SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT TẬT
Mã số:………………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ BIỆN PHÁP
GIÚP CẢI THIỆN HÀNH VI TĂNG ĐỘNG, GIẢM TẬP TRUNG
CHO HỌC SINH CHẬM PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ LỚP 1C
TẠI TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT TẬT

Người thực hiện: ĐOÀN THỊ NGỌC TÂM
Lĩnh vực / Môn nghiên cứu:
Giáo dục khuyết tật: Giáo dục hành vi

Sản phẩm đính kèm:
 Mô hình

 Phần mềm

 Phim ảnh

Năm học: 2012 – 2013

 Hiện vật khác


SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ và tên: ĐOÀN THỊ NGỌC TÂM

cho những giáo viên ngày ngày làm nhiệm vụ truyền đạt kiến thức, đem bao điều
mới lạ đến các học trò thân yêu. Và hơn hết, lời khuyên bảo ấy càng như một thuật
ngữ, một châm ngôn làm việc của những giáo viên dạy học sinh Chậm phát triển
trí tuệ.
Trẻ Chậm phát triển trí tuệ có trí tuệ bị suy giảm nên việc học của các em diễn
ra chậm hơn trẻ bình thường. Do não bị tổn thương và hoạt động nhận thức bị rối
loạn nên các em gặp nhiều khó khăn để lĩnh hội kiến thức như: Tư duy kém, khả
năng tưởng tượng bị hạn chế, khó tiếp thu bài học… Các em cần một môi trường
học tập an toàn với những phương pháp giảng dạy phong phú để tiếp nhận kiến
thức đạt hiệu quả cao.
Ở lớp 1C, lớp chuyên biệt dành cho học sinh Chậm phát triển trí tuệ, các em
có các độ tuổi từ 9 đến 16 tuổi với nhiều dạng khuyết tật trí tuệ. Trong những ảnh
hưởng do tổn thương của não, hành vi tăng động, giảm tập trung của một em học
sinh không những làm hạn chế khả năng học của em mà tập thể của lớp cũng bị
ảnh hưởng rất nhiều. Em thường hay có những triệu chứng xung động tức thì trong
giờ học như la hét, chạy ra khỏi chỗ ngồi, bật nhảy liên tục xung quanh các bạn.
Do đó, giáo viên gặp nhiều khó khăn trong lúc giảng dạy. Lời giảng của cô giáo bị
ngắt quãng, hoạt động học bị ngưng lại, khoảng thời gian quý báu để tiếp nhận
kiến thức mới bị gián đoạn do những hành vi bất thường của em gây ra. Điều này
làm ảnh hưởng không tốt đến môi trường học tập của lớp.
Và hơn ai hết, bản thân trẻ Chậm phát triển trí tuệ có hành vi tăng động,
giảm tập trung gặp nhiều khó khăn trong học tập vì trẻ không theo kịp bài giảng,
không hoàn thành tốt nhiệm vụ. Ngay cả trong sinh hoạt hằng ngày hay trong lúc
chơi, trẻ có những biểu hiện bốc đồng, thô bạo, thậm chí hung hăng nên hay gặp
rắc rối trong quan hệ với bạn bè, anh chị em trong nhà. Do bị rối loạn trong việc
kiểm soát hành vi nên trẻ có thể gặp nguy hiểm bất cứ lúc nào, ảnh hưởng không
chỉ trực tiếp đến bản thân mà cả những người sống xung quanh em.
Là giáo viên phụ trách chủ nhiệm của lớp, tôi nhận thức được cần phải có
những biện pháp can thiệp kịp thời để hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực do hành
vi tăng động, giảm tập trung của trẻ gây ra. Tôi cố gắng tìm tòi tài liệu để hiểu sâu

