Sáng kiến kinh nghiệm

Nguyễn Thị Hoa Trân

A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài:
Việc hình thành cho học sinh một thế giới quan khoa học và niềm say mê khoa học,
sáng tạo là một mục tiêu quan trọng của giáo dục hiện đại khi nền kinh tế tri thức đang dần
chế ưu thế. Một môn học góp phần hình thành các khái niệm cơ bản về khoa học là môn
Khoa học.
Khoa học là môn học chiếm vị trí quan trọng ở bậc tiểu học. Đây là môn học tích
hợp kiến thức của nhiều ngành khoa học. Vì vậy, môn học này có nhiều điều kiện thuận
lợi để vận dụng các phương pháp dạy học tiên tiến, hiện đại vào quá trình dạy học để bước
đầu hình thành cho học sinh phương pháp học tập mang tính chất tự tìm tòi nghiên cứu,
rèn luyện nếp tư duy sáng tạo cho các em.
Thực tiễn dạy học môn Khoa học ở trường tiểu học cho thấy, giáo viên còn gặp
nhiều khó khăn trong việc sử dụng phương pháp dạy học. Các phương pháp dạy học
truyền thống vẫn chiếm ưu thế, học sinh học tập còn thụ động. Các thí nghiệm trong bài
còn mang tính chất minh họa. Giáo viên còn tự mình trình bày, biểu diễn các thí nghiệm
để minh họa cho kiến thức của bài học mà ít tổ chức cho học sinh tham gia hoạt động này
để các em chiếm lĩnh tri thức khoa học một cách chủ động, thoả mãn nhu cầu tìm tòi hiểu
biết, óc tò mò khoa học của học sinh. Vì vậy các giờ học còn mang tính áp đặt, kiến thức
mà học sinh chiếm lĩnh trong giờ học chưa cao, các em ít được tham gia vào quá trình dạy
học.
Việc tìm kiếm và vận dụng các phương pháp tiên tiến vào quá trình dạy học các
môn học ở tiểu học nói chung và môn Khoa học nói riêng là vấn đề quan trọng nhằm hình
thành cho học sinh phương pháp học tập độc lập, sáng tạo, qua đó nâng cao chất lượng dạy
học. Một trong những phương pháp có nhiều ưu điểm, đáp ứng được mục tiêu trên và có
thể vận dụng tốt vào quá trình dạy học môn Khoa học ở tiểu học là phương pháp "Bàn tay
nặn bột". “Bàn tay nặn bột” là một phương pháp dạy học tích cực, thích hợp cho việc
giảng dạy các kiến thức khoa học, đặc biệt là đối với bậc tiểu học, khi học sinh đang ở giai

- Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.

-2-


Sáng kiến kinh nghiệm

Nguyễn Thị Hoa Trân

B. PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận:
Phương pháp dạy học “Bàn tay nặn bột” là mô hình giáo dục tương đối mới trên thế
giới, có tên tiếng Anh là “Hands - on”, tiếng Pháp là “La main à la pâte”, đều có nghĩa là
“bắt tay vào hành động”; “bắt tay làm thí nghiệm”, “bắt tay vào tìm tòi nghiên cứu”.
"Bàn tay nặn bột’’ là phương pháp hình thành kiến thức khoa học cho học sinh, dưới sự
hướng dẫn của giáo viên và bằng chính các hành động của học sinh, để chính các em tìm
ra câu trả lời cho các vấn đề được đặt ra trong cuộc sống thông qua tiến hành thí nghiệm,
quan sát, nghiên cứu tài liệu… Đứng trước một sự vật, hiện tượng hay một vấn đề khoa
học đặt ra, học sinh có thể đặt ra các câu hỏi, các giả thuyết từ những hiểu biết ban đầu, đề
ra các giải pháp, các thí nghiệm, tiến hành các thí nghiệm nghiên cứu để kiểm chứng và
đưa ra những kết luận phù hợp thông qua thảo luận, so sánh, phân tích, tổng hợp kiến thức.
Phương pháp tập trung phát triển khả năng nhận thức của học sinh, giúp các em tìm ra lời
giải đáp cho những thắc mắc trẻ thơ bằng cách tự đặt mình vào tình huống thực tế, từ đó
khám phá ra bản chất vấn đề. Trẻ luôn cảm thấy tò mò trước những hiện tượng mới mẻ
của cuộc sống xung quanh, các em luôn đặt ra các câu hỏi “Tại sao?”.
Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là sự quy trình hóa một cách logic phương pháp dạy
học, dẫn dắt học sinh đi từ chưa biết đến biết theo một phương pháp mới mẻ là để học sinh
tiếp xúc với hiện tượng, sau đó giúp các em giải thích bằng cách tự mình tiến hành, quan
sát qua thực nghiệm. Phương pháp này giúp các em không chỉ nhớ lâu, mà còn hiểu rõ câu
trả lời mình tìm được. Qua đó, học sinh sẽ hình thành khả năng suy luận theo phương pháp

