SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

PHỊNG GIO DỤC V ĐÀO TẠO HUYỆN ĐỨC HỊA
TRƯỜNG MẦM NON SƠN CA

SÁNG KI ẾN KINH NGHI ỆM
Đề Tài:

M ỘT S Ố BIN PHP GIP
TR Ẻ 5-6 TU ỔI HI ỂU NGH ĨA T Ừ
TRONG TÁC PH ẨM V ĂN H ỌC
Gio vin: L CHU PHA
Năm học: 2015-2016

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học giáo dục trường:
+ Tác dụng của sáng kiến kinh nghiệm:......................................................
+ Tính thực tiễn, sư phạm, khoa học:..........................................................
Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

1


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

+ Hiệu quả:..................................................................................................
+ Xếp loại:...................................................................................................
............., ngày.... tháng....năm 2016
CT. HĐ KHGD
Hiệu trưởng

Nhận xét, đánh giá của Hội đồng khoa học giáo dục phòng GD- ĐT:


Điểm
chuẩn

1. Đề tài sáng kiến có
yếu tố mới và sáng
tạo:
- Hoàn toàn mới, được
áp dụng lần đầu tiên
- Cĩ cải tiến so với giải
pháp trước đây với mức
độ khá
- Có cải tiến so với giải
pháp trước đây với mức
độ trung bình
- Có cải tiến so với giải
pháp trước đây với mức
độ ít
- Không có yếu tố mới
hoặc sao chép từ các
giải pháp đ cĩ trước đây
2. Đề tài sáng kiến có
khả năng áp dụng:
- Có khả năng áp dụng
trong toàn tỉnh hoặc
ngoài tỉnh
- Có khả năng áp dụng
trong đơn vị và có thể
nhân ra ở một số nơi
trong tỉnh

của
của
HĐ
HĐ
ngành cấp
GD
tỉnh

3

2
1,5
1
0
3
3
2

2

1
0
4
4

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

3



(Ký tn, đóng dấu)

MỤC LỤC
I) LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
1. Đặt vấn đề

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

4


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

2. Mục đích đề tài
3. Lịch sử đề tài
4. Phạm vi đề tài
II) NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM :
1. Thực trạng đề tài
2. Nội dung cần giải quyết
3. Biện pháp giải quyết
4. Kết quả chuyển biến
III) KẾT LUẬN :
1. Tóm lượt giải pháp
2. Phạm vi áp dụng

I) LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI :
1. Đặt vấn đề
Khoa học giáo dục chứng minh rằng những năm đầu tiên của cuộc đời mỗi
con người có tầm quan trọng đặc biệt ở đó là sự tăng trưởng và phát triển rất
nhanh của tất cả các mặt. Nhân cách chỉ mới bắt đầu hình thành nhưng thành tựu

giáo như mẹ hiền”(Câu hát được trích trong bài hát “Cô và Mẹ” của tác giả Phạm
Tuyn ).Vì thế khi đến lớp cháu rất say mê kể cho cô nghe những mẩu chuyện thật
dễ thương mà khi cháu ở nhà nhìn thấy và nghe thấy. Có nhiều cháu chưa hiểu
được nghĩa của từ cháu nói khi cô hỏi lại. Điều đó làm tôi rất băn khoăn và trăn
trở nên tôi đã suy nghĩ và chọn đề tài “ Một số biện pháp giúp trẻ 5 - 6 tuổi hiểu
nghĩa từ trong tác phẩm văn học” để có những biện pháp giúp trẻ hiểu nghĩa từ
được tốt hơn.
2. Mục đích đề tài