chước phát âm các tiếng không rõ.
- Trí nhớ ngắn hạn và máy móc: Trẻ có đặc điểm chậm nhớ, chóng quên và ghi
nhớ bằng hình ảnh, khó ghi nhớ bằng lời nói.
1.3. Rối loạn tăng động, giảm tập trung của trẻ Chậm phát triển trí tuệ:
Rối loạn tăng động, giảm tập trung là bệnh lí khởi phát sớm và có thể kéo dài
đến tuổi trưởng thành, chiếm tỉ lệ 3 – 6% ở trẻ em, thường gặp ở trẻ Chậm phát
triển trí tuệ. Tên viết tắt trong tiếng Anh là ADHD: Attention Deficit / Hyperactive
Disorder nên các nhà chuyên môn gọi những trẻ bị rối loạn tăng động, giảm tập
trung là trẻ ADHD. Triệu chứng của rối loạn ADHD nằm trong hai loại: Quá hiếu
động và tập trung chú ý kém.
a) Triệu chứng quá hiếu động:
- Tay chân hay ngọ nguậy hoặc nhúc nhích trên ghế (khều các đồ vật trên bàn, vỗ
tay, đung đưa bàn chân hoặc cả chân).
- Có biểu hiện bứt rứt không ngồi yên được.
- Thường rời khỏi chỗ ngồi trong lớp hoặc ở những tình huống yêu cầu trẻ ngồi cố
định một chỗ như tham dự buổi Lễ Khai giảng, Lễ Tổng kết ở trường.
- Thường chạy nhảy quá mức trong những tình huống không nên làm thế.
- Thường khó chơi hoặc khó tham gia một cách bình tĩnh vào các hoạt động giải
trí.
- Hay chọc phá bạn ngồi kế bên.
- Hay bật cười hoặc là bật lên những câu nói ở trong đầu, không liên quan đến bài
giảng.
- Hay bộc phát cơn nổi cáu và không kiềm chế được trong khoảng thời gian ngắn.
2


b) Triệu chứng thiếu chú ý:
- Khó duy trì sự tập trung vào các nhiệm vụ hoặc các hoạt động giải trí và khó có
thể chịu đựng được nhiệm vụ cho tới khi hoàn thành.
- Không chú ý đến lời người khác nói. Trẻ thường có vẻ như trí óc đang để ở đâu

tiến hành cho trẻ thực hiện một số bài tập để kiểm tra mức phát triển hiện tại về:
Khả năng đọc, viết, làm toán cộng, toán trừ, vận động tinh, ngôn ngữ tiếp nhận –
ngôn ngữ biểu đạt, khả năng ghi nhớ, khả năng giao tiếp, tư duy, cách ứng xử tình
huống,…
c) Phỏng vấn: Tôi trao đổi trực tiếp với ba mẹ, anh em của trẻ để thu thập
thông tin về quá trình phát triển của trẻ từ nhỏ, thông tin y tế, tình hình sức khỏe
cũng như các bệnh trẻ đang mắc phải như bệnh động kinh, sử dụng thuốc. Ngoài
ra, tôi cũng cần các thành viên trong gia đình cung cấp thêm về: Tình cảm gắn bó
của trẻ với người thân, sở thích về ăn uống, giải trí, đồ chơi; những điều thích và
không thích, tính tình, biểu hiện của hành vi bất thường khi ở nhà, thời gian thường
xảy ra và cách xử lí của gia đình với các hành vi đó.
3


