PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Cơ sở lý luận
Trẻ thơ là mầm sống tương lai của đất nước, là thế hệ quyết định sự phát
triển của đất nước. Chính vì vậy, nếu được sự chăm sóc nuôi dưỡng giáo dục tốt thì
chúng ta sẽ có được một nguồn nhân lực mạnh mẽ về thể chất, năng động về năng
lực và có những kỹ năng sống tốt. Trong đó công tác chăm sóc giáo dục vệ sinh
trong độ tuổi mầm non là việc làm thiết thực nhằm giúp trẻ có nền nếp thói quen vệ
sinh, phòng tránh bệnh tật, tăng cường sức khỏe, hình thành những kỹ năng sống
cơ bản đầu tiên.
Vốn quý nhất của mỗi con người chúng ta là sức khỏe, có sức khỏe là có tất
cả. Trẻ con cũng vậy, sức khỏe luôn luôn quan trọng đối với trẻ, không có sức khỏe
trẻ sẽ không tham gia chơi các trò chơi vận động cùng bạn được, và cũng không
tham gia được vào các quá trình khám phá môi trường hoặc các hoạt động khác.
Sức khỏe phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như: di truyền, chế độ dinh dưỡng,
chăm sóc vệ sinh cá nhân. Trong đó yếu tố chăm sóc vệ sinh cá nhân không kém
phần quan trọng. Đối với trẻ mầm non việc giáo dục ý thức vệ sinh cá nhân nhằm
giúp trẻ khỏe mạnh, có thói quen vệ sinh tốt, có hành vi văn minh và phòng chống
bệnh tật. Để việc giáo dục vệ sinh cá nhân trẻ có kết quả tốt cần có sự kiên trì của
cô giáo, sự phối hợp rèn luyện thói quen cho trẻ của gia đình – nhà trường, sự đầu
tư trang bị các đồ dùng phục vụ vệ sinh cá nhân của trẻ.
Chúng ta đều biết, không phải trẻ nhỏ nào cũng có thói quen biết rửa tay lúc
bẩn, trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, biết đánh răng, rửa mặt đúng quy trình....Do
đó, muốn tạo được thói quen cho trẻ thì nhiệm vụ của cô giáo rất quan trọng. Cô
giáo phải thường xuyên rèn luyện và tạo thói quen cho trẻ với nhiều hình thức. Quá
trình thực hiện nội dung giáo dục và rèn luyện thói quen vệ sinh cá nhân cho cho
trẻ ở trường mầm non cần được giáo viên sáng tạo, tìm tòi nhiều hình thức và
phương pháp phù hợp để chuyển tải những nội dung và kỹ năng rửa tay bằng xà
phòng, rửa mặt, lau mặt bằng khăn đến trẻ một cách nhẹ nhàng nhất và hiệu quả
nhất.
Chương trình chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ được thực hiện qua các

cách thực hiện rửa tay với xà phòng như thế nào? Hay đánh răng như thế nào đạt
hiệu quả cao?....mà đa số là trẻ chỉ biết chà hai bàn tay dưới vòi nước hoặc nghịch
nước với nhau, khi đánh răng thì chỉ nhai lông bàn chải hoặc nhai kem đánh răng
mà thôi. Từ đó trẻ đứng trước nguy cơ nhiễm các bệnh do vệ sinh kém gây ra rất
nhiều như: sâu răng, viêm lợi, đau mắt hột, tay chân miệng,....
Đứng trước tình trạng trên, tôi nghĩ rằng nếu kéo dài tình trạng nêu sẽ ảnh
hưởng rất nhiều đến sức khỏe dẫn đến ảnh hưởng sự phát triển toàn diện cơ thể trẻ.
Trẻ sẽ không đủ sức khỏe để tiếp thu các kiến thức mà giáo viên mang đến cho trẻ.
Do đó, chúng ta - những người đang trực tiếp nuôi dạy chăm sóc trẻ- phải có
những biện pháp phù hợp để giúp trẻ luôn có sức khỏe tốt. Để trẻ có thể lĩnh hội và
phát triển ngày càng toàn diện hơn. Cho nên, trong năm học 2015 – 2016 tôi đã
chọn đề tài “ Một số biện pháp giáo dục trẻ 3- 4 tuổi giữ gìn vệ sinh thân thể”.

