TIỂU LUẬN
MÔN: TÁC PHẨM BÁO CHÍ
Đề tài: Những sự thật không được nói trong tác phẩm báo chí. Bạn
suy nghĩ gì về vấn đề này?
Học viên:
Lớp

: Cao học Báo chí K18


Hà Nội, 11 -2012

Mở đầu
Chân thật là tính chất cơ bản của báo chí, nếu không muốn nói là cơ
bản nhất mà cho đến nay, tính chất này vẫn tiếp tục được thảo luận một cách
sâu rộng và cần được quán triệt sâu sắc trong những người làm báo Việt
Nam. Nhất là làm báo trong thời kì đổi mới với cơ chế kinh tế thị trường,
dưới sự lãnh đạo của Đảng, theo định hướng XHCN.

Vậy thế nào là chân thật? Có phải chân thật là cái gì xảy ra trong cuộc
sống đương đại đều được đưa lên báo? Tại sao có những sự kiện quan trọng
xảy ra trong thực tế lại không được báo chí đưa ngay, thậm chí không đưa,


như thế có phải là không chân thật, không khách quan? Có rất nhiều câu hỏi
xung quanh tính chân thật của báo chí, nhiều khi không dễ trả lời.
Tính chân thật của báo chí còn được hiểu ở một khía cạnh quan trọng
khác. Đó là không một ai, một tổ chức nào bỏ tiền, bỏ công sức ra lập tờ
báo, đài phát thanh, truyền hình, báo điện tử… để bất kì ai muốn viết gì,
muốn nói gì ở đó đều được cả. Vậy ở đây tính định hướng, tính giai cấp,
chính trị của báo chí là đương nhiên. Người làm báo là người làm chính trị,

tượng, suy diễn… dù chỉ là chi tiết, tình tiết nhỏ nhất. Chủ tịch Hồ Chí
Minh, người thầy của báo chí cách mạng Việt Nam đã từng căn dặn người
làm báo: “Quần chúng mong muốn những tác phẩm có nội dung chân thật và
phong phú, cho nên người làm báo phải luôn viết rõ sự thật: Việc đó ai làm,
ở đâu? Ngày, tháng, năm nào... Nếu chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa
biết rõ thì chớ nói, chớ viết”(1).

Nghiên cứu “Toàn tập Hồ Chí Minh”: ngoài những câu kinh điển
như “cần kiệm liêm chính” hay “đạo đức cách mạng”, có một trạng từ xuất
hiện không chỉ một lần trong các bài viết của Người: đó là “thật thà”.
Bác viết: “thật thà đoàn kết”, “thật thà phụng sự”, “thật thà tự phê
bình và phê bình”, “thật thà yêu Tổ quốc”, hay “thật thà quan tâm đến đời
sống của nhân dân”... Với thiếu nhi, Bác dạy: “Thật thà, dũng cảm”. Với
thanh niên, Bác dạy: “Cần phải trung thành, thật thà, chính trực”...
Với các nhà báo nói riêng và với những người làm công tác tuyên


truyền nói chung, có lẽ một trong những điều mà vị lãnh tụ anh minh của
dân tộc muốn nhắc nhở nhất là “thật thà cầm bút” và “tôn trọng sự thật”.
Ngày 8/1/1946, khi trò chuyện với các cán bộ thuộc Bộ Tuyên
truyền của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Bác đã nhấn mạnh: “Tuyên
truyền, anh em nên chú ý một điều này nữa là bao giờ ta cũng tôn trọng sự
thật. Có nói sự thật thì việc tuyên truyền của mình mới có nhiều người
nghe...”.
Nhà báo, cũng như các văn nghệ sĩ khác, trong chế độ ta cần phải
xác định được rõ nhiệm vụ của mình, như Bác Hồ đã viết trong Thư gửi
các họa sĩ nhân dịp triển lãm hội họa năm 1951, phải “phụng sự Tổ quốc,
phụng sự nhân dân”. Và để làm được việc này, cần “có lập trường vững, tư
tưởng đúng”, tức là “phải đặt lợi ích của Tổ quốc, của nhân dân lên trên
hết, trước hết”. Không có báo chí không giai cấp, không có báo chí vô

