Sáng kiến kinh nghiệm SKKN rèn kỹ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 - Pdf 39

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
“RÈN KỸ NĂNG VIẾT BÀI VĂN MIÊU TẢ – KIỂU BÀI TẢ CÂY
CỐI CHO HỌC SINH LỚP 4”

1

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I, Cơ sở khoa học của vấn đề:
1, Cơ sở lý luận:
Như chúng ta đã biết, cấp Tiểu học là bậc học đặt nền móng cho việc hình thành
nhân cách của học sinh. Đây là bậc học cung cấp những tri thức khoa học ban đầu về
tự nhiên và xã hội, trang bị những kiến thức kỹ năng đầu tiên về hoạt động thực tiễn,
bồi dưỡng, phát huy những tình cảm, thói quen và đức tính tốt của con người. Trong 9
môn học của bậc Tiểu học thì Tiếng Việt là môn học giữ vị trí quan trọng, bởi nó là
công cụ để giao tiếp và tư duy. Không một quốc gia nào không chăm lo đến việc dạy
tiếng mẹ đẻ trong nhà trường Tiểu học. Đó là môn học góp phần hình thành và phát
triển ở học sinh 4 kỹ năng: nghe – nói – đọc – viết. Trong môn Tiếng Việt thì phân
môn Tập làm văn lại chiếm 1 vị trí khá quan trọng vì nó là sự “ tích hợp “ 4 kỹ năng
của học sinh.
Trong đời sống, muốn người khác công nhận ra những điều mình đã nhìn thấy,
đã sống, đã trải qua… chúng ta phải miêu tả. Trong văn học, các câu chuyện, các cuốn
tiểu thuyết, thậm chí ngay cả trong văn nghị luận hay văn viết thư, nhiều lúc ta cũng
chen vào các đoạn văn miêu tả. Vì thế, có thể nói văn miêu tả có một vị trí quan trọng
trong sáng tác văn chương. Cũng vì thế văn miêu tả chiếm một vị trí đặc biệt quan
trọng trong chương trình tập làm văn bậc tiểu học.
2, Cơ sở thực tiễn:
Theo chương trình đổi mới sách giáo khoa lớp 4, văn miêu tả chiếm 30/62 tiết
Tập làm văn của cả năm học. Bao gồm các kiểu bài: tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật.

Học sinh lớp 4C trường Tiểu học Thọ An – Đan Phượng – Hà Nội.
2 – Thời gian nghiên cứu:
Năm học: 2008 – 2009

3

B. QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI THỰC HIỆN
I, Khảo sát thực tế:
1. Tình trạng khi chưa thực hiện:
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy trên lớp, tôi nhận thấy rằng các em rất ngại
học phân môn Tập làm văn, nhất là khi làm bài văn viết. Bởi kỹ năng làm bài của các
em còn hạn chế, chất lượng bài làm chưa cao. Cụ thể là các em chưa biết cách quan sát
cây cối để miêu tả. Nhiều em còn chưa hiểu quan sát là gì? Thường thì nhìn thấy cái gì
các em nghĩ cái đó theo kiểu liệt kê, chứ không biết chắt lọc các chi tiết quan sát được.
Mặt khác do vốn từ của các em chưa phong phú nên các em dùng từ chưa chính xác,
sử dụng câu què cụt, nhạt nhẽo, không chọn lọc. Cách diễn đạt ý của câu văn mang
tính chất văn nói nên khi đọc gây cảm giác rườm rà, lủng củng, lộn xộn,… Hầu hết các
em chưa biết cách sử dụng các biện pháp nghệ thuật như nhân hóa, so sánh, điệp từ,
điệp ngữ, từ láy,… nên bài văn của các em tuy đủ ý nhưng rất khô khan. Bên cạnh đó
còn một số bài viết mắc nhiều lỗi chính tả. Có em viết hết cả bài văn mà không có lấy
một dấu chấm, một lần xuống dòng. Có em lại chấm phảy một cách tùy tiện.
Nói tóm lại, khi viết một bài văn miêu tả nói chung và tả cây cối nói riêng, học
sinh gặp rất nhiều khó khăn. Đứng trước một thực trạng như vậy thì bất cứ người giáo
viên nào cũng phải băn khoăn lo lắng.
2. Số liệu điều tra trước khi thực hiện:
Trước khi thực hiện đề tài, tôi cho học sinh làm một bài kiểm tra.
Đề bài: Tả một cây ăn quả mà em yêu thích.
Kết quả làm bài của các em thu được như sau:
Tổng số