2


3. Phạm vi nghiên cứu
Đề tài “Một số biện pháp giáo dục trẻ 3-4 tuổi giữ gìn vệ sinh thân thể” được
viết và thực hiện cho các cháu lớp Mầm 1 trường mẫu giáo Hoa Sen năm học
2015-2016.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Thực trạng đề tài

Năm học 2015 - 2016, tôi được phân công dạy lớp Mầm 1 có sỉ số là 36 trẻ.
Trong đó có 13 nữ; 23 nam, phần đông các cháu rất hay nghịch, hay chạy giỡn leo
trèo, các cháu chưa có ý giữ cho cơ thể mình sạch sẽ. Các cháu có thói quen ngậm
tay trong miệng, đi chân không ra sân chơi, chưa biết rửa tay sau khi đi vệ sinh và
chơi các đồ chơi, có cháu thì khi bị sổ mũi thì dùng tay quẹt ngang má mà không
chịu đi xì mũi và rửa sạch sẽ, tay chân cháu bị bẩn mà không biết đi rửa mà bôi
vào áo quần của mình,...

còn tìm hiểu thêm các bệnh có liên quan về việc không giữ vệ sinh cá nhân để từ
đó có cơ sở để thuyết phục phụ huynh kết hợp với mình để giữ vệ sinh cho trẻ tốt
hơn. Tôi thường xuyên cập nhật thông tin qua báo, đài, internet, đồng nghiệp, phụ
huynh, nhân viên y tế để biết thêm các bệnh dễ lây do cho trẻ do vấn đề vệ sinh
kém gây ra để từ đó có biện pháp giúp trẻ phòng tránh tốt hơn.
Tôi còn thường xuyên sưu tầm các bài thơ, bài hát, câu chuyện về giáo dục
vệ sinh cho trẻ viết vào sổ tu dưỡng để lồng ghép vào các tiết dạy. Các bài thơ, bài
hát này không những thay đổi không khí cho tiết học mà còn mang tính giáo dục
cao và qua đó trẻ học được rất nhiều những kinh nghiệm, kỹ năng sống tốt.
Bản thân tôi luôn xác định muốn rèn luyện cho trẻ mẫu giáo 3 – 4 tuổi có
thói quen trong việc giữ gìn vệ sinh cá nhân thì việc cần làm đầu tiên là tự bồi
dưỡng kiến thức và các bước thực hiện thao tác vệ sinh cá nhân trẻ của mình thật
thuần thục. Tôi đã tự tìm tòi các tài liệu có liên quan đến chuyên đề vệ sinh cá nhân
để nghiên cứu, sau đó cùng trao đổi với Ban giám hiệu và các bạn đồng nghiệp để
thực hiện.
Được sự hỗ trợ của Ban giám hiệu cấp phát một số tài liệu như mô hình răng
và bàn chải, các loại tranh ảnh có liên quan đến vấn đề vệ sinh thân thể trẻ. Để bản
thân giáo viên và phụ huynh có thể tham khảo và hướng dẫn cho trẻ thực hành các
thao tác vệ sinh chính xác hơn. Bên cạnh đó, tôi đã có những tiết mẫu, có những
nội dung dạy trẻ thực hành rửa tay bằng xà phòng, rửa mặt để từ đó trẻ có thể thực
hành tốt hơn trên thực tế thông qua các hoạt động vui chơi, ngoài trời, ăn trưa,....
Biện pháp 2: Xây dựng thời gian biểu quy định thời gian rửa chân tay,
mặt cho trẻ.
Để trẻ có ý thức vệ sinh cá nhân của mình giáo viên cần quy định một số
thời gian mà trẻ phải vệ sinh thân thể của mình trong thời gian trẻ ở tại lớp.
Xây dựng thời gian biểu là sự phân bố hợp lý về thời gian và các hoạt động
trong ngày ở trường mầm non nhằm đáp ứng nhu cầu về tâm sinh lý của trẻ, qua đó
hình thành thái độ sống nền nếp, thói quen, và những kỹ năng sống tích cực.
Do đó, việc xây dựng thời gian biểu hợp lý, khoa học, phù hợp trong việc
giáo dục vệ sinh rửa tay chân cho trẻ là một việc làm có ý nghĩa quan trọng không