Dày công trau dồi học tập, nâng cao trình độ về mọi mặt và luôn thực
hiện đạo đức nghề nghiệp là điều kiện tiên quyết để hầu hết những người
làm báo hiện nay thực hiện được tính chân thật trong tác phẩm báo chí của
mình, nâng cao uy tín người làm báo, có được niềm tin nơi bạn đọc. Bên
cạnh đó họ cũng rút được nhiều bài học quý báu khi một số ít đồng nghiệp
mắc phải sai sót về tính chân thật, kịp thời chấn chỉnh để thông tin ngày
càng chân thật, chính xác, góp phần đem lại sự ổn định lâu dài và phát triển
bền vững của đất nước, làm tròn trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ công dân
của người làm báo



Chương 2: sự thật không được nói trong tác phẩm báo chí

Chân thật là tính chất cơ bản của báo chí, nếu không muốn nói là cơ
bản nhất mà cho đến nay, tính chất này vẫn tiếp tục được thảo luận một cách
sâu rộng và cần được quán triệt sâu sắc trong những người làm báo Việt
Nam. Nhất là làm báo trong thời kì đổi mới với cơ chế kinh tế thị trường,
dưới sự lãnh đạo của Đảng, theo định hướng XHCN.
Vậy thế nào là chân thật? Có phải chân thật là cái gì xảy ra trong cuộc
sống đương đại đều được đưa lên báo? Tại sao có những sự kiện quan trọng
xảy ra trong thực tế lại không được báo chí đưa ngay, thậm chí không đưa,
như thế có phải là không chân thật, không khách quan? Có rất nhiều câu hỏi
xung quanh tính chân thật của báo chí, nhiều khi không dễ trả lời. Nhưng
nguyên tắc cơ bản của báo chí là phải bảo đảm tính chân thật, khách quan.
Bởi báo chí là phương tiện để phản ánh sự thật, phản ánh cuộc sống và thông
qua sự thật thúc đẩy xã hội phát triển.
Chân thật của báo chí là thật một trăm phần trăm, sự thật được nêu rõ
bản chất, có tên người, địa chỉ, chi tiết rõ ràng cụ thể, người đọc, người
nghe, người xem có thể tìm đến tận nơi để chiêm nghiệm, học hỏi, đúc kết,

làm báo phải ý thức được rằng có những sự kiện, sự việc có thể nói ra, viết
ra, nhưng cũng có sự kiện sự việc có thật nhưng chưa thể hoặc do phải giữ bí
mật về chính trị, kinh tế, quốc phòng, ngoại giao… mà không thể nói ra, viết
ra ngay được.
Có những sự thật chưa đáng biểu dương, hoặc chưa đến mức phải phê
phán đã biểu dương ca ngợi hoặc phê phán đả kích… Sự thật còn liên quan


đến nhanh nhạy và kịp thời. Chức năng của báo chí là thông tin thời sự nên
phải nhanh. Nhưng phải chính xác, lột tả được bản chất của sự thật, điều đó
đòi hỏi lao động gian lao của người làm báo. Cũng vì thế mà người làm báo
là người phải suy nghĩ suốt ngày đêm. Nhanh nhưng thiếu chính xác, thiếu
điều tra kiểm chứng, không nêu được bản chất sự thật đã được những người
làm báo rút kinh nghiệm nghiêm túc qua vụ đưa tin “Vải Lục Ngạn”, “Rau
Thanh Trì” và gần đây là một số thông tin sai sự thật về sự kiện Tiên Lãng
(Hải Phòng).
Làm báo trong cơ chế thị trường nhưng lại không nêu cao được đạo
đức nghề nghiệp nên đã xuyên tạc thổi phồng, bịa đặt đến mức nguy hiểm,
dẫn đến vi phạm pháp luật trong vụ án ông Nguyễn Việt Tiến năm 2008 của
hai phóng viên Báo Thanh Niên và Báo Tuổi Trẻ thành phố Hồ Chí Minh
(2), cũng đã được nhiều người làm báo coi đó là bài học kinh nghiệm của
chính mình về việc thực hiện tính chân thật và giữ bí mật trong thông tin.
Nhất là thông tin về những vụ án, những vụ đấu tranh chống tham nhũng,
tiêu cực…
Dày công trau dồi học tập, nâng cao trình độ về mọi mặt và luôn thực
hiện đạo đức nghề nghiệp là điều kiện tiên quyết để hầu hết những người
làm báo hiện nay thực hiện được tính chân thật trong tác phẩm báo chí của
mình, nâng cao uy tín người làm báo, có được niềm tin nơi bạn đọc. Bên
cạnh đó họ cũng rút được nhiều bài học quý báu khi một số ít đồng nghiệp
mắc phải sai sót về tính chân thật, kịp thời chấn chỉnh để thông tin ngày

tin về những vụ lộn xộn, có thể làm xấu thêm tình hình.