21,2%

%

33,3%

4

II. Các biện pháp thực hiện:
Để giúp học sinh viết được một bài văn miêu tả cây cối hay, có tính sáng tạo,
giàu hình ảnh thì trước hết cần giúp các em hiểu rằng: tả cây cối là dùng lời văn của
mình giúp người đọc như thấy cụ thể trước mắt cái cây đó hình dáng như thế nào? Gốc,
rễ, thân, cành, lá ra sao? Hoa và quả có màu sắc và hương vị gì?
Vì vậy ngay sau khi học xong bài: “Thế nào là văn miêu tả?” tôi đã khắc sâu
cho học sinh hiểu: Khi miêu tả các em không được đưa ra lời nhận xét chung chung
như cây này rất cao, lá của nó nhỏ, thân của nó to … mà phải làm cho người đọc thấy
được cái cây em tả có đặc điểm gì riêng biệt giúp người đọc phân biệt cây đó với các
cây khác cùng loài. Để giúp học sinh làm được việc này tôi đã nghiên cứu và đưa ra
các biện pháp như sau:
1.

Biện pháp 1: Giúp học sinh nắm chắc yêu cầu của đề bài.

Đây là một việc làm rất quan trọng, bới nó giúp học sinh định hướng được công
việc mình sẽ làm: Đó là xác định được bài văn thuộc thể loại bài văn gì? Kiểu bài gì?
Đối tượng miêu tả là gì?... Từ đó giúp các em không đi lạc yêu cầu của đề. Sau khi nêu
xong đề bài, tôi ghi lên bảng rồi yêu cầu 2 học sinh đọc lại.
Ví dụ: Trước cổng nhà em hay trong khu nhà nơi em ở, trên đường em đi học

- Quan sát theo trình tự từng thời kỳ phát triển của một bộ phận trên cây (Ví dụ:
hoa, quả…)
Song dù quan sát theo trình tự nào thì các em cũng phải dừng lại ở bộ phận chủ
yếu, trọng tâm để quan sát kỹ hơn.
Ví dụ: Quan sát cây bàng. Tôi hướng dẫn các em quan sát theo trình tự:
+ Quan sát từ xa:
- Hình dáng của cây khi nhìn từ xa.
+ Quan sát khi đến gần:
- Gốc, rễ, thân, cành, lá, hoa, quả.
- Cảnh vật xung quanh tác động đến cây (nắng, gió, khí hậu, chim chóc, ong
bướm, con người…)
Đó chính là quan sát bao quát rồi quan sát từng bộ phận của cây bàng.
6

b, Quan sát cây cối bằng nhiều giác quan:
Đây là thao tác quan trọng nhất và có tính chất quyết định nhiều mặt. Thông
thường học sinh chỉ dùng mắt để quan sát. Do đó, kết quả thu được thường chỉ là các
nhận xét và cảm xúc gắn liền với thị giác. Xong tôi đã hướng dẫ các em biết cách phối
hợp nhịp nhàng các giác quan để quan sát.
Ví dụ: Quan sát cây bàng: Tôi hướng dẫn như sau:
Các em dùng mắt để quan sát từ xa xem hình dáng của nó như thế nào? trông nó
giống cái gì?…(cái ô khổng lồ, lâu đài nấm)
Em hãy dùng tay để sờ xem vỏ cây của cây bàng như thế nào (sần sùi, hơi nham
nháp)
Em hãy dùng mắt và tai để quan sát và lắng nghe xem trên cây có những loài
vật nào? Chúng làm gỉ? …
Với mỗi bộ phận của cây tôi đều có một câu hỏi gợi ý và giúp các em sử dụng
từ ngữ để ghi lại những gì quan sát được. Nếu giáo viên làm tốt thao tác này là đã góp
phần vào sự thành công của việc rèn kỹ năng quan sát cây cối cho học sinh.

