PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỨC HÒA
TRƯỜNG TIỂU HỌC CHÂU VĂN LIÊM
----------

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

RÈN KĨ NĂNG VIẾT VĂN MIÊU TẢ
CHO HỌC SINH LỚP BỐN
Người thực hiện: Mai Thị Trúc Giang

Năm học: 2015-2016


MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU:.........................................................................................................3
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI.....................................................................................3
II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU............................................................................3
III- ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU................................................4
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU...................................................................4
B. NỘI DUNG.......................................................................................................5
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN...............................................................................................5
II. THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI...................................................................................5
III. BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT.............................................................................6
IV. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC................................................................................11
C. KẾT LUẬN.....................................................................................................13
I. TÓM LƯỢC CÁC GIẢI PHÁP.......................................................................13
II. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG........................................13
III. TÀI LIỆU THAM KHẢO.............................................................................14


Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4

“Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp Bốn”
II- MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
1. Giúp HS lớp 4:
- Rèn kĩ năng quan sát, tìm ý, lập dàn ý.
- Rèn kĩ năng dùng từ, đặt câu,viết đoạn, liên kết đoạn, diễn đạt lưu loát,
mạch lạc.
- Rèn kĩ năng viết văn giàu hình ảnh, cảm xúc.
GV: Mai Thị Trúc Giang

Trang 3


Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4
- Bồi dưỡng tình cảm yêu mến, gắn bó, biết trân trọng những gì xung
quanh các em.
- Có tiền đề tốt để học văn miêu tả lớp 5.
2. Giúp giáo viên:
- Nhìn nhận lại việc dạy văn miêu tả cho HS lớp 4 để vận dụng phương
pháp, biện pháp và hình thức dạy học một cách linh hoạt
- Tự tìm tòi, nâng cao tay nghề, đúc rút kinh nghiệm trong giảng dạy Tập
làm văn nói chung và trong dạy học sinh viết văn miêu tả nói riêng.
- Nâng cao khả năng nghiên cứu khoa học
III- ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1. Đối tượng nghiên cứu:
- Thể loại văn miêu tả lớp 4
- Học sinh lớp 4 trường tôi công tác
2. Phạm vi nghiên cứu:
- Các dạng văn miêu tả lớp 4: Miêu tả đồ vật, miêu tả cây cối, miêu tả con
vật.
- Thực trạng dạy và học viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 trường tôi

Mục tiêu của việc dạy học Tập làm văn ở lớp bốn là: Cung cấp, hướng
dẫn cho học sinh biết lập dàn ý cho bài văn, viết được bài văn theo dàn ý đã lập
có đủ 3 phần, lời văn trôi chảy, câu văn bước đầu có cảm xúc; biết nói, viết câu
có dùng phép so sánh, nhân hóa; biết kiểm tra, rà soát lại bài viết về nội dung,
cách diễn đạt, cách trình bày.
(Theo chuẩn kiến thức kĩ năng cần đạt- QĐ số 16/2006/QĐ-BGDĐT
ngày 5 tháng 5 năm 2006 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo)
II. THỰC TRẠNG ĐỀ TÀI
1. Thuận lợi:
- Nhà trường luôn quan tâm, chỉ đạo thực hiện công tác chuyên môn có
hiệu quả, nâng cao tay nghề cho giáo viên.
- Tổ chuyên môn đã tổ chức chuyên đề dạy học Tập làm văn lớp 4 và lớp
5. Giáo viên đều được trang bị đầy đủ sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham
khảo, các phương tiện dạy học như máy chiếu để dạy bằng điện tử…
- Đội ngũ giáo viên có năng lực, yêu nghề đã áp dụng phương pháp dạy
học phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh linh hoạt và hiệu
quả. Từ lớp 2, 3 học sinh được tập quan sát và trả lời câu hỏi để làm quen với
văn miêu tả, đã biết cách luyện tập dưới sự hướng dẫn của giáo viên để tự chiếm
lĩnh tri thức.
GV: Mai Thị Trúc Giang

Trang 5


Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4
- Đối tượng miêu tả khá gần gũi với học sinh nông thôn( cây bàng, con
gà,…). Đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học có tâm hồn trong sáng, thơ ngây, giàu
cảm xúc và sức sáng tạo.. Những đồ vật, con vật, cây cối là những người bạn
thân thiết, gần gũi mà các em có thể tâm tư, chia sẻ tình cảm của mình. Đặc
điểm tâm lí này thuận lợi để khơi gợi ở các em những cảm xúc miêu tả bất ngờ,

chủ động giúp các em dựa vào nội dung phần Ghi nhớ trong sách giáo khoa,
cùng xây dựng một dàn bài chung cho loại bài văn miêu tả đang học. Dàn bài
chung này tôi sẽ ghi cố định ở một bảng phụ để làm cơ sở cho học sinh xây
GV: Mai Thị Trúc Giang

