ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN THỊ BIÊN

QUẢN LÝ THU THUẾ
CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

NGUYỄN THỊ BIÊN

QUẢN LÝ THU THUẾ
CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH
TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN THANH LIÊM, TỈNH HÀ NAM
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƯƠNG TRÌNH ĐỊNH HƯỚNG THỰC HÀNH


thành luận văn tốt nghiệp.
Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng nỗ lực, tìm tòi, nghiên cứu để hoàn thiện
luận văn, tuy nhiên không thể tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được
những đóng góp tận tình của quý thầy cô và các bạn.


MỤC LỤC
DANH MỤC NHỮNG TỪ VIẾT TẮT ................................................................. i
DANH MỤC CÁC BẢNG ...................................................................................ii
DANH MỤC CÁC HÌNH ....................................................................................iii
MỞ ĐẦU................................................................................................................ 1
Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN,
THỰC TIỄN VỀ THUẾ, QUẢN LÝ THU THUẾ DOANH NGHIỆP ............... 6
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu ........................................................ 6
1.2. Cơ sở lý luận về thuế, quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp ngoài
quốc doanh ............................................................................................... 8
1.2.1. Cơ sở lý luận về thuế .................................................................. 8
1.2.2. Cơ sở lý luận quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp ngoài
quốc doanh. ....................................................................................... 14
1.3. Kinh nghiệm quản lý thu thuế doanh nghiệp ngoài quốc doanh của
một số chi cục thuế, bài học tham khảo cho chi cục thuế Thanh Liêm .... 40
1.3.1. Khảo sát kinh nghiệm của một số chi cục thuế .......................... 40
1.3.2. Bài học kinh nghiệm cho chi cục thuế huyện Thanh Liêm tỉnh Hà
Nam .................................................................................................... 42
Chương 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ..................................................... 44
2.1. Phương pháp luận ............................................................................ 44
2.2. Phương pháp tiếp cận ...................................................................... 44
2.3. Các phương pháp nghiên cứu được sử dụng .................................... 44
2.3.1. Phương pháp thu thập giữ liệu ................................................. 44
2.3.2. Phương pháp phân tích tổng hợp .............................................. 45

Nam .................................................................................................... 67


Chương 4: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ THU THUẾ
CÁC DOANH NGHIỆP NGOÀI QUỐC DOANH TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN
THANH LIỂM, TỈNH HÀ NAM TRONG THỜI GIAN TỚI ........................... 72
4.1. Mục tiêu và định hướng về quản lý thu thuế các doanh nghiệp ngoài
quốc doanh tại địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam đến năm 2020 72
4.1.1. Định hướng phát triển doanh nghiệp ngoài quốc doanh và quản
lý thu thuế các doanh nghiệp ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện
Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam .................................................................. 72
4.1.2. Mục tiêu quản lý thu thuế thuế các doanh nghiệp ngoài quốc
doanh trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam ......................... 74
4.2 Một số giải pháp tăng cường biện pháp quản lý thu thuế doanh nghiệp
ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Thanh Liêm, Tỉnh Hà Nam .......... 75
4.2.1. Đổi mới công tác tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế ............... 75
4.2.2. Công tác thanh tra, kiểm tra ..................................................... 77
4.2.3. Công tác quản lý nợ .................................................................. 78
4.2.4. Công tác kê khai, kế toán thuế .................................................. 79
4.2.5. Ứng dụng công nghệ tin học nhằm nâng cao hiệu quả quản lý
thuế .................................................................................................... 80
4.2.6. Cải cách thủ tục hành chính trong quản lý thu thuế tại Chi cục
thuế huyện Thanh Liêm....................................................................... 81
4.2.7. Hoàn thiện tổ chức bộ máy và cán bộ quản lý thu thuế ............. 82
4.2.8. Tăng cường công tác kiểm tra nội bộ ........................................ 82
4.3. Kiến nghị ......................................................................................... 83
4.3.1. Kiến nghị với Nhà nước ............................................................ 83
4.3.2. Kiến nghị với ngành thuế .......................................................... 83
KẾT LUẬN .......................................................................................................... 85
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 87