biết và làm quen ký hiệu của mình.
Để trẻ dễ nhận biết đồ dùng cá nhân của mình tôi phân loại ký hiệu theo tổ:
tổ con vật, tổ các loại quả, tổ thì đồ vật. Đồ dùng của trẻ để đúng nơi qui định theo
tổ vừa giúp cô dễ nhớ ký hiệu vừa giúp trẻ có thói quen ngay từ đầu. Ký hiệu của
trẻ cùng một chủng loại dễ nhận biết từ sổ bé ngoan đến sổ sức khỏe, vở tạo hình,
vở toán… đến đồ dùng vệ sinh. Các ký hiệu dễ nhận biết, đơn giản. VD: Quả cam,
quả chuối, con chim, con mèo, xe đạp, xe ô tô, xe máy…
Tôi tập cho trẻ nhận biết ký hiệu với nhiều hình thức khác nhau: Khi phát vở
cho trẻ tôi hỏi về ký hiệu của vở mình, đồ dùng có ký hiệu gì? Nếu trẻ nhầm tôi
nhắc lại cho trẻ nhớ. Qua quá trình tập cho trẻ nhiều lần, lặp đi lặp lại thường
5


xuyên, khi uống nước, khi lấy ly đánh răng, lấy khăn lau mặt…Trẻ sẽ nhớ ký hiệu
đồ dùng cá nhân của riêng mình và cô cũng nhớ ký hiệu của trẻ. Khi trẻ lấy đúng
đồ dùng thì việc vệ sinh sẽ có kết quả tốt, nếu trẻ không nhận biết được đồ dùng cá
nhân thì nguy cơ lây lan các bệnh về mắt, răng miệng rât nguy hiểm.
Việc dạy cho trẻ nhận biết ký hiệu đã khó khăn thì việc dạy trẻ thực hành vệ
sinh không kém phần vất vả. Với hoạt động vệ sinh rửa tay với xà phòng, đối với
trẻ 3- 4 tuổi thao tác thật khó khăn. Trẻ chỉ “ nghịch nước với xà phòng” không
theo hướng dẫn của cô vì trẻ chưa hiểu hết tầm quan trọng của việc rửa tay với xà
phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
Trước hết tôi cho trẻ làm quen với các cách rửa tay, đánh răng, rửa mặt đúng
cách. Công việc này tôi thường tiến hành vào đầu tháng 8 khi không bận bịu lắm
về chuyên môn. Tôi học lý thuyết và xem lại cách thực hành và tự thực hành để có
thể hướng dẫn trẻ rửa tay bằng xà phòng, cách lau mặt bằng khăn đúng quy trình,
đánh răng đúng cách.
Các bước rửa tay đúng cách: có 6 bước
Bước 1: Làm ướt hai bàn tay bằng nước sạch. Thoa xà phòng vào lòng bàn
tay. Chà xát hai lòng bàn tay vào nhau.

Bắt đầu từ mắt này

Hai mũi khăn cầm chặt

Ngón cái lau mắt phải
6


Rồi mắt trái lau nhanh
Từ trán lau xuống má
Đi thẳng xuống cằm luôn
Xích khăn lên cho sạch

Lau lỗ mũi bé xinh

Lau sống mũi xuống đi

Bỏ khăn ngay vào chậu

Sau đó đến cái gì?

Bé đã lau xong rồi

Cái miệng xinh của bé
Cách đánh răng đúng: có 7 bước
Bước1 : Rửa sạch bàn chải, lấy một lượng kem vừa phải( đối với trẻ em thì
lượng kem đánh răng chỉ khoảng bằng hạt đậu là đủ), sau đó xúc miệng.
Bước 2: Chải mặt ngoài của răng. Chải tất cả răng hàm trên và hàm dưới
bằng cách: đặt lông bàn chải sát với viền răng và nướu, chải hàm trên hất xuống,
hàm dưới hất lên hoặc xoay tròn bàn chải đánh răng.

