BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

THÂN PHƯƠNG QUYÊN

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
ĐỂ THIẾT KẾ TRÒ CHƠI HỌC TẬP TRONG
DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI, 2015


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

THÂN PHƯƠNG QUYÊN

ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
ĐỂ THIẾT KẾ TRÒ CHƠI HỌC TẬP TRONG
DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3
Chuyên ngành: Giáo dục học bậc Tiểu học
Mã số: 60 14 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Phạm Quang Tiệp

HÀ NỘI, 2015




iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN! .................................................................................................. ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC VIẾT TẮT ................................................................................. vi
DANH MỤC HÌNH ẢNH ............................................................................. vii
DANH MỤC BẢNG ...................................................................................... viii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ
TRÒ CHƠI HỌC TẬP MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 3 ...................... 8
1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu về thiết kế trò chơi học tập trong giảng
dạy môn Tự nhiên và xã hội lớp 3 dựa vào công nghệ thông tin ................... 8
1.1.1.Những nghiên cứu về trò chơi học tập ................................................ 9
1.1.2.Những nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học 10
1.1.3. Những nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong thiết kế trò chơi học
tập môn TNXH lớp 3.................................................................................. 13
1.2. Những vấn đề lí luận về trò chơi học tập............................................... 14
1.2.1. Khái niệm trò chơi học tập. .............................................................. 14
1.2.1. Bản chất của trò chơi học tập ........................................................... 14
1.2.2. Đặc điểm của trò chơi học tập.......................................................... 17
1.2.3.Thiết kế trò chơi học tập dựa vào công nghệ thông tin..................... 18
1.2.4 Vai trò của trò chơi học tập trong dạy học ở tiểu học ....................... 18
1.3.Những vấn đề lí luận về trò chơi học tập................................................ 20
1.3.1.Bản chất của trò chơi học tập ............................................................ 20
1.3.2 Đặc điểm của trò chơi học tập ........................................................... 21
1.3.3 Vai trò của trò chơi học tập trong dạy học ở tiểu học ....................... 22
1.3.4 Phân loại trò chơi học tập .................................................................. 23



v
2.3.1. Củng cố "Bài tập ô chữ" .................................................................. 54
2.3.2. Củng cố “Bài tập kéo thả chữ” ......................................................... 58
2.3.2. Củng cố “Bài tập đoán tranh” ........................................................... 62
2.3.4. Thay đổi đối tượng, khóa chỉnh văn bản.......................................... 68
2.3.6. Các chức năng xử lý mục dữ liệu.................................................... 68
2.3.5. Soạn thảo các hình nền các trang bài giảng. ................................... 69
2.3.7. Tạo các siêu liên kết ........................................................................ 69
2.3.9. Đóng gói bài giảng. ......................................................................... 70
2.3.8. Nhúng Violet vào PowerPoint ......................................................... 71
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ............................................................................... 73
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM ................................................... 74
3.1. Mục đích thực nghiệm ........................................................................... 74
3.2. Địa điểm thực nghiệm ........................................................................... 74
3.3. Thời gian thực nghiệm ........................................................................... 74
3.4. Tiến hành thực nghiệm .......................................................................... 74
3.4.1. Nội dung thể nghiệm ........................................................................ 75
3.4.2. Tiến trình thể nghiệm ....................................................................... 76
3.5. Kết quả thể nghiệm ................................................................................ 76
3.5.1. Kết quả học tập của học sinh............................................................ 76
3.5.2. Mức độ tập trung chú ý vìhứng thú học tập của học sinh ................ 79
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3................................................................................ 81
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ......................................................................... 82
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 84
PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA .................................................................. 87


vi

Hình 1.12. Nhập dữ liệu .................................................................................. 57
Hình 1.13. Đóng gói bài 3 ............................................................................... 58
Hình 1.14. Bảng viole bài tËp 4....................................................................... 59
Hình 1.15. Bảng nhập dữ liệu bài tËp 4........................................................... 60
Hình 1.16. Bảng nhập dữ liệu bài tËp 4........................................................... 61
Hình 1.17. Bảng xem thử bài tập 4 ................................................................. 61
Hình 1.18. Đóng gói bài 4 ............................................................................... 62