ĐTNT

Đối tượng nộp thuế

5

GDP

Tổng sản phẩm quốc nội

6

GTGT

Giá trị gia tăng

7

NNT

Người nộp thuế

8

NQD

Ngoài quốc doanh

9



DANH MỤC CÁC BẢNG

TT

Bảng

Nội dung

1

Bảng 3.1

2

Bảng 3.2

3

Bảng 3.3

4

Bảng 3.4

5

Bảng 3.5

Tỷ lệ nợ qua giai đoạn 2012-2014


Kết quả thực hiện dự toán thu các sắc thuế của
DNNQD giai đoạn 2010-2014

ii

Trang
49

51
55
56

65


DANH MỤC CÁC HÌNH

TT

Hình

Nội dung

1

Hình 3.1

Cơ cấu tổ chức Chi cục thuế huyện Thanh Liêm


Nhà nước (NSNN). Điều đó đòi hỏi Nhà nước cần sửa đổi các Luật thuế, các
văn bản pháp lý khác về thuế nhằm hoàn thiện hệ thống thuế, đưa thuế ngày
càng tiếp cận thực tiễn. Để phản ánh, theo kịp bước chuyển của nền kinh tế
công tác quản lý thuế cần phải thay đổi đáp ứng tình hình phát triển kinh tế
của đất nước cũng như các cam kết quốc tế trong giai đoạn hiện nay. Qua đó
khai thác tối đa những uy lực vốn có của thuế để kích thích sự phát triển kinh
tế- xã hội, phát triển sản xuất kinh doanh của mọi đơn vị thuộc các thành phần
kinh tế, đảm bảo thực hiện đúng nghĩa vụ nộp thuế cho Nhà nước.
Bên cạnh đó, trong giai đoạn hiện nay ở Việt Nam, hoạt động của khu vực
doanh nghiệp ngoài quốc doanh, nay là doanh nghiệp ngoài Nhà nước đã và đang
ngày càng mở rộng trên khắp các địa bàn trong cả nước, song chế độ sổ sách kế
toán, chứng từ hoá đơn còn thực hiện tùy tiện, chưa đúng chế độ, hiện tượng khai
1


man trốn thuế lậu thuế còn nhiều từ đó tạo ra sự bất bình đẳng và sự cạnh tranh
không lành mạnh giữa các thành phần kinh tế. Vì vậy, quản lý thu thuế đối với
khu vực doanh nghiệp ngoài quốc doanh (DNNQD) phải tiếp tục cải tiến và hoàn
thiện nhằm thực hiện được mục tiêu, yêu cầu của hệ thống thuế đặt ra.
Huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam là một huyện nhỏ thuộc đồng bằng
Bắc Bộ, với điều kiện kinh tế chưa phát triển mạnh, số thu về thuế không
nhiều, chưa đủ đáp ứng nhu cầu chỉ tiêu của địa phương nhưng trong đó số
thu về thuế của khu vực công thương nghiệp ngoài quốc doanh (NQD) đã
đóng góp một phần không nhỏ vào số thu hàng năm của ngân sách địa
phương. Số thu từ khu vực công thương nghiệp NQD giai đoạn 2010- 2014
đều chiếm trên 20% tổng thu ngân sách, năm 2010 chiếm 21%, năm 2014
chiếm đến 41% tổng thu ngân sách toàn huyện. Do đó, trong quản lý thuế tại
chi cục Thuế huyện Thanh Liêm tỉnh Hà Nam, khu vực doanh nghiệp ngoài
quốc doanh luôn được quan tâm hàng đầu.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, quản lý thuế khu vực DN

Một là, xây dựng khung lý thuyết của đề tài nghiên cứu với các nội
dung cơ bản như: Khái niệm, đặc điểm, vai trò về thuế và quản lý thu thuế các
doanh nghiệp ngoài quốc doanh, lập dự toán thu thuế, tổ chức bộ máy, nội
dung quy trình quản lý thu thuế.
Hai là, xác định các phương pháp nghiên cứu phù hợp với lĩnh vực của
đề tài, từ phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, duy vật lịch sử
đến các phương pháp cụ thể như phương pháp thu thập giữ liệu, phương pháp
phân tích tổng hợp, phương pháp thống kê, phương pháp so sánh.
Ba là, vận dụng lý luận và các phương pháp nghiên cứu để thu thập số
liệu, tình hình và phân tích thực trạng về quản lý thu thuế các DNNQD trên
địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.

