PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA CHỦ
ĐỀ DẠY HỌC TÍCH HỢP “HỢP CHẤT CỦA LƯU HUỲNH VÀ MƯA AXIT”
Vũ Thị Hiền1, PGS.TS.Trần Trung Ninh2
EMail: [email protected]; [email protected]
TÓM TẮT:
Dạy học tích hợp là một quan điểm sư phạm hiện đại đã được nhiều nước trên thế giới áp
dụng vì đây là một phương thức hiệu quả nhằm phát triển năng lực cho học sinh. Tuy nhiên
việc thiết kế và tổ chức dạy học các chủ đề tích hợp khoa học tự nhiên ở Việt Nam vẫn còn
nhiều khó khăn cho giáo viên. Trong bài báo này, việc thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề tích
hợp “Hợp chất của lưu huỳnh và mưa axit” nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học
sinh Trung học phổ thông sẽ được giới thiệu.
Từ khóa: Dạy học tích hợp; Hợp chất của lưu huỳnh; Năng lực giải quyết vấn đề; Chủ đề mưa
axit, Học sinh Trung học phổ thông.
I. Đặt vấn đề
Dạy học tích hợp (DHTH) là một trong những quan điểm dạy học hiện đại giúp xác định
nội dung dạy học ở trường phổ thông và góp phần xây dựng chương trình môn học ở nhiều
nước trên thế giới. DHTH được xây dựng trên cơ sở những quan điểm tích cực về quá trình học
tập và quá trình dạy học. DHTH là phương thức hiệu quả nhằm phát triển năng lực học sinh và
làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn, giúp đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho
sự phát triển bền vững của đất nước. Tuy nhiên, việc thiết kế và tổ chức DHTH còn là một khó
khăn không nhỏ đối với nhiều giáo viên. Đã có một số tác giả quan tâm đến dạy học tích hợp
như Đặng Thị Thuận An [1], Đỗ Hương Trà và cộng sự [2], Nguyễn Văn Biên [3]. Bài viết này
sẽ giới thiệu việc thiết kế và tổ chức dạy học chủ đề tích hợp “Hợp chất của lưu huỳnh và mưa
axit”.
II. Nội dung
2.1. Tổng quan về dạy học tích hợp
2.1.1. Khái niệm dạy học tích hợp
•

Có nhiều tác giả đưa ra các khái niệm khác nhau về DHTH. Trong bài báo này, chúng tôi


Để phát triển năng lực GQVĐ cần phải xác định các biểu hiện của năng lực đó, theo
chúng tôi các biểu hiện đó như sau:
- Biết phát hiện một vấn đề, tìm hiểu một vấn đề.
- Thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề.
- Đề xuất được các giả thuyết khoa học khác nhau.
- Lập được kế hoạch để GQVĐ đặt ra và thực hiện kế hoạch một cách độc lập, sáng tạo,
hợp lý.
- Thực hiện và đánh giá giải pháp GQVĐ; suy ngẫm về cách thức và tiến trình GQVĐ
để điều chỉnh và vận dụng trong tình huống mới.
2.2.3. Đánh giá năng lực GQVĐ thông qua DHTH
2.2.3.1. Tiêu chí đánh giá
Với quan điểm DHTH GV có thể áp dụng nhiều PPDH khác nhau trong quá trình dạy
học. Mỗi PPDH khác nhau sẽ có những tiêu chí cụ thể để đánh giá năng lực GQVĐ của HS.
Trong chủ đề này, chúng tôi sử dụng PPDH dự án; vì vậy việc đánh giá năng lực GQVĐ của HS
trong DHTH liên môn với chủ đề này sẽ được đánh giá như sau:
Bảng 1: Tiêu chí đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS trong dạy học dự án
Mức độ
STT Tiêu chí phát triển năng lực giải
1.
quyết vấn đề của học sinh
Chưa đạt
Đạt
Tốt
2.
3.
4.

Nhận biết tình huống có vấn đề
Giải thích, xác định các thông tin
liên quan đến tình huống

– Đánh giá bằng hồ sơ học tập
– Đánh giá bằng sản phẩm học tập (PowerPoint, tập san,...)
– Đánh giá bằng phiếu hỏi học sinh
– Sử dụng tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng.
Tuy nhiên, tất cả các phương pháp đánh giá trên đều phải chú trọng đánh giá khả năng vận
dụng kiến thức để giải quyết tình huống học tập (hoặc tình huống thực tế) và chú trọng đánh giá
năng lực GQVĐ của học sinh.
2.3. Chủ đề “Hợp chất của lưu huỳnh và mưa axit”
2.3.1. Lí do chọn chủ đề
Lưu huỳnh là nguyên tố phi kim thứ hai được phát hiện ra (chỉ sau cacbon). Thời trung cổ,
con người đã biết dùng lưu huỳnh và hợp chất của lưu huỳnh để điều chế mĩ phẩm và chữa bệnh
ngoài da. Các hợp chất của lưu huỳnh còn có ý nghĩa quan trọng trong sản xuất công nghiệp.