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

6


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

- Dạy trẻ hiểu nghĩa từ là giúp trẻ hiểu một cách chính xác nghĩa của từ và
giúp trẻ hiểu sâu hơn nội dung của truyện, thơ nhớ nội dung truyện, thơ nhờ đó
ngôn ngữ của trẻ được phát triển và trở nên mạch lạc, trong sáng hơn.
- Giúp trẻ phát huy được tính tích cực cá nhân và khi tham gia học không
còn gy cho trẻ cảm giác nhàm chán khi học. Trẻ không những nghe hiểu từ mà
còn tham gia giải thích nghĩa của từ nhiều lần, trẻ trở nên mạnh dạn, tự tin hơn.
- Giúp trẻ khám phá được khả năng của bản thân: Khả năng ăn nói, giao tiếp,
ngôn từ...
3. Lịch sử đề tài
Qua tìm hiểu ở sách báo, tạp chí, học hỏi ở đồng nghiệp và qua thực tiễn
dạy, tôi nhận thấy việc giúp cho trẻ hiểu nghĩa từ là rất quan trọng trong việc phát
triển ngôn ngữ của trẻ.
Chính vì thế tôi quyết định chọn đề tài này.
4. Phạm vi dề tài

truyền đạt nội dung của tác phẩm. Khi đứng trước những từ khó giải nghĩa cho
trẻ, cha mẹ của cháu thường giải thích cho qua chuyện hoặc không giải thích gì
cả.
Bản thn cơ giáo cũng không có những biện pháp tích cực để giúp trẻ hiểu
đúng nghĩa của từ. Từ đó mà trẻ chưa hiểu được nghĩa của từ một cách chính xác,
chính bởi lẽ đó mà trẻ trở nên nhút nhát và không mạnh dạn tham gia vào việc
giải nghĩa từ cũng như hạn chế hiểu nghĩa từ.
Từ thực trạng vừa nêu trên, tôi nhận thấy cần phải có những biện pháp cụ
thể khắc phục những khó khăn, hạn chế để giúp cháu hiểu nghĩa từ được tốt hơn.
2. Nội dung cần giải quyết
Trước những thực trang trên thì tôi đã xây dựng được một số biện pháp.
+ Cho trẻ quan sát trực quan kết hợp với lời giải thích.
+ Đối chiếu so sánh với những từ đồng nghĩa hoặc trái nghĩa.
+ Dùng lời để định nghĩa khái niệm nêu lên những nét đặc trưng trong nghĩa
của từ
Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

8


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

+ Đặt từ vào các ngữ cảnh khác nhau.
3. Biện pháp giải quyết
1. Biện pháp 1 : Cho trẻ quan sát trực quan kết hợp với lời giải thích
Lí luận ngôn ngữ cho rằng nghĩa của từ là sự phản ánh hiển nhiên của sự vật,
hiện tượng hay quan hệ trong ý thức. Lênin cũng đã từng khẳng định : “Nếu là tư
duy đúng đắn nó sẽ đi từ cụ thể đến trừu tượng, nó không rời xa mà tiến lại gần
tới chân lí. Từ thụ cảm sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng
đến thực hành. Đó là quá trình biện chứng của sự nhận thức hiện thực khách

Các nhà tâm lí học, giáo dục học cũng chỉ ra rằng : Hiệu quả của quá trình
dạy học phụ thuộc trực tiếp vào mức độ thu hút các giác quan của trẻ. K.B.NinKy
đã đề cập đến vấn đề này : “Tính trực quan trong giáo dục không tách rời khỏi
ngôn ngữ”. Chính vì thế, việc sử dụng các phương tiện trực quan trong các giờ
học đối với trẻ đều được coi trọng. T.A.Kômenxki đã nhấn mạnh : “Không có vật
thật thì có thể thay thế bằng tranh minh họa, bản vẽ”.
Tuy nhiên, với mục đích giúp trẻ hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học nếu
chỉ sử dụng đồ dùng trực quan riêng lẻ thì khó có thể đem lại hiệu quả giáo dục
như mong muốn. Với đặc điểm tiếp nhận văn học và vốn ngôn ngữ của mẫu giáo
thì việc kết hợp dùng lời giảng giải giúp trẻ hiểu từ một cách sâu sắc, đầy đủ, hệ
thống và còn truyền những rung cảm đúng đắn sâu sắc của giáo viên đến cho trẻ.
Từ đó, khiến trẻ có những rung cảm, xúc cảm thẩm mĩ và khát vọng vươn tới cái
đẹp, cái thiện.
* Mục đích biện pháp :
Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