viii
DANH MỤC BẢNG

Bảng 2.1. Khảo sát mức độ ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế trò
chơi trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội. ................................................. 36
Bảng 1.1. Bài tập 2 .......................................................................................... 50
Bảng 1.2. Bài tập 2 .......................................................................................... 51
Bảng 1.4. Bài tập 3 .......................................................................................... 55
Bảng 3.1. Kết quả xếp loại học sinh trường thể nghiệm ................................ 75
Bảng 3.2.Phân loại mức độ học tập của học sinh ........................................... 76
Bảng 3.3. Phân loại mức độ học tập của học sinh .......................................... 77
Bảng 3.4. Phân loại mức độ học tập của học sinh .......................................... 77
Bảng 3.5. Phân loại mức độ học tập trung bunh của học sinh qua ba bài dạy 78


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sự phát triển của CNTT đã làm thay đổi mọi mặt của đời sống xã hội,
trong đó có giáo dục. CNTT hỗ trợ giáo viên trong học tập, nghiên cứu, trong
quản lí dạy học, đặc biệt trong thiết kế, tổ chức hoạt động học tập của học sinh.

học lớp 4.
Môn tư nhiên xã hội lớp 3 có đặc điểm tổng hợp lại kiến thức hơn so
với các lớp dưới độ khó là nhiều hơn. Vì vậy muốn học tốt môn tự nhiên xã
hội trước hết các con phải nắm được những căn bản của môn học.
Trò chơi có một ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với học sinh tiểu học
bởi vì ở lứa tuổi này đặc điểm tâm lý nổi bật của các em là: ''Học mà chơi,
chơi mà học", các em chưa thể tập trung chú ý quá lâu vào một hoạt động vì
vậy đưa trò chơi vào học tập vừa là món quà tinh thần trong mỗi tiết học là
phương tiện góp phần phát triển trí tuệ của học sinh. Trong quá trình chơi học
sinh phải sử dụng các giác quan để thực hiện các thao tác chơi, nhiệm vụ
chơi, qua đó mà các giác quan của các em trở nên tinh nhạy hơn, ngôn ngữ
mạch lạc hơn và tư duy trừu tượng cũng được phát triển.
Vai trò của CNTT trong thiết kế trò chơi học tập môn TNXH 3.Ngoài
ra trò chơi học tập còn làm thay đổi hình thức học tập, làm cho không khí lớp
học được thoải mái và dễ chịu hơn, học sinh thấy vui và cởi mở hơn, tinh thần
đoàn kết được xây dựng và phát triển. Đặc biệt hơn qua trò chơi học tập học
sinh tiếp thu bài học tự giác và tích cực hơn, học sinh được củng cố và hệ
thống hóa kiến thức.Trong thực tiễn dạy học cho thấy việc thiết kế trò chơi
trong dạy học Tự nhiên và Xã hội lớp 3 là việc làm mới, giáo viên sử dụng
chưa nhiều. Nguyên nhân là do phần đông giáo viên học hỏi kinh nghiệm của
đồng nghiệp hay tự tìm hiểu tính năng của các phần mềm tin học, chưa có
kinh nghiệm sử dụng và thiếu các tài liệu tham khảo về mặt lý luận cũng như
các hướng dẫn phù hợp với yêu cầu để xây dựng bài giảng điện tử. Ngoài ra,


3
cũng còn tuỳ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng trường, nội dung bài học và
đối tượng học sinh mà giáo viên có phương pháp ứng dụng công nghệ thông
tin với mức độ và hình thức khác nhau sao cho khoa học và hiệu quả. Nếu
giáoviên có thiết kế trò chơi thì dưới dạng trình bày bằng lời chưa thực sự thu

Bu-ca-rét (Ru-ma-ni) với sự tham dự của 63 nước thành viên và quan sát viên
của Tổ chức quốc tế Pháp ngữ. Trong diễn văn khai mạc, Thủ tướng nước chủ
nhà cũng đã khẳng định ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong
giáo dục là xu hướng tất yếu bởi hiện nay công nghệ thông tin đã đi vào mọi mặt
của đời sống xã hội và sẽ còn phát triển hơn nữa trong tương lai. Trước tình hình
và xu thế phát triển của việc ứng dụng CNTT&TT trong nền giáo dục hiện đại
của thế giới, năm 1993, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 49/CP về phát triển
CNTT&TT ở Việt Nam trong những năm 90 của thế kỷ XX. Có thể xem đây là
một trong những văn bản pháp lý, chính thức mở đầu thời kỳ đẩy mạnh việc ứng
dụng CNTT&TT vào nhiều lĩnh vực ở nước ta.