Sau khi chọn lọc được các chi tiết, nếu các em không biết các sắp xếp ý thì bài
văn của các em sẽ lủng củng, lộn xộn. Để giúp các em làm tốt kỹ năng này tôi luôn lưu
ý học sinh: một bài văn cho dù dài hay ngắn thì luôn đủ ba phần:
+ Mở bài: Giới thiệu cây sẽ tả. (bằng cách trực tiếp hoặc gián tiếp)
+ Thân bài: Miêu tả cây:
- Tả bao quát: (từ xa đến gần)
- Tả chi tiết: (từng bộ phận của cây)
- Ích lợi của cây: (cho bóng mát, cho ta quả, bảo vệ bầu không khí trong lành.)
+ Kết bài: Nêu cảm nghĩ về cây (theo cách mở rộng hoặc không mở rộng.)
Tóm lại: Cho dù làm bài tại lớp hay về nhà, tôi luôn nhắc nhở các em phải lập nhanh
một dàn bài.
Ví dụ: Làm dàn ý tả cây bàng:
+ Mở bài: Giới thiệu cây bàng:
- Có ở sân trường em; có lúc nào em không biết vì khi em tới trường đã thấy nó.
8

+ Thân bài:
- Tả bao quát: hình dáng: cây cao đến tầng hai, như một chiếc ô.
- Tả chi tiết: + Rễ cây: nhô lên khỏi mặt đất.
+ Thân cây: tròn, màu nâu, xù xì
+ Tán lá: xanh um, mát rượi, che kín một khoảng sân trường.
+ Hoa: những chùm hoa li ti màu trắng xen giữa đám lá xanh.
+ Quả: quả bàng lấp ló chín vàng trong kẽ lá…
+ Kết bài: Tình cảm của em đối với cây bàng.
- Cây bàng như một gian nhà nhỏ che mưa, che nắng.
- Chăm sóc cây bàng để nó ngày một xanh tốt.
Làm nhiều lần như vậy tôi đã xác định cho các em một thói quen tốt.
4, Biện pháp 4: Dựng đoạn và viết bài văn miêu tả cây cối.
Đây là bước cuối cùng để hoàn chỉnh đoạn văn, bài văn. Từ các ý đã lập, các em

a, Dạy Tập làm văn thông qua môn Tập đọc:
- Trong văn miêu tả thì vốn từ ngữ miêu tả rất quan trọng. Việc giúp học sinh tích
lũy vốn từ ngữ miêu tả và sử dụng vốn từ ngữ đó một cách chính xác, hợp lý là vấn đề
quan trọng của mọi giáo viên. Trong các bài tập đọc thuộc thể loại văn miêu tả thì số
lượng từ miêu tả rất phong phú, cách sử dụng rất sáng tạo. sách Tiếng việt 4 theo
chương trình mới thì các loại bài tập đọc lại được biên soạn theo tuần, theo chủ điểm.
Thường thì ứng với mỗi chủ điểm là các dạng Tập làm văn mà các em đang học. Vì
vậy thông qua các bài tập đọc tôi giúp các em chỉ ra các từ ngữ miêu tả hay, đã được
chọn lọc, gọt giũa. Cách sử dụng nghệ thuật của tác giả chọn một vài trường hợp đặc
sắc để phân tích kỹ giúp học sinh thấy được sự sáng tạo của các nhà văn khi dùng
chúng.
+ Ví dụ 1: Khi dạy bài: “Sầu riêng” Tiếng việt 4 – tập 2/33:

10

Khi phân tích đoạn 1, tôi giúp các em hiểu rằng để tả hương vị đặc biệt của quả sầu
riêng tác giả đã sử dụng các điệp từ: “thơm mùi thơm”, “béo cái béo”, “ngọt cái vị
ngọt”.
Khi phân tích đoạn 3 tôi giúp các em nhận thấy tác giả sử dụng hàng loạt các từ ngữ
đã được chọn lọc, nghệ thuật: so sánh.
“Thân nó khẳng khiu, cao vút, cành ngang thẳng đuột – Lá nhỏ xanh vàng, hơi
khép lại tưởng như lá héo.”
Qua đó, tôi giúp học sinh hiểu rằng người ta có thể mượn hình ảnh để ca ngợi một
hình ảnh khác (mượn cái không đẹp của cây sầu riêng để tăng thêm hương vị của
trái sầu riêng)
+ Ví dụ 2: Khi dạy đến bài “Hoa học trò” Tiếng việt 4 – Tập 2/43. Trong phần tìm
hiểu bài tôi giúp các em cảm nhận được cái hay, cái độc đáo qua cách dùng từ của
Xuân Diệu.
Để giúp người đọc cảm nhận được số lượng hoa phượng ra nhiều và rất đẹp, ông

sự vật mà học sinh có thể lựa chọn nên dùng từ ngữ nào cho phù hợp..
Trong các tiết Luyện từ và câu có nội dung về ngữ pháp, ngoài việc dạy các em
cách viết câu đúng, tôi luôn tìm cách dạy các em cách viết câu văn có hình ảnh. Trong
tất cả các bài tập dùng từ đặt câu, tôi luôn đặt một câu văn đủ ý bên cạnh một câu văn
khác đủ ý nhưng có hình ảnh để các em so sánh.
Ví dụ: Tả hình dáng của một cây bàng cổ thụ, tôi đưa ra hai câu:
- Câu 1: Thân cây to, cao.
- Câu 2: Thân cây to cao nhìn xa như một chiếc ô lớn khổng lồ.
Tôi cho học sinh nhận xét xem câu nào hay hơn (100% học sinh trả lời là câu 2 hay
hơn vì nó tạo cho người đọc hình ảnh rất cụ thể nó to, cao đến chừng nào…
Tóm lại: Với biện pháp này, tôi đã rèn cho học sinh kỹ năng viết câu văn có hình
ảnh, đủ ý.
c, Dạy Tập làm văn thông qua môn chính tả:
12

- Như ở phần thực trạng tôi đã trình bày, bài văn của các em bị sai lỗi chính tả rất
nhiều, điều đó gây khó chịu cho người đọc. vì vậy trong tất cả các tiết chính tả, tôi
luôn chú ý rèn cho các em có ý thức viết đúng chính tả (đây cũng là mục tiêu của
các môn Chính tả).
- Ngoài ra thông qua giờ chính tả, tôi cũng giúp các em tích lũy thêm vốn từ ngữ
miêu tả và cách sử dụng chúng.
+ Ví dụ 1: Khi dạy bài chính tả tuần 11 Tiếng việt 4 – Tập 1
Thông qua bài tập: “Điền vào chỗ… s/x”.
Sau khi học sinh thực hiện xong yêu cầu chính, tôi gọi học sinh đọc lại:
“Trái nhót như ngọn đèn tín hiệu
Trở lối sang mùa hè
Quả cà chua như cái đèn lồng nhỏ xíu
Thắp mùa đông ấm những đêm thâu
Quả ớt như ngọn lửa đèn dầu

bạn:
Đặc điểm nhận thức của học sinh tiểu học là tư duy cụ thể. Do đó trong giảng dạy,
giáo viên cần đưa ra những ví dụ cụ thể để học sinh hình dung, hiểu rõ cách làm. Vì
vậy trong các giờ trả bài viết, sau khi nhận xét và hướng dẫn học sinh chữa lỗi, tôi
chọn những bài văn hay, đạt điểm cao của học sinh trong lớp để biểu dương, sau đó
đọc cho cả lớp cùng nghe. Đọc xong, tôi đặt ra một số câu hỏi để các em trả lời.
Ví dụ:
- Bài làm của bạn hay ở chỗ nào? Sáng tạo ở chỗ nào?
- Em học tập được những gì từ bài làm của bạn?...
Trả lời đúng các câu hỏi của giáo viên đặt ra là học sinh đã học tập được chính bạn
của mình.