3


Bốn là, kế thừa các kết quả nghiên cứu về lý luận và thực trạng, luận
văn đã đề xuất hệ thống giải pháp và kiến nghị nhằm tăng cường công tác
quản lý thu thuế trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quản lý thu thuế doanh nghiệp,
trong đó tập trung chủ yếu vào nội dung cơ bản như lập dự toán thu thuế, tổ
chức bộ máy quản lý thuế, quy trình quản lý thu thuế, các nhân tố ảnh hưởng
đến quản lý thu thuế doanh nghiệp.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn nghiên cứu đối tượng trên tại các doanh nghiệp ngoài quốc
doanh (doanh nghiệp ngoài Nhà nước) được thành lập theo Luật doanh nghiệp
Việt Nam ban hành năm 2005, bao gồm các loại hình doanh nghiệp như
Công ty Trách nhiệm hữu hạn; Công ty cổ phần; Doanh nghiệp tư nhân trên
địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam do Chi cục thuế Thanh Liêm quản lý

Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng quản lý thu thuế các doanh nghiệp ngoài quốc
doanh trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam
Chương 4: Giải pháp tăng cường quản lý thu thuế các doanh nghiệp
ngoài quốc doanh trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam

5


Chương 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ THUẾ, QUẢN LÝ
THU THUẾ DOANH NGHIỆP

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
Thuế là nguồn thu chủ yếu cho Ngân sách Nhà nước, nộp thuế là quyền
lợi và nghĩa vụ của mỗi công dân. Theo đó, nghiên cứu về thuế và quản lý thu
thuế là mối quan tâm của các nhà khoa học, các nhà quản trị điều hành doanh
nghiệp, các cơ quan quản lý.
Nghiên cứu về thuế và quản lý thu thuế đối với DNNQD đã có rất nhiều đề
tài do nhiều tác giả thực hiện. Mỗi đề tài đều có sự khác biệt nhất định về mục
đích nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, nội dung nghiên cứu, cách tiếp cận...
Trong quá trình nghiên cứu triển khai đề tài, tác giả đã sưu tầm, nghiên
cứu một số tài liệu có tính chất kinh điển như: Giáo trình, sách tham khảo về
thuế và quản lý thuế; Hệ thống văn bản pháp quy về thuế và quản lý thuế; Đề
tài khoa học và đề tài luận văn, về thuế và quản lý thuế, trong đó những công
trình được tác giả quan tâm nhất, bao gồm:
(i) Vũ Hồng Vân, 2010. Hoàn thiện công tác quản lý thuế các doanh
nghiệp ngoài quốc doanh tại chi cục thuế quận Hai Bà Trưng. Luận văn Thạc
sĩ,Trường đại học Kinh tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội. Luận văn nghiên cứu
một số vấn đề lý luận về thuế và quản lý thuế, phân tích thực trạng quản lý

thuế thu nhập doanh nghiệp, công tác kiểm tra thuế, phân tích sâu vào các tồn
tại để tìm ra nguyên nhân làm ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế.
(v) Trần Việt Trà, 2013. Hoàn thiện công tác quản lý thu thuế đối với
DNNQD trên địa bàn thành phố Pleiku, tỉnh Gia Lai. Luận văn thạc sĩ, Đại
học Đà Nẵng. Luận văn phân tích công tác lập dự toán, thực hiện thu thuế tại
địa phương thông qua các công tác tuyên truyền, kê khai, kiểm tra thuế chỉ ra
7