Trang 6


Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4
dựng dàn ý riêng cho mỗi bài văn miêu tả sau này. Dàn bài này cũng được sử
dụng chung cho cả lớp trong các tiết Tập làm văn có yêu cầu viết một đoạn văn
hay hoàn chỉnh một bài văn.
Ví dụ: Khi dạy bài Cấu tạo của bài văn miêu tả con vật (sách giáo khoa
lớp Bốn, tập hai, trang 112), sau khi giúp học sinh rút được nội dung ghi nhớ
như trong sách giáo khoa, tôi sẽ chủ động bám vào nội dung phần ghi nhớ, dùng
câu hỏi gợi ý, dẫn dắt cho các em nêu để xây dựng dàn bài chung cho bài văn
miêu tả con vật:
Mở bài:
- Giới thiệu con vật sẽ tả:
- Để giới thiệu con vật sẽ tả, em cần giới thiệu những gì? (Tên con vật,
nơi nó ở, lí do em thích nó,…)
Thân bài:
a) Tả hình dáng:
Mỗi con vật thường đều có những bộ phận nào? (đầu: Mắt, mũi, miệng
(mõm, mỏ), tai, …; mình: thân, lưng, bụng, ngực,…; chi: móng vuốt, cựa,…;
đuôi, cánh, ….)
b) Tả thói quen sinh hoạt và một vài hoạt động chính của con vật:
- Thói quen sinh hoạt là những thói quen nào? (ăn, ngủ, đùa giỡn, …)
- Những hoạt động chính của con vật là gì? Ví dụ? (con mèo: bắt chuột;
con chó: giữ nhà, mừng chủ; …)

tượng theo từng góc nhìn, từng thời điểm, biết cảm nhận và chọn “điểm nhấn”
của đối tượng tạo ra nét riêng biệt trong bài văn của mình. Do vậy, để đảm bảo
tính chân thực của bài miêu tả cần phải được bắt nguồn từ quan sát trực tiếp đối
tượng miêu tả, kết hợp với kinh nghiệm sống, trí tưởng tượng của học sinh, phải
thể hiện được tình cảm, cảm xúc thực của các em trước đối tượng miêu tả. Tính
chân thực đòi hỏi phải có chi tiết thực, tả đúng bản chất của đối tượng miêu tả,
thể hiện được những nét đẹp đẽ, đúng đắn trong tư tưởng, tình cảm của người
học sinh khi bộc lộ thái độ của các em với đối tượng miêu tả.
Để thực hiện những yêu cầu trên, tôi thường hướng cho học sinh thực
hiện thật tốt từng bước:
+ Xác định cụ thể và chọn một đối tượng cần quan sát (đó là vật gì? hoặc
con gì? hay cây gì?)
+ Quan sát sự vật bằng các giác quan như thị giác, thính giác, khứu giác
và cả xúc giác. Trước tiên là quan sát bao quát đối tượng và cảm nhận (nó đẹp,
dễ thương, hoặc oai phong, hay dữ tợn,..), rồi quan sát từng bộ phận của đối
tượng theo một trình tự nhất định (từ trên xuống dưới, từ trước ra sau, hoặc đầu,
mình rồi đến chân, …) Quan sát thật kĩ những bộ phận của sự vật mà em thích
thú, ấn tượng. Khi quan sát sự vật, các em cũng có thể trao đổi theo nhóm với
nhau để tìm ra những đặc điểm của đối tượng một cách tốt nhất.
+ Kết hợp quan sát là ghi chép (ghi chép những điều quan sát được) và
liên tưởng (liên tưởng để so sánh, nhân hóa sự vật)
Chẳng hạn, để giúp học sinh làm tốt bài tập 3 (Hãy viết một đoạn văn có
chứa câu mở đoạn như sau: Chú gà nhà em đã ra dáng một chú gà trống đẹp.)
của bài Luyện tập xây dựng đoạn văn miêu tả con vật (sách lớp Bốn, tập hai,
trang 130), thì ở tiết học trước đó, tôi yêu cầu các em:
+ Chọn hoặc nhớ lại một con gà trống mà em đã gặp.
+ Quan sát (hoặc nhớ lại) và ghi lại các đặc điểm của từng bộ phận của
nó. Chú ý ghi thật chi tiết những bộ phận nổi bật của con gà đó.
GV: Mai Thị Trúc Giang