10


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

- Tăng hứng thú cho trẻ hiểu từ mới.
- Rèn khả năng quan sát làm giàu trí tưởng tượng ở trẻ.
Từ đó giúp trẻ hiểu nghĩa của từ và cảm thụ được vẻ đẹp của ngôn ngữ.
* Cách tiến hành :
Để thực hiện biện pháp này thì chúng ta phải biết tiến hành như sau :
- Đối với trẻ mẫu giáo lớn khi tổ chức cho trẻ làm quen với tác phẩm văn
học cô phải có sự lựa chọn tác phẩm sao cho phù hợp với trẻ ở độ tuổi này. Tác
phẩm văn học phải có tính giáo dục cao, từ ngữ trong sáng và phải phát huy được
tính tích cực, sáng tạo của trẻ.

sự vật, hiện tượng mà từ đó biểu thị cùng với đồ dùng trực quan và lời giải thích
của cô để giúp trẻ cảm nhận được chính xác về nội dung đó. Lời giảng giải của
cô cần phải ngắn gọn, cô đọng, dễ hiểu và hấp dẫn đối với trẻ.
Với những từ trong tác phẩm văn học chúng tôi đưa ra ở trên để giải thích
bằng biện pháp này thì sẽ tiến hành như sau :
- Khi đưa tác phẩm văn học đến với trẻ bằng cách này hay cách khác cô làm
thế nào để trẻ cảm nhận và hiểu được nội dung tác phẩm.
- Trước hết cô có thể đàm thoại bằng một số câu hỏi có liên quan tới tác
phẩm cô định đem đến cho trẻ.
- Cô đọc, cô kể diễn cảm cho trẻ nghe một đến hai lần để trẻ cảm nhận được
toàn bộ nội dung bài thơ hay câu truyện.
Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

12


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

- Lựa chọn những từ khó trong tác phẩm giải thích cho trẻ, cô đọc diễn cảm
lại một đến hai lần hoặc cả đoạn, cả câu.
Ví dụ “phe phẩy” trong câu “Phe phẩy quạt nan” cô có thể dùng một chiếc
quạt nan hoặc quạt giấy quạt nhẹ nhàng, chầm chậm và cô giải thích cho tre hiểu,
“phe phẩy” tức là quạt đều đều, quạt khẽ tạo thành một làn gió nhè nhẹ sẽ gợi
một không gian yên tĩnh thể hiện được sự quan tâm, chăm sóc rất ân cần của bé
đối với Bà.
Ví dụ từ “rung rinh” trong câu “Rung rinh góc màn”.
Cô có thể dùng quạt quạt nhẹ vào một vật gì đó làm cho nó chuyển động nhẹ
nhàng. Sự chuyển động đó chính là từ “rung rinh” ở trong câu thơ này, chính làn
gió nhẹ nhàng ấy đã làm cho các góc màn có sự chuyển động. Điều đó làm cho
hình ảnh trong câu thơ có sự rung động hơn.

số đối tượng đã biết. Qua sự so sánh đối chiếu với đối tượng đang xem xét, người
ta sẽ hiểu được về đối tượng đang xem xét và trong trường hợp này cũng vậy. Để
hiểu được nghĩa của từ này chúng ta có thể dùng những từ khác quen thuộc hơn
có nghĩa giống với từ đó hoặc là có nghĩa trái ngược với từ đó.
Dựa trên cơ sở lí luận này cùng với đặc điểm ngôn ngữ của trẻ mẫu giáo từ 5
- 6 tuổi về vốn từ đã có một sự tích lũy khá phong phú về số lượng từ và các loại
từ. Bên cạnh đó trẻ mẫu giáo cũng đã xuất hiện tư duy lôgíc, trẻ có những suy
luận tương đối chính xác. Vì thế chúng ta có thể vận dụng vào việc giúp trẻ hiểu
nghĩa của một số từ trong tác phẩm văn học.
* Mục đích sử dụng :
- Giúp trẻ hiểu nghĩa từ một cách ngắn gọn dựa vào những từ đồng nghĩa,
trái nghĩa mà các em đã biết – sử dụng biện pháp này với mục đích chính là để trẻ
hiểu được nghĩa của từ trong tác phẩm và còn giúp trẻ biết được những từ nào
đồng nghĩa, trái nghĩa với nhau. Tạo cho trẻ có một từ đồng nghĩa, trái nghĩa nào
đó để khi cần có thể lựa chọn và sử dụng.
* Cách tiến hành :
- Trong tác phẩm văn học tác giả sử dụng rất nhiều loại từ khác nhau nhằm
làm tăng sức hấp dẫn nội dung cốt truyện, thường những từ này là những từ khó,