Việc tiêu thụ axit sunfuric được coi như một trong các chỉ số tốt nhất về sự phát triển công
nghiệp của một quốc gia. Tuy nhiên, khí hiđro sunfua, khí sunfurơ còn là mối nguy hại môi
trường, trong đó có hiện tượng mưa axit.
Để giúp học sinh hiểu về thành phần và tính chất một số hợp chất của lưu huỳnh; đồng thời
hiểu thêm về mưa axit, để từ đó có những biện pháp để nhằm hạn chế tác hại, tận dụng được lợi
ích mà mưa axit mang lại và qua đó có ý thức bảo vệ môi trường, chúng tôi đã tiến hành xây
dựng chủ đề: "Hợp chất của lưu huỳnh và mưa axit".
2.3.2. Mục tiêu chủ đề
2.3.2.1. Kiến thức
Sau khi học xong chủ đề này, HS có thể nêu được:
- Tính chất vật lí, ứng dụng của H2S, SO2, SO3, H2SO4.
- Khái niệm mưa axit và trách nhiệm của công dân trong việc thực hiện chính sách bảo vệ tài
nguyên và môi trường
Trình bày được:
- Tính chất hóa học của H2S, SO2, SO3. Phân biệt H2S, SO2 với khí khác đã biết.
- Tính chất hóa học của H2SO4 loãng và đặc, tính chất của muối sunfat, nhận biết ion sunfat.

Để giải quyết các vấn đề đặt ra trong dự án học tập, học sinh cần học tập và vận dụng các
kiến thức liên môn như sau:
Bảng 2: Các nội dung liên quan đến chủ đề "hợp chất của lưu huỳnh và mưa axit"
trong chương trình, sách giáo khoa hiện hành [5–8]
MÔN
HOÁ
HỌC

LỚP

10

CHƯƠNG

BÀI

Chương 6:
Oxi– Lưu huỳnh

Bài 32: Hiđro sunfua –
Lưu huỳnh đioxit – Lưu
huỳnh trioxit
Bài 33: Axit sunfuric –
Muối sunfat

CÔNG
NGHỆ

ĐỊA LÍ


2.3.4. Phương pháp tổ chức dạy học và kiểm tra, đánh giá
2.3.4.1. Phương pháp
– Phương pháp dạy học dự án (phương pháp chính).
2.3.4.2. Thời lượng
6 tiết trên lớp và 3 tuần làm việc nhóm học sinh ở nhà.

NỘI DUNG
Tính chất vật lí, tính chất
hoá học, điều chế và ứng
dụng của H2S, SO2, SO3.
– Tính chất vật lí, tính chất
hoá học, sản xuất và ứng
dụng của H2SO4.
– Tính chất muối sunfat và
nhận biết ion sunfat.

Cải tạo và sử dụng đất phèn

Sử dụng hợp lí tài nguyên,
bảo vệ môi trường

Chính sách tài nguyên và
bảo vệ môi trường.


2.3.4.3. Phương pháp kiểm tra, đánh giá
– Đánh giá HS qua sản phẩm dự án theo các phiếu đánh giá sơ đồ tư duy, bức tranh, bài
thuyết trình, bài viết chia sẻ, bài trình bày Powerpoint và bài kiểm tra cuối chủ đề kết hợp đánh
giá quá trình quan sát sự tham gia dự án của học sinh.
– Đánh giá sự phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh thông qua bảng kiểm quan


– Sổ theo dõi dự án cho 4 nhóm.

– Tài liệu tra cứu.

– Phiếu hướng dẫn nghiên cứu, thực hiện dự
án cho từng học sinh.

– Bài kiểm tra củng cố kiến thức sau dự án.

– Nội dung bộ câu hỏi định hướng.

– Trang thiết bị và cơ sở vật chất cần thiết để
thực hiện tốt dự án.