Khi nói về kinh nghiệm viết báo, làm báo của mình, Người nói
đó là phải viết chính xác, phải đọc đi đọc lại bài viết của mình nhiều lần,
thấy câu nào thừa, chữ nào thừa, không chắc chắn thì bỏ đi đừng tham chi
tiết.
Một trong những đặc trưng nổi bật của báo chí Hồ Chí Minh là luôn
tạo được sự gắn bó chặt chẽ giữa báo chí và đời sống xã hội, luôn có những
tư liệu, số liệu chân thực, chính xác trong các bài viết. Đời sống xã hội với
những vấn đề rộng lớn, những hiện tượng tiêu biểu và các chất liệu đời
thường luôn được Người đưa rất cụ thể trong các tác phẩm báo chí.
Chân lý không phụ thuộc vào số đông hay người nói ra là ai, với danh
nghĩa gì, mà phụ thuộc vào bản chất thật của sự việc khi được nêu ra. Trung
thực là phẩm chất cao quý của con người.


Chương 3: sự thật được nói và nói về sự thật
Liên quan đến vấn đề truyền thông và khoa học, một nhà khoa
học( NKH) cũng đã dành thời gian trò chuyện cởi mở, thân mật với sinh viên
Việt Nam (SVVN)
SVVN: Khi một nhà khoa học đưa ra một thông tin mang tính khẳng
định/ hay phủ định sẽ phải cân nhắc những yếu tố nào, thưa GS? Đâu là điều
cấm kỵ đối với một nhà khoa học khi đưa ra một thông tin?
GS: Thật ra, trong khoa học ít khi nào có những thông tin mang tính
khẳng định. Những thông tin liên quan đến dự báo, tiên lượng, chẩn đoán,
v.v. lại càng mang tính bất định. Do đó, khi đưa ra một thông tin về dự báo,
ví dụ như dự báo động đất, thì nhà khoa học chỉ có thể nói đến xác suất động
đất trong tương lai là bao nhiêu, chứ không ai dám nói “sẽ có” hay “sẽ không
có” động đất. Cái mâu thuẫn giữa kì vọng của công chúng (câu trả lời dứt

bao giờ? Và ông có suy nghĩ gì khi quy chiếu vấn đề này với hiện thực Việt
Nam?
GS: Tôi không am hiểu lịch sử truyền thông khoa học, nhưng đọc sách
thấy người ta nói lịch sử của truyền thông khoa học có lẽ bắt đầu từ năm
1904, khi tờ New York Times có mục khoa học qua cây bút Carr van
Anda. Mấy năm sau thì các báo có mục thông tin khoa học và y tế. Đến nay
thì như chúng ta thấy, hầu như báo nào và đài phát thanh nào cũng có mục
tin khoa học và y tế. Phải nói rằng nhờ báo chí và truyền thông khoa học mà
công chúng càng ngày càng biết đến khoa học nhiều hơn. Ngày nay, có khi
chính nhà khoa học nghe đến những khám phá quan trọng qua báo chí hơn là
qua tập san khoa học!
Ở nước ta, sự phát triển của truyền thông khoa học còn hạn chế, vì
theo tôi biết, các báo đài vẫn thiếu phóng viên chuyên về mảng khoa học và


y tế. Lại có trường hợp phóng viên phụ trách mảng này nhưng chưa được đào
tạo một cách bài bản. Do đó, phần lớn phóng viên chỉ viết lại những thông
cáo báo chí của các trung tâm khoa học. Có người thậm chí xem phóng viên
chỉ là cái loa cho giới khoa học tuyên truyền và tìm … tài trợ cho nghiên
cứu. Ở vài nước như Trung Quốc, có phóng viên còn nhận tiền của giới khoa
học để “đánh bóng” tên tuổi cho nhà khoa học!
SVVN: Và khi phóng viên không có kỹ năng đưa tin về thông tin khoa
học, sẽ dẫn đến những hậu quả khó lường?
GS: Đúng vậy. Vì phóng viên chưa am hiểu hoạt động khoa học nên
dẫn đến nhiều sự cố đáng tiếc, như sự cố bưởi và ung thư vú. Năm 2007, một
bản tin về bưởi và ung thư vú làm giảm giá bưởi từ 8.000-10.000 đồng/kílô
xuống còn 1.000 đồng/kílô, và gây thiệt hại không ít cho nhiều nông dân sản
xuất và doanh nghiệp phân phối bưởi, nhưng nghiên cứu này không đáng tin
cậy.
Tôi muốn nhắc đến một ý mà tôi đã nói trước đây rằng giới truyền