xây dựng kiến thức bằng cách cùng hành động với HS. Các em làm việc nhiều hơn, suy
nghĩ nhiều hơn và được trình bày quan điểm. Các em có thể ghi nhớ kiến thức ngay trên
lớp và biết vận dụng vào cuộc sống.
b) Khó khăn:
- PP BTNB là một phương pháp dạy học mới, thời gian tập huấn, nghiên cứu còn
hạn chế nên trong triển khai thực hiện còn gặp nhiều khó khăn.
- Để thực hiện phương pháp này, người GV phải có kiến thức khoa học tự nhiên
vững vàng và khả năng linh hoạt để ứng phó với mọi tình huống bất ngờ xảy ra trong tiết
học. Hai điều này không phải GV tiểu học nào cũng có được. Về phía HS, các em phải có
vốn kiến thức thực tế phong phú, phải chủ động học tập, phải năng động, sáng tạo.
- Điều kiện cơ sở vật chất chưa đáp ứng: bàn ghế được bố trí theo dãy, nối tiếp nhau
không thuận lợi cho việc tổ chức học theo nhóm; thiếu thiết bị hỗ trợ.
- Sĩ số học sinh trong lớp đông sẽ khó khăn cho việc tổ chức học tập theo nhóm,
hoạt động tham quan, dã ngoại, điều tra thực tế cho học sinh.
-4-


Sáng kiến kinh nghiệm

Nguyễn Thị Hoa Trân

- Một số dụng cụ thiết bị dành cho thí nghiệm chưa đồng bộ.
- Nguồn tài liệu bổ trợ cho hoạt động tìm tòi, khám phá của học sinh còn hạn chế.
- Thời lượng 1 tiết học (40 phút) không đủ để thực hiện bài học theo PP BTNB.
- Những học sinh chậm khó hòa nhập với học sinh học tốt khi tham gia thảo luận
nhóm.
III. Biện pháp giải quyết:
Phương pháp BTNB dựa trên thực nghiệm và nghiên cứu cho phép giáo viên hiểu rõ
hơn cách thức mà học sinh tiếp thu các kiến thức khoa học. Phương pháp BTNB cho thấy
cách thức học tập của học sinh là tò mò tự nhiên, giúp các em có thể tiếp cận thế giới xung

- Là người đàm phán với học sinh những thay đổi nhận thức liên quan với những
câu hỏi bằng những thí nghiệm hoặc những lập luận chính xác.
- Hành động bên cạnh với mỗi học sinh cũng như với mỗi nhóm học sinh và cả lớp.
4/ Vai trò của học sinh trong giờ học với PPBTNB:
-HS quan sát hiện tượng của thế giới thực tại, gần gũi với HS về đề tài và từ đó các
em sẽ hình thành các nghi vấn.
-HS tìm tòi, suy nghĩ và đề ra những bước đi cụ thể của thực nghiệm, hoặc chỉnh lí
lại những ca thất bại nhờ tra cứu tư liệu.
-HS trao đổi và lập luận trong suốt quá trình hoạt động, các em chia sẻ với nhau
những ý tưởng của mình, cọ sát những quan điểm của nhau và hình thành những kết luận
tạm thời hoặc cuối cùng bằng ghi chép, biết phát biểu.
Như vậy là học sinh đã biết nghe lời người khác, hiểu người khác, tôn trọng người
khác và biết bảo vệ ý kiến của mình.
5/ Vai trò của vở thực nghiệm:
- Vở thực nghiệm không áp đặt cách ghi nhưng có mẫu sẽ thuận tiện cho các em
trong việc ghi chép và đỡ mất thời gian của tiết học. Có nhiều cách để ghi: có thể các em
sẽ ghi bằng văn bản, bằng hình vẽ hoặc bằng sơ đồ.
6/ Tổ chức lớp học:
Thực hiện dạy học theo phương pháp BTNB có rất nhiều hoạt động theo nhóm. Vì
vậy, nếu muốn tiện lợi cho việc tổ chức thảo luận, hoạt động nhóm thì lớp học cần phải
sắp xếp lại bàn ghế theo nhóm cố định. Do đó, giáo viên cần bố trí bàn ghế, vật dụng trong
lớp phù hợp với hoạt động nhóm, ngoài ra giáo viên phải tạo được không khí lớp học vui
vẻ, thoải mái, thích thú cho học sinh trong học tập.
7/ Đặt câu hỏi:
Trong dạy học theo phương pháp BTNB, câu hỏi của giáo viên đóng vai trò quan
trọng cho sự thành công của phương pháp và thực hiện ý đồ dạy học. Câu hỏi tốt có thể
giúp cho học sinh xác định rõ phần trả lời của mình và làm tiến trình dạy học đi đúng
-6-



