PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Dạy học là hoạt động chủ đạo trong mỗi nhà trường. Chất lượng dạy học
có đạt hiệu quả hay không trước hết phụ thuộc vào trình độ, năng lực của mỗi
giáo viên. Giáo viên là người thực hiện phương pháp giảng dạy, là người tổ
chức, điều khiển và đồng thời cũng là người trực tiếp hướng dẫn học sinh tìm ra
kiến thức mới. Đặc biệt khi dạy phân môn tập làm văn mà cụ thể là thể loại văn
miêu tả, giáo viên phải có kiến thức sâu rộng, vững chắc, có nghệ thuật sư phạm
khéo léo để khai thác và phát huy vốn ngôn ngữ tiềm ẩn trong óc tư duy sáng tạo
của mỗi học sinh.
Đối với học sinh miền núi, viết văn là một nội dung khó vì môn tập làm
văn mang tính đặc thù của môn học giàu trí tưởng tượng và biểu cảm. Để viết
được một bài văn miêu tả hay đòi hỏi các em phải có sự quan sát tinh tế, có vốn
từ phong phú, biết cảm nhận sự vật hiện tượng, biết so sánh, nhân hoá, liên
tưởng và diễn đạt bằng từ ngữ, hình ảnh trôi chảy, sáng tạo.
Nội dung các bài tập làm văn lớp 4,5 gắn với các chủ điểm, có sự tích hợp
rõ nét với các phân môn khác trong chương trình tiếng việt. Viết văn là cơ hội
giúp trẻ mở rộng hiểu biết về cuộc sống theo chủ điểm đang học, góp phần phát
triển năng lực phân tích tổng hợp của học sinh. Tư duy hành động của trẻ được
rèn luyện và phát triển qua việc sử dụng các biện pháp so sánh, nhân hoá… khi
miêu tả. Do đó văn miêu tả có một vị trí vô cùng quan trọng.
Văn miêu tả giúp học sinh có điều kiện tiếp cận với vẻ đẹp của con người
và thiên nhiên, có cơ hội bộc lộ cảm xúc cá nhân, mở rộng tâm hồn và phát triển
nhân cách con người Việt Nam theo mục tiêu đào tạo của chương trình sách giáo
khoa hiện hành.
Ở Tiểu học, tập làm văn là nội dung tích hợp có vị trí quan trọng trong
chương trình tiếng việt, góp phần hệ thống lại kiến thức tiếng mẹ đẻ cho học
sinh làm phong phú tâm hồn các em.

1



nhằm nhấn mạnh sự vất vả, lam lũ và ca ngợi sự hi sinh của người mẹ liệt sĩ.
Việc đưa ra các hình ảnh đối lập đó sẽ gây xúc động, tạo được cảm xúc cao với
người đọc.
* - Một số lưu ý khi sử dụng hình ảnh đối lập:
- Hình ảnh đối lập phải phù hợp với đặc điểm của đối tượng miêu tả.
- Hình ảnh đối lập phải phù hợp với thời gian, không gian.
- Hình ảnh đối lập phải mang dấu ấn đặc trưng điển hình, tiêu biểu của đối tượng
miêu tả và tạo được cảm xúc với người đọc.
1.4.

Sử dụng câu cảm khi miêu tả.
Câu cảm là loại câu bộc lộ cảm xúc, tình cảm của người viết. Sử dụng câu

cảm khi miêu tả tức là thông qua câu cảm để bộc lộ cảm xúc, tình cảm của mình
với đối tượng được tả. Cảm xúc tự nhiên, chân thành ấy dễ cảm hóa người đọc,
người nghe ngay từ câu mở đầu bài viết hoặc đọng lại trong phần kết của bài
viết. Vì vậy, tôi đã chỉ đạo giáo viên rèn kĩ năng viết câu cảm thán cho học sinh
khi viết văn miêu tả để làm tăng giá trị bài viết.
VD1: Mùa xuân trên quê hương em thật là đẹp! ( Câu cảm dùng để giới thiệu)
VD2: Ôi, Mùa hè đã đến! ( Câu cảm bộc lộ cảm xúc tự nhiên)
VD3: Hoa phượng đẹp quá! ( Cảm giác thích thú)
VD4: Mùa xuân trên quê hương em là vậy đó! Mùa xuân tuyệt đẹp! Em yêu mùa
xuân! ( Tình cảm yêu mến, dùng để kết thúc bài).
1.5.

Sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân hoá, đảo ngữ, điệp ngữ
khi viết văn.

1.5.1. Cách tiến hành:
15


Biện pháp nghệ Mùa hè đến, rực đỏ khắp sân trường màu hoa phượng.
thuật đảo ngữ

…

Biện pháp nghệ Ôi, hoa phượng! Hoa phượng đã nở rồi. Hoa phượng đẹp
thuật điệp ngữ

biết bao. Hoa phượng chính là hoa học trò. Hoa phượng
là người bạn thân thiết của chúng mình đấy!...

Cách 2: Hoạt động nhóm hoặc tổ chức trò chơi.
Giáo viên chia nhóm(đội) chơi, giao nhiệm vụ như đã trình bày trong
phiếu ở cách 1.
Yêu cầu học sinh các nhóm( đội) ghi kết quả vào phiếu.
16


Nhận xét, đánh giá, sửa chữa, bổ xung.
1.5.2. Những điểm cần lưu ý: Khi sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh,
nhân hóa, đảo ngữ, điệp ngữ giáo viên cần giúp học sinh hiểu rõ:
- Hình ảnh so sánh phải hợp lí tức là có sự liên quan, nét tương đồng giữa đối
tượng so sánh và đối tượng được so sánh.
- Biện pháp nhân hóa dùng cho đối tượng miêu tả là đồ vật, con vật, cây cối, sự
vật( không dùng cho người).
- Sử dụng biện pháp đảo ngữ, điệp ngữ khi muốn nhấn mạnh một nội dung nào
đó nhằm làm tăng sức biểu cảm.
- Khi tổ chức hoạt động theo nhóm/ trò chơi Gv có thể chia nhỏ nội dung thảo
luận cho các nhóm/ đội tức là mỗi nhóm sử dụng một hoặc hai biện pháp nghệ

58.9%

27/39

69.2%

39/39

100%

Sử dụng câu cảm thán để làm tăng sức
biểu cảm trong bài viết
Sử dụng các biện pháp nghệ thuật so
sánh, nhân hoá, đảo ngữ, điệp ngữ khi
viết văn.

17


Kết quả đánh giá chung chất lượng bài viết của học sinh.
Giỏi

Tổng số
39

Khá

SL

Tỉ lệ


Loại TB

Loại Yếu

SL

TL

SL

TL

SL

TL

SL

TL

5

35.7%

7

50%

2

quả cao.
Trong sáng kiến này tôi chỉ đề cập đến đối tượng là học sinh khá giỏi khối
4,5 ở trường Tiểu học Tân Lập và thể loại là văn miêu tả nhưng tôi nghĩ sáng
kiến có thể mở rộng để áp dụng cho mọi đối tượng học sinh ở các vùng miền
khác nhau.
Việc rèn kĩ năng viết văn nói chung( văn miêu tả nói riêng) cho học sinh
khá giỏi không bị hạn định thời gian nên với mỗi đề văn miêu tả giáo viên nên
luyện kĩ các thao tác: Lựa chọn hình ảnh - Lựa chọn từ ngữ - Lưạ chọn hình ảnh
đối lập – Viết câu cảm thán - Sử dụng các biện pháp nghệ thuật so sánh, nhân
hóa, đảo ngữ, điệp ngữ trước khi học sinh viết bài để tạo điểm nhấn cho bài
viết.
Trên đây là một sáng kiến nhỏ của bản thân tôi trong quá trình chỉ đạo
chuyên môn ở trường Tiểu học Tân Lập.
Bản thân tôi còn rất nhiều thiếu xót trong quá trình viết sáng kiến. Rất
mong nhận được sự góp ý của đồng nghiệp và các cấp lãnh đạo .
19


Tôi xin chân thành cảm ơn.
THỦ TRƢỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 20/3/2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Ngƣời viết sáng kiến:

Trƣơng Thị Kim
Nguyễn Thị Hồng

20