Sau khi có những thông tin tổng quát về trẻ, tôi tiến hành lập kế hoạch để
can thiệp những hành vi bất thường của trẻ.
2.1.2. Biện pháp 2. Thiết lập và duy trì mối quan hệ với phụ huynh của trẻ
Trẻ không thể có tiến bộ nếu chỉ được giáo dục ở lớp học. Trẻ cần được giáo
dục sớm từ môi trường gia đình. Cha mẹ có vai trò quan trọng để can thiệp hành vi
cho trẻ vì cha mẹ là người hiểu con mình nhất và dành nhiều thời gian cho con hơn
bất kì ai hết. Sự tham gia nhiệt tình của cha mẹ là nguồn lực tốt cho thành công
trong việc giúp đỡ trẻ. Thế nhưng cha mẹ không được trang bị những kiến thức và
kĩ năng đặc thù nên giáo viên là một cầu nối giữa cha mẹ và trẻ. Do đó, việc xây
dựng mối quan hệ chặt chẽ với phụ huynh là rất cần thiết.
Một số thông tin cần thiết để giáo viên trao đổi với phụ huynh là:
- Giúp phụ huynh nhận biết những hành vi tăng động, giảm tập trung thường gặp ở
trẻ.
- Cố gắng giúp đỡ cha mẹ cách lí giải các hành vi của con họ.
- Trao đổi với phụ huynh về bản kế hoạch can thiệp cho những hành vi bất thường.
- Hướng dẫn phụ huynh các biện pháp để can thiệp hành vi cho trẻ ở nhà.


Trong lớp học, trẻ ADHD thường có những hành vi bất thường như đập bàn
ghế, la hét, bực bội, chọc phá bạn. Điều này khiến cho các bạn không thích chơi
chung với trẻ, tránh xa hay xua đuổi, làm trẻ có cảm giác tự ti, bị tách rời khỏi tập
thể. Là giáo viên chủ nhiệm của lớp, tôi cố gắng thay đổi thái độ của các bạn học
chung để trẻ được tập thể nhìn nhận như một thành viên gắn bó của lớp, cùng giúp
đỡ nhau học tập và cùng sinh hoạt vui chơi.
Để tạo mối quan hệ bạn bè cho trẻ ADHD, tôi sử dụng nhiều biện pháp như:
- Khai thác tài năng của trẻ: hát, đọc thơ, vẽ tranh… để các bạn học có sự tôn trọng
với trẻ.
- Tuyên dương các cố gắng của em trước tập thể.
- Tổ chức hình thức hoạt động nhóm vào bài học để trẻ cùng các bạn tham gia vào
một hoạt động.
Ví dụ: Ở môn Toán, bài “Số 8”, tôi tổ chức học sinh thi đua theo nhóm, mỗi
nhóm hai bạn. Tôi sắp xếp trẻ ADHD với một em có năng lực học tốt. Mỗi cặp sẽ
cố gắng viết nhiều số 8 vào phần bảng của mình. Nhóm nào viết được nhiều số 8 sẽ
là nhóm chiến thắng.
- Tổ chức các trò chơi tập thể đơn giản để thắt chặt tình cảm các học sinh trong
lớp.
Ví dụ: Trong trò chơi “Con muỗi”, tôi động viên trẻ ADHD đóng vai là con
muỗi, hai tay đập nhanh để bay đi, đến gần các bạn, nhanh tay chạm vào người của
bạn như là để hút máu. Còn các bạn khác phải xua tay chân không cho con muỗi
chạm tay vào người của mình. Trò chơi này có sự tương tác rất tốt và trẻ được bộc
lộ nhiều cảm xúc.

Hình: Các nhóm thi viết số 8

Hình: Học sinh chơi trò: “Con muỗi”