Các công trình nghiên cứu trên, nghiên cứu với nhiều hướng khác nhau
xong đều đưa ra những lý luận thuyết phục để vận dụng vào dạy học
môn Tự nhiên và Xã hội.Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong môn Tự
nhiên xã hội lớp 3 giúp cho học sinh hứng thú hơn các em được vừa học vừa
chơi, chơi mà học Đây là cơ sở quan trọng để chúng tôi đi sâu nghiên cứu đề
tài: "Ứng dụng công nghệ thông tin để thiết kế trò chơi trong dạy học Tự
nhiên và Xã hội lớp 3''.
3. Mục đích nghiên cứu đề tài.
Đề xuất quy trình thiết kế trò chơi học tập môn Tự nhiên và xã hội lớp
3 dựa vào công nghệ thông tin. Đồng thời vận dụng quy trình đã đề xuất để
thực hành thiết kế một số trò chơi học tập minh họa trong môn TNXH lớp 3.


5
4.Nhiệm vụ nghiên cứu
- Xây dựng cơ sở lí luận và thực tiễn của việc ứng dụng công nghệ
thông tin trong thiết kế trò chơi học tập môn Tự nhiên và xã hội lớp 3.
- Đề xuất quy trình thiết kế trò chơi học tập dựa vào công nghệ thông
tin.Áp dụng quy trình đã đề xuất để thiết kế một số trò chơi học tập minh họa

6.3. Phương pháp chuyên gia:
Nhằm xin ý kiến chuyên gia về các vấn đề: xây dựng khung lí thuyết
cho đề tài nghiên cứu; đánh giá thực trạng ứng dụng CNTT trong thiết kế trò
chơi học tập; thực trạng việc sử dụng trò chơi học tập trong dạy học môn
TNXH lớp 3; định hướng đề xuất quy trình thiết kế trò chơi học tập dựa vào
công nghệ thông tin; đánh giá thực nghiệm khoa học.
6.4. Phương pháp sử lí số liệu:
Sử dụng phần mềm tính toán Microsoft Exel để xử lí số liệu thu thập
được từ quan sát, điều tra, thực nghiệm khoa học trong quá trình nghiên cứu
đề tài.
7.Giả thuyết khoa học
Thực tiễn cho thấy, việc sử dụng trò chơi học tập trong quátrình dạy
học ở tiểu học thường mang lại hiệu quả, nâng cao chất lượng dạy học.Tuy
nhiên, giáo viên tiểu học chưa biết cách thiết kế trò chơi, nhất là chưa biết ứng
dụng công nghệ hiện đại. Để việc thiết kế trò chơi học tập trong các môn học
cụ thể. Chính vì thế, nếu đề xuất được quy trình thiết kế trò chơi trong dạy
học môn TNXH lớp 3 dựa vào công nghệ thông tin thì có thể giúp giáo viên
tạo ra được các trò chơi phù hợp và sử dụng hiệu quả trong dạy học, góp phần
nâng cao chất lượng dạy học ở tiểu học hiện nay.


7
8. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, phụ
lục, nội dung khóa luận gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc thiết kế trò chơi học tập
môn tự nhiên xã hội lớp 3.
Chương 2: Quy trình thiết kế trò chơi học tập môn tự nhiên và xã hội
lớp 3 dựa vào công nghệ thông tin.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm



10
1.1.2.Những nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học
Công nghệ thông tin và thông tin là một thành tựu lớn của cuộc cách
mạng khoa học - kỹ thuật hiện nay. Việc nghiên cứu, ứng dụng CNTT&TT
trong giáo dục và đào tạo đã được đề cập trong nhiều công trình nghiên cứu,
đáng kể nhất là: Đề án “Tin học cho mọi người”(Informatique pour tous) Pháp, 1970; Chương trunh MEP “Chương trunh giáo dục vi điện tử”
(Microelectronics Education Program) Anh, 1980; Các chương trình và phần
mềm các môn học cho trường trung học được cung cấp bởi NSCU (National
Software-Cadination Unit) - Australia, 1984; Đề án CLASS “Máy tính và các
nghiên cứu ở trường học” (Computer literacy and studies in school) - Ấn Độ,
1985; Hội thảo về “Xky dựng phần mềm tin học”, các nước chku Á - Thái
Bình Dương, tổ chức tại Malaysia, 1985. Brn cạnh các đề tài nghiên cứu, một
số tài liệu tiêu biểu như “Công nghệ day học”(Instructional Technology for
Teaching and Learning) của Timothy J.Newby và các cộng sự (1996) đã đề
cập đến ba vấn đề chủ yếu: phát triển các ý tưởng vàxây dựng kế hoạch tiến
hành các hoạt động dạy học có sự hỗ trợ của phương tiện kỹ thuật theo hướng
phát huy vai trò tích cực của người học; đề xuất các biện pháp sử dụng
phương tiện kỹ thuật phùhợp với những yêu cầu và hình thức dạy học cụ thể;
đồng thời, nhấn mạnh vai trò của phương tiện kỹ thuật nói chung, đặc biệt là
CNTT&TT như một công cụ hỗ trợ đắc lực cho các hoạt động dạy học. Cuốn
“Dạy học với công nghệ: Tạo lớp học-học sinh làm trung tâm” (Teaching
with Technology: Creating Student-Centered-Classrooms) của JudithH.
Sandholtz (1997), trình bày về dự án ACOT (The Apple Classrooms of
Tomorrow) nhằm triển khai các hướng ứng dụng công nghệ máy tính trong
giảng dạy theo hướng người học là trung tâm và những ảnh hưởng của nó đối
với nền giáo dục hiện đại; Trong cuốn “Học với công nghệ: Triển vọng kiến
tạo” (Learning with Technology: A Constructivist Perspective” (1999), David



12
mới trong môi trường công nghệ thông tin và truyền thông. Chẳng hạn, cá
nhân làm việc tự lực với máy tính, với Internet, dạy học theo hình thức lớp
học phân tán qua mạng, dạy học qua cầu truyền hình. Nếu trước kia người ta
nhấn mạnh tới phương pháp dạy sao cho học sinh nhớ lâu, dễ hiểu, thì nay
phải đặt trọng tâm là hình thành và phát triển cho học sinh các phương pháp
học chủ động. Nếu trước kia người ta thường quan tâm nhiều đến khả năng
ghi nhớ kiến thức và thực hành kỹ năng vận dụng, thì nay chú trọng đặc biệt
đến phát triển năng lực sáng tạo của học sinh. Như vậy, việc chuyển từ “lấy
giáo viên làm trung tâm” sang “lấy học sinh làm trung tâm”sẽ trở nên dễ dàng
hơn.Công nghệ phần mềm phát triển mạnh, trong đó các phần mềm giáo dục
cũng đạt được những thành tựu đáng kể như: một số phần mềm tiện ích như
Power Point, VioLet …, E - learning và các phần mền đóng gói, tiện ích khác.
Do sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông mà mọi người đều
có trong tay nhiều công cụ hỗ trợ cho quá trình dạy học nói chung và phần
mềm dạy học nói riêng. Nhờ có sử dụng các phần mềm dạy học này mà học
sinh trung bình, thậm chí học sinh trung bình yếu cũng có thể hoạt động tốt
trong môi trường học tập. Phần mềm dạy học được sử dụng ở nhà cũng sẽ nối
dài cánh tay của giáo viên tới từng gia đình học sinh thông qua hệ thống
mạng. Nhờ có máy tính điện tử mà việc thiết kế giáo án và giảng dạy trên
máy tính trở nên sinh động hơn, tiết kiệm được nhiều thời gian hơn so với
cách dạy theo phương pháp truyền thống, chỉ cần “bấm chuột”, vài giây sau
trên màn hình hiện ra ngay nội dung của bài giảng với những hình ảnh, âm
thanh sống động thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú nơi học sinh. Thông
qua giáo án điện tử, giáo viên cũng có nhiều thời gian đặt các câu hỏi gợi mở
tạo điều kiện cho học sinh hoạt động nhiều hơn trong giờ học. Những khả
năng mới mẻ và ưu việt này của công nghệ thông tin và truyền thông đã
nhanh chóng làm thay đổi cách sống, cách làm việc, cách học tập, cách tư duy