T tởng triết học Hồ Chí Minh về văn hoá
Chủ tịch Hồ Chí Minh là lãnh tụ vĩ đại của dân tộc Việt Nam, đồng
thời là danh nhân văn hoá lớn của thế giới. Nghiên cứu hệ thống quan điểm
của Ngời về văn hoá, đặc biệt là những t tởng triết học trong đó là vấn đề có
ý nghĩa cực kì quan trọng, không những nhằm khẳng định sự đóng góp về
mặt thế giới quan và phơng pháp luận mác-xít về văn hoá mang màu sắc
triết lí Phơng Đông độc đáo mà còn góp phần khẳng định giá trị hiện thực
của những nguyên lí cơ bản trong t tởng của Ngời về xây dựng nền văn hoá
Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc hiện nay.
1. Sự cần thiết nghiên cứu t tởng triết học Hồ Chí Minh về văn hoá
a) Cơ sở lí luận:
- T tởng Hồ Chí Minh - trong đó có t tởng triết học - là một bộ phận
không thể tách rời trong nền tảng t tởng của sự nghiệp cách mạng nớc ta.
- T tởng triết học về văn hoá là một bộ phận không thể tách rời
trong t tởng triết học Hồ Chí Minh.
- T tởng Hồ Chí Minh là một chỉnh thể thống nhất giữa tính chính
trị cách mạng và tính nhân văn sâu sắc.
- Bản thân con ngời Hồ Chí Minh là một danh nhân văn hoá
lớn,
+ Ngời không những cống hiến trọn đời cho sự nghiệp giải phóng
dân tộc Việt Nam mà còn là biểu trng cho sự kết nối mạch nguồn văn
hoá dân tộc Việt Nam từ truyền thống đến hiện đại và hớng tới tơng lai
+ Ngời còn là nhà văn, nhà báo, nhà thơ, nhà phê bình... vĩ đại.
+ O. Manđenxtam: "Từ Nguyễn ái Quốc toả ra một thứ văn hoá,
không phải văn hoá Âu châu, mà có lẽ là một nền văn hoá tơng lai" (Hồ
Chí Minh Toàn tập, tập 1, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2000, tr. 478)
b) Cơ sở thực tiễn
- Sự nghiệp xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản
sắc dân tộc hiện nay phải trên cơ sở khai thác và phát triển triết lí dân
tộc về văn hoá mới giữ đợc bản sắc dân tộc của văn hoá Việt Nam.


- Văn hoá nh tổng hoà các vòng cộng đồng trong lịch sử (Ngời chỉ
ra diễn trình văn hoá Việt Nam với những nét đặc thù của nó trong cộng
đồng văn hoá nhân loại, sự kế thừa văn hoá và giao lu văn hoá...).


3

3. Một số quan điểm cơ bản và những nét bản sắc độc đáo trong t tởng triết học Hồ Chí Minh về văn hoá
a) Quan điểm về những khía cạnh bản chất của văn hoá
- Định nghĩa về văn hoá: "Vì lẽ sinh tồn cũng nh mục đích của
cuộc sống, loài ngời mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết,
đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công
cụ cho sinh hoạt hằng ngày về mặc, ăn, ở và các phơng thức sử dụng.
Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hoá. Văn hoá là sự
tổng hợp của mọi phơng thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà
loài ngời đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu đời sống và đòi
hỏi của sự sinh tồn" (tập 3, tr. 431)
- Thực chất của nền văn hoá cách mạng Việt Nam
+ "Văn minh chiến thắng bạo tàn" (Toàn tập, tập 12, tr 550)
+ "Phải triệt để tẩy trừ mọi di tích thuộc địa và ảnh hởng nô dịch của
văn hoá đế quốc. Đồng thời, phát triển những truyền thống tốt đẹp của văn
hoá dân tộc và hấp thụ những cái mới của văn hoá tiến bộ thế giới, để xây
dựng một nền văn hoá Việt Nam có tính chất dân tộc, khoa học và đại
chúng" (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 6, tr 173).
- Văn hoá và con ngời
+ "Các nhà văn hoá Việt Nam hãy chú ý đặc biệt đến nhi đồng" (Hồ
Chí Minh Toàn tập, tập 4, tr 460).
+"Nớc nhà cần phải kiến thiết. Kiến thiết cần phải có nhân tài" (Hồ
Chí Minh, Toàn tập, tập 4, tr 451).
+ Di chúc: "Bồi dỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việc rất

+ Muốn xây dựng xã hội chủ nghĩa phải có tinh thần xã hội chủ
nghĩa, muốn có tinh thần xã hội chủ nghĩa phải đánh bại chủ nghĩa cá
nhân" (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, tr 472).
- Văn hoá là sự nuôi dỡng những giá trị ngời
+ "Làm cán bộ tức là suốt đời làm đày tớ trung thành của nhân
dân" (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, tr 555).
+ "Hiểu chủ nghĩa Mác - Lênin là phải sống với nhau có tình, có
nghĩa" (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, tr 554).
- Vai trò của giáo dục và tự giáo dục trong phát triển nhân cách
+ "Văn hoá phải thiết thực phục vụ nhân dân, góp phần vào việc
nâng cao đời sống vui tơi, lành mạnh của quần chúng. Vì vậy, nội dung
văn hoá phải có ý nghĩa giáo dục" (Toàn tập, tập 10, tr 59).
- Nhập thân văn hoá của con ngời Việt Nam


6

+ "Coi chừng có nhiều ngời Việt Nam lại không hiểu rõ lịch sử, đất nớc, con ngời và những cái vốn rất quý báu của mình bằng những ngời nớc
ngoài" (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 12, tr 556 - 557).
+ "Thói quen và truyền thống lạc hậu cũng là kẻ địch to; nó ngấm ngầm
ngăn trở cách mạng tiến bộ" (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 9, tr 287).
- Môi trờng văn hoá và xây dựng môi trờng văn hoá
+ "Nêu cao và thực hành Cần, Kiệm, Liêm, Chính tức là nhen lửa
cho đời sống mới" (tập 5, tr 110 - và về xây dựng đời sống mới 93 - 110).
e) Quan điểm về xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm
đà bản sắc dân tộc
- Xác định hệ tiêu chí
+ Về văn hoá: Thực hành chế độ giáo dục bắt buộc, mở nhiều trờng
học, rạp hát, tổ chức các lớp bình dân học vụ, giúp đỡ những ngời nghèo mà
hiếu học" (Hồ Chí Minh, Toàn tập, tập 4, tr 118).