được những nguyên nhân còn tồn tại đưa gia các giải pháp hoàn thiện công
tác quản lý thuế.
(vi) Trần Thị Mỹ Dung, 2012. Tăng cường kiểm soát thuế giá trị gia tăng
tại chi cục thuế quận Cẩm Lệ. Luận văn Thạc sĩ, Trường đại học Đà Nẵng. Làm
rõ ý nghĩa của việc tăng cường kiểm soát thuế GTGT, nêu lên thực trạng của hoạt
động kiểm soát thuế GTGT tại chi cục thuế quận Cẩm Lệ. Trên cơ sở đó đưa ra
các giải pháp, kiến nghị nhằm tăng cường công tác kiểm soát thuế GTGT .
Qua nghiên cứu các công trình trên, tác giả đã kế thừa một số nội dung
có tính lý luận về thuế và quản lý thu thuế doanh nghiệp như cơ sở lý luận về
thuế và quản lý thu thuế, luận giải các vấn đề thực tiễn trong công tác quản lý
thu thuế nói chung từ khái niêm, đặc điểm, lập dự toán thu, quy trình quản lý
thu thuế đến tổ chức bộ máy thu thuế.
Mặt khác, tác giả cũng nhận thấy các công trình trên nghiên cứu trong
những bối cảnh khác nhau về thời gian, không gian, khác nhau về một số nội
dung và góc độ nghiên cứu.
Bên cạnh sự khác biệt trong một vài nội dung và đối tượng nghiên cứu,
sự khác biệt cơ bản của đề tài do tác giả thực hiện với các công trình trên thể
hiện qua câu hỏi nghiên cứu và bối cảnh, điều kiện cụ thể thực hiện nghiên
cứu là “Trên địa bàn huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam giai đoạn 2010- 2014
và định hướng đến năm 2020”.
1.2. Cơ sở lý luận về thuế, quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp ngoài

trang trải các chi phí vì lợi ích chung của toàn dân như: quốc phòng; an ninh;
giáo dục; giao thông; y tế...
1.2.1.2. Đặc điểm của thuế
Thứ nhất, Thuế là khoản thu mang tính bắt buộc. Tính bắt buộc xuất
phát từ việc nhà nước là người cung ứng phần lớn hàng hóa công cộng cho xã
hội. Đặc tính của hàng hóa công cộng là có thể sử dụng chung và khó có thể
9


loại trừ. Ít có người dân nào tự nguyện trả tiền cho việc thụ hưởng hàng hóa
công cộng do nhà nước đầu tư cung cấp như quốc phòng, môi trường, pháp
luật, vệ sinh phòng dịch, vv…Vì vậy, để đảm bảo nhu cầu chi tiêu công cộng
ấy, nhà nước phải sử dụng quyền lực của mình để nhân dân phải nộp thuế cho
nhà nước. Tính bắt buộc của thuế thể hiện nghĩa vụ đóng góp của mọi công
dân đối với lợi ích công cộng của toàn xã hội..
Thứ hai, Thuế là khoản thu của ngân sách nhà nước mang tính không
hoàn trả trực tiếp.
Số tiền thuế phải nộp không gắn trực tiếp với lợi ích cụ thể mà người
nộp thuế được hưởng từ hàng hóa công cộng do nhà nước cung cấp. Các cá
nhân, tổ chức thực hiện nghĩa vụ nộp thuế cho nhà nước không có quyền đòi
hỏi nhà nước phải cung cấp trực tiếp cho họ một lượng hàng hóa dịch vụ cụ
thể nào đó.
1.2.1.3. Vai trò của thuế
Thuế không chỉ đơn thuần là một nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà
nước mà thuế còn gắn liền với các vấn đề về sự tăng trưởng kinh tế,về sự
công bằng trong phân phối và sự ổn định xã hội.
Một là, tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước. Đây là vai trò đầu tiên
của thuế. Mỗi một loại thuế mà nhà nước ban hành đều nhằm vào mục đích là
tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước. Trong nền kinh tế thị trường vai trò
này của thuế càng nổi bật bởi thuế là nguồn thu chủ yếu của NSNN.Vai trò

phát triển của một đất nước là kết quả nỗ lực của cả một công đồng, sẽ không
công bằng nếu không chia sẻ thành quả phát triển kinh tế cho mọi người. Bởi
vậy cần có sự can thiệp của nhà nước vào quá trình phân phối thu nhập, sự
can thiệp này đặc biệt hiệu qủa bằng cách sử dụng công cụ thuế.
1.2.1.4. Các sắc thuế chủ yếu có nguồn thu lớn từ khu vực doanh nghiệp