dục vào các bài hát như “Chiếc khăn tay” nhạc và lời “ Văn Tấn”. Tôi giáo dục vệ
sinh cho trẻ một cách nhẹ nhàng: chiếc khăn mẹ may cho bạn, bạn rất yêu quý
chiếc khăn của mẹ tặng cho mình. Bạn dùng khăn để lau tay cho sạch, để đôi tay
không bị bẩn thì áo quần, sách vở cũng sạch sẽ. Các cháu hãy học tập giữ vệ sinh
tay chân sạch sẽ nhé.
Ngoài ra tôi còn liên hệ giáo dục vệ sinh cá nhân thông qua các bài hát như:
“Rửa mặt như mèo” sáng tác “ Ngọc Bích” ; “Tay thơm tay ngoan” sáng tác “ Bùi
Đình Thảo”; “Vì sao con mèo rửa mặt” sáng tác “ Hoàng Long”,.....
Hoặc trong hoạt động làm quen văn học tôi thường sử dụng các câu đố, bài
thơ, câu chuyện cung cấp kiến thức vệ sinh cho trẻ như bài thơ:
Rửa tay
Miếng xà phòng nho nhỏ
Em xát lên bàn tay
Nước máy đây trong vắt
Em rửa đôi bàn tay
Khăn mặt đây thơm phức
Em lau khô bàn tay
Đôi bàn tay bé bé
Nay rửa sạch, xinh xinh
Tất cả lớp chúng mình
Cùng giơ tay vỗ vỗ.
Sáng tác: Phạm Mai Chi – Hoàng Dân
Tôi đàm thoại với trẻ:
+ Vì sao trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, tay bẩn phải đi rửa tay?
+ Vì sao phải rửa tay với xà phòng?
8


+ Rửa tay xong tại sao phải lau tay?
Tôi cho trẻ nói lên suy nghĩ của mình để trẻ có ý thức và biết được tầm quan

- Nhờ Miệng nói với cô chủ là: Khi nào dùng khăn lau chúng tôi phải nhớ rửa tay
thật sạch với xà phòng mới lấy khăn lau nhé, chúng tôi sợ bị đau lắm rồi.
9


Thông qua câu chuyện tôi sẽ nhắc nhở trẻ sau khi chơi đồ chơi, đi vệ sinh,
trước khi ăn thì phải rửa tay với xà phòng để tay sạch sẽ.
Ở hoạt động khám phá môi trường xung quanh trong chủ đề “Bản thân” với
đề tài “ Tìm hiểu về cơ thể của bé”, “ Các giác quan” tôi lồng ghép giáo dục vệ
sinh trên từng bộ phận của cơ thể.
Ví dụ: Khi nói đến đôi tay thì tôi sẽ hỏi trẻ: làm sao cho đôi bàn tay luôn
sạch sẽ? Khi nói về khuôn mặt thì tôi sẽ hỏi: Cháu sẽ làm gì cho mặt mình luôn
sạch sẽ? Rửa mặt xong mình làm gì? Tôi sẽ không yêu cầu trẻ nhắc lại quy trình
rửa tay, mặt,.. mà chỉ yêu cầu trẻ nói đơn giản là “ rửa tay, rửa mặt, lau mặt”
Hoặc qua đề tài: “ Đồ dùng vệ sinh cá nhân” tôi cho trẻ biết người lớn sử
dụng đồ dùng to hơn, trẻ nhỏ sử dụng đồ dùng nhỏ hơn. Không được sử dụng
chung đồ dùng vệ sinh cá nhân rất dễ lây các bệnh truyền nhiễm
Ở hoạt động tạo hình: với đề tài “ Nặn 3-4 loại quả tròn” ngoài việc chuẩn
bị khăn ướt lau tay cho trẻ, tôi còn hỏi trẻ khi mẹ mua các quả về ăn thì các cháu
phải làm gì? ( Rửa tay sạch sẽ). Các cháu nhớ rửa tay bằng xà phòng để diệt các
con vi trùng bám trên tay nha.
Biện pháp 5: Giáo dục vệ sinh cá nhân thông qua các hoạt động khác
Các nội dung giáo dục về thói quen vệ sinh và kỹ năng thực hành được tôi
lồng ghép vào tất cả các hoạt động khác trong ngày
*Trong giờ đón trẻ: Tôi thường trò chuỵên với trẻ về công việc hằng ngày
của trẻ sau mỗi buổi sáng thức dậy để phục vụ bản thân: Bé làm những gì khi thức
dậy? ( đánh răng, rửa mặt, rửa tay chân, tắm, thay quần áo,....)
- Vì sao mình phải đánh răng khi ngủ dậy?
- Cháu chải răng như thế nào?
- Cháu tự làm một mình hay có sự giúp đỡ của ai?

