1 – tuần 11), làm cơ sở ban đầu để các em học tốt
phân môn tập làm văn ở lớp 5. Vì đây là thể loại mới nên giáo viên gặp không ít khó khăn,
trăn trở khi hướng dẫn. Để bài viết của các em đạt hiệu quả cao đòi hỏi cả người dạy và
người học hiểu được khái niệm, cấu tạo của từng phần trong dàn bài văn miêu tả. Trong đó,
phần mở bài và kết bài là một trong những yếu tố quan trọng giúp học sinh vào đề và kết
thúc vấn đề một cách nhẹ nhàng, tạo ấn tượng cho người đọc. .
Xuất phát từ những yếu tố vừa nêu trên, tôi đưa ra một số kiểu viết mở bài (kết bài) trong
bài văn tả cảnh.
IV. Cơ sở thực tiễn:
Trong quá trình dạy phân môn tập làm văn lớp 5, đặc biệt là ở các bài: Luyện tập tả cảnh

Mở bài trực tiếp Mở bài gián tiếp
- Dung lượng và độ dài của mở bài
phải cân xứng với thân bài, kết bài.
- Nên viết ngắn gọn, khéo léo có sức
thu hút, gợi hứng thú.
- Tránh nói vòng vèo mà không vào
được vấn đề.
- Tránh viết lan man, không ăn khớp
với các phần sau.
- Tránh viết dài dòng, cầu kỳ làm phân
tán sự chú ý.
- Giới thiệu vấn
đề: Đây là trọng
tâm của mở bài
có nhiệm vụ tạo
nên tình huống có
vấn đề mà ta sẽ
giải quyết trong
phần thân bài.
Gồm có 2 phần:
1. Gợi mở vào đề: Bằng cách
đưa ra một mẫu chuyện, một
so sánh, một liên tưởng, một
âm thanh, một lí do đưa đến
bài viết ….
2. Giới thiệu vấn đề:
a, Giới thiệu nội dung vấn
đề.
b, Xác định giới hạn vấn đề.


+ Kiểu 231:
Ở gần trụ sở ủy ban nhân dân xã (2) có một ngôi trường tiểu học tiên tiến xuất sắc của
huyện. Trường được xây dựng cách nay khoảng ba mươi năm (3). Đó chính là ngôi
trường của em (1).
________________________________________________________________________
NGIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG TIỂU HOC
4
+ Kiểu 312:
Trước ngày giải phóng, cách nay khoảng ba mươi năm (3) có một trường tiểu học tiên
tiến xuất sắc của huyện đã được xây dựng. Đó chính là ngôi trường của em (1) nằm gần
trụ sở ủy ban nhân dân xã (2).
+ Kiểu 321:
Trước ngày giải phóng, cách nay khoảng ba mươi năm (3) có một trường tiểu học
tiên tiến xuất sắc của huyện đã được xây dựng gần trụ sở ủy ban nhân dân xã (2). Đó
chính là ngôi trường của em (1).
Lưu ý:
+ Với đề bài ở trên ( không giới hạn đối tượng miêu tả) thì học sinh có thể tự do chọn:
* Ở đâu: Ở ngay sát đường quốc lộ, ; Ở cạnh trường mẫu giáo ; ,,,,,,,
* Lúc nào: Vừa mới vừa khánh thành ; Lúc đất nước thống nhất
* Thời điểm miêu tả: Trước buổi học ; Trong giờ chơi ; Lúc tan trường ; …
Ví dụ:
a, Ngôi trường của chúng em được xây dựng trên một khu đất rộng cạnh trụ sở ủy ban nhân
dân xã cách nay khoảng ba mươi năm.
b, Ở trường em, cứ sau tiết hai mỗi buổi học là đến giờ ra chơi. Một hồi trống vang lên,
dõng dạc mà vui vẻ giục giã chúng em mau ra …. nô đùa chạy nhảy.
c, Chiều nào cũng vậy, đồng hồ vừa chỉ năm giờ kém mười lăm, một hồi trống dài vang lên
báo hiệu giờ tan học ở trường em.
IV. Mở bài gián tiếp:
+ Đặc điểm: Không đi thẳng trực tiếp vào vấn đề mà gợi mở vào đề bằng cách đưa ra: một
âm thanh ; một câu nói ; một liên tưởng ; một so sánh ; một đoạn đối thoại ; một mẫu chuyện

