SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

PHỊNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN ĐỨC HỊA
TRƯỜNG MẦM NON SƠN CA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Đề Tài:

MỘT SỐ BIÊN PHÁP GIÚP
TRẺ 5-6 TUỔI HIỂU NGHĨA TỪ
TRONG TÁC PHẨM VĂN HỌC
Giáo viên: LÊ CHÂU PHA
Năm học: 2015-2016

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học giáo dục trường:
+ Tác dụng của sáng kiến kinh nghiệm:................................................
Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

1


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

+ Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học:.....................................................
+ Hiệu quả:............................................................................................
+ Xếp loại:.............................................................................................
............., ngày.... tháng....năm 2016
CT. HĐ KHGD
Hiệu trưởng

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học giáo dục phòng GD- ĐT:


Điểm
chuẩn

1. Đề tài sáng kiến có
yếu tố mới và sáng
tạo:
- Hoàn toàn mới, được
áp dụng lần đầu tiên
- Có cải tiến so với giải
pháp trước đây với mức
độ khá
- Có cải tiến so với giải
pháp trước đây với mức
độ trung bình
- Có cải tiến so với giải
pháp trước đây với mức
độ ít
- Không có yếu tố mới
hoặc sao chép từ các
giải pháp đã có trước
đây
2. Đề tài sáng kiến có
khả năng áp dụng:
- Có khả năng áp dụng
trong toàn tỉnh hoặc
ngoài tỉnh
- Có khả năng áp dụng
trong đơn vị và có thể
nhân ra ở một số nơi

GD
tỉnh

3

2
1,5
1
0

3
3
2

2

1

Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

3


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

- Không có khả năng áp
dụng trong đơn vị
3. Đề tài sáng kiến có
tính hiệu quả:
- Có hiệu quả trong

* Xác nhận của Hội đồng khoa học cấp tỉnh

(Ký tên, đóng dấu)

Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

4


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

MỤC LỤC
I) LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
1. Đặt vấn đề
2. Mục đích đề tài
3. Lòch sử đề tài
4. Phạm vi đề tài
II) NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM :
1. Thực trạng đề tài
2. Nội dung cần giải quyết
3. Biện pháp giải quyết
4. Kết quả chuyển biến
III) KẾT LUẬN :
1. Tóm lượt giải pháp
2. Phạm vi áp dụng

I) LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

5


6


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Năm học 2015-2016 tôi được nhà trường phân công đảm nhận dạy lớp lá
2, lớp tôi hiện có 36 cháu. Hàng ngày cháu đến lớp học với cô, lớp học giống
như mái nhà thứ hai của cháu vậy :“lúc ở nhà mẹ cũng là cô giáo , khi đến
trường cô giáo như mẹ hiền”(Câu hát được trích trong bài hát “Cô và Mẹ” của
tác giả Phạm Tun ).Vì thế khi đến lớp cháu rất say mê kể cho cô nghe
những mẩu chuyện thật dễ thương mà khi cháu ở nhà nhìn thấy và nghe thấy.
Có nhiều cháu chưa hiểu được nghóa của từ cháu nói khi cô hỏi lại. Điều đó
làm tôi rất băn khoăn và trăn trở nên tôi đã suy nghó và chọn đề tài “ Một số
biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghóa từ trong tác phẩm văn học” để có
những biện pháp giúp trẻ hiểu nghóa từ được tốt hơn.
2. Mục đích đề tài
- Dạy trẻ hiểu nghóa từ là giúp trẻ hiểu một cách chính xác nghóa của từ
và giúp trẻ hiểu sâu hơn nội dung của truyện, thơ nhớ nội dung truyện, thơ
nhờ đó ngôn ngữ của trẻ được phát triển và trở nên mạch lạc, trong sáng hơn.
- Giúp trẻ phát huy được tính tích cực cá nhân và khi tham gia học không
còn gây cho trẻ cảm giác nhàm chán khi học. Trẻ không những nghe hiểu từ
mà còn tham gia giải thích nghóa của từ nhiều lần, trẻ trở nên mạnh dạn, tự tin
hơn.
- Giúp trẻ khám phá được khả năng của bản thân: Khả năng ăn nói, giao
tiếp, ngôn từ...
3. Lịch sử đề tài

Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa


8


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

bật sáng hình ảnh trong tác phẩm, làm rõ dụng ý nghệ thuật của tác giả. Việc
hiểu nghóa từ giúp trẻ hiểu sâu sắc ý nghóa, nét bản chất, vẻ tinh túy ẩn dấu
trong từ hiểu được dụng ý nghệ thuật, nỗi niềm mà tác giả gửi gắm trong đó.
Ngoài ra, yếu tố gia đình cháu cũng rất quan trọng do cha mẹ chưa quan
tâm đến việc đọc thơ hoặc khi đọc thơ, kể chụn cho trẻ nghe, cha mẹ chỉ chú
ý đến truyền đạt nội dung của tác phẩm. Khi đứng trước những từ khó giải nghĩa
cho trẻ, cha mẹ của cháu thường giải thích cho qua chụn hoặc khơng giải
thích gì cả.
Bản thân cơ giáo cũng khơng có những biện pháp tích cực để giúp trẻ hiểu
đúng nghĩa của từ. Từ đó mà trẻ chưa hiểu được nghóa của từ một cách chính
xác, chính bởi lẽ đó mà trẻ trở nên nhút nhát và không mạnh dạn tham gia
vào việc giải nghóa từ cũng như hạn chế hiểu nghóa từ.
Từ thực trạng vừa nêu trên, tôi nhận thấy cần phải có những biện pháp cụ
thể khắc phục những khó khăn, hạn chế để giúp cháu hiểu nghóa từ được tốt
hơn.
2. Nội dung cần giải quyết
Trước những thực trang trên thì tôi đã xây dựng được một số biện pháp.
+ Cho trẻ quan sát trực quan kết hợp với lời giải thích.
+ Đối chiếu so sánh với những từ đồng nghóa hoặc trái nghóa.
+ Dùng lời để đònh nghóa khái niệm nêu lên những nét đặc trưng trong
nghóa của từ
+ Đặt từ vào các ngữ cảnh khác nhau.
3. Biện pháp giải quyết
Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa


Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

10


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Đồng thời nó còn có thể tạo nên những rung động, khơi gợi những cảm xúc
thẩm mó trong tâm hồn trẻ.
Ví dụ : Khi cô muốn cho trẻ cảm nhận được vẻ đẹp “trong suốt” của giọt
sương mà tác giả Xuân Tửu miêu tả trong bài thơ “Giọt sương”. Cô cho trẻ tận
mắt ngắm giọt sương đọng trên cánh hoa hoặc trên lá …

Các nhà tâm lí học, giáo dục học cũng chỉ ra rằng : Hiệu quả của quá
trình dạy học phụ thuộc trực tiếp vào mức độ thu hút các giác quan của trẻ.
K.B.NinKy đã đề cập đến vấn đề này : “Tính trực quan trong giáo dục không
tách rời khỏi ngôn ngữ”. Chính vì thế, việc sử dụng các phương tiện trực quan
trong các giờ học đối với trẻ đều được coi trọng. T.A.Kômenxki đã nhấn mạnh
: “Không có vật thật thì có thể thay thế bằng tranh minh họa, bản vẽ”.
Tuy nhiên, với mục đích giúp trẻ hiểu nghóa từ trong tác phẩm văn học
nếu chỉ sử dụng đồ dùng trực quan riêng lẻ thì khó có thể đem lại hiệu quả
giáo dục như mong muốn. Với đặc điểm tiếp nhận văn học và vốn ngôn ngữ
của mẫu giáo thì việc kết hợp dùng lời giảng giải giúp trẻ hiểu từ một cách
Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

11


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học


Hoặc như trong chuyện “Tấm Cám” có từ “Rách mướp” trong câu : “Hai
mẹ con Cám hí hửng sắm sửa quần lành, áo tốt, còn Tấm vẫn còn quần áo
rách mướp”.
Đây là một số từ trong tác phẩm văn học có nghóa cụ thể. Để giải thích
được những từ này thì bước tiếp theo trong biện pháp này là phải lựa chọn đồ
dùng trưc quan phù hợp với từ đó, kết hợp với lời giải thích.
Về đồ dùng trực quan, giúp trẻ hiểu những từ trong tác phẩm văn học có
thể dùng các loại sau : tranh ảnh, vật thật, mô hình, đèn chiếu, đàn … Sử dụng
như thế nào, tiêu chuẩn của đồ dùng trực quan ra sao cũng là một vấn đề cần
lưu ý. Nhìn chung yêu cầu về đồ dùng trực quan phải đảm bảo về kích thước,
Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

13


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

bố cục, màu sắc. Nghóa là những hình tượng trực quan phải đạt trình độ nghệ
thuật, thể hiện được tinh thần tác phẩm, lựa chọn đồ dùng trực quan phải căn
cứ theo những sự vật, hiện tượng mà từ đó biểu thò cùng với đồ dùng trực quan
và lời giải thích của cô để giúp trẻ cảm nhận được chính xác về nội dung đó.
Lời giảng giải của cô cần phải ngắn gọn, cô đọng, dễ hiểu và hấp dẫn đối với
trẻ.
Với những từ trong tác phẩm văn học chúng tôi đưa ra ở trên để giải
thích bằng biện pháp này thì sẽ tiến hành như sau :
- Khi đưa tác phẩm văn học đến với trẻ bằng cách này hay cách khác cô
làm thế nào để trẻ cảm nhận và hiểu được nội dung tác phẩm.
- Trước hết cô có thể đàm thoại bằng một số câu hỏi có liên quan tới tác
phẩm cô đònh đem đến cho trẻ.
- Cô đọc, cô kể diễn cảm cho trẻ nghe một đến hai lần để trẻ cảm nhận