sát góc tuyên truyền vệ sinh của nhà trường, cho trẻ quan sát và làm động tác mô
phỏng về đánh răng, rửa tay, rửa mặt,... để trẻ ghi nhớ lâu hơn các thao tác thực
hiện. Hoặc có thể trò chuyện về các hình ảnh có trên góc tuyên truyền cùng với trẻ.
Ngoài ra tôi có thể kể các câu chuyện trong nha học đường để trẻ hiểu hết
tầm quan trọng của răng để cháu có ý thức đánh răng thường xuyên hơn, kỹ hơn.
* Trong giờ chơi hoạt động góc: ở góc chơi phân vai tôi gợi cho trẻ chơi
các trò chơi: tắm búp bê, rửa mặt búp bê, rửa tay búp bê với xà phòng,...tôi hướng
dẫn trẻ cách thực hiện các thao tác tắm, rửa mặt, rửa tay chân, đánh răng cho búp
bê để trẻ ghi nhớ lâu hơn các bước thực hiện.
* Hoạt động ăn trưa, xế: Trước giờ ăn, tôi thường xuyên nhắc nhở và cho
trẻ rửa tay bằng xà phòng có sự quan sát của cô. Sau khi trẻ ăn xong thì cho trẻ
đánh răng, rửa mặt , tay chân rồi mới vào ngủ.

11


Khi trẻ ngủ dậy, tôi không cho trẻ ra ăn ngay mà cho trẻ đi vệ sinh, nhắc trẻ
rửa tay, mặt sạch sẽ cho tỉnh táo rồi mới ra ăn xế.
* Hoạt động chiều: Tôi thường ôn lại các thao tác vệ sinh như tập cho trẻ
rửa tay, rửa mặt đúng cách....Đây là thời điểm tôi hướng dẫn lại cho trẻ kỹ năng
thực hành vệ sinh một cách cụ thể theo quy trình.
* Trong giờ hoạt động tự do tôi cho trẻ xem các clip vui về 6 bước rửa tay.
Trẻ rất thích thú và thực hiện theo các thao tác rửa tay trong clip rửa tay đó. Từ đó,
trẻ nhớ sâu hơn về các bước rửa tay. Tôi còn cho trẻ xem các hình ảnh các bạn
đang đánh răng, rửa tay dưới vòi nước sạch,.....
* Trong giờ nêu gương tôi luôn đưa nội dung giáo dục vệ sinh để trẻ phấn
đấu thực hiện như: quần áo gọn gàng, móng tay cắt ngắn, biết dùng khăn xì mũi,
mang dép khi ra sân, biết đánh răng sau khi ăn xong,..... khi trẻ được cả lớp nhất trí
bầu chọn sẽ được cắm cờ bé ngoan. Từ đó trẻ sẽ giữ gìn vệ sinh thân thể mình sạch
hơn để được cắm cờ bé ngoan như bạn.