11


* Thuế Giá trị gia tăng: Là một loại thuế tiêu dùng, tính trên phần giá
trị tăng thêm của hàng hoá, dịch vụ phát sinh ở từng khâu trong quá trình sản
xuất, lưu thông đến tiêu dùng. (Quốc hội, 2008. Luật thuế GTGT số 13, Hà
Nội trang 1)
Người nộp thuế GTGT là tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh hàng hóa,
dịch vụ chịu thuế GTGT và tổ chức cá nhân nhập khẩu hàng hóa chịu thuế GTGT.
Đối tượng chịu thuế là Hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh
doanh và tiêu dùng.
Giá trị gia tăng là phần giá trị mới được tạo ra trong sản xuất kinh
doanh. Nó được xác định bằng chênh lệch giữa tổng giá trị sản xuất và tiêu
thụ với tổng giá trị hàng hoá, dịch vụ mua vào tương ứng. Thuế GTGT phải
nộp ở mỗi giai đoạn được tính bằng cách lấy số thuế GTGT đầu ra (tính được
bằng cách lấy thuế suất x giá hàng hoá dịch vụ bán ra) trừ số thuế GTGT đầu
vào (tính được bằng cách lấy thuế suất x giá hàng hoá dịch vụ mua vào).
* Thuế thu nhập doanh nghiệp: Là một loại thuế trực thu, đánh vào
thu nhập chịu thuế của các doanh nghiệp.Thuế thu nhập doanh nghiệp
(TNDN) là một sắc thuế quan trọng nhất của thuế trực thu. Mọi tổ chức có
hoạt động sản xuất kinh doanh có thu nhập đều là đối tượng nộp thuế TNDN.
Thuế TNDN phải nộp trong kỳ tính thuế = Thu nhập tính thuế x thuế
suất. Thu nhập chịu thuế trong kỳ tính thuế = Doanh thu để tính thu nhập chịu
thuế trong kỳ tính thuế - Chi phí hợp lý trong kỳ tính thuế + Thu nhập chị

doanh nghiệp ngoài quốc doanh) từ 50.000đ đến 1.000.000đ (đối với các hộ
cá thể kinh doanh).
Với mục đích kiểm kê, kiểm soát tất cả các cơ sở thực tế kinh doanh,
thuế môn bài không có quy định miễn giảm thuế.

13


1.2.2. Cơ sở lý luận quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp ngoài quốc doanh.
1.2.2.1. Khái niệm quản lý thuế và quản lý thu thuế đối với doanh nghiệp
ngoài quốc doanh.
* Khái niệm quản lý
Theo tác giả Phan Huy Đường, 2010. Giáo trình Quản lý nhà nước về
kinh tế. Hà Nội: Nhà xuất bản Đại Học Quốc Gia Hà Nội, tr 26“quản lý là
sự tác động có ý thức để chỉ huy, điều khiển, hướng dẫn các quá trình xã hội
và hành vi hoạt động của con người để đạt tới mục đích đúng ý chí của
người quản lý và phù hợp với quy luật khách quan”.
* Khái niệm quản lý thuế
Theo tác giả Lê Xuân Trường, 2010. Giáo trình quản lý thuế, nhà xuất
bản tài chính,trang 9 “quản lý thuế có thể được hiểu là việc tổ chức thực thi
pháp luật thuế của Nhà nước, tức là quản lý thuế được hiểu là hoạt động tác
động và điều hành hoạt động đóng thuế của người nộp thuế”.
Quản lý thuế là vấn đề đã được nhiều nhà khoa học nghiên cứu và có
nhiều quan niệm khác nhau. Mỗi quan niệm đều nhìn nhận quản lý thuế ở một
góc độ, phạm vi khác nhau và với mục đích, ý nghĩa thực tiễn khác nhau.
Theo chúng tôi, các quan niệm về quản lý thuế đều có các điểm chung là:
+ Đều đề cập đến các nội dung của khâu hành pháp về thuế;
+ Đều đề cập đến sự tác động của chủ thể quản lý đối với đối tượng bị
quản lý bằng các phương thức, phương tiện nào đó nhằm đạt mục đích nhất
định. Chủ thể quản lý là Nhà nước (mà trực tiếp là cơ quan thuế các cấp). Đối

mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh.(Quốc Hội,2005. Luật doanh
nghiệp, Hà Nội trang1).
Doanh nghiệp ngoài quốc doanh (doanh nghiệp ngoài Nhà nước) là
toàn bộ các đơn vị sản xuất kinh doanh của tư nhân đứng ra thành lập, đầu tư
kinh doanh và tổ chức quản lý.
15