để thực hiện việc tuyên truyền về các hoạt động, thành tích, các sản
phẩm, dịch vụ...của mình, hướng thông tin, dư luận theo ý muốn.
Ở Việt Nam, đến nay có thể nói, quan hệ PR với báo chí cũng
đã phát triển ở mức rất sâu rộng. Những tin bài có nội dung thông tin
lấy từ các buổi họp báo, các thông cáo báo chí, các hoạt động PR...
chưa ai thống kê được nhưng chắc chắn đã và đang chiếm tỷ lệ
đáng kể trên rất nhiều tờ báo. Nhiều tờ báo mở ra các trang chuyên
đăng các tin, bài PR và những tin, bài đó thường hay đi kèm với các


chương trình quảng cáo, tài trợ từ các đơn vị, doanh nghiệp được
đưa tin, bài tuyên truyền.
Mối quan hệ PR và báo chí cũng có một số khía cạnh tích cực,
ít nhất có thể coi đó là một kênh thông tin cần thiết với người làm báo
(một khi bộ phận PR, công ty PR đã được tổ chức, cá nhân nào đó
uỷ quyền toàn bộ việc hợp tác, cung cấp thông tin cho báo chí) cho
dù, về chất lượng thông tin, độ sâu của thông tin, vấn đề do PR cung
cấp không sâu sắc bằng những nguồn tin truyền thống khác của báo
chí.
Nhưng dường như mối quan hệ này vẫn đang diễn biến theo
chiều hướng lệch lạc nhất định. Lãnh đạo nhiều cơ quan báo chí
không muốn phóng viên của mình quá lệ thuộc vào các thông cáo
báo chí, các tư liệu chỉ do các công ty PR, các phòng PR, nhân viên
PR cung cấp. Bởi nhiều người quan niệm rằng, dù thế nào, trong các
thông tin từ các công ty PR, các nhân viên PR... luôn ẩn chứa khả
năng thông tin thiếu khách quan, trung thực bởi hoạt động PR là luôn
hướng báo chí, dư luận tin vào những mặt tích cực, được tô vẽ của
chủ thể muốn thông tin, tuyên truyền, khuếch đại những cái hay của
các sản phẩm, dịch vụ của các doanh nghiệp và che lấp những
khiếm khuyết, yếu kém của các đơn vị đó.

một tổ chức mà người làm báo có thể làm thêm. Nhưng sa đà vào
việc "làm thêm" đó, người làm báo chắc chắn dần dần rời xa thiên
chức của mình và dễ bị đi theo một xu hướng khá rõ của nghề PR:


thiếu tính trung thực, khách quan và điều này là xa lạ với bản chất
của nghề báo.
Nhân viên một công ty PR có tiếng tại Hà Nội đưa ra một nhận
xét: những người làm trong ngành PR, chưa hiểu rõ bản chất của
nghề thì đôi khi cũng chán nghề, coi công việc của mình là "đi lừa"
công chúng và tự cảm thấy có lỗi với lương tâm. Nhưng làm PR đích
thực là phải làm trung gian tốt giữa các doanh nghiệp và các báo, là
nhà tư vấn cho các doanh nghiệp và đầu mối tin cậy của các báo.
Theo cô "PR" này, báo chí là một công cụ/ kênh hữu ích/ đối
tác của PR nhưng đôi khi cũng là "đối thủ khó lường" với dân PR.
Nhiều trường hợp các báo đi vòi vĩnh PR bằng cách doạ dẫm sẽ
"đánh" doanh nghiệp.
Đôi khi, báo chí trong việc viết bài nhưng nếu thông tin đó mới
chỉ là ý kiến chủ quan từ một phía và không có dẫn chứng rõ ràng thì
công ty PR, trong quan hệ với báo, sẽ giúp doanh nghiệp lên tiếng
nói bảo vệ chính mình.
Tuy nhiên, thực tế cũng có chuyện, bằng cách này, có những
cá nhân, đơn vị báo chí thông qua các đơn vị PR mà "xin xỏ" được
những khoản tiền kếch xù từ doanh nghiệp. Có báo còn thẳng thừng
nói "nếu doanh nghiệp mua quảng cáo bên tôi thì doanh nghiệp là đối
tác của chúng tôi. Đã là đối tác thì chắc chắn chúng ta sẽ "giữ gìn"
cho nhau."


Kết luận