– Phiếu đánh giá dự án của GV, HS.
* Học sinh
– Giấy A0, bút màu, keo dán, kéo...
– Ôn tập lại kiến thức về lưu huỳnh.
– Tìm hiểu về dạy học dự án và các kĩ năng liên quan.
– Tranh ảnh trong SGK và tranh ảnh sưu tầm có liên quan đến nội dung của dự án
Bộ câu hỏi định hướng
* Câu hỏi khái quát
Làm thế nào để chúng ta có một cuộc sống tốt đẹp, an toàn hơn?
* Câu hỏi bài học
- Những hiện tượng tự nhiên và nhân tạo nào có thể gây ảnh hưởng xấu đến môi trường?
- Làm thế nào để có một nền sản xuất bền vững, giảm thiểu tác hại của mưa axit?
* Câu hỏi nội dung:
Nhóm I:
- Hãy cho biết tính chất vật lí và phương pháp điều chế của hiđro sunfua? (viết PTHH nếu có).

- Tổ chức cho HS đề xuất đề tài hoặc gợi
ý một số đề tài dự án
- Gợi ý, thống nhất đề tài
- Chia nhóm hoặc HS tự lập thành 4
nhóm, cử nhóm trưởng, thư kí
- Giao nhiệm vụ cho mỗi nhóm
- Yêu cầu HS thảo luận nhóm để nêu
được nội dung, nhiệm vụ cụ thể cần thực
hiện trong dự án của mỗi nhóm.
- GV tổng hợp ý kiến HS, thống nhất các
nội dung, nhiệm vụ cần trình bày.
- GV cung cấp cho từng học sinh:
+ Phiếu hướng dẫn thực hiện dự án
- GV cung cấp cho mỗi nhóm sổ theo
dõi dự án, phổ biến cách trình bày sổ
theo dõi dự án; tiêu chí, thang điểm đánh
giá sản phẩn dự án; phân công nhiệm vụ
trong nhóm.
- Tổ chức HS thảo luận nhóm để lập kế
hoạch thực hiện dự án.
- GV theo dõi, góp ý, tư vấn cho các
nhóm HS xây dựng kế hoạch một cách
hợp lí.
- Yêu cầu nhóm trưởng báo cáo kế
hoạch thực hiện của nhóm mình.
- Nhận xét, góp ý, bổ sung.

Hoạt động của học sinh
- Lắng nghe.
- Thảo luận theo kỹ thuật 5W1H để đưa ra

HĐ2. Hoạt động hình thành kiến thức
1. Thực hiện kế hoạch dự án và xây dựng sản phẩm
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
- Thường xuyên theo dõi, đôn đốc, - Thực hiện theo kế hoạch đã đề ra:
hướng dẫn, tư vấn, giúp đỡ các nhóm.
+ Tìm kiếm thông tin
+ Thiết kế bài trình bày đa phương tiện
+ Thiết kế bức tranh
+ Xây dựng lược đồ tư duy
+ Thiết kế trò chơi ô chữ
+ Viết bài thuyết trình cho sản phẩm
+ Viết sổ theo dõi dự án
- Theo dõi, trợ giúp (xử lí thông tin, cách - Từng nhóm phân tích, tổng hợp thông
trình bày thông tin)
tin thu thập được, trao đổi về ý tưởng thiết
kế.
- Thực hiện thiết kế sản phẩm dự án.
- Tập thuyết trình trước lớp.
2. Thu thập kết quả và công bố sản phẩm
Hoạt động của giáo viên
Hoạt động của học sinh
- Yêu cầu HS nộp sản phẩm dự án cho - Ghi nhớ hạn nộp sản phẩm. Hoàn thiện
GV trước ngày báo cáo ít nhất 2 ngày.
sản phẩm và nộp đúng thời hạn.
- Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả, - Các nhóm trình bày sản phẩm và báo
trình bày sản phẩm.
cáo sổ theo dõi dự án.
- Lắng nghe phần thuyết trình của học - Các nhóm khác lắng nghe, theo dõi, góp
sinh, các ý kiến đóng góp, câu hỏi tọa ý, đặt câu hỏi chất vấn để làm rõ những

có hiệu quả, sản phẩm có chất lượng;
động viên, ghi nhận sự cố gắng, nỗ lực
làm việc của cả lớp.
- Gợi ý cho HS hướng phát triển tiếp
theo của dự án, triển khai dự án mới.
HĐ3: Hoạt động luyện tập
- GV phát phiếu học tập cho HS, yêu cầu
HS hoàn thành bài tập theo cá nhân.
- GV gọi HS trả lời câu hỏi hoặc lên
bảng làm bài tập.
- GV nhận xét, chỉnh sửa và chốt kiến
thức.
HĐ4: Hoạt động vận dụng
- GV phát đề kiểm tra
HĐ5: Hoạt động mở rộng tìm tòi
- GV yêu cầu HS về nhà ôn luyện lại
kiến thức trong chủ đề đã học, đồng thời
vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn.
- GV gợi ý HS một số hướng chủ đề mới
cần tìm hiểu, ví dụ vấn đề phát triển bền
vững ở quy mô địa phương Thái Bình và
cả nước Việt Nam.