khi chuẩn bị ở nhà để thực hiện yêu cầu của thầy cô. Với những từ ngữ, ý văn
các em nêu được, tôi gợi ý cho lớp cùng nhận xét, bình và chọn những từ ngữ, ý
văn hay, hình ảnh đẹp, phù hợp rồi ghi nhanh lên bảng làm cơ sở cho các em
chọn lựa, vận dụng chính những từ ngữ, câu văn, ý văn được lớp đánh giá cao
theo ý thích của riêng mình để thực hiện yêu cầu của bài tập.
4- Biết diễn đạt câu văn (nói, viết) trọn ý, sắp xếp các ý, các câu văn
lôgic; biết kiểm tra, rà soát lại bài viết về nội dung, cách diễn đạt:
* Tập diễn đạt câu văn (nói, viết) trọn ý, sắp xếp các ý, các câu văn
lôgic:
GV: Mai Thị Trúc Giang

Trang 9


Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4
Các em sẽ biết tự diễn đạt câu văn trọn ý khi các em biết sắp xếp các từ
ngữ thành câu văn đúng ngữ nghĩa, biết sắp xếp các câu văn thành đoạn văn
lôgic, đúng chủ đề. Tuy nhiên, đây là việc làm rất khó, cần được tập luyện
thường xuyên và khá mất thời gian, mà thời gian ở các tiết học Tập làm văn lại
có hạn, vì vậy, bản thân tôi thường thực hiện không chỉ ở các tiết Tập làm văn
mà ở cả các tiết học khác như Luyện từ và câu hay Chính tả. Với những bài tập
có yêu cầu liên quan đến việc phải trình bày, sắp xếp các ý, câu văn lôgic, hoặc
ở một số tiết Tập làm văn, tôi thường chủ động chuẩn bị các từ ngữ, câu văn
theo chủ đề nhất định đủ dùng cho học sinh hoạt động theo dự kiến. Cho các từ
ngữ, yêu cầu học sinh dùng những từ ngữ đó sắp xếp lại thành những câu văn
hoàn chỉnh (hoặc dùng những câu văn sắp xếp thành đoạn văn) theo chủ đề mà
giáo viên yêu cầu. Tiếp đó có thể tổ chức nhận xét, đánh giá, sửa chữa. Cần
đánh giá, nhận xét trên sự sáng tạo của học sinh, tôn trọng ý tưởng của học sinh,
không nhất thiết phải đúng theo mẫu ấn định sẵn. Tuy nhiên cũng cần phải điều
chỉnh, sửa chữa nếu chưa phù hợp. Ngoài ra, ngay cả khi các em trả lời câu hỏi

Nói cách khác là biết học tập, “trộm” những câu văn, ý văn mà mình
đọc được của bạn bè, thầy cô hay ở đâu đó rồi biến nó thành ý riêng trong câu
văn, bài văn của mình. Tôi khuyến khích các em tích cực đọc sách, báo hoặc
những bài văn hay (văn mẫu) và ghi chép lại những chi tiết, hình ảnh mình thích
vào một cuốn sổ tay. Sau đó sẽ chọn lựa một số câu và ghi ra giấy dán vào mục
“Lời hay ý đẹp” ở lớp để giới thiệu cho các bạn khác cùng tham khảo. Chính
bản thân tôi là người thường xuyên đọc những “lời hay ý đẹp” mà các em sưu
tầm được để khi gặp trường hợp có thể vận dụng, “trộm” những từ ngữ, ý văn đó
mà các em không nhớ, không biết vận dụng tôi sẽ chủ động gợi ý giúp các em
nhớ lại, tập vận dụng vào bài của mình. Hoặc khi phát hiện các em biết học tập,
bắt chước cách diễn đạt, cách dùng từ ngữ, ý văn của người khác (không sao
chép), tôi sẽ động viên, khích lệ các em tiếp tục phát huy. Ngoài ra, tôi còn
thường xuyên tổ chức cho các em nhận xét, đánh giá bài của bạn (cách dùng từ,
đặt câu, ...) rồi rút kinh nghiệm, vận dụng vào bài của mình theo các bước:
+ Chọn đọc bài, câu văn của bạn và trao đổi, bàn bạc, suy nghĩ tìm ý
hay, cách chỉnh sửa những ý chưa hay, chưa phù hợp.
+ Rút kinh nghiệm, học tập ở bài làm của bạn để bổ sung, chỉnh sửa bài
làm của mình.
IV. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC
Với những biện pháp như đã trình bày ở trên đã giúp cho cả giáo viên và
học sinh tự tin, chủ động hơn trong các tiết học Tập làm văn (văn miêu tả). Các
giờ Tập làm văn cũng trở nên nhẹ nhàng, sinh động hơn.
Học sinh không còn lúng túng trong việc lập dàn ý cho mỗi bài văn; việc
viết một đoạn văn, hay bài văn của các em trở nên dễ dàng hơn. Các em đã biết
miêu tả một số đặc điểm của một sự vật cụ thể theo yêu cầu, biết viết câu văn
đúng ngữ pháp, rõ ý; biết sử dụng những từ ngữ sát nghĩa, có tác dụng gợi tả,
gợi cảm; bước đầu biết sử dụng biện pháp tu từ đơn giản khi viết văn. Lời văn, ý
văn của các em không còn nặng tính liệt kê hay kể lể nữa.
Nhờ vậy mà chất lượng phân môn Tập làm văn cũng như môn Tiếng
Việt đã nâng lên rõ rệt. Xin trích dẫn vài số liệu thống kê kết quả khảo sát khả