2.1.4. Biện pháp 4. Điều chỉnh không gian lớp học

chơi hòa thuận với các bạn, hoàn thành bài tập, tự giác vào chỗ ngồi…
Tôi sử dụng hình thức củng cố tích cực ở bất kì tình huống trong lớp nhằm
giúp trẻ hình thành các hành vi mong muốn. Sự củng cố tích cực được thể hiện với
nhiều cách khác nhau như khen ngợi, phần thưởng, một hoạt động mà trẻ thích hay
những sự ưu tiên đặc biệt.
Qua kinh nghiệm, tôi xin chia sẻ một vài hình thức củng cố:
- Chọn hình thức củng cố dễ thực hiện trong điều kiện của lớp học. Ví dụ: Giáo
viên nói: “Các bạn nhìn xem, bạn A đã làm hết bài toán, chúng ta cùng vỗ tay hoan
hô bạn A nào!”, phần thưởng cho trẻ có thể là một hộp sữa uống vào giờ ra chơi
hay một hoạt động chơi bóng, chạy xe đạp.
- Sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, ngắn gọn. Ví dụ: “Bạn A giỏi lắm!”.
- Nắm bắt ngay thời điểm trẻ có hành vi tốt rồi khen ngợi. Ví dụ: Nếu trẻ thường
hay đi lung tung, không ngồi vào ghế như các bạn khác mà hôm nay tự giác ngồi
vào ghế thì giáo viên cần nhận thấy và khen trẻ ngay lập tức.
- Đa dạng hóa phần thưởng: Thưởng cho trẻ bằng nhiều hình thức khác nhau sẽ
làm cho trẻ không bị nhàm chán và có tác dụng trong những lần sau.
- Khen ngợi những bạn trong lớp có biểu hiện tích cực để trẻ ADHD lấy đó làm
gương.
6


- Không lạm dụng hình thức khen ngợi hoặc là khen ngợi không đúng lúc làm trẻ
thấy việc khen ngợi không còn khích lệ nữa.
Ví dụ: Để ứng dụng cho hình thức khen ngợi, ở lớp học, tôi thiết kế một
bảng thi đua. Trên bảng thi đua có các khu vực cắm cờ cho mỗi học sinh. Nếu
trong một buổi học, em nào đạt được 5 ngôi sao ở góc thi đua trên bảng thì sẽ được
cắm 1 lá cờ vào bảng thi đua của lớp. Mỗi lá cờ tương ứng với một cái bánh nhỏ
mà học sinh được nhận vào cuối ngày học. Điều này làm các em rất thích và cố
gắng để tham gia học tốt, kể cả trẻ ADHD.



- Sử dụng cử chỉ, điệu bộ, ánh mắt về phía trẻ cho thấy sự không hài lòng khi trẻ có
những hành vi không thích hợp như chỉ tay, lắc đầu, đưa mắt nhìn trẻ một khoảng
thời gian.
- Giáo viên dùng lời nói nhẹ nhàng, chậm rãi, không quát tháo, nói lớn tiếng và nói
nhanh.
- Sử dụng hình thức dập tắt: Khi thấy trẻ có những hành vi như hét lên, đánh đập,
tôi sẽ tỏ ra phớt lờ, không quan tâm đến những hành vi đó. Vì sự quan tâm thường
có tác dụng như phần thưởng khi trẻ muốn gây sự chú ý. Khi thấy trẻ có biểu hiện
nguy hiểm hơn, tôi tìm cách ngăn hành vi đó lại như là quay người trẻ, kéo tay trẻ
đưa lên cao. Ngay cả trong lúc này, tôi cố gắng tỏ ra không chú ý đến trẻ nhiều, có
thái độ bình tĩnh, nói ngắn gọn, kiềm chế cảm xúc và không quá nghiêm khắc, dễ
dẫn đến những hành vi tiêu cực khác.
- Sử dụng hình thức phạt: Có 3 cách thông thường là khiển trách, phạt bằng thời
gian cách biệt, phạt trả giá hành vi.
+ Khiển trách: Tôi cố gắng giữ thái độ bình tĩnh, đến gần trẻ với một khoảng
cách nhất định, dùng lời nói để cho trẻ biết hành vi trẻ vừa gây ra là không hay,
không được cho phép.
+ Phạt bằng thời gian cách biệt: Nói trẻ biết lí do bị phạt và không cho phép trẻ
tham gia vào một hành động trong lớp nào đó mà trẻ hứng thú. Ví dụ: Không cho
phép trẻ được chơi bóng, chơi tạo hình…
+ Phạt trả giá hành vi: Khi thấy trẻ có những hành vi tiêu cực, tôi sẽ giải thích lí
do trẻ bị phạt và phạt bằng cách lấy đi một cái gì đó của trẻ mà trẻ thích như là
bông hoa thưởng, cờ thi đua…
2.2.3. Biện pháp 3. Sử dụng bài tập có tác dụng kích thích trẻ
Trẻ ADHD gặp rối loạn về khả năng chú ý. Trẻ bao giờ cũng có thời gian
chú ý rất ngắn hoặc gặp khó khăn trong việc tập trung tâm trí để giải quyết một
nhiệm vụ. Hậu quả của sự giảm chú ý này là thái độ chần chừ, chán nản, trì hoãn
việc làm bài tập.
Để giúp trẻ thoát khỏi tâm trạng e ngại làm bài tập, tôi sử dụng các bài tập