Hoạt động của học sinh
- Các nhóm hoàn thiện phiếu đánh giá sản
phẩm dự án
- HS tự đánh giá và đánh giá mức độ hoạt
động của các thành viên trong nhóm.
- Ghi phiếu “Nhìn lại quá trình”.
- Nộp lại hồ sơ học tập:

THPT Bắc
10A7
45
TN
ĐC
TN
ĐC
10A9
45
Đông Quan
THPT Quỳnh
42
TN
10A6
87
86
41
Côi
ĐC
10A13
Để đánh giá HS qua chủ đề này (cả trước và sau tác động), chúng tôi tiến hành đánh giá
trên nhiều phương diện (như đã trình bày ở mục 2.3.4.3). Dưới đây tôi xin giới thiệu bảng kiểm
quan sát của GV sau khi HS lớp TN được học chủ đề này.
Bảng 3: Đánh giá sự phát triển năng lực GQVĐ của HS trong dạy học dự án
Mức độ (% = (SL/87).100%)
12. Tiêu chí phát triển năng lực giải
STT
Chưa đạt
Đạt
Tốt

5 hoạt động tìm tòi nghiên cứu để thu
2
2,30
52 59,77 33 37,93
thập dữ liệu cho DA.
Phân tích, chọn lọc, sắp xếp dữ liệu
6
2
2,30
51 58,62 34 39,08
vào việc xây dựng sản phẩm DA.
Tham gia có hiệu quả vào xây dựng
7
3
3,45
50 57,47 34 39,08
sản phẩm DA của nhóm.
Trình bày sản phẩm DA/ báo cáo
8
3
3,45
53 60,92 31 35,63
kết quả nghiên cứu của nhóm.
9 Ứng dụng CNTT&TT trong việc
3
3,45
54 62,07 30 34,48
thu thập, xử lý thông tin và viết báo



TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Đặng Thị Thuận An, Trần Trung Ninh, Dạy học tích hợp khoa học tự nhiên cho học sinh
trung học phổ thông thông qua chủ đề “Hiệu ứng nhà kính” theo định hướng phát triển năng
lực khoa học, JOURNAL OF SCIENCE OF HNUE Educational Sci., 2014, Vol. 59, No. 8,
pp. 92–100.
2. Đỗ Hương Trà (chủ biên) (2015), Dạy học tích hợp phát triển năng lực học sinh – Quyển 1 –
Khoa học tự nhiên, NXB Đại học Sư phạm.
3. Nguyễn Văn Biên (2015), QUY TRÌNH XÂY DỰNG CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP VỀ KHOA
HỌC TỰ NHIÊN, JOURNAL OF SCIENCE OF HNUE Educational Sci., 2015, Vol. 60, No.
2, pp. 61-66
4. Bộ GD & ĐT (2014), Tài liệu tập huấn “Dạy học Tích hợp ở trường THCS và THPT”, NXB
Đại học Sư phạm, Hà Nội.
5. Nguyễn Xuân Trường (Tổng chủ biên kiêm chủ biên) (2013), Hoá học 10 cơ bản, NXB Giáo
dục Việt Nam.
6. Mai Văn Bính (Chủ biên) (2010), Giáo dục công dân 11, NXB Giáo dục Việt Nam.
7. Nguyễn Văn Khôi (Chủ biên) (2014),Công nghệ 10, NXB Giáo dục Việt Nam.
8. Lê Thông (Tổng chủ biên), Trần Trọng Hà, Nguyễn Minh Tuệ (đồng Chủ biên) (2014), Địa lí
10, NXB Giáo dục Việt Nam.
DEVELOPING THE PROBLEM-SOLVING COMPETENCY FOR STUDENTS THROUGH
INTEGRATED TEACHING TOPIC "COMPOUNDS OF SULFUR AND ACID RAIN"


Abstract:
Integrated teaching is a modern pedagogical perspective which has been applied in many
countries around the world because it is an effective method to develop competency for students.
However, the design and organization of teaching the natural sciences integrated topics in
Vietnam are still difficult for teachers. In this article, we will introduce the design and teaching
institutions integrated topic "compounds of sulfur and acid rain" in order to develop the problemsolving competency for high school students.
Keywords: Integrated teaching; Compounds of sulfur; Problem-solving competency; Acid rain
topic, High school students.