ảnh “rách mướp” bằng các giác quan mà cùng với lời giải thích sẽ giúp trẻ
hiểu rõ bản chất nội dung ý nghóa của từ. Trong câu chuyện tác giả muốn diễn
tả cô Tấm phải chòu cực khổ.
Việc lựa chọn những từ cần giải thích làm rõ mục đích yêu cầu của tiết
học là hoàn toàn phụ thuộc vào ý đồ chủ quan và nghệ thuật sử dụng đồ dùng
trực quan của cô giáo. Vì vậy việc sử dụng biện pháp này, cô cần sử dụng đồ
dùng trực quan một cách linh hoạt, sáng tạo, kết hợp với lời giảng giải diễn tả
về nghóa từ trong văn cảnh đó sẽ giúp trẻ hiểu và cảm nhận từ ngữ nghệ thuật
một cách sâu sắc, tạo cho trẻ niềm say mê hứng thú, tích cực suy nghó, tìm tòi
khám phá những “bí ẩn” của thế giới xung quanh.

Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

15


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

2. Biện pháp 2 : Đối chiếu so sánh với những từ đồng nghóa hoặc trái
nghóa
Con người có thể nhận thức được một đối tượng nào đó thông qua sự đối
chiếu những nét tương đồng, hay tương phản giữa đối tượng đó với một hoặc
một số đối tượng đã biết. Qua sự so sánh đối chiếu với đối tượng đang xem
xét, người ta sẽ hiểu được về đối tượng đang xem xét và trong trường hợp này
cũng vậy. Để hiểu được nghóa của từ này chúng ta có thể dùng những từ khác
quen thuộc hơn có nghóa giống với từ đó hoặc là có nghóa trái ngược với từ đó.
Dựa trên cơ sở lí luận này cùng với đặc điểm ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo
từ 5 - 6 tuổi về vốn từ đã có một sự tích lũy khá phong phú về số lượng từ và
các loại từ. Bên cạnh đó trẻ mẫu giáo cũng đã xuất hiện tư duy lôgíc, trẻ có
những suy luận tương đối chính xác. Vì thế chúng ta có thể vận dụng vào việc

đã biết, có như vậy việc giúp trẻ hiểu nghóa từ theo biện pháp này mới có
hiệu quả.
- Việc sử dụng biện pháp này đòi hỏi cô giáo phải là người linh hoạt,
sáng tạo, yêu cầu đối với cô giáo phải có một lượng kiến thức khá rộng và
chuẩn xác phù hợp với khả năng của trẻ.
- Khi lựa chọn từ đồng nghóa hoặc trái nghóa với từ cần giải thích cô cần
chọn những từ mà trẻ đã biết phù hợp với khả năng lứa tuổi của trẻ. Nếu cô
dùng những từ trẻ chưa biết này để giải thích cho từ chưa biết khác thì trẻ vẫn
không thể nắm được nghóa của từ cần giải thích.
Ví dụ : Trong câu chuyện “Cây tre trăm đốt” có thể lựa chọn những từ
sau đây để sử dụng biện pháp này giải thích cho trẻ hiểu nghóa của từ đó.

Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

17


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Từ “khỏe mạnh” trong câu “lão thuê một anh nông dân nghèo, khỏe
mạnh để cày ruộng cho lão”.

Để giải thích từ này cô đưa một từ trái nghóa quen thuộc với trẻ như là từ
“ốm yếu” cô giải thích để trẻ thấy khỏe mạnh là người có sức khỏe tốt và làm
được nhiều việc, còn người mà “ốm yếu” thì sức khỏe không tốt và không làm
được nhiều việc. Giáo viên đưa ra từ trái nghóa nhằm làm cho từ cần giải thích
được nổi bật và tạo cho trẻ được ấn tượng. Có thể dùng những câu hỏi sau :
người mà ốm yếu có làm được công việc nặng nhọc hay không? Người khỏe
mạnh làm được những công việc gì? Với những câu hỏi này giúp trẻ có được
những hình ảnh về người khỏe mạnh và như vậy trẻ sẽ hiểu sâu xa hơn nghóa