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

14


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

vì thế nếu không có sự giải thích trẻ không dễ dàng hiểu được. Nhưng nếu như cô
có những biện pháp hữu hiệu, phù hợp giúp cho trẻ hiểu được những từ đó thì
chính những từ này sẽ gây cho trẻ ấn tượng sâu sắc.
Biện pháp giúp trẻ hiểu nghĩa từ bằng cách đối chiếu so sánh với những từ

được nhiều việc. Giáo viên đưa ra từ trái nghĩa nhằm làm cho từ cần giải thích
được nổi bật và tạo cho trẻ được ấn tượng. Có thể dùng những câu hỏi sau :
người mà ốm yếu có làm được công việc nặng nhọc hay không? Người khỏe
mạnh làm được những công việc gì? Với những câu hỏi này giúp trẻ có được
những hình ảnh về người khỏe mạnh và như vậy trẻ sẽ hiểu sâu xa hơn nghĩa của
từ này.
Từ “chịu khó” trong câu “Anh chịu khó cày ruộng cho ta trong ba năm”.
Đây cũng là từ mà không thể dùng trực quan để giải thích cho trẻ hiểu được. Để
giải thích từ này cho có hiệu quả thì cô giảng giải bằng cách đưa một từ đồng
nghĩa quen thuộc với trẻ là tư “chăm chỉ”, “chịu khó” là chăm chỉ hoặc đưa ra từ
trái nghĩa “lười biếng” là không chăm chỉ, không chịu khó.
Từ “thật thà” trong câu “anh nông dân thật thà tin ngay vào lời của lão” giải
thích cho trẻ “thật thà” là không “nói dối”.

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

16


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Ví dụ : Trong bài thơ “Làm anh” giải thích từ “dịu dàng” trong câu “Anh
nâng dịu dàng” cô chọn từ “nhẹ nhàng” để giải thích.

Ví dụ : Trong câu chuyện “Cây khế” có thể lựa chọn những từ sau đây để sử
dụng biện pháp này giải thích cho trẻ hiểu nghĩa của từ đó.

Từ “giàu có” trong câu “Từ đó người em trở nên giàu có”.
Để giải thích từ này cô đưa một từ trái nghĩa quen thuộc với trẻ như là từ
“nghèo khổ” cô giải thích để trẻ thấy giàu có là người có tiền bạc của cải, có nhà

Bõ công là xứng đáng với công lao sinh thành của cha mẹ.
Khi sử dụng biện pháp này giáo viên cần theo dõi phản ứng chung của trẻ
trong lớp, nếu trẻ tỏ ra lúng túng thì giáo viên cần chọn từ đồng nghĩa hoặc trái
nghĩa quen thuộc hơn để giúp trẻ hiểu.
Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

18


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Với biện pháp này trẻ sẽ dễ dàng hiểu được nghĩa của từ một cách ngắn gọn,
dễ nhớ, dễ gây ấn tượng đối với trẻ, biện pháp này còn có ảnh hưởng tích cực đến
sự phát triển khả năng tư duy, suy luận của trẻ. Ngoài việc hiểu được nghĩa của từ
bằng tác phẩm trẻ còn hiểu được từ như thế nào là đồng nghĩa hoặc trái nghĩa với
nhau. Từ đó trẻ có thể sử dụng chúng trong hoạt động lời nói của mình. Nhưng
muốn biện pháp này đạt hiệu quả cao thì cô phải biết lựa chọn được từ đồng
nghĩa hay trái nghĩa phù hợp với trẻ, phù hợp với ngữ cảnh đó để giải thích cho
trẻ hiểu.
3. Biện pháp 3 : Dùng lời để định nghĩa khái niệm nêu lên những nét đặc
trưng trong nghĩa của từ
Trong tác phẩm văn học chúng ta sẽ bắt gặp không thể giải thích nôm na
theo ý hiểu thông thường của mình mà giáo viên phải sử dụng định nghĩa, khái
niệm chung nhất đã được các nhà khoa học nghiên cứu để giải thích những nét
đặc trưng trong nghĩa của từ.
Sử dụng biện pháp này là dựa vào cách miêu tả ngôn ngữ như các từ điển
học vẫn sử dụng trong các từ điển để giải thích. Dùng định nghĩa, khái niệm giáo
viên có thể cung cấp cho trẻ một cách tương đối đầy đủ những nét nghĩa của từ,
thấy được cấu trúc nghĩa bên trong của từ. Biện pháp này đòi hỏi sự tập trung cao
của trẻ nhưng có thể sử dụng biện pháp này cũng chưa đạt được hiệu quả cao, trẻ