Ở huyện em có nhiều trường tiểu học như: Nguyễn Công Sáu, Trần Tống, Đoàn
Nghiên nhưng nổi bật nhất vẫn là trường Tiểu học Nguyễn Ngọc Bình của em, một ngôi
trường tiên tiến xuất sắc của huyện, được xây dựng gần trụ sở ủy ban nhân dân xã, cách
nay khoảng ba mươi năm.
+ Mở bài bằng lời đối thoại:
- Em thích học trường nào nhất trong huyện?
- Dạ thưa cô, em thích trường Tiểu học Nguyễn Ngọc Bình nhất ạ!
- Vì sao em thích trường này?
________________________________________________________________________
NGIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG TIỂU HOC
6
- Vì đây là nơi em đã được thầy cô dạy dỗ suốt bốn năm trời.
- Vậy em thử tả cho cô xem ngôi trường của em nhé!
Để rèn kĩ năng viết mở bài cho HS, thông qua các tiết luyện Tiếng Việt buổi chiều, GV
cho HS tiến hành làm các bài tập sau:
Em hãy cho biết các mở bài dưới đây là mở bài trực tiếp hay mở bài gián tiếp? Sau đó,
em hãy viết thêm mở bài khác bằng cách: Biến đổi mở bài trực tiếp thành mở bài gián tiếp
và ngược lại.
A. TẢ CẢNH VẬT
Đề Mở bài - MB trực tiếp
- MB gián tiếp
Mở bài
Trực tiếp
Mở bài
gián tiếp
Em hãy tả
ngôi nhà
em đang ở.
“ Ôi! Mệt quá!
Nhưng không sao, cũng

từ nhà em
tới trường.
“ Nói không sai chứ!
Nhắm mắt em cũng có
thể đi được đến
trường”. Đó là vì em đã
quen thuộc con đường
từ nhà đến trường trong
suốt bốn năm qua.
B. TẢ CẢNH SINH HOẠT.
Đề Mở bài - MB trực tiếp
- MB gián tiếp
Mở bài
Trực tiếp
Mở bài
gián tiếp
Em hãy
tả quang
cảnh buổi
lễ chào cở
đầu tuần ở
trường em.
Sáng thứ hai nào
cũng vậy, em thường có
thói quen dậy sớm để đi
học vì trường em tổ
chức buổi lễ chào cờ
đầu tuần.
Em hãy
tả cảnh nơi

trường em
trong giờ
ra chơi.
“ Tùng tùng
tùng ” Tiếng trống
rộn rã vang lên báo hiệu
giờ ra chơi. Từ các
phòng học, học sinh ùa
ra sân như đàn ong vở
tổ. Sân trường đang yên
ắng bỗng ồn ào, nhộn
nhịp hẵn lên.
Em hãy
tả cảnh
sum họp
đầm ấm
của gia
đình em
vào một
buổi tối.
Cơn mưa dông ầm ầm
đổ xuống làm cho bầu
không khí buổi tối càng
trở nên rét mướt, lành
lạnh. Nhưng thật đầm
ấm biết bao! Khi gia
đình em quây quần,
sum họp trong một ngôi
nhà ấm cúng sau khi ăn
cơm xong.

được gọi là “đóng ý”.
- Kết bài:
. Suy nghĩ: hiểu …
. Tình cảm: yêu – ghét – tự
hào …
. Hành động: giữ gìn – bảo
quản – giúp đỡ - biếu tặng.
- Là phần cuối cùng của bài
văn vừa kết thúc ý chính của
bài vừa mở ra một hướng
mới gợi cho người đọc tiếp
tục cảm xúc, suy nghĩ sau
khi hết bài.
- Kết bài:
a, Suy nghĩ Tình cảm
Hành động (có thể dùng
một hoặc hai hoặc cả ba yếu
tố trên).
b, Kết bài mở rộng bằng
cách:
+ Nêu một câu hỏi.
+ Nêu một ý mới lạ.
+ Đưa ra một lời bình.
+ Đưa ra một câu văn, câu
thơ.
+ …………….
III. Kết bài không mở rộng:
________________________________________________________________________
NGIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG TIỂU HOC
10

11
ý nghĩa và giá trị (1) to lớn của một nơi đã đào tạo biết mầm non của đất nước trở thành
những công dân tốt.
+ Kiểu 312:
Được dạy dỗ trong một ngôi trường khang trang, đẹp đẽ, em sẽ cố gắng học tập (3)
nhiều hơn nữa để mang danh dự về cho nhà trường vì em hiểu được ý nghĩa và giá trị (1)
to lớn của một nơi đã đào tạo biết mầm non của đất nước trở thành những công dân tốt. Em
sẽ yêu quýngôi trường (2) của em như một người thân nhất trên đời.
+ Kiểu 321:
Được dạy dỗ trong một ngôi trường khang trang, đẹp đẽ, em sẽ cố gắng học tập (3) nhiều
hơn nữa. Nhất là em sẽ yêu quý ngôi trường (2) như một người thân nhất trên đời vì em
hiểu được ý nghĩa và giá trị (1) to lớn của một nơi đã đào tạo biết mầm non của đất nước
trở thành những công dân tốt.
IV. Kết bài mở rộng:
Ví dụ:
Đề: Em hãy tả ngôi trường của em.
Với đề bài như trên, thông qua các câu hỏi gợi mở, giáo viên hướng dẫn học sinh phân tích
đề xác định được các yếu tố cần nêu ở kết bài như sau:
a, Suy nghĩ: hiểu giá trị, lợi ích của ngôi trường (1) Tình cảm: yêu quý ngôi trường
(2) Hành động: học tập tốt. (3) (Có thể dùng một hoặc hai hoặc ba yếu tố trên).
b, Mở rộng: Nêu một câu hỏi - Nêu một ý mới lạ - Đưa ra một lời bình - Đưa ra một câu văn
hoặc một câu thơ ….
Ví dụ: Gợi ý một số cách viết kết bài mở rộng.
+ Nêu một câu hỏi:
Các bạn có biết mỗi lần nghe tiếng trống, lòng mình lại có cảm giác gì không? Mình
cảm thấy nhớ thiết tha đến ngôi trường, nơi đã đào tạo biết mầm non của đất nước trở thành
những công dân tốt. Càng nhớ bao nhiêu mình càng yêu quý ngôi trường bấy nhiêu và tự
nhủ sẽ cố gắng học tập để mang danh dự về cho ngôi trường thân yêu.
+ Nêu một ý mới lạ:
________________________________________________________________________