Là con

Hay chăng dây điện
…

bầu.

Hay hỏi đâu đâu
Là con

Là con

…

con.

Ăn no quay tròn
… vện.

Là cối

…

(Các từ tương ứng với hình gợi ý là: Vịt, chó, nhện, xay lúa).
Trong quá trình tổ chức cho trẻ thực hiện bài tập, tôi có một vài kinh
nghiệm:
+ Nhắc lại kiến thức một cách cụ thể và mau chóng.
+ Hướng dẫn bài tập rõ ràng.
+ Đảm bảo trẻ hiểu được yêu cầu của bài tập.
+ Giới hạn thời gian để hoàn thành một bài tập.

….

* 0 không trừ được 3
* 10 – 3 = 7, viết 7, nhớ 1
* 2 + 1 =3
* 9 – 3 = 6, viết 6

Ví dụ 2: Ở môn kĩ năng tự phục vụ, bài “Xếp áo thun không cổ”, tôi hướng
dẫn trẻ thực hiện với các bước:
- Bước 1: Trải áo cho phẳng trên bàn.
- Bước 2: Xếp hai tay áo vào trong.
- Bước 3: Xếp thân áo thành hai phần.
- Bước 4: Xếp áo lại lần nữa.

Hình: Trải áo cho phẳng trên bàn

Hình: Xếp hai tay áo vào trong

Hình: Xếp thân áo thành hai phần

Hình: Xếp áo lại lần nữa

2.2.5. Biện pháp 5. Sử dụng phương pháp Tâm vận động
Tâm vận động là một phương pháp can thiệp thuộc lĩnh vực tâm lí và giáo
dục, nhấn mạnh vai trò của những hành vi hoặc tác phong vận động, để hội nhập
một cách hài hòa giữa vận động và tâm thần.
Nhờ các hoạt động của phương pháp Tâm vận động, trẻ ADHD được giải tỏa
và giảm hạ những áp lực, được tống xuất ra ngoài những nỗi lo sợ, bức xúc trong
nội tâm.
10

11


III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Sau quá trình vận dụng linh hoạt các biện pháp trên, tôi nhận thấy các hành
vi rối loạn của trẻ ADHD được cải thiện rõ rệt.
Dưới đây là Bảng thống kê các hành vi tích cực mà trẻ ADHD đã đạt được
vào hai thời điểm Giữa học kì I và Cuối học kì II trong năm học 2012– 2013:

HÀNH VI TÍCH CỰC

GIỮA HỌC KÌ I
CHƯA
ĐẠT
ĐẠT

Tự giác ngồi vào ghế
Phát biểu xây dựng bài
Hoàn thành bài chính tả
ngắn
Chú ý bài giảng trong 5
phút
Nhận xét bài làm của
các bạn
Hát trọn vẹn một bài hát
Đọc một bài thơ ngắn
Biết đợi đến lượt mình
Nhường đồ chơi cho bạn