4

12

- Biết dùng từ ngữ có tác dụng gợi tả, gợi cảm,
sử dụng biện pháp tu từ đơn giản.

0

4

Kết quả kiểm tra phân môn Tập làm văn:
Điểm

Thời điểm kiểm tra/Số học sinh đạt
Khảo sát
đầu năm học

Kiểm tra định kì cuối
học kì I

4,5-5

4

10

3,5-4


I. TÓM LƯỢC CÁC GIẢI PHÁP
Để mỗi giờ dạy Tập làm văn đạt hiệu quả cao, người giáo viên phải biết
sáng tạo, kết hợp hài hòa nhiều yếu tố. Hơn thế nữa, người giáo viên còn cần tận
tâm với nghề, với bài dạy để tự rút kinh nghiệm sau mỗi tiết học. Để dạy văn
thật tốt, trước tiên: Hãy suy nghĩ thật kĩ, dạy thật tốt các phân môn Tập đọc,
Luyện từ và câu, Kể chuyện. Bởi chúng có tác động trực tiếp đến Tập làm văn.
Nó giúp học sinh tích lũy vốn từ, hiểu và vận dụng từ, vận dụng những câu văn
hay, đoạn văn hay của bài Tập đọc vào bài văn của các em.Mặt khác thông qua
những bài văn hay, cần cho học sinh nhận xét cách sử dụng từ ngữ, các biện
pháp nghệ thuật,từ đó giúp các em tích lũy được vốn kiến thức văn học. Hay
trong giờ Luyện từ và câu, Hướng dẫn tự học tôi luôn hướng dẫn khuyến khích
các em tìm cái hay(theo chủ đề), đặt câu văn giàu hình ảnh, phân tích từ, so sánh
câu. Môn Tập làm văn quả là khó đối với học sinh. Bài Tập làm văn là tác phẩm
văn học của các em.Tác phẩm này hay, dở còn phụ thuộc vào năng lực của mỗi
em, kĩ năng giao tiếp, điều kiện sống của mỗi gia đình. Với lòng nhiệt tình, ý
thức trách nhiệm, lòng yêu nghề, tôi đã khắc phục khó khăn, giúp học sinh lớp
tôi ngày càng yêu thích Tập làm văn hơn và tôi thấy các em học văn thực sự
hiệu quả.
Trên đây là một số biện pháp tôi đã thực hiện trong quá trình giảng dạy
nhằm bồi dưỡng lòng say mê, yêu thích môn Tập làm văn cho học sinh lớp 4.
Trong quá trình thực hiện, tôi đã đạt được một số kết quả khích lệ song không
tránh được một số thiếu sót. Vậy tôi rất mong nhận được sự quan tâm, giúp đỡ
và đóng góp chân thành của các cấp lãnh đạo, các đồng chí trong Ban lãnh đạo
nhà trường, bạn bè đồng nghiệp để tôi giảng dạy ngày một tốt hơn, góp một
phần công sức nhỏ bé của mình nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy của trường
Tiểu học Châu Văn Liêm.
II. ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Sáng kiến này có thể áp dụng vào dạy phân môn TẬP LÀM VĂN (văn
miêu tả) ở các lớp 4 và 5.
Giáo viên cần tìm hiểu kĩ, xác định, phân loại từng đối tượng học sinh,


Mai Thị Trúc Giang

GV: Mai Thị Trúc Giang

Trang 14


Rèn kĩ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4

GV: Mai Thị Trúc Giang

Trang 15