Làm tốt công tác phối hợp giữa gia đình và nhà trường để thống nhất nội
dung, phương pháp hướng dẫn vệ sinh, chăm sóc thân thể, từ đó hình thành thói
quen thực hành vệ sinh ở trẻ. Thực hiện tuyên truyền qua góc trao đổi với phụ
huynh của lớp: thực hiện khai thác triệt để tác dụng của tranh, tài liệu tuyên truyền;
sáng tạo các mô hình đi kèm với nội dung tuyên truyền chăm sóc giáo dục vệ sinh
cá nhân cho trẻ.
Ngoài ra, cần có đủ đồ dùng, phương tiện đảm bảo cho việc chăm sóc vệ
sinh trẻ. Những đồ dùng phương tiện nên để đúng nơi quy định, thuận tiện và đảm
bảo an toàn cho trẻ sử dụng. Nhấn mạnh vai trò nêu gương của người lớn trong gia
đình, giúp trẻ được sống trong môi trường sạch sẽ, tạo điều kiện cho trẻ thực hành
và ghi nhớ những điều đã học, từ đó sẽ hình thành những kỹ năng cần thiết cho trẻ
trong cuộc sống.
Nhờ làm tốt công tác tự học tập bồi dưỡng, tuyên truyền đã tác động đến nhận
thức của các bậc phụ huynh mà các cháu đã dần dần hình thành có kỹ năng, kỹ xảo
thực hiện thao tác và cách chăm sóc vệ sinh cá nhân trẻ. Đến thời điểm này tôi thực
sự vui mừng khi thấy sự tiến bộ rất rõ trong các cháu, các cháu đã thật sự có thói
quen giữ gìn vệ sinh cá nhân. Trẻ biết rửa tay với xà phòng lúc tay bẩn và sau khi đi
vệ sinh, rửa mặt đúng quy trình…đem lại nhiều lợi ích thiết thực cho việc chăm sóc
sức khỏe trẻ, phòng chống ngăn ngừa được nhiều bệnh tật.
3. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm
- 90%- 95% trẻ có kỹ năng thao tác vệ sinh cá nhân, có hành vi văn minh và
hiểu rõ được ích lợi của việc vệ sinh cá nhân.
-100% trẻ có ý thức tốt việc làm của mình, tổ chức thực hiện thường xuyên
cho trẻ hoạt động vệ sinh cá nhân.
- Đa số phụ huynh phối hợp tốt với giáo viên trong các hoạt động và đặc biệt
giúp cô giáo duy trì thói quen, kỹ năng thực hiện thao tác vệ sinh cho trẻ khi ở nhà.
- Qua khám sức khỏe của trẻ tỷ lệ trẻ mắc các bệnh về mắt, răng, miệng, da
giảm rõ rệt. Đầu năm là: 75% giữa năm là: 15%..

13

- Giáo viên cần chịu khó học hỏi, tham khảo sách báo, tạp chí mầm non, trên mạng
Internet,…
- Tự mình học tập chuyên môn của đồng nghiệp để nắm vững: phương pháp rèn
luyện kĩ năng, phân tích nội dung bài dạy, cung cấp tri thức mới, phương pháp mới
mà mình mới học được, mạnh dạn trao đổi đồng nghiệp để tìm ra những phương
pháp, biện pháp mới linh hoạt sáng tạo hơn. Đồng thời mạnh dạn áp dụng những
phương pháp trong chương trình GDMN mới trong các tập san, chuyên đề mà bản
thân tự nghiên cứu và được bồi dưỡng.

14


- Thực hiện đúng chương trình thời gian biểu, không cắt xén chương trình, báo cáo
kịp thời và trung thực. Phát huy năng lực của tổ phó chuyên môn, huy động giáo
viên có năng khiếu, nhiệt tình là đồ dung dạy học, đồ chơi phù hợp với chuyên đề
cho toàn trường học tập và làm theo.
- Nâng cao chất lượng giảng dạy ở các môn học và các hoạt động như hoạt động
góc, chăm sóc vệ sinh cá nhân, hoạt động ngoài trời, lao đông tự phục vụ.
- Tổ chức thực hiện thường xuyên hoạt động chăm sóc vệ sinh cá nhân cho trẻ.
- Kiểm tra nhắc nhở uốn nắn kịp thời các hoạt động thao tác của trẻ.
- Phối hợp các biện pháp thi đua khen thưởng để tạo hứng thú và nâng cao chất
lượng chăm sóc giáo dục trẻ.
- Giáo dục trẻ có ý thức tự chăm sóc phục vụ vệ sinh cá nhân là một việc làm phù
hợp mang lại nhiều lợi ích thiết thực góp phần giúp trẻ khỏe mạnh và phát triển
toàn diện, trẻ sẽ trở thành những chủ nhân tương lai với cách sống văn minh, trí
tuệ.
3. Phạm vi áp dụng.

Đề tài sáng kiến kinh nghiệm “ Một số biện pháp giáo dục trẻ 3-4 tuổi giữ
gìn vệ sinh cá nhân” được viết và áp dụng tại lớp Mầm 1. Có khả năng áp dụng ở