CUỐI HỌC KÌ II

x

Bảng thống kê cho thấy thời gian đầu năm học, học sinh ADHD có nhiều
hành vi gây rối. Nhưng qua một thời gian được can thiệp hành vi, trẻ đã xuất hiện
nhiều hành vi mong muốn rất tốt cho việc học tập, sinh hoạt và vui chơi của trẻ.
Nhờ có những biến đổi tích cực về hành vi, trẻ ADHD ngày càng có nhiều
tiến bộ về mặt học tập. Điều này được thể hiện qua Bảng thống kê xếp loại học lực
môn của trẻ ADHD vào hai thời điểm là Giữa học kì I và Cuối học kì II trong năm
học 2012– 2013 như sau:
Bảng xếp loại học lực môn:
Toán Tiếng Đạo TNXH Âm
Mĩ Thủ Thể Kĩ
Việt đức
nhạc thuật công dục năng
sống
Giữa
HKI
Cuối
HKI

Yếu

Trung
bình

B

A

A

dựng bài học, tích cực tham gia hợp tác nhóm …
12


Bên cạnh đó, nhờ sự giảm bớt các hành vi bất thường của trẻ ADHD mà môi
trường học tập của lớp học được cải thiện rất nhiều. Học sinh chăm chú nghe cô
giảng bài, hứng thú, say mê học tập. Mỗi tiết học, từng cá nhân học sinh đều thấy
mình học được cái gì đó mới hơn, có ích cho bản thân. Và sau mỗi ngày đến lớp,
trẻ nhận được niềm vui khi thấy mình đang trưởng thành và phát triển hơn.
IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG ĐỀ TÀI
Để các biện pháp can thiệp hành vi cho học sinh ADHD được thực hiện có
hiệu quả, qua kinh nghiệm thực tế, tôi có một số đề xuất sau:
1. Đối với giáo viên dạy lớp có học sinh ADHD
- Cần có thái độ thiện cảm, nhiệt tình, thương yêu học sinh.
- Hiểu và thông cảm với khó khăn của trẻ.
- Giữ thái độ cương quyết trong hướng dẫn, nghiêm khắc nhưng không độc
đoán với trẻ.
- Sưu tầm nhiều đồ chơi và trò chơi để lôi cuốn trẻ tham gia học tập.
- Không ngừng trao đổi và học tập kinh nghiệm giảng dạy.
- Kết hợp chặt chẽ với phụ huynh để rèn luyện và theo dõi sự tiến bộ của trẻ.
2. Đối với Trung tâm và các cấp quản lí ngành
- Nâng cao chất lượng nhiều hơn nữa cho phòng Tâm vận động của Trung tâm.
- Xây dựng Trung tâm can thiệp sớm ở mỗi địa phương.
- Thành lập câu lạc bộ các bà mẹ có con Chậm phát triển trí tuệ để giúp phụ
huynh học tập và trao đổi lẫn nhau về kinh nghiệm nuôi con.
3. Đối với phụ huynh
- Dành nhiều thời gian để dạy trẻ học và chơi với trẻ.
- Hiểu rõ về hội chứng ADHD của con mình.
- Luôn giữ thái độ kiên nhẫn khi trẻ còn nhiều biểu hiện của hành vi không
mong muốn.


Đoàn Thị NgọcTâm

14


SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TT NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT TẬT

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc

Biên Hòa, ngày

tháng

năm 2013

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học: 2012 - 2013
–––––––––––––––––
Tên sáng kiến kinh nghiệm:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP
GIÚP CẢI THIỆN HÀNH VI TĂNG ĐỘNG, GIẢM TẬP TRUNG
CHO HỌC SINH CHẬM PHÁT TRIỂN TRÍ TUỆ LỚP 1C
TẠI TRUNG TÂM NUÔI DẠY TRẺ KHUYẾT TẬT ĐỒNG NAI
Họ và tên tác giả: ĐOÀN THỊ NGỌC TÂM
Tổ: Giáo viên
Lĩnh vực / Môn nghiên cứu:
Giáo dục khuyết tật: Giáo dục hành vi