và khái quát về đối tượng đang được giải thích. Sau đó thì giải thích đến nét có
nghĩa hẹp hơn giúp trẻ bắt đầu hiểu sâu hơn về đối tượng tiếp theo là giải thích
đến cái riêng của đối tượng. Như vậy trẻ sẽ được hiểu một cách trực tiếp trong
phạm vi hẹp về đối tượng và cuối cùng là giải thích một cách cụ thể đối tượng
đang xem xét.
Các từ mà được giải thích bằng biện pháp này phải được đưa vào dưới dạng
sau : Khái quát nhất là loài, sau đó là giống, dạng.
Ví dụ : Giải thích từ “tiền tuyến” trong câu thơ “Chú đi tiền tuyến nửa đêm
chú về” giáo viên dùng lời để giải thích một cách khái quát ngắn gọn nhất là “tiền
tuyến” là nơi có giặc. Chú bộ đội phải đến những nơi đó để đánh đuổi quân giặc
bảo vệ Tổ quốc.

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

20


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Ví dụ : Từ “Bác nông dân” giải thích một cách khái quát và ngắn gọn nhưng
lại thể hiện được nghĩa của từ một cách cụ thể.
“Bác nông dân “ là những người làm việc ở đồng ruộng.

“Chú công nhân” là những người làm việc ở nhà máy, xí nghiệp, công
trường …

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

21


trong tác phẩm văn học chúng ta bắt gặp những từ khó giải thích bằng lời hoặc
bằng các phương tiện trực quan … hoặc có giải thích trẻ cũng chưa đủ trình độ để
hiểu. Ta có thể giúp trẻ hiểu bằng cách đưa từ đó vào những văn cảnh cụ thể, văn
cảnh quen thuộc đối với trẻ. Văn cảnh đó có thể ngữ có chứa từ cần giải thích hay
là một tình huống giao tiếp cụ thể.
* Mục đích của biện pháp :
Trẻ có thể dựa vào vốn từ đã có của mình, dựa vào những kết hợp ngôn ngữ,
nhờ hoàn cảnh ngôn ngữ, nhờ những mối liên tưởng nhất định và cũng nhờ mối
quan hệ với các từ khác trong câu mà trẻ hiểu được nghĩa của từ. Giáo viên
không phải giải thích dài dòng mà lại có thể mở rộng văn cảnh sử dụng từ cho
trẻ.
* Cách tiến hành :

Người thực hiện: L Chu Pha – Trường Mầm Non Sơn Ca – Huyện Đức Hịa

23


SKKN : Một số biện php gip trẻ 5 - 6 tuổi hiểu nghĩa từ trong tác phẩm văn học

Giáo viên tiến hành cho trẻ cảm thụ tác phẩm văn học như trình tự trong
giáo án dạy. Đến phần giải thích từ khó trong tác phẩm, cô xác định những từ mà
cần hiện thực hóa trong ngữ cảnh và dựa vào những kết hợp ngôn ngữ trẻ mới có
thể hiểu được. Sau đó cô đặt từ vào ngữ cảnh thích hợp với đối tượng ( khả năng
của từ ). Ngữ cảnh đó phải quen thuộc hoặc ngữ cảnh đó phải dẫn dắt trẻ huy
động vốn từ ngữ mà trẻ đã có, đã hiểu về vấn đề đang đề cập.
Ví dụ : Từ “khanh khách” trong bài thơ “Mưa”

“Sấm
Ghé xuống sân


25