- Học sinh có thể tiếp cận thực sự với tìm tòi - nghiên cứu và cố gắng để hiểu kiến
thức. Vì vậy điều cần thiết là học sinh phải hiểu rõ câu hỏi hay vấn đề đặt ra cần giải quyết
trong bài học.
-7-


Sáng kiến kinh nghiệm

Nguyễn Thị Hoa Trân

- Để đạt được yêu cầu này, bắt buộc học sinh phải tham gia vào bước hình thành các
câu hỏi. Có nghĩa là học sinh cần phải có thời gian để khám phá chủ đề của bài học, thảo
luận các vấn đề và các câu hỏi đặt ra để từ đó có thể suy nghĩ về những gì cần được nghiên
cứu, phương án thực hiện việc nghiên cứu đó như thế nào?
- Được khuyến khích đề xuất ý kiến và cùng các thầy cô giáo thực hiện các giải pháp
để việc dạy học có hiệu quả ngày càng cao. Có tinh thần tự giác say mê đối với môn học,
yêu thích môn học.
- Tích cực chuẩn bị bài, chuẩn bị tâm thế để lĩnh hội kiến thức bài giảng.
- Tích cực rèn luyện, hứng thú say mê trong học tập, chủ động tìm hiểu kiến thức,
dưới sự dìu dắt của thầy, cô giáo. Phải rèn cho bản thân năng lực tự học, tự đánh giá.
Không ngừng vươn lên trong học tập
- Biết rèn luyện kĩ năng và phương pháp học tập, khả năng tự tìm hiểu, khám phá
sáng tạo vận dụng kiến thức vào thực tiễn.
- Rèn luyện kĩ năng hoạt động nhóm, có tinh thần hợp tác với thầy cô, bạn bè. Tập
trung suy nghĩ, chủ động thoát li sách giáo khoa để trả lời câu hỏi của giáo viên.
IV. Kết quả đạt được:
- Trong năm học 2015-2016, trường chúng tôi đã khuyến khích giáo viên vận dụng
PPBTNB trong giảng dạy. Tuy có khó khăn nhưng tôi và anh chị em đồng nghiệp tích cực
trao đổi, thảo luận, hướng dẫn nhau cùng thực hiện.
- Toàn khối 5 của chúng tôi đã thực hiện 54 tiết Khoa học bằng phương pháp BTNB.

những phiếu học tập để học sinh tự chuẩn bị các vật liệu cho nhóm của mình.
- Ứng dụng CNTT vào bài dạy hợp lý, không nên lạm dụng.
- Tổ chức lớp học hợp lý: Sắp xếp bàn ghế, chia nhóm học sinh, vị trí dành riêng để
vật dụng…
- Sử dụng bản đồ tư duy để hệ thống hóa kiến thức.
- Phối hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học khác phù hợp với các nội dung
trong cùng bài dạy.
- Cần chú ý rèn cho học sinh kỹ năng diễn đạt rõ ràng, ngắn gọn và đặc biệt khuyến
khích tạo điều kiện cho các em bộc lộ quan điểm ban đầu của mình.

-9-


Sáng kiến kinh nghiệm

Nguyễn Thị Hoa Trân

C. Kết luận

Phương pháp ‘Bàn tay nặn bột” là một trong những phương pháp dạy học
tiến tiến. Phương pháp này giúp cho các em tự phát hiện vấn đề, có nghĩa là nhu cầu
học xuất phát từ chính các em. Các em có thể sáng tạo trong hiện tại và trong tương lai.
Phương pháp này phù hợp với đặc điểm tâm lí, đặc điểm nhận thức của lứa tuổi Tiểu
học.
Chúng tôi mong muốn phương pháp “Bàn tay nặn bột” được áp dụng rộng rãi
hơn, phổ biến hơn và trở thành một phương pháp dạy học quen thuộc trong trường
Tiểu học trên đất nước Việt Nam. Điều này cũng đồng nghĩa với việc chuẩn bị nguồn
nhân lực đủ sức mạnh cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam thân yêu,
thúc đẩy nhanh chóng việc đất nước ta hội nhập với các cường quốc trên thế giới.