14

Ngoài ra trong quá trình dạy học, tôi tích lũy được rất nhiều những bài văn hay của
học sinh trong các năm học trước, tôi đọc cho các em nghe rồi cùng các em phân
tích cái hay, cái cần học tập trong từng bài văn.
Ngoài các biện pháp trên, tôi khuyến khích các em lập sổ tay văn học và hướng
dẫn các em cách sử dụng. Sổ tay văn học để ghi những câu văn hay, giàu hình ảnh,
các câu văn sử dụng các biện pháp nghệ thuật đặc sắc… mà các em đọc được trong
sách báo, sách tham khảo, trong cuộc sống hàng ngày và trên các phương tiện thông
tin đại chúng. Mỗi ngày một câu, mười ngày mười câu… cứ như vậy vốn từ ngữ
của các em sẽ ngày càng giàu lên.
Tóm lại: Việc giúp các em tự đánh giá các bài văn của mình của bạn và không
ngừng tích lũy vốn từ sẽ giúp các em học tốt hơn phân môn Tập làm văn nói chung
và kiểu bài miêu tả cây cối nói riêng.
III, Kết quả thực hiện có so sánh đối chứng:
Sau một thời gian nghiên cứu đề tài, áp dụng trực tiếp vào lớp 4C – trường Tiểu
học Thọ An do tôi làm chủ nhiệm, tôi nhận thấy các em bắt đầu có hứng thú và đam

15 em =

11 em

45,5%
9 em =

(33,3%)
2 em =

Giỏi (9

Khá (7,8)

33

Trước khi

33

thực hiện
Sau khi

7 em =

21,2%
15 em =

thực hiện
So sánh

một chiều, nó là cả một quá trình.
Để có hiệu quả cao thì cả giáo viên và học sinh đều phải nỗ lực phấn đấu.
Vì vậy những người giáo viên phải có biện pháp tích cực, áp dụng thường
xuyên, liên tục, có như vậy mới bồi dưỡng được năng lực viết văn cho các em. Bên
cạnh đó, giáo viên cần quan tâm đến mọi đối tượng học sinh trong giờ học. với học
sinh trung bình, yếu thì chỉ yên cầu thì chỉ yêu cầu các em viết đúng, đủ (mở bài trực
tiếp, kết bài không mở rộng). Với học sinh khá giỏi thì khuyến khích và hướng các em
viết câu văn hay, bài văn sinh động (mở bài gián tiếp, kết bài mở rộng.) Điều quan
trọng là người giáo viên phải thu hút được tất cả học sinh cùng tham gia hoạt động học
tập.

16

Đối với học sinh, để làm được một bài văn miêu tả cây cối hay, giàu hình ảnh,
cảm xúc, lôi cuốn người đọc bắt buộc các em phải có được kỹ năng làm bài. (Từ quan
sát, lựa chọn ý, sắp xếp ý, viết đoạn, viết bài.) Và các yêu cầu bổ trợ cho quá trình rèn
luyện kỹ năng. Vì vậy ngoài giờ tập làm văn, học sinh cần có thói quen tích lũy vốn từ,
trau dồi cách sử dụng nó thông qua tất cả các giờ học. Ngoài ra, học sinh có thể tìm
thêm sách tham khảo, báo, truyện để đọc, điều đó cũng rất bổ ích cho việc học văn của
các em.
2, Đề xuất – kiến nghị:
Trên đây là một số kinh nghiệm ít ỏi của tôi trong viêc: “Rèn kỹ năng viết một
bài văn miêu tả cây cối cho học sinh lớp 4”. Tôi đã mạnh dạn chuyển nó thành một:
sáng kiến kinh nghiệm.
Vì vậy bản sáng kiến này chắc chắn sẽ còn nhiều hạn chế. Kính mong hội đồng
khoa học các cấp xem xét và đóng góp ý kiến để bản sáng kiến của tôi được hoàn thiện
hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn.

Nhờ tải bản gốc

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Sáng kiến kinh nghiệm SKKN rèn kỹ năng viết văn miêu tả cho học sinh lớp 4 - Pdf 39

Tài liệu, ebook tham khảo khác

Học thêm