không mở
rộng
Em hãy tả
ngôi
Quên sao được vẻ
đẹp ngôi trường vào
________________________________________________________________________
NGIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG TIỂU HOC
13
trường của
em.
những buổi sáng đẹp
trời. Hình ảnh này đã
trở thành những kỷ
niệm sâu sắc trong tâm
hồn em. Mai đây khi rời
xa mái trường này,
bóng hình ấy vẫn mãi
mãi đọng lại trong lòng
em hương vị ngọt ngào,
êm đềm nhất của tuổi
học trò.
Ngôi trường của em
đúng là một “thiên
đàng” của tuổi thơ với
lắm điều thú vị và kì
diệu. Mai đây, dù có
phải tạm biệt mái
trường thân yêu này thì
hình ảnh ngôi trường và

buổi lế chào cờ đầu
tuần mãi mãi sẽ không
phai mờ trong kí ức em.
Em hãy
tả cảnh
nhộn nhịp
của sân
trường em
trong giờ
ra chơi.
Giờ chơi thật là thú
vị! Chính là những giây
phút quý báu đem lại
cho chúng em sự khoan
khoái, dễ chịu, tươi tỉnh
sau những tiết học căng
thẳng và mệt nhọc.
Giờ ra chơi vui vẻ,
lành mạnh mang lại
những giây phút thoải
mái giúp cho đầu óc em
như minh mẫn hẳn lên.
Chắc chắn trong những
tiết học sau, em sẽ tỉnh
táo và tiếp thu bài tốt
hơn.
Em hãy
tả cảnh
sum họp
đầm ấm

khác nhau tùy theo yêu cầu của đề bài.
VII. Kết luận:
Qua nghiên cứu đề tài, tôi nhận thấy việc hướng dẫn học sinh viết tốt các kiểu mở bài
(hoặc kết bài) theo các cách khác nhau là một việc làm khó. Đòi hỏi người giáo viên phải
tâm huyết với nghề, nắm vững phương pháp đặc trưng của phân môn, biết lựa chọn phương
pháp phù hợp, kết hợp hình thức dạy học hợp lí. Ngoài các kiểu mở bài ( kết bài ) đã được
hướng dẫn, giáo viên nên khuyến khích học sinh đọc thêm các loại sách tham khảo, đánh
thức khả năng sáng tạo vốn có của học sinh sẽ giúp các em vận dụng để viết một cách linh
hoạt trong bài viết. Ngoài ra, nếu giáo viên biết hướng dẫn học sinh vận dụng linh hoạt cách
viết các kiểu mở bài (hoặc kết bài) theo các cách khác nhau nói trên thì khi học các tiết:
________________________________________________________________________
NGIÊN CỨU KHOA HỌC SƯ PHẠM ỨNG DỤNG TIỂU HOC
16
Luyện tập tả người ( Dựng đoạn mở bài) hoặc Luyện tập tả người (Dựng đoạn kết bài) thì
chất lượng bài viết của học sinh nói chung và chất lượng các đoạn văn phần mở bài (hoặc
kết bài) sẽ không ngừng nâng cao.
Trên đây là kinh nghiệm hướng dẫn học sinh lớp 5A viết tốt các kiểu mở bài (kết bài )
trong bài văn miêu tả đồ vật mà tôi nghiên cứu đúc kết được và thực hiện có hiệu quả.
VIII. Đề nghị:
Để đề tài đạt hiệu quả cao, áp dụng rộng rãi trong phạm vi rộng hơn mong sự góp ý chân
tình của đồng nghiệp.
Đại Hiệp, ngày 10 tháng 1 năm 2014
Người viết
Môn học:
Đạt giải:
Tác giả:
Trường :
Huyện
Tỉnh:
____________________________