Để giải thích từ này cô đưa một từ trái nghóa quen thuộc với trẻ như là từ
“nghèo khổ” cô giải thích để trẻ thấy giàu có là người có tiền bạc của cải, có
nhà cao, còn người mà “nghèo khổ” thì không có tiền bạc và của cải. Giáo
viên đưa ra từ trái nghóa nhằm làm cho từ cần giải thích được nổi bật và tạo
cho trẻ được ấn tượng. Có thể dùng những câu hỏi sau : người mà nghèo khổ
thì ăn mặc như thế nào? Người giàu có thì ăn mặc ra sao? Với những câu hỏi
này giúp trẻ có được những hình ảnh về người khỏe mạnh và như vậy trẻ sẽ
hiểu sâu xa hơn nghóa của từ này.
Từ “khôn ngoan” trong truyện “Mèo lại hoàn mèo”, với câu“xưa có một
ông nuôi một con mèo, nghó rằng con mèo của mình khôn ngoan” Đây cũng là
từ mà không thể dùng trực quan để giải thích cho trẻ hiểu được. Để giải thích
từ này cho có hiệu quả thì cô giảng giải bằng cách đưa một từ đồng nghóa
quen thuộc với trẻ là từ “khôn ngoan”, “thông minh” là khôn ngoan hoặc đưa
ra từ trái nghóa “ngu dốt” là không khôn ngoan, không thông minh

Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

20


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Ví dụ : Như từ “gồ ghề” có thể giải thích cho trẻ hiểu bằng từ đồng nghóa
như từ “mấp mô” nhưng nếu như giải thích bằng từ này mà trẻ không hiểu thì
cô phải linh hoạt, sáng tạo chọn từ khác gần gũi, quen thuộc và đơn giản hơn
đối với trẻ, hoặc cô giải thích cho trẻ “gồ ghề” là không bằng phẳng.
Từ “mênh mông” để giải thích cho trẻ hiểu thì rất khó nhưng nếu cô lựa
chọn một từ có tính chất giống như từ này mà trẻ đã biết thì chắc chắn trẻ sẽ
hiểu. Với từ này cô có thể giải thích cho trẻ hiểu “mênh mông” là “rộng lớn”.
Từ “bõ công” trong hai câu ca dao :

giáo viên có thể cung cấp cho trẻ một cách tương đối đầy đủ những nét nghóa
của từ, thấy được cấu trúc nghóa bên trong của từ. Biện pháp này đòi hỏi sự
tập trung cao của trẻ nhưng có thể sử dụng biện pháp này cũng chưa đạt được
hiệu quả cao, trẻ chưa thể hiểu ngay nghóa của từ khi cô đưa ra một đònh nghóa
hay một khái niệm về từ này. Do khả năng tư duy của trẻ còn hạn chế, ngược
lại biện pháp này còn giúp cho trẻ bước đầu tiếp cận với những đònh nghóa,
khái niệm có tính khoa học, tính khái quát cao. Qua sự giải thích dùng lời để
đònh nghóa, khái niệm dần dần sẽ hiểu được nghóa của từ. Ngoài ra nó còn
nâng cao cho trẻ về trình độ tư duy, phát huy tính tích cực ở trẻ, thúc đẩy sự
phát triển nhận thức ở trẻ.
* Mục đích :
Dùng những đònh nghóa khái niệm trong từ điển để giúp trẻ hiểu được nét
đặc trưng trong nghóa của từ cần giải thích. Bước đầu giúp trẻ hiểu nghóa của
từ một cách khoa học mang tính khái quát cao giúp trẻ hiểu được tương đối
đầy đủ những nét nghóa của từ, cấu trúc bên trong của câu và nâng cao khả
năng tư duy ở trẻ.
Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

22


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

* Cách tiến hành :
Lựa chọn từ trong tác phẩm để giải thích cho phù hợp với biện pháp này,
có những từ cô có thể sử dụng biện pháp khác để giải thích, cũng có những từ
chỉ có thể sử dụng đònh nghóa khái niệm để giải thích, mặc dù biện pháp này
có thể giải thích lần đầu trẻ chưa nắm được nhưng cô giải thích cho trẻ một
vài lần để trẻ hiểu được nghóa của từ. Khi đònh nghóa những nét đặc trưng
trong nghóa của từ, không phải đưa ra cho trẻ một đònh nghóa hay một khái


24


SKKN : Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

“Doanh trại bộ đội” là nơi ở, học tập, rèn luyện của các chú bộ đội.

“Hăm hở” muốn nói tới người hăng hái đối với công việc.
Sử dụng biện pháp này để giúp trẻ hiểu nghóa từ trong tác phẩm văn học,
giáo viên dùng lời của mình để đònh nghóa từ. Vì thế yêu cầu lời đònh nghóa
phải chính xác, ngắn gọn phù hợp với nhận thức và khả năng ngôn ngữ của
Người thực hiện: